İşin Düzenlenmesi

143 soru

$18$ Haziran $1971$ doğumlu olan İşçi (S), $10$ Mayıs $2023$ tarihinde bir tekstil fabrikasında çalışmaya başlamış; ancak $1$ Mart $2025$ tarihinde aynı işverene ait başka bir işletmenin yer altı maden işlerine nakledilmiştir. İşçi, $10$ Mayıs $2025$ tarihinde hak kazandığı yıllık ücretli iznini, memleketi olan ve işyerinden uzak bir ilde geçireceğini belirterek kullanmak istemektedir.

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümlerine göre, İşçi (S)’nin yıllık ücretli izin hakları ve kullanımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Toplam

20

gün ücretli izin hakkı vardır; ayrıca talep etmesi ve belgelemesi halinde

4

güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi zorunludur.

Yer altı işinde çalıştığı ve

50

yaşından büyük olduğu için toplam

24

gün ücretli izin hakkı vardır; yol izni ise işverenin onayına bağlıdır.

Fabrikadan madene nakil olduğu için kıdemi sıfırlanır ve henüz yıllık ücretli izin hakkı doğmamıştır; ancak işveren lütfetmesi halinde

14

gün izin verebilir.

Toplam

20

gün ücretli izin hakkı vardır; ancak yol izni süresi de ücretli izin süresine dahil edilerek toplamda

24

gün ücretli izin kullandırılmalıdır.

Toplam

18

gün ücretli izin hakkı vardır; yıllık izin süreleri işveren tarafından bölünemeyeceği için tek parça halinde kullanılmalıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam $20$ gün ücretli izin hakkı vardır; ayrıca talep etmesi ve belgelemesi halinde $4$ güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi zorunludur.

Cevap

İşçinin toplam

20

gün ücretli izin hakkı bulunmaktadır ve şartlar sağlandığında

4

güne kadar ücretsiz yol izni talep etme hakkı mevcuttur.

İşçinin toplam kıdemi

2

yıldır. Yer altı işlerinde çalışanlar için

14

günlük standart izin süresi

4

gün artırılarak

18

güne çıkarılır. Ancak işçi

50

yaşından büyük olduğu için kanundaki koruyucu hüküm gereği izni

20

günden az olamaz; bu nedenle hak kazandığı ücretli izin süresi

20

gündür. Ayrıca, şehir dışına gidecek işçilere talepleri halinde verilmesi zorunlu olan yol izni ücretsizdir.

Adım Adım Çözüm

Kıdem süresinin hesaplanması

2

yıl

İşçi aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde çalıştığı için

10.05.2023

ile

10.05.2025

arasındaki tüm süreler kıdem hesabında birleştirilir.

Baz izin süresinin ve yer altı artışının belirlenmesi

18

gün

1

ile

5

yıl arası kıdemi olanlara

14

gün izin verilir. Yer altı işlerinde bu süre

4

gün artırılarak uygulanır (

14 + 4 = 18

Yaş kriterine göre alt sınır kontrolü

20

gün

50

ve daha yukarı yaştaki işçilere (

1971

doğumlu işçi

53

yaşındadır) verilecek yıllık ücretli izin süresi

20

günden az olamaz. Hesaplanan

18

gün, bu alt sınırın altında kaldığı için

20

güne tamamlanır.

Yol izni hakkının değerlendirilmesi

4

gün ücretsiz yol izni

İznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçiye, belgelemesi ve talep etmesi halinde

4

güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi 'zorunludur'.

Anahtar Kavram

Yıllık ücretli izinde yaş ve iş kolu bazlı koruyucu düzenlemelerin hiyerarşisi

Daha Fazla Pratik

İş sözleşmesinin sona ermesi durumunda kullanılmayan yıllık izin sürelerinin ücrete dönüşme şartlarını (son ücret üzerinden hesaplama) inceleyiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 22Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu kapsamında $14$ gün yıllık ücretli izin hakkı bulunan bir işçi, işvereniyle anlaşarak bu iznini bölümler hâlinde kullanmaya karar vermiştir. Buna göre, Kanun uyarınca bölünen bu izin sürelerinden bir bölümünün en az kaç gün olması zorunludur?

5

7

10

12

14

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $10$

Cevap

İş Kanunu uyarınca yıllık ücretli iznin bölümler hâlinde kullanılması durumunda, bir bölümün süresi

10

günden az olamaz.

Doğru yanıt olan seçenek,

4857

sayılı İş Kanunu'nun

56

. maddesindeki açık hükmü ifade etmektedir. Kanun, 'yıllık ücretli izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir' diyerek asgari sınırı

10

gün olarak belirlemiştir.

Adım Adım Çözüm

Yıllık iznin bölünmesine ilişkin kanun maddesini tespit et.

4857

sayılı İş Kanunu'nun

56

. maddesi bu konuyu düzenler.

Yıllık izinlerin kullanım usulünü belirlemek için yasal dayanağa ihtiyaç vardır.

Bölünme şartlarını ve asgari süre sınırını kontrol et.

Tarafların anlaşması şartıyla izin bölünebilir ancak bir bölümü

10

günden aşağı olamaz.

İşçinin dinlenme hakkının korunması ve iznin amacına ulaşması için bir bölümün blok halinde kullanılması şart koşulmuştur.

Anahtar Kavram

Yıllık Ücretli İznin Bölünmezliği ve İstisnası

Tahmini Süre:45s

Soru 23Soru →

Turizm sektöründe faaliyet gösteren ve tarafı olduğu Toplu İş Sözleşmesi ( $TİS$ ) uyarınca denkleştirme süresi $6$ ay olarak belirlenen bir otel işletmesinde, yoğun geçen bir haftada çalışma çizelgesi aşağıdaki gibi uygulanmıştır:

Gün	Çalışma Süresi (Ara Dinlenmesi Hariç)
Pazartesi	$12$ Saat
Salı	$12$ Saat
Çarşamba	$12$ Saat
Perşembe	$12$ Saat
Cuma	$12$ Saat
Cumartesi	$6$ Saat
Pazar	Hafta Tatili
Haftalık Toplam	$66$ Saat

İşletmede $6$ aylık denkleştirme dönemi sonunda haftalık ortalama çalışma süresinin $45$ saat olarak gerçekleştiği varsayıldığında; yukarıdaki yoğun çalışma haftasına ilişkin $4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri uyarınca yapılacak hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Denkleştirme dönemi sonunda haftalık ortalama çalışma süresi

45

saati aşmadığı için işçiye herhangi bir fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekmez.

Turizm sektöründe denkleştirme süresi

TİS

ile dahi en fazla

4

aya çıkarılabileceği için

6

aylık uygulama geçersizdir ve tüm fazla saatler ödenmelidir.

Günlük

11

saati aşan çalışmalar, haftalık ortalama

45

saati geçmese dahi fazla çalışma sayılır ve bu saatler için zamlı ücret ödenmesi zorunludur.

TİS

ile denkleştirme süresi uzatıldığı ve işçinin onayı bulunduğu sürece yoğunlaştırılmış haftalarda günlük

11

saatlik üst sınır uygulanmaz.

Denkleştirme uygulaması kural olarak sanayi işlerine özgü bir düzenleme olduğundan, turizm işletmelerinde bu tür bir çalışma planlaması yapılması mümkün değildir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Günlük $11$ saati aşan çalışmalar, haftalık ortalama $45$ saati geçmese dahi fazla çalışma sayılır ve bu saatler için zamlı ücret ödenmesi zorunludur.

Cevap

Günlük

11

saati aşan çalışmaların, haftalık ortalama çalışma süresi

45

saatte kalsa dahi fazla çalışma sayılması ve zamlı ücretle ödenmesi gerekir.

Doğru cevap, günlük

11

saati aşan çalışmaların her durumda fazla çalışma sayılacağını belirtmektedir.

4857

sayılı İş Kanunu'nun

63

. maddesine göre denkleştirme periyodu içerisinde dahi günlük çalışma süresi

11

saati aşamaz. Bu süre aşıldığında, denkleştirme dönemi sonundaki haftalık ortalama

45

saatte kalsa bile, günlük sınırı aşan kısımlar fazla çalışma olarak kabul edilir ve zamlı ücretle ödenmesi gerekir.

Adım Adım Çözüm

Sektör ve sözleşme türüne göre denkleştirme süresinin kontrol edilmesi

Turizm sektöründe

TİS

ile denkleştirme süresi

6

aya kadar belirlenebilir. Bu süre yasaldır.

Kanun, turizm sektörüne özel olarak daha uzun denkleştirme sürelerine izin vermiştir.

Günlük azami çalışma süresinin kontrol edilmesi

İş Kanunu Md.

63

uyarınca günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun

11

saati aşamaz.

İşçinin sağlığını korumak amacıyla getirilmiş emredici bir sınırdır.

Yoğun haftadaki ihlalin tespit edilmesi

İşçiler hafta içi her gün

12

saat çalıştırılmıştır. Bu durum günlük sınırın

1

saat aşıldığını gösterir.

12 - 11 = 1

saatlik günlük ihlal mevcuttur.

Hukuki sonucun belirlenmesi

Günlük

11

saati aşan toplam

5

saatlik çalışma, dönem sonu ortalamasından bağımsız olarak fazla çalışma ücretine tabidir.

Günlük üst sınırın aşılması, denkleştirme mekanizmasının dışına çıkan bir fazla çalışmadır.

Anahtar Kavram

Günlük Çalışma Süresinin Emredici Üst Sınırı ve Denkleştirme İlişkisi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 24Soru →

Haftalık çalışma süresinin $38$ saat olarak kararlaştırıldığı bir iş sözleşmesi ile çalışan bir işçi, iş yoğunluğu nedeniyle bir hafta içerisinde toplam $53$ saat çalışmıştır. İşçinin bu yıl içerisinde daha önceden yaptığı fazla çalışma (haftalık $45$ saati aşan süreler) toplamı $265$ saattir. İşçi, bu haftaki çalışması karşılığında zamlı ücret yerine serbest zaman kullanmak istediğini yazılı olarak işverene bildirmiştir. Buna göre, $4857$ sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İşçiye bu haftaki çalışması karşılığında toplam

20

saat

45

dakika serbest zaman verilmeli; yıllık

270

saatlik sınırın aşılmış olması işçinin hak ettiği bu süreyi kullanmasına engel teşkil etmemelidir.

İşçiye toplam

16

saat

15

dakika serbest zaman verilmeli; zira yıllık

270

saatlik sınır aşılamayacağı için sadece bu sınırı tamamlayan

5

saatlik fazla çalışma karşılığı hak doğar.

İşçiye toplam

22

saat

30

dakika serbest zaman verilmeli; zira haftalık

45

saati aşan her türlü çalışma fazla çalışma sayılır ve tüm ek süreler

\%50

artırımlı serbest zaman üzerinden hesaplanır.

İşçiye toplam

18

saat

45

dakika serbest zaman verilmeli; çünkü iş sözleşmesinde belirtilen haftalık çalışma süresinin üzerindeki tüm çalışmalar fazla sürelerle çalışma kapsamında değerlendirilir.

İşçinin fazla çalışma onayı her yılın başında yazılı olarak yenilenmediği sürece bu çalışmalar hukuken geçersizdir ve işverenin serbest zaman talebini reddetme hakkı bulunmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşçiye bu haftaki çalışması karşılığında toplam $20$ saat $45$ dakika serbest zaman verilmeli; yıllık $270$ saatlik sınırın aşılmış olması işçinin hak ettiği bu süreyi kullanmasına engel teşkil etmemelidir.

Cevap

İşçiye 38-45 saat arası için %25 zamlı (8 saat 45 dakika), 45-53 saat arası için %50 zamlı (12 saat) olmak üzere toplam 20 saat 45 dakika serbest zaman verilmeli ve yıllık sınırın aşılması bu hakkı engellememelidir.

Haftalık

38

saat çalışan işçinin

45

saate kadar yaptığı

7

saatlik çalışma 'fazla sürelerle çalışma' olup

1,25

katsayısı ile (

8

saat

45

dakika),

45

saatin üzerindeki

8

saatlik çalışma ise 'fazla çalışma' olup

1,5

katsayısı ile (

12

saat) serbest zamana dönüştürülür; toplam

20

saat

45

dakika elde edilir. Yıllık

270

saatlik sınır idari niteliktedir, işçinin kazanılmış hakkını engellemez.

Adım Adım Çözüm

Çalışma sürelerini kategorize etme

Haftalık toplam çalışma

53

saat.

38-45

saat arası

7

saat 'Fazla Sürelerle Çalışma';

45-53

saat arası

8

saat 'Fazla Çalışma' olarak belirlenir.

Sözleşme süresi ile yasal sınır (45 saat) arasındaki fark fazla sürelerle çalışmayı, 45 saatin üzeri ise fazla çalışmayı oluşturur.

Fazla sürelerle çalışma için serbest zaman hesaplama

7 \times 1,25 = 8,75

saat (

8

saat

45

dakika).

Fazla sürelerle çalışmada her

1

saat karşılığında

1

saat

15

dakika serbest zaman verilir.

Fazla çalışma için serbest zaman hesaplama

8 \times 1,5 = 12

saat.

Fazla çalışmada her

1

saat karşılığında

1

saat

30

dakika serbest zaman verilir.

Toplam süreyi ve yıllık sınırı değerlendirme

8

saat

45

dakika +

12

saat =

20

saat

45

dakika. Yıllık fazla çalışma toplamı

265 + 8 = 273

saattir.

Yıllık

270

saatlik sınırın aşılması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz, işverenin kusurudur.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma arasındaki ücret/serbest zaman farkı ve yıllık üst sınırın hukuki niteliği.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 25Soru →

Bir lojistik firmasında işveren, iş yoğunluğunun mevsimsel dalgalanması nedeniyle işçilerle yazılı olarak anlaşmış ve $3$ aylık bir denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) süresi belirlemiştir. Bu dönemde çalışma planı şu şekilde uygulanmıştır:

* $1.$ ay: Haftalık $50$ saat
* $2.$ ay: Haftalık $50$ saat
* $3.$ ay: Haftalık $35$ saat

Uygulama süresince haftalık ortalamanın $45$ saatte kalması sağlanmış ve günlük çalışma süresi hiçbir zaman $11$ saati aşmamıştır. İşyerinde herhangi bir toplu iş sözleşmesi ( $TİS$ ) bulunmadığına göre, bu uygulama ile ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

4857

sayılı Kanun uyarınca denkleştirme süresi yazılı mutabakatla

6

aya kadar çıkarılabileceği için uygulama yasaldır ve işçilere ek bir ücret ödenmesi gerekmez.

Ortalama çalışma süresi

45

saati aşmadığı ve taraflar yazılı olarak anlaştığı için uygulama geçerlidir; ancak

11

saati aşan günler olmadığı için herhangi bir fazla çalışma ücreti doğmaz.

Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde denkleştirme süresi en fazla

2

ay olabileceği için

3

aylık bu anlaşma hukuken geçersizdir ve haftalık

45

saati aşan tüm çalışmalar fazla çalışma ücretine tabidir.

Denkleştirme süresi kural olarak

1

ay olup, sadece sanayi sektöründe

3

aya kadar uzatılabileceği için bu lojistik firmasında yapılan uygulama ilk aydan itibaren geçersiz sayılmalıdır.

İşyerinde

TİS

olmasa dahi denkleştirme süresi bireysel sözleşme ile

4

aya kadar uygulanabilir; bu nedenle günlük

11

saat sınırı aşılmadığı sürece fazla çalışma ücreti ödenmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde denkleştirme süresi en fazla $2$ ay olabileceği için $3$ aylık bu anlaşma hukuken geçersizdir ve haftalık $45$ saati aşan tüm çalışmalar fazla çalışma ücretine tabidir.

Cevap

Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde denkleştirme süresi en fazla

2

ay olabileceği için

3

aylık bu anlaşma hukuken geçersizdir ve haftalık

45

saati aşan tüm çalışmalar fazla çalışma ücretine tabidir.

İş Kanunu'nun 63. maddesine göre denkleştirme süresi en fazla 2 aydır; bu süre ancak toplu iş sözleşmesi ile 4 aya kadar çıkarılabilir. Senaryoda toplu iş sözleşmesi olmadığı belirtildiği için işverenin işçilerle yazılı olarak 3 ay için anlaşması yasal olarak geçersizdir. Geçersiz bir denkleştirme uygulaması söz konusu olduğunda, çalışma süreleri haftalık bazda değerlendirilir ve 45 saati aşan her çalışma 'fazla çalışma' hükümlerine göre ücretlendirilir.

Adım Adım Çözüm

İş Kanunu'ndaki denkleştirme sürelerini kontrol etme

4857

sayılı İş Kanunu Md.

63

uyarınca denkleştirme süresi kural olarak en fazla

2

aydır.

Yasal sınırın tespiti için ilk adımdır.

Toplu İş Sözleşmesi (

TİS

) etkisini değerlendirme

Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile

4

aya kadar artırılabilir.

Senaryoda

TİS

olup olmadığına bakılarak sürenin geçerliliği kontrol edilir.

Senaryodaki süreyi yasal sınırla karşılaştırma

Senaryoda

TİS

yoktur ancak

3

aylık süre kararlaştırılmıştır. Bu süre yasal sınır olan

2

ayı aşmaktadır.

Uygulamanın hukuka uygunluğunu belirlemek için gereklidir.

Hukuki sonucu belirleme

Geçersiz denkleştirme anlaşması nedeniyle, haftalık

45

saati aşan tüm çalışmalar (

50

saatlik haftalar)

\%50

zamlı fazla çalışma ücretine tabi olur.

Denkleştirme şartları oluşmadığında standart çalışma süresi kuralları geçerli olur.

Anahtar Kavram

Denkleştirme süresinin yasal sınırları ve toplu iş sözleşmesi gerekliliği

Daha Fazla Pratik

Turizm sektöründe denkleştirme sürelerinin TİS ile ne kadar süreye kadar uzatılabileceğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 26Soru →

4857 sayılı İş Kanunu ve Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca; gece çalışması, posta değişimleri ve dinlenme sürelerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde, işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.

Posta değişimlerinde işçiler, kesintisiz olarak en az on saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamazlar.

İşçi postalarının; bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, takip eden hafta gündüz çalıştırılması suretiyle değiştirilmesi zorunlu olup bu süre hiçbir şekilde iki haftaya çıkarılamaz.

Çalışma hayatında 'gece' kavramı; en geç saat 21.00'de başlayarak en erken saat 07.00'ye kadar geçen ve her halde en fazla 10 saat süren dönemi ifade eder.

Sanayiden sayılan işlerde çalışan işçilerin gece çalışmaları, işçinin yazılı onayı alınmak kaydıyla günlük 9 saate kadar artırılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde, işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.

Cevap

Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde, işçinin yazılı onayı alınarak yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilmesi yasal olarak mümkündür.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesi ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre, gece çalışmaları kural olarak yedi buçuk saati geçemez. Ancak turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde, işçinin yazılı onayının alınması şartıyla bu sürenin üzerinde gece çalışması yaptırılmasına izin verilmiştir. Bu, kanundaki en temel istisnai durumlardan biridir.

Adım Adım Çözüm

Gece çalışması genel sınırını hatırla.

4857 sayılı Kanun uyarınca gece çalışması 7,5 saati geçemez.

İşçilerin sağlığının korunması amacıyla yasal bir üst sınır belirlenmiştir.

Sektörel istisnaları değerlendir.

Turizm, özel güvenlik ve sağlık sektörlerinde işçi onayıyla bu sınır aşılabilir.

Bu sektörlerin hizmet niteliği ve kesintisiz çalışma gerekliliği nedeniyle özel düzenleme yapılmıştır.

Posta değişim ve dinlenme kurallarını kontrol et.

11 saatlik dinlenme ve 1-2 haftalık rotasyon kuralı geçerlidir.

Postalar halinde çalışmada işçinin biyolojik ritminin korunması için asgari dinlenme şarttır.

Anahtar Kavram

Gece Çalışması Sınırları ve İstisnalar

Daha Fazla Pratik

Gece çalışması yapan işçilerin periyodik sağlık kontrollerinin (en az iki yılda bir) zorunluluğunu inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 27Soru →

4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olarak çalışan ve ikiz bebek bekleyen bir kadın işçi, sağlık durumunun uygun olduğunu doktor raporuyla belgeleyerek beklenen doğuma 3 hafta kalıncaya kadar çalışmıştır. Ancak doğum, beklenen tarihten 2 hafta önce gerçekleşmiştir. Doğumdan 2 hafta sonra annenin vefat etmesi durumunda, sağ kalan babanın kullanabileceği toplam analık izni süresi kaç haftadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 15

Cevap

Babanın kullanabileceği toplam analık izni süresi 15 haftadır.

Doğru yanıt olan seçenek, tüm yasal değişkenleri (çoğul gebelik ek süresi, çalışılan sürenin aktarımı, erken doğumun etkisi ve vefat sonrası devir) doğru şekilde birleştirir. İkiz gebelik nedeniyle 10 hafta olan doğum öncesi sürenin sadece 1 haftası fiilen kullanılmış (

T-3

ile

T-2

arası), kalan 9 hafta doğum sonrasına aktarılmıştır. Doğum sonrası standart 8 hafta ile birleşen bu 9 hafta, toplam 17 haftalık bir potansiyel oluşturur. Annenin vefatına kadar geçen 2 hafta çıkarıldığında, babanın kullanabileceği bakiye süre 15 hafta olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

Çoğul gebelik durumundaki toplam doğum öncesi izni belirle.

Normalde 8 hafta olan doğum öncesi izin süresi, ikiz gebelik nedeniyle

8 + 2 = 10

hafta olarak uygulanır.

4857 sayılı İş Kanunu Md. 74 uyarınca çoğul gebelikte doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir.

Doğum sonrasına aktarılacak (kullanılmayan) doğum öncesi süreyi hesapla.

İşçi doğuma 3 hafta kalana kadar çalıştığı için 7 haftayı devretmiş, kalan 3 haftanın ise 2 haftası erken doğum nedeniyle kullanılamamıştır. Toplamda

7 + 2 = 9

hafta doğum sonrasına aktarılır.

İşçinin çalıştığı süreler ve erken doğum nedeniyle kullanılamayan süreler doğum sonrası sürelere eklenir.

Annenin vefat ettiği andaki toplam doğum sonrası izin hakkını hesapla.

Standart 8 haftalık doğum sonrası süreye, aktarılan 9 hafta eklendiğinde toplam

8 + 9 = 17

haftalık bir hak oluşur.

Doğum sonrası toplam süre, standart süre ile devreden sürelerin toplamıdır.

Annenin kullandığı süreyi düşerek babaya kalan süreyi bul.

17 - 2 = 15

hafta.

Kanun gereği, annenin ölümü halinde 'kullanılamayan' süreler babaya devredilir; dolayısıyla annenin fiilen kullandığı 2 hafta toplamdan düşülmelidir.

Anahtar Kavram

Analık İzninin Aktarılması ve Babanın Hakları

İpuçları

İkiz gebeliklerde doğum öncesi zorunlu izin süresinin kaç hafta olduğunu hatırlayın.

Doğum öncesinde hem çalışılan sürelerin hem de erken doğum nedeniyle kullanılamayan günlerin doğum sonrasına eklendiğini unutmayın.

Babanın kullanabileceği süre, annenin hak kazandığı toplam süreden annenin fiilen kullandığı sürenin çıkarılmasıyla bulunur.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir senaryoyu, annenin memur, babanın işçi olduğu durumlar veya evlat edinme halleri için inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 28Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu uyarınca, yıllık ücretli izin hakkının kullanımı ve bu haktan feragat edilmesi ile ilgili hukukî kurallar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İşçi, işverene vereceği yazılı bir beyanla yıllık ücretli izin hakkından kendi rızasıyla feragat edebilir.

İş sözleşmesi devam ederken, tarafların karşılıklı mutabakatı ile kullanılmayan izin süreleri ücrete dönüştürülebilir.

Yıllık ücretli izin hakkı vazgeçilemez niteliktedir ve iş sözleşmesi devam ettiği sürece bu hakkın yerine ücret ödenmesi mümkün değildir.

İşveren, iş yerindeki yoğunluk nedeniyle işçinin iznini iptal edip o yıla ait izin ücretini %50 zamlı olarak ödeme yetkisine sahiptir.

Deneme süresini tamamlayan ancak henüz

1

yılını doldurmayan işçiler, izin haklarını peşinen ücrete dönüştürüp talep edebilirler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık ücretli izin hakkı vazgeçilemez niteliktedir ve iş sözleşmesi devam ettiği sürece bu hakkın yerine ücret ödenmesi mümkün değildir.

Cevap

Yıllık ücretli izin hakkı vazgeçilemez niteliktedir ve iş sözleşmesi devam ettiği sürece bu hakkın yerine ücret ödenmesi mümkün değildir.

Yıllık ücretli izin hakkı, işçinin dinlenme hakkı kapsamında anayasal bir güvenceye sahiptir.

4857

sayılı İş Kanunu'nun emredici hükümleri uyarınca bu hak 'vazgeçilemez' niteliktedir. İş sözleşmesi devam ederken taraflar anlaşsa dahi iznin kullandırılmayıp yerine ücret ödenmesi yasaya aykırıdır. İzin hakları ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde, kullanılamayan süreler üzerinden son brüt ücret üzerinden hesaplanarak paraya dönüşür.

Adım Adım Çözüm

Yıllık ücretli izin hakkının niteliğini belirle.

Yıllık ücretli izin, işçinin anayasal dinlenme hakkı kapsamındadır ve kamu düzenine ilişkindir.

Bu hakkın temel amacı işçinin fiziksel ve zihinsel sağlığını korumaktır.

Vazgeçilemezlik (inalienability) ilkesini değerlendir.

İşçi ve işveren anlaşsa dahi, iş sözleşmesi devam ederken bu haktan feragat edilemez veya hak nakde çevrilemez.

Yasanın emredici hükümleri gereği dinlenme hakkı paradan önce gelir.

Ücrete dönüşme şartını kontrol et.

Kullanılmayan izinlerin ücrete dönüşmesi sadece iş sözleşmesinin 'fesih, ölüm veya emeklilik' gibi nedenlerle sona ermesi durumunda gerçekleşir.

İlişki sona erdiğinde fiili dinlenme mümkün olmayacağı için kanun bu aşamada ödemeyi öngörür.

Anahtar Kavram

Vazgeçilemezlik İlkesi

Tahmini Süre:45s

Soru 29Soru →

Yoğun iş temposunun olduğu bir işletmede işçiler günde fiili olarak $9$ saat çalışmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun ara dinlenmesine ilişkin hükümleri dikkate alındığında, bu işçilere verilmesi gereken ara dinlenmesi süresi en az kaç dakikadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 60

Cevap

Günlük

7,5

saati aşan çalışma sürelerinde, 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca verilmesi gereken asgari ara dinlenmesi süresi 60 dakikadır.

4857 sayılı İş Kanunu'nun

68

. maddesine göre; günlük çalışma süresi

7,5

saati aşan işlerde işçilere en az

60

dakika (1 saat) ara dinlenmesi verilmesi zorunludur. Sorudaki çalışma süresi

9

saat olduğundan, bu sınırın üzerinde kalmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Günlük fiili çalışma süresini analiz edin.

Soruda belirtilen fiili çalışma süresi

9

saattir.

Yasal ara dinlenmesi süresini belirlemek için önce çalışma süresinin hangi kademede olduğunu bulmak gerekir.

İş Kanunu'nun

68

. maddesindeki süre kademelerini uygulayın.

9

saat,

7,5

saati aşan bir süredir.

Kanuna göre

7,5

saati aşan işlerde en üst kademe ara dinlenmesi süresi uygulanır.

Asgari ara dinlenmesi süresini belirleyin.

7,5

saati aşan işler için asgari ara dinlenmesi süresi

60

dakikadır.

İş Kanunu Madde

68/c

uyarınca bu süre zorunludur.

Anahtar Kavram

İş Kanunu'na göre ara dinlenmesi süreleri çalışma süresine göre kademelendirilir ve bu süreler fiili çalışma süresinden sayılmaz.

Daha Fazla Pratik

Ara dinlenmelerinin çalışma süresinden sayılıp sayılmadığı ve bölünerek verilip verilemeyeceği konusundaki istisnaları inceleyin.

Tahmini Süre:45s

Soru 30Soru →

Bir perakende mağazasında, kampanya dönemindeki yoğunluk sebebiyle işveren ve işçiler yazılı olarak anlaşarak denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) uygulamasına karar vermişlerdir. İşyerinde herhangi bir Toplu İş Sözleşmesi ( $TİS$ ) bulunmamaktadır.

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri uyarınca, bu işyerinde gerçekleştirilecek denkleştirme uygulamasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Denkleştirme süresi en çok

2

ay olabilir ve günlük çalışma süresi hiçbir şekilde

11

saati aşamaz.

Denkleştirme süresi en çok

4

ay olarak belirlenebilir ve haftalık ortalama çalışma süresi

45

saati aşabilir.

Denkleştirme süresi en çok

2

ay olabilir ve yoğun çalışma yapılan haftalarda günlük süre sınırı bulunmaz.

Denkleştirme süresi en çok

3

ay olarak uygulanır ve bu süreçte işçiye her hafta fazla çalışma ücreti ödenir.

Denkleştirme süresi en çok

6

ay olabilir ancak bu uygulama sadece turizm sektöründeki işletmeler için geçerlidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denkleştirme süresi en çok $2$ ay olabilir ve günlük çalışma süresi hiçbir şekilde $11$ saati aşamaz.

Cevap

Denkleştirme süresinin Toplu İş Sözleşmesi bulunmayan hallerde en çok

2

ay olması ve günlük çalışma süresinin

11

saati aşmaması gerekir.

Doğru ifade, Toplu İş Sözleşmesi bulunmayan bir işyerinde denkleştirme süresinin en fazla

2

ay olabileceğini ve yoğun çalışma yapılan günlerde dahi günlük

11

saatlik mutlak sınırın aşılamayacağını belirtmektedir. Bu,

4857

sayılı İş Kanunu'nun

63

. maddesine tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

Yasal sürenin tespit edilmesi

2

4857

sayılı İş Kanunu Madde

63

uyarınca, tarafların yazılı anlaşması ile denkleştirme süresi kural olarak en çok iki ay olabilir.

Günlük azami çalışma sınırının kontrol edilmesi

11

saat

Denkleştirme uygulansa dahi, günlük çalışma süresi her halükarda

11

saati aşamaz.

Ortalama çalışma süresi kuralının uygulanması

Haftalık ortalama

45

saat

Belirlenen dönem içindeki haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresi olan

45

saati aşmamalıdır.

Anahtar Kavram

Denkleştirme (Yoğunlaştırılmış Çalışma)

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 31Soru →

Haftalık çalışma süresinin iş sözleşmesiyle $35$ saat olarak kararlaştırıldığı bir işyerinde, iş yoğunluğu nedeniyle bir işçi o hafta toplam $40$ saat çalışmıştır. $4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, işçinin $45$ saate kadar yapmış olduğu bu çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' sayıldığına göre; bu çalışmalar için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde kaç artırılmasıyla hesaplanmalıdır?

\%10

\%25

\%50

\%75

\%100

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: \%25

Cevap

Fazla sürelerle çalışma için uygulanacak ücret zam oranı yüzde 25'tir (\%25).

4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesine göre, haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma'dır. Bu çalışmalar için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %25 yükseltilmesiyle hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

Çalışma türünün belirlenmesi

İşçinin sözleşmedeki süresi (

35

saat) ile yasal sınır (

45

saat) arasındaki çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' olarak tanımlanır.

4857 sayılı İş Kanunu Md. 41 uyarınca haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle 45 saatin altında belirlendiği hallerde, 45 saate kadar olan çalışmalar bu kapsama girer.

Yasal zam oranının tespiti

Fazla sürelerle çalışmada her bir saat için verilecek ücret, normal saatlik ücretin

\%25

yükseltilmesiyle ödenir.

Kanun, işçinin dinlenme hakkı ve çalışma dengesini korumak adına bu çalışmalar için %25'lik bir asgari zam oranı belirlemiştir.

Anahtar Kavram

Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti

Soru 32Soru →

Özel bir lojistik firmasında görev yapan bir işçinin günlük fiilî çalışma süresi $8$ saat olarak belirlenmiştir. $4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri uyarınca, bu işçi için zorunlu olan asgari ara dinlenmesi süresi ve bu sürenin günlük çalışma süresiyle ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

En az

1

saattir ve çalışma süresinden sayılmaz.

En az

30

dakikadır ve çalışma süresinden sayılmaz.

En az

1

saattir ve çalışma süresinden sayılır.

En az

45

dakikadır ve çalışma süresinden sayılmaz.

En az

15

dakikadır ve çalışma süresinden sayılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: En az $1$ saattir ve çalışma süresinden sayılmaz.

Cevap

En az

1

saattir ve çalışma süresinden sayılmaz.

Günlük fiilî çalışma süresi

8

saat olan bir işçi,

7,5

saatten fazla süreli işler kategorisine girdiği için

4857

sayılı İş Kanunu md.

68

uyarınca en az

1

saat ara dinlenmesi hakkına sahiptir. Ayrıca aynı maddenin son fıkrası gereği ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.

Adım Adım Çözüm

Günlük fiilî çalışma süresini analiz et.

8

saat

İş Kanunu'ndaki ara dinlenmesi süreleri günlük fiilî çalışma süresine göre kademelendirilmiştir.

4857

sayılı İş Kanunu md.

68

uyarınca ilgili süreyi tespit et.

7,5

saati aşan işlerde asgari süre

1

saattir.

8

saatlik çalışma, kanunda belirtilen

7,5

saatlik üst sınırı aştığı için en uzun kademedeki dinlenme süresine tabidir.

Ara dinlenmesinin hukuki statüsünü değerlendir.

Çalışma süresinden sayılmaz.

İş Kanunu md.

68

/son hükmüne göre ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılan hâllerden değildir (ücrete tabi değildir).

Anahtar Kavram

Ara dinlenmesi süreleri ve çalışma süresinden sayılmama kuralı

Daha Fazla Pratik

Ara dinlenmelerinin işin gereği olarak bölünerek kullandırılabilmesi şartlarını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 33Soru →

Bir hastanenin sterilizasyon ünitesinde görev yapan bir sağlık teknisyeninin günlük mesai çizelgesi şu şekildedir:

- İşbaşı saati: $08.30$
- İşten ayrılış saati: $17.00$
- Gün içinde kullandırılan toplam ara dinlenmesi: $45$ dakika

$4857$ sayılı İş Kanunu'nun ara dinlenmesine ilişkin hükümleri uyarınca, bu işçinin çalışma düzeni hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Fiili çalışma süresi

7,5

saati aştığı için işçiye en az

1

saat ara dinlenmesi verilmelidir; mevcut uygulama hukuka aykırıdır.

İşçinin fiili çalışma süresi tam

7,5

saat olduğu için

30

dakikalık ara dinlenmesi yeterlidir; uygulama hukuka uygundur.

Ara dinlenmesi süreleri çalışma süresinden sayıldığı için işçinin günlük toplam çalışması

8

saat

30

dakikadır.

İşyerinde geçirilen toplam süre

9

saati aşmadığı sürece

45

dakikalık ara dinlenmesi yasal olarak yeterli kabul edilir.

Teknik ve riskli işlerde ara dinlenmesi süresi işin niteliğine göre işveren tarafından

15

dakikaya kadar düşürülebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiili çalışma süresi $7,5$ saati aştığı için işçiye en az $1$ saat ara dinlenmesi verilmelidir; mevcut uygulama hukuka aykırıdır.

Cevap

Fiili çalışma süresi 7,5 saati aştığı için ara dinlenmesi en az 1 saat olmalıdır; uygulama hukuka aykırıdır.

İşçinin mesai başlangıç ve bitiş saatleri arasındaki toplam süre

8,5

saattir. Kanun gereği ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmadığı için, fiili çalışma süresini bulmak amacıyla bu süreden verilen

45

dakikalık ara düşülmelidir. Bu işlem sonucunda işçinin fiili çalışma süresi

7,75

saat (

7

saat

45

dakika) olarak bulunur. İş Kanunu uyarınca, fiili çalışma süresi

7,5

saati aşan işlerde ara dinlenmesi en az

1

saat (

60

dakika) olmalıdır. İşçiye sadece

45

dakika ara verilmesi, yasal alt sınırın altında kaldığı için uygulama hukuka aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

Toplam işyerinde bulunma süresini hesaplayın.

08.30

ile

17.00

arası toplam süre

8

saat

30

dakikadır (

8,5

saat).

Fiili çalışma süresini bulmak için önce brüt sürenin tespiti gerekir.

Fiili (net) çalışma süresini bulun.

8,5

saat -

45

dakika (

0,75

saat) =

7,75

saat (

7

saat

45

dakika).

İş Kanunu md. 68 uyarınca ara dinlenmeleri çalışma süresinden düşülür.

Kanuni eşik değerle karşılaştırın.

7,75

saat >

7,5

saat olduğu için yasal ara dinlenmesi alt sınırı

1

saattir.

7,5 saati aşan çalışmalarda 1 saat ara dinlenmesi zorunluluğu vardır.

Mevcut uygulamayı değerlendirin.

Verilen

45

dakika, yasal sınır olan

60

dakikanın (

1

saat) altındadır.

Uygulamanın yasaya aykırı olduğu sonucuna varılır.

Anahtar Kavram

Ara dinlenmesi sürelerinin belirlenmesinde 'fiili çalışma süresi' esas alınır ve ara dinlenmeleri bu süreye dahil edilmez.

Daha Fazla Pratik

Gece çalışmalarında ve postalar halinde çalışma düzeninde ara dinlenmesi sürelerinin uygulanma farklılıklarını gözden geçirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Pratik bir kontrol yolu olarak; toplam süreden yasal olması gereken ara dinlenmesini (

1

saat) çıkarıp kalan sürenin

7,5

saatin üzerinde olup olmadığına bakabilirsiniz.

8,5 - 1 = 7,5

. Eğer işçi bu süreden bir dakika bile fazla çalışmışsa (yani dinlenmesi

1

saatten azsa), fiili çalışma süresi otomatik olarak

7,5

saati aşmış demektir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 34Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, haftalık çalışma süresinin iş sözleşmesiyle $45$ saatin altında (örneğin $35$ saat) belirlendiği durumlarda, bu süreyi aşan ve $45$ saate kadar yapılan çalışmalar "fazla sürelerle çalışma" olarak adlandırılır.

Buna göre, yıllık $270$ saatlik çalışma sınırına uygun hareket edildiği varsayıldığında; fazla sürelerle çalışma yapan bir işçiye her bir saatlik fazla çalışması için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin yüzde kaç zamlı halidir?

\%15

\%25

\%50

\%100

1

saat

15

dakika serbest zaman

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%25$

Cevap

Fazla sürelerle çalışma durumunda ücret artış oranı

\%25

olarak uygulanır.

Doğru cevap olan seçenekte belirtilen

\%25

oranı,

4857

sayılı İş Kanunu'nun

41

. maddesine göre haftalık normal çalışma süresinin sözleşmelerle

45

saatin altında belirlendiği durumlarda, bu süreyi aşan ve

45

saate kadar olan çalışmalar (fazla sürelerle çalışma) için uygulanması gereken yasal zam oranıdır.

Adım Adım Çözüm

Çalışma türünü belirle

Haftalık

45

saatin altında belirlenen sürenin üzerindeki çalışmalar

45

saate kadar 'fazla sürelerle çalışma' sayılır.

İş Kanunu madde

41

uyarınca tanımlama bu şekildedir.

Yasal zam oranını tespit et

\%25

zamlı ücret.

Kanun, fazla sürelerle çalışmada her bir saat için verilecek ücretin normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının

\%25

yükseltilmesiyle ödeneceğini hükme bağlamıştır.

Anahtar Kavram

Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti

Tahmini Süre:45s

Soru 35Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu’na tabi bir işletmede, bölgede meydana gelen şiddetli sel felaketi nedeniyle işveren tarafından iş $1$ hafta süreyle durdurulmuştur. Bu sürenin ilk $3$ gününde işçilere Kanun’un $40.$ maddesi uyarınca yarım ücret ödenmiş, haftanın kalan $3$ gününde ise suların çekilmesiyle birlikte fiilen tam zamanlı çalışmaya dönülmüştür.

Buna göre, söz konusu haftanın sonunda işçinin hak kazanacağı hafta tatili izni ve ücretiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Zorlayıcı sebeple işin durduğu ve yarım ücret ödenen günler çalışılmış sayılan hallerden kabul edildiği için işçi hafta tatiline hak kazanır ve bu günün ücretini tam alır.

Hafta tatili ücretine hak kazanabilmek için

45

saatlik fiili çalışma şartı arandığından, zorlayıcı sebeple çalışılmayan günler nedeniyle tatil ücreti ödenmez.

İşin durduğu günlerde işçiye yarım ücret ödendiği için, hafta tatili günü için de hak edilen ücret tam ücretin yarısı üzerinden hesaplanır.

Zorlayıcı sebep nedeniyle çalışılmayan süreler için hafta tatili hakkı doğmaz; bu süreler ancak telafi çalışmasıyla tamamlandığında tatil ücretine hak kazanılır.

İşçinin hafta tatili izni kullanma hakkı saklı kalmakla birlikte, doğal afet gibi mücbir sebeplerle işin durduğu haftalarda işverenin tatil ücreti ödeme yükümlülüğü askıya alınır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zorlayıcı sebeple işin durduğu ve yarım ücret ödenen günler çalışılmış sayılan hallerden kabul edildiği için işçi hafta tatiline hak kazanır ve bu günün ücretini tam alır.

Cevap

Zorlayıcı sebeple işin durduğu ve yarım ücret ödenen günler çalışılmış sayıldığı için işçi hafta tatiline hak kazanır ve bu günün ücretini tam alır.

Doğru seçenek,

4857

sayılı İş Kanunu’nun

46/c

40.

maddeleri arasındaki ilişkiyi doğru kurmaktadır. Kanun, sel veya deprem gibi zorlayıcı sebeplerle işin durması halinde ilk

1

haftalık süreyi (yarım ücret ödenen süreyi) hafta tatili hesabında 'çalışılmış gün' olarak kabul eder. Ayrıca hafta tatili ücretinin, çalışılmayan diğer günler yarım ödense dahi, tatil günü için tam olarak ödeneceğini hükme bağlar.

Adım Adım Çözüm

Zorlayıcı sebeplerin hafta tatili üzerindeki etkisini incelemek.

4857

sayılı İş Kanunu’nun

46/c

bendi uyarınca, zorlayıcı sebeplerle işin durması halinde bir haftaya kadar olan süre içinde işçilere ödenen yarım ücretli günler, çalışılmış günler gibi hesaba katılır.

İşçinin hafta tatiline hak kazanabilmesi için tatil gününden önceki iş günlerinde çalışmış olması gerekir.

Hafta tatili ücretinin miktarını belirlemek.

İş Kanunu’nun

46.

maddesinin birinci fıkrasına göre, hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.

Yarım ücret uygulaması sadece çalışılmayan bekleme süresi içindir; hafta tatili ücretinin 'tam' ödenmesi emredici bir hükümdür.

Anahtar Kavram

Zorlayıcı sebeplerle (force majeure) işin durması durumunda hafta tatili hakkı ve tam ücret güvencesi.

Alternatif Yöntem

Öncelikle 'çalışılmış sayılan haller' listesini hatırlayın (

Md. 46

). Eğer durum bu listede varsa, ücretin 'tam' olması gerektiğini kural olarak uygulayın.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 36Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan İşçi (A), aynı işverene ait bir işyerinde $8$ ay çalıştıktan sonra istifa ederek ayrılmıştır. Aradan $2$ yıl geçtikten sonra aynı işverenin bir başka işyerinde tekrar işe giren İşçi (A), bu ikinci döneminde de $5$ ay çalışmıştır.

Bu bilgilere göre, İşçi (A)'nın yıllık ücretli izin hakkı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İki çalışma dönemi arasındaki süre

1

yıldan fazla olduğu için önceki çalışma süresi sıfırlanmıştır; işçi henüz izne hak kazanmamıştır.

İşçi ilk döneminde kendi isteğiyle (istifa) ayrıldığı için önceki süresi yıllık izin kıdeminden sayılmaz; bu nedenle

7

ay daha çalışması gerekir.

Aynı işverene ait farklı işyerlerindeki çalışma süreleri birleştirileceği için işçi toplamda

13

aylık kıdeme ulaşmıştır ve yıllık ücretli izne hak kazanmıştır.

Yıllık ücretli izin kıdemi ancak kesintisiz çalışmalarda hesaplanır; işçi ikinci döneminde

1

yılı doldurunca izne hak kazanabilecektir.

İşçinin önceki çalışması başka bir işyerinde geçtiği için bu süreler ancak işçinin yazılı talebi ve işverenin onayı ile birleştirilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aynı işverene ait farklı işyerlerindeki çalışma süreleri birleştirileceği için işçi toplamda $13$ aylık kıdeme ulaşmıştır ve yıllık ücretli izne hak kazanmıştır.

Cevap

İşçinin aynı işverene ait farklı işyerlerindeki çalışma süreleri birleştirileceği için toplamda

13

aylık kıdeme ulaşmıştır ve yıllık ücretli izne hak kazanmıştır.

Doğru yanıt, işçinin aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştığı sürelerin birleştirileceğini ifade eden seçenektir.

4857

sayılı İş Kanunu'nun

54

. maddesi uyarınca, yıllık ücretli izne hak kazanmak için gerekli olan bir yıllık çalışma süresi hesaplanırken, işçinin aynı işverene ait farklı işyerlerindeki veya aynı işyerindeki farklı dönemlerdeki çalışmaları toplanır. İşçi

8 + 5 = 13

ay çalışmış olduğu için bir yıllık eşiği aşmıştır.

Adım Adım Çözüm

Mevzuat tespiti yapılması

İş Kanunu Madde

54

hükmünün (sürelerin birleştirilmesi) belirlenmesi.

Yıllık izin hakkının doğması için gerekli

1

yıllık sürenin nasıl hesaplanacağını anlamak için bu kural temeldir.

Çalışma sürelerinin toplanması

8

ay (birinci dönem) +

5

ay (ikinci dönem) =

13

ay toplam kıdem.

Aynı işverene bağlı farklı dönemler ve farklı işyerleri kıdem hesabında tek bir bütün olarak kabul edilir.

Eşik değer kontrolü

13

ay >

12

ay (

1

yıl) olduğu için hak kazanımı gerçekleşmiştir.

İşçinin ilk yıllık izin hakkı, en az

1

tam yıl çalışmış olmasına bağlıdır.

Anahtar Kavram

Yıllık ücretli izin kıdeminde sürelerin birleştirilmesi (Madde 54)

Soru 37Soru →

Temel eğitimini tamamlamış ancak herhangi bir örgün eğitim kurumuna devam etmeyen $15$ yaşındaki bir bireyin (genç işçi) istihdam edildiği bir işyerinde, çalışma koşullarına ilişkin aşağıdaki uygulamalardan hangisi $4857$ sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümlerine tam olarak uygundur?

Yoğun iş dönemlerinde denkleştirme esasına dayalı olarak haftalık çalışma süresinin

45

saate kadar artırılması

Hafta tatili izninin, yetişkin işçilerde olduğu gibi haftalık kesintisiz en az

24

saat olarak kullandırılması

Yıllık ücretli izin süresinin, işçinin talebi ve menfaatine uygun düştüğü hallerde en fazla ikiye bölünerek kullandırılması

Günlük

4,5

saati aşan mesailerde, çalışma süresinin ortasında

30

dakikalık ara dinlenmesi verilmesi

Sanayiye ait işlerde, işçinin ve velisinin yazılı onayı alınmak kaydıyla gece vardiyasında çalıştırılması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık ücretli izin süresinin, işçinin talebi ve menfaatine uygun düştüğü hallerde en fazla ikiye bölünerek kullandırılması

Cevap

Yıllık ücretli izin süresinin, işçinin talebi ve menfaatine uygun düştüğü hallerde en fazla ikiye bölünerek kullandırılması uygulaması mevzuata uygundur.

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in

11

. maddesi uyarınca, yıllık ücretli izin süreleri normalde kesintisiz kullandırılır; ancak işçinin yararına olan durumlarda ve kendi talebi üzerine izin süresi en fazla ikiye bölünerek kullandırılabilir. Bu durum yasal bir hak ve uygun bir uygulamadır.

Adım Adım Çözüm

Çalışanın yaş ve eğitim statüsünü belirle.

15

yaşını doldurmuş ve temel eğitimini tamamlamış birey 'genç işçi' statüsündedir.

Mevzuattaki haklar ve kısıtlamalar yaş grubuna göre farklılık gösterir.

Çalışma ve dinlenme sürelerini analiz et.

Genç işçiler için haftalık sınır

40

saat, hafta tatili

40

saat ve

4,5

saat üzeri çalışmada ara dinlenmesi

1

saattir.

Yetişkin kuralları ile genç işçi kuralları arasındaki farkları tespit etmek gerekir.

Yıllık izin kullanım usulünü kontrol et.

Yönetmeliğin

11

. maddesi uyarınca izin süreleri işçi isteğiyle en fazla ikiye bölünebilir.

Yasal düzenlemenin istisnai ve spesifik hükmünü doğrulamak.

Anahtar Kavram

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalışma Koşulları ve Dinlenme Hakları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 38Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu kapsamında, haftalık normal çalışma süresi iş sözleşmesiyle $32$ saat olarak belirlenen bir işçi, işyerindeki teknik bir arıza nedeniyle bir hafta boyunca toplam $51$ saat çalışmıştır. İşçi, bu yıl içerisinde daha önce toplam $264$ saat ek çalışma (fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma toplamı) gerçekleştirmiştir. İşçi, bu haftaki çalışmasının $45$ saate kadar olan kısmı için 'serbest zaman' hakkını kullanmayı, $45$ saati aşan kısmı için ise 'ücret' almayı tercih ettiğini işverene yazılı olarak bildirmiştir.

Buna göre, işçinin bu haftaki çalışmasıyla ilgili yasal hakları ve süre sınırlamaları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşçiye

45

saate kadar olan çalışması karşılığında

16

saat

15

dakika serbest zaman kullandırılmalı,

45

saati aşan

6

saatlik çalışması için ise

\%50

zamlı ücret ödenmelidir; hak edilen serbest zaman

6

ay içinde kullanılmalıdır.

İşçiye

45

saate kadar olan

13

saatlik çalışması karşılığında

19

saat

30

dakika serbest zaman kullandırılmalı,

45

saati aşan çalışması için

\%50

zamlı ücret ödenmelidir.

İşçiye

45

saate kadar olan çalışması karşılığında

16

saat

15

dakika serbest zaman verilmeli;

45

saati aşan

6

saatlik çalışması için ise

\%25

zamlı ücret ödenmelidir.

Yıllık

270

saatlik sınır aşıldığı için işçinin

45

saati aşan çalışmaları geçersiz sayılır ve sadece

45

saate kadar olan çalışması için

\%25

zamlı ücret ödenir.

İşçiye

45

saate kadar olan çalışması için

13

saat serbest zaman verilmeli;

45

saati aşan çalışması için zamlı ücret ödenmeli ancak serbest zaman

1

yıl içinde kullanılmalıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşçiye $45$ saate kadar olan çalışması karşılığında $16$ saat $15$ dakika serbest zaman kullandırılmalı, $45$ saati aşan $6$ saatlik çalışması için ise $\%50$ zamlı ücret ödenmelidir; hak edilen serbest zaman $6$ ay içinde kullanılmalıdır.

Cevap

İşçinin

45

saate kadar olan

13

saatlik fazla sürelerle çalışması için

16

saat

15

dakika serbest zaman verilmesi ve

45

saati aşan

6

saatlik fazla çalışması için

\%50

zamlı ücret ödenmesi gerekir; bu serbest zaman

6

ay içinde kullanılmalıdır.

İş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi

32

saat olarak belirlendiği için, bu süreden

45

saate kadar olan

13

saatlik kısım 'fazla sürelerle çalışma' kapsamına girer. İşçi bu kısım için serbest zaman talep ettiğinden, her saat için

1

saat

15

dakika üzerinden toplamda

16

saat

15

dakika serbest zaman kazanır.

45

saati aşan

6

saatlik (

51-45

) kısım ise 'fazla çalışma'dır ve bu kısım için ücret talep ettiğinden, saatlik ücreti

\%50

zamlı olarak ödenmelidir. Kanuna göre serbest zamanın kullanım süresi

6

aydır.

Adım Adım Çözüm

Çalışma türlerini sürelerine göre ayrıştırın.

32-45 saat arası: 13 saat (Fazla sürelerle çalışma); 45-51 saat arası: 6 saat (Fazla çalışma).

Sözleşme ile belirlenen süre ile yasal sınır (45 saat) arasındaki fark farklı, yasal sınırı aşan kısım farklı hesaplanır.

Fazla sürelerle çalışma için serbest zaman hesabını yapın.

13 saat x 1 saat 15 dakika = 16 saat 15 dakika.

Fazla sürelerle çalışmada her 1 saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman hakkı doğar.

Fazla çalışma için ücret artış oranını belirleyin.

Saatlik ücretin %150'si (%50 zamlı).

45 saati aşan her 1 saat fazla çalışma için ücret %50 zamlı ödenir.

Serbest zamanın kullanım süresini ve yıllık sınırı kontrol edin.

Kullanım süresi: 6 ay. Yıllık sınır (270 saat) aşılsa dahi ücret/zaman hakkı bakidir.

İş Kanunu Md. 41 uyarınca serbest zaman 6 ay içinde kullandırılmalıdır.

Anahtar Kavram

Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Ayrımı

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 39Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, haftalık normal çalışma süresi iş sözleşmesiyle $30$ saat olarak belirlenmiş bir işçinin, ilgili takvim yılı başından itibaren yaptığı "fazla çalışma" (haftalık $45$ saati aşan çalışma) süreleri toplamı $267$ saate ulaşmıştır. İş yoğunluğu nedeniyle işçinin onayı alınarak takip eden bir çalışma haftasında toplam $52$ saat fiilen çalışması istenmiştir.

Buna göre, işçinin bu haftaki çalışması ve kanuni sınırların uygulanmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Haftalık

30

ile

45

saat arasındaki

15

saatlik çalışma "fazla sürelerle çalışma" olup yıllık

270

saatlik sınıra dahil edilmez; ancak

45

saati aşan

7

saatlik çalışmanın yalnızca

3

saati yıllık yasal sınır dahilindedir.

İşçinin yıllık fazla çalışma sınırı dolmak üzere olduğundan,

30

saatin üzerindeki tüm çalışmalar "fazla çalışma" kabul edilir ve bu haftalık toplamda yalnızca

3

saatlik ek çalışma yaptırılabilir.

İşçi o hafta

52

saat çalıştığı için

45

saati aşan

7

saatlik kısım için

\%25

30-45

saat arası kısım için ise

\%50

zamlı ücret alır ve bu sürelerin tamamı yıllık

270

saatlik sınıra tabidir.

İşçi,

45

saati aşan

7

saatlik çalışma için

10,5

saat;

30

ile

45

saat arasındaki

15

saatlik çalışma için ise

15

saat "serbest zaman" kullanma hakkına sahiptir.

Yıllık

270

saatlik sınır aşıldığı durumlarda işveren işçiye herhangi bir ek ücret ödemekle yükümlü değildir; sadece aşılan her saat için

1

saatlik normal ücret üzerinden ödeme yapılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Haftalık $30$ ile $45$ saat arasındaki $15$ saatlik çalışma "fazla sürelerle çalışma" olup yıllık $270$ saatlik sınıra dahil edilmez; ancak $45$ saati aşan $7$ saatlik çalışmanın yalnızca $3$ saati yıllık yasal sınır dahilindedir.

Cevap

Haftalık

30

ile

45

saat arasındaki

15

saatlik çalışma "fazla sürelerle çalışma" olup yıllık

270

saatlik sınıra dahil edilmez; ancak

45

saati aşan

7

saatlik çalışmanın yalnızca

3

saati yıllık yasal sınır dahilindedir.

İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle

45

saatin altında belirlendiği durumlarda,

45

saate kadar olan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' olarak adlandırılır ve yıllık

270

saatlik 'fazla çalışma' sınırına dahil edilmez. Bu sınır sadece haftalık

45

saati aşan çalışmalar için geçerlidir. İşçinin mevcut

267

saatlik birikimi fazla çalışma (

>45

) niteliğinde olduğu için, yeni haftadaki

7

saatlik fazla çalışmanın sadece

3

saati yasal limiti aşmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Çalışma saatlerini kategorize etme

Haftalık

52

saatlik çalışmanın;

30

saati normal çalışma,

30-45

saat arası olan

15

saati "fazla sürelerle çalışma",

45-52

saat arası olan

7

saati ise "fazla çalışma"dır.

Kanuni tanımlar ve oranlar bu ayrıma göre belirlenir.

Yıllık limitin kapsamını belirleme

4857

sayılı Kanun Madde

41

uyarınca yıllık

270

saatlik sınır yalnızca "fazla çalışma" süreleri için öngörülmüştür.

Fazla sürelerle çalışmanın yıllık bazda spesifik bir saat sınırı kanunda tanımlanmamıştır (günlük

11

saat sınırı saklı kalmak kaydıyla).

Kalan limit kapasitesini hesaplama

270 - 267 = 3

saat.

İşçinin o hafta yaptığı

7

saatlik fazla çalışmanın sadece

3

saati yasal yıllık tavan sınırın içindedir.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma arasındaki kavramsal ayrım ve yıllık 270 saatlik sınırın kapsamı.

Daha Fazla Pratik

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmada serbest zaman kullanım sürelerinin (6 ay içinde, işçinin isteğiyle) prosedürlerini gözden geçirin.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 40Soru →

4857 sayılı İş Kanunu'nun uygulandığı bir işyerinde, günlük normal çalışma süresi $7,5$ saat olarak belirlenmiş ve işçilere bu süreye uygun olarak gün ortasında $30$ dakika ara dinlenmesi kullandırılmaktadır. Bir işçinin, siparişlerin yetiştirilmesi amacıyla o gün normal mesaisine ek olarak $1,5$ saat fazla çalışma yaptığı bir durumda; ara dinlenmesi süresi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Toplam fiilî çalışma süresi

7,5

saati aştığı için işçiye o gün en az

1

saat ara dinlenmesi kullandırılması zorunludur.

Ara dinlenmesi süresi iş sözleşmesindeki normal çalışma süresine göre sabitlendiğinden, fazla çalışma yapılması bu süreyi etkilemez ve

30

dakika yeterlidir.

Fazla çalışma süresi tek başına

4

saati aşmadığı için işçiye sadece normal mesaiye ait

30

dakikalık ara dinlenmesi verilmesi yasal olarak yeterlidir.

Ara dinlenmesi süresi fiilî çalışma süresinden sayıldığı için toplam

9

saatlik mesai süresinin içine

30

dakikalık dinlenme dâhildir.

İşçi o gün toplamda

9

saat çalışmış olsa da fazla çalışma süresi için ayrıca her saat başına

15

dakika ek ara dinlenmesi verilmelidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam fiilî çalışma süresi $7,5$ saati aştığı için işçiye o gün en az $1$ saat ara dinlenmesi kullandırılması zorunludur.

Cevap

İşçinin o günkü toplam fiilî çalışması

7,5

saati geçtiği için ara dinlenmesi süresinin en az

1

saat olması zorunludur.

İşçinin normal çalışma süresi

7,5

saat olsa da o gün yaptığı

1,5

saatlik fazla çalışma ile toplam fiilî çalışma süresi

9

saate ulaşmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 68. maddesine göre günlük çalışma süresi

7,5

saati aşan işlerde ara dinlenmesi en az

1

saat olarak verilmelidir. Bu süre asgari olup, toplam çalışma süresinin bir parçası olarak değerlendirilir.

Adım Adım Çözüm

Günlük toplam fiilî çalışma süresini hesaplayın.

7,5

(Normal) +

1,5

(Fazla Çalışma) =

9

saat.

Ara dinlenmesi sürelerinin belirlenmesinde işçinin o günkü toplam çalışma süresi esas alınır.

4857 sayılı İş Kanunu'ndaki ara dinlenmesi eşiklerini kontrol edin.

9 > 7,5

saat olduğu için en az

1

saat ara dinlenmesi gerekmektedir.

Kanun;

4

saat veya daha az işlerde

15

dk,

4-7,5

saat arası işlerde

30

dk,

7,5

saatten fazla işlerde

1

saat ara dinlenmesi öngörür.

Ara dinlenmesinin çalışma süresiyle ilişkisini teyit edin.

Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz (

9

saatlik çalışma için işçi işyerinde en az

10

saat bulunmalıdır).

İş Kanunu 68. maddenin son fıkrası gereği ara dinlenmeleri fiilî çalışma süresine eklenmez.

Anahtar Kavram

Günlük toplam fiilî çalışma süresine göre ara dinlenmesi baremlerinin uygulanması

Daha Fazla Pratik

Ara dinlenmelerinin aralıksız verilmesi kuralının, işin niteliği gereği hangi şartlarla bölünebileceğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

ÖncekiSayfa 2 / 8Sonraki

İşin Düzenlenmesi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap