İşin Düzenlenmesi

143 soru

Haftalık normal çalışma süresinin iş sözleşmesiyle $35$ saat olarak kararlaştırıldığı bir işyerinde, bir işçi o hafta içerisinde toplam $50$ saat çalışmıştır. Bu işçi, fazla hak ettiği süreleri ücret artışı yerine serbest zaman olarak kullanmak istediğini işverene bildirmiştir.

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümlerine göre, bu işçiye toplam ne kadar serbest zaman kullandırılmalıdır?

18

saat

45

dakika

20

saat

21

saat

15

dakika

22

saat

30

dakika

15

saat

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $20$ saat

Cevap

İşçiye toplamda yirmi saat serbest zaman kullandırılmalıdır.

Doğru yanıt olan yirmi saatlik süre, İş Kanunu'nun 41. maddesinde belirtilen kademeli hesaplamaya dayanır. İşçinin sözleşmesindeki 35 saatten 45 saate kadar olan 10 saatlik kısım 'fazla sürelerle çalışma'dır ve saat başına %25 artırımla (1 saat 15 dk) toplam 12,5 saat kazandırır. 45 saati aşan 5 saatlik kısım ise 'fazla çalışma'dır ve saat başına %50 artırımla (1 saat 30 dk) toplam 7,5 saat kazandırır. İkisinin toplamı ise tam olarak yirmi saattir.

Adım Adım Çözüm

Fazla sürelerle çalışma miktarını belirle.

45 - 35 = 10

saat

Sözleşmede belirlenen süreden (35 saat) yasal sınır olan 45 saate kadar yapılan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' kabul edilir.

Fazla çalışma miktarını belirle.

50 - 45 = 5

saat

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar 'fazla çalışma' olarak nitelendirilir.

Fazla sürelerle çalışma için serbest zamanı hesapla.

10 \times 1,25 = 12,5

saat (

12

saat

30

dakika)

Fazla sürelerle çalışmada her 1 saat için 1 saat 15 dakika (%25 zamlı) serbest zaman verilir.

Fazla çalışma için serbest zamanı hesapla.

5 \times 1,5 = 7,5

saat (

7

saat

30

dakika)

Fazla çalışmada her 1 saat için 1 saat 30 dakika (%50 zamlı) serbest zaman verilir.

Toplam süreyi topla.

12,5 + 7,5 = 20

saat

İşçinin hak ettiği toplam serbest zaman miktarını bulmak için iki farklı kategorideki süreler toplanır.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma arasındaki ücret ve serbest zaman oranlarının ayrımı.

Soru 42Soru →

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca, analık izninin bitiminden itibaren ve doğumun sağ gerçekleşmesi kaydıyla, çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin (yarım çalışma) kullanmak isteyen bir kadın işçinin, ikinci doğumunda bu haktan yararlanabileceği süre en fazla kaç gündür?

60

gün

120

gün

180

gün

240

gün

360

gün

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $120$ gün

Cevap

İkinci doğumda yarım çalışma hakkı süresi

120

gündür.

4857 sayılı İş Kanunu'nun

74

. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, analık izninin bitiminden itibaren çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla; birinci doğumda

60

gün, ikinci doğumda

120

gün, sonraki doğumlarda ise

180

gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Dolayısıyla ikinci doğum için belirlenen yasal süre

120

gündür.

Adım Adım Çözüm

Yasal dayanağın tespit edilmesi

4857 sayılı İş Kanunu'nun

74

. maddesi.

Kadın işçilerin analık hali ve doğum sonrası hakları bu madde ile düzenlenmiştir.

Doğum sayısına göre sürelerin belirlenmesi

Birinci doğumda

60

, ikinci doğumda

120

, sonraki doğumlarda

180

gün.

Kanun koyucu doğum sayısına göre kademeli bir süre artışı öngörmüştür.

Soru kökündeki özel durumun eşleştirilmesi

İkinci doğum için karşılık gelen süre

120

gündür.

Soruda spesifik olarak ikinci doğum durumu sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

Analık İzni Sonrası Yarım Çalışma Hakları

Daha Fazla Pratik

Çoğul gebelik durumunda analık izni sürelerindeki artışı ve süt izni kullanım şartlarını tekrar ediniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 43Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu uyarınca, haftalık normal çalışma süresinin iş sözleşmesiyle $40$ saat olarak belirlendiği bir işyerinde çalışan işçi, bir hafta içerisinde toplam $48$ saat çalışmıştır. İşçi, bu çalışmaların karşılığını zamlı ücret yerine serbest zaman olarak kullanmak istediğini işverene bildirmiştir.

Buna göre, işçinin hak kazandığı toplam serbest zaman süresi ve bu sürenin kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

10

saat

45

dakika serbest zaman kazanır ve bu süreyi altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

12

saat serbest zaman kazanır ve bu süreyi altı ay zarfında kullanır.

10

saat

45

dakika serbest zaman kazanır ve bu süreyi iş sözleşmesi devam ettiği sürece dilediği bir tarihte kullanır.

11

saat

15

dakika serbest zaman kazanır ve bu süreyi altı ay zarfında kullanır.

10

saat serbest zaman kazanır ve bu süreyi denkleştirme süresi olan iki ay içinde kullanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $10$ saat $45$ dakika serbest zaman kazanır ve bu süreyi altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

Cevap

İşçi toplamda

10

saat

45

dakika serbest zaman kazanır ve bu süreyi

6

ay içinde, ücretinden herhangi bir kesinti yapılmaksızın kullanır.

Doğru yanıt, hem fazla sürelerle çalışma (

40

45

saat arası) hem de fazla çalışma (

45

saat üzeri) sürelerini doğru oranlarla (

1:1,25

1:1,50

) hesaplamakta ve kanunda öngörülen

6

aylık kullanım süresini doğru belirtmektedir. İşçi,

40

45

arası

5

saat için toplam

6

saat

15

dakika,

45

48

arası

3

saat için ise toplam

4

saat

30

dakika serbest zaman kazanarak toplamda

10

saat

45

dakikaya ulaşır.

Adım Adım Çözüm

Fazla sürelerle çalışma ve fazla çalışma sürelerini belirle.

Haftalık

40

saatlik sözleşme süresinden yasal sınır olan

45

saate kadar olan kısım:

45 - 40 = 5

saat (Fazla sürelerle çalışma).

45

saatin üzerindeki kısım:

48 - 45 = 3

saat (Fazla çalışma).

İş Kanunu'na göre haftalık

45

saate kadar olan artışlar fazla sürelerle çalışma,

45

saati aşanlar ise fazla çalışmadır.

Her bir çalışma türü için serbest zaman karşılığını hesapla.

Fazla sürelerle çalışma için:

5 \times 1

saat

15

dakika (

75

dakika) =

375

dakika. Fazla çalışma için:

3 \times 1

saat

30

dakika (

90

dakika) =

270

dakika.

Kanun gereği fazla sürelerle çalışmada her saat için

15

dakika, fazla çalışmada ise her saat için

30

dakika ek serbest zaman verilir.

Toplam süreyi hesapla ve kullanım şartını ekle.

Toplam:

375 + 270 = 645

dakika.

645 / 60 = 10

saat

45

dakika. Kullanım süresi:

6

ay.

Hak edilen toplam serbest zaman süresi altı ay içinde kullanılmalıdır.

Anahtar Kavram

Fazla sürelerle çalışma (sözleşme süresi ile

45

saat arası) ve fazla çalışma (

45

saat üzeri) arasındaki ücret/zaman farkı ve serbest zaman kullanım usulü.

Soru 44Soru →

Sanayi sektöründe faaliyet gösteren bir işyerinde istihdam edilen ve henüz $18$ yaşını doldurmamış çalışanların çalışma koşullarıyla ilgili 4857 sayılı İş Kanunu'nda yer alan temel yasak aşağıdakilerden hangisidir?

Gece döneminde çalıştırılmaları yasaktır.

Yer altı ve su altı işlerinde çalışmalarına işçi sağlığı raporu ile izin verilir.

Haftalık çalışma süreleri denkleştirme usulü ile

45

saate kadar çıkarılabilir.

Yıllık ücretli izin süreleri kıdem süresine göre en az

14

gün olarak belirlenir.

Hafta tatili günlerinde çalışmaları durumunda %100 zamlı ücret alırlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gece döneminde çalıştırılmaları yasaktır.

Cevap

Sanayiye ait işlerde gece çalıştırılma yasağı

4857 sayılı İş Kanunu'nun 73. maddesine göre sanayiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. Bu kural, kamu düzenine ilişkindir ve işçinin rızası olsa dahi ihlal edilemez.

Adım Adım Çözüm

Çalışan grubunun yaş aralığını tespit etme

Çalışanlar

18

yaşını doldurmamış (çocuk ve genç işçi) statüsündedir.

Kanun, bu yaş grubunu özel koruma altına almıştır.

Sektörel kısıtlamayı kontrol etme

İşyeri sanayi sektöründe faaliyet göstermektedir.

Sanayi işlerinde gece çalışması yasağı İş Kanunu Md. 73'te açıkça düzenlenmiştir.

Doğru yasal hükmü uygulama

Bu gruptaki işçilerin gece döneminde (saat 20:00 - 06:00 arası) çalıştırılması yasaktır.

Gençlerin fiziksel ve sosyal gelişimlerini korumak amacıyla getirilmiş bir emredici kuraldır.

Anahtar Kavram

Çocuk ve Genç İşçilerde Gece Çalışması Yasağı

Soru 45Soru →

Bir metal fabrikasında işveren ve işçiler yazılı olarak anlaşarak $2$ aylık bir denkleştirme dönemi belirlemişlerdir. Bu dönem içerisinde yoğun çalışma yapılan bir haftada işçinin toplam çalışma süresi $52$ saat olarak gerçekleşmiş, ancak bu haftanın bir iş gününde $12$ saat çalışma yaptırılmıştır. Denkleştirme dönemi sonundaki haftalık ortalama çalışma süresi ise $45$ saat olarak hesaplanmıştır. $4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri dikkate alındığında, bu çalışma düzeni ve ücretlendirme ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Günlük

11

saatlik mutlak çalışma sınırı aşıldığı için, haftalık ortalama

45

saati aşmasa dahi

11

saati aşan

1

saatlik kısım fazla çalışma sayılır ve zamlı ödenmelidir.

Denkleştirme dönemi sonunda haftalık ortalama çalışma süresi

45

saati aşmadığı için yapılan tüm çalışmalar normal çalışma sayılır ve herhangi bir ek ücret ödenmez.

Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde denkleştirme süresi en fazla

1

ay olarak belirlenebileceğinden, yapılan

2

aylık uygulama tamamen geçersizdir.

Haftalık çalışma süresi olan

45

saatin aşıldığı tüm haftalar için, dönem sonundaki ortalamaya bakılmaksızın fazla çalışma ücreti ödenmesi zorunludur.

Toplu iş sözleşmesi ile belirlenmiş olsa dahi denkleştirme süresi hiçbir koşulda

3

ayı geçemeyeceği için yapılan uygulama kanuna aykırıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Günlük $11$ saatlik mutlak çalışma sınırı aşıldığı için, haftalık ortalama $45$ saati aşmasa dahi $11$ saati aşan $1$ saatlik kısım fazla çalışma sayılır ve zamlı ödenmelidir.

Cevap

Günlük 11 saatlik mutlak çalışma sınırı aşıldığı için, haftalık ortalama 45 saati aşmasa dahi 11 saati aşan süre fazla çalışma sayılır ve zamlı ödenmelidir.

Denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) uygulamasında temel kural, belirlenen dönem içerisindeki haftalık ortalama çalışma süresinin

45

saati aşmamasıdır. Ancak bu uygulama sırasında günlük çalışma süresinin

11

saati aşamayacağı kuralı mutlak bir sınırdır. Senaryoda haftalık ortalama

45

saat olarak korunmuş olsa da, bir iş gününde yapılan

12

saatlik çalışma bu sınırı ihlal etmiştir. Dolayısıyla

11

saati aşan

1

saatlik kısım fazla çalışma sayılır ve zamlı ödenmesi gerekir.

Adım Adım Çözüm

Denkleştirme süresinin geçerliliğini kontrol etme

Metal fabrikasında bireysel anlaşma ile

2

aylık süre yasaldır (

4857

Md.

63

Bireysel sözleşmelerle denkleştirme süresi en fazla

2

ay olabilir.

Günlük çalışma süresini denetleme

İşçi bir günde

12

saat çalıştırılmıştır.

Denkleştirme döneminde dahi günlük çalışma süresi

11

saati aşamaz.

Ücretlendirme sonucuna varma

12 - 11 = 1

saatlik fazla çalışma ücreti ödenmelidir.

Haftalık ortalama

45

saat olsa bile, günlük

11

saatlik tavanın aşılması fazla çalışma olarak kabul edilir.

Anahtar Kavram

Denkleştirme döneminde günlük 11 saatlik mutlak çalışma sınırı

Alternatif Yöntem

Denkleştirme sorularında önce sürenin (2 ay/4 ay) yasallığını, ardından günlük sınırın (11 saat) aşılıp aşılmadığını kontrol etmek en güvenli yöntemdir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 46Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu uyarınca düzenlenen "denkleştirme" (yoğunlaştırılmış çalışma) uygulamasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Denkleştirme süresi kural olarak en çok

2

aydır; bu süre toplu iş sözleşmeleri ile

4

aya kadar artırılabilir.

Denkleştirme uygulaması kapsamında işçinin günlük çalışma süresi, iş yoğunluğunun olduğu haftalarda

12

saate kadar çıkarılabilir.

Denkleştirme yapılabilmesi için işyerinde yetkili bir sendika bulunması ve toplu iş sözleşmesi yapılması zorunludur.

Denkleştirme süresi içinde işçinin haftalık çalışma süresi hiçbir hafta

45

saatlik yasal sınırı aşamaz.

Denkleştirme süresi sonunda haftalık ortalama çalışma süresi

45

saati aşsa bile işçiye fazla çalışma ücreti ödenmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denkleştirme süresi kural olarak en çok $2$ aydır; bu süre toplu iş sözleşmeleri ile $4$ aya kadar artırılabilir.

Cevap

Denkleştirme süresi kural olarak en çok 2 aydır ve toplu iş sözleşmeleri ile bu süre 4 aya kadar artırılabilir.

Doğru ifadeye göre, İş Kanunu'nun 63. maddesi uyarınca denkleştirme süresi kural olarak en çok 2 aydır. Ancak bu süre, işyerinde bir toplu iş sözleşmesi (TİS) bulunması durumunda tarafların anlaşmasıyla 4 aya kadar çıkarılabilir. Bu, işverene iş yoğunluğunun arttığı dönemlerde haftalık 45 saati aşan yoğun çalışma yaptırma, ancak sakin dönemlerde daha az çalıştırarak ortalamayı koruma imkanı sağlar.

Adım Adım Çözüm

4857

sayılı İş Kanunu'nun

63

. maddesindeki denkleştirme hükümlerini incelemek.

Kanun, denkleştirme süresini kural olarak en çok

2

ay olarak belirlemiştir.

Yasal sınırların tespiti için temel maddeye başvurulur.

Toplu İş Sözleşmesi (

TİS

) ile yapılabilecek istisnayı kontrol etmek.

TİS

ile bu sürenin

4

aya kadar artırılabileceği görülür.

Sözleşme özgürlüğü ve esneklik kapsamında getirilen genişletme imkanını teyit etmek.

Günlük mutlak çalışma sınırı ile karşılaştırmak.

Denkleştirme süresi içinde dahi günlük çalışma süresinin

11

saati aşamayacağı kuralını hatırlamak.

Diğer seçeneklerdeki hatalı sınırları (örn. 12 saat) elemek.

Anahtar Kavram

İş Kanunu'nda Esneklik ve Denkleştirme Süreleri

Daha Fazla Pratik

Turizm sektöründe denkleştirme sürelerinin TİS olmaksızın 4 aya kadar uygulanabildiği özel durumları inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 47Soru →

Haftalık çalışma süresinin iş sözleşmesi ile $38$ saat olarak belirlendiği bir işletmede, işçinin fazla çalışma yapmaya yönelik yazılı onayı bulunmaktadır. Söz konusu işçi, işlerin yoğunlaşması nedeniyle bir hafta içinde toplam $50$ saat çalışmıştır. İşçi, $4857$ sayılı İş Kanunu uyarınca bu ek çalışmalarının karşılığını "serbest zaman" olarak kullanmak istediğini işverene bildirmiştir.

Buna göre, işçinin bu haftalık çalışması karşılığında hak kazandığı toplam serbest zaman süresi aşağıdakilerden hangisidir?

15

saat

16

saat

15

dakika

16

saat

45

dakika

18

saat

14

saat

30

dakika

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $16$ saat $15$ dakika

Cevap

İşçinin hak kazandığı toplam serbest zaman süresi

16

saat

15

dakikadır.

İş Kanunu uyarınca, haftalık

38

saat çalışan bir işçi için

45

saate kadar olan

7

saatlik dilim 'fazla sürelerle çalışma' olup

1

saat

15

dakikalık oranla hesaplanır (

7 \times 1,25 = 8,75

saat).

45

saati aşan

5

saatlik dilim ise 'fazla çalışma' olup

1

saat

30

dakikalık oranla hesaplanır (

5 \times 1,5 = 7,5

saat). Toplamda

8,75 + 7,5 = 16,25

saat, yani

16

saat

15

dakika serbest zaman kazanılır.

Adım Adım Çözüm

Ek çalışma türlerini ve sürelerini belirle.

Fazla sürelerle çalışma:

45 - 38 = 7

saat; Fazla çalışma:

50 - 45 = 5

saat.

Haftalık

45

saate kadar olan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma',

45

saati aşanlar 'fazla çalışma' sayılır.

Fazla sürelerle çalışma için serbest zamanı hesapla.

7 \times 1,25 = 8,75

saat (

8

saat

45

dakika).

Fazla sürelerle çalışmada her

1

saat için

1

saat

15

dakika (%25 zamlı) serbest zaman verilir.

Fazla çalışma için serbest zamanı hesapla.

5 \times 1,5 = 7,5

saat (

7

saat

30

dakika).

Fazla çalışmada her

1

saat için

1

saat

30

dakika (%50 zamlı) serbest zaman verilir.

Toplam süreyi topla.

8

45

dk +

7

30

dk =

16

saat

15

dakika.

İşçinin hak kazandığı toplam süreyi bulmak için her iki kategorideki sürelerin toplamı alınır.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ayrımı ile serbest zaman hesaplama usulleri.

Soru 48Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu’na göre, hafta tatiline hak kazanan bir işçiye, tatil gününde çalışmaması kaydıyla işveren tarafından yapılacak ödeme ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.

İşçi o gün fiilen çalışmadığı için herhangi bir ücret ödemesi yapılmaz.

İşçiye sadece çıplak ücretinin yarısı kadar bir ödeme yapılır.

Hafta tatili ücreti, fazla çalışma ücreti gibi %50 zamlı olarak hesaplanır.

Ücret ödemesi ancak işçinin kıdemi bir yılı doldurmuşsa zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.

Cevap

Hafta tatiline hak kazanan işçiye, çalışmadığı tatil günü için bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 46. maddesine göre, hafta tatiline hak kazanan işçilere, çalışmadıkları hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. Bu, işçinin anayasal dinlenme hakkının ekonomik olarak desteklenmesi amacını taşır.

Adım Adım Çözüm

Kanuni dayanağın belirlenmesi

4857 Sayılı İş Kanunu Madde 46 incelenir.

Hafta tatili hakkı ve ücretlendirme esasları bu maddede düzenlenmiştir.

Hafta tatili ücretinin niteliğinin analizi

İşçinin tatil gününden önceki iş günlerinde çalışmış olması kaydıyla, 7 günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme hakkı olduğu ve bu sürenin ücretli olduğu saptanır.

Sosyal politika gereği işçinin dinlenirken ekonomik kayba uğramaması amaçlanır.

Ödeme miktarının tespiti

Ödemenin 'bir iş karşılığı olmaksızın' ve 'tam' olması gerektiği sonucuna varılır.

Kanun metninde açıkça 'çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir' ifadesi yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Hafta tatili ücretinin asıl ücret niteliğinde olup, çalışma şartına bağlı olmadan (dinlenme karşılığı) tam ödenmesi esası.

Daha Fazla Pratik

Hafta tatiline hak kazanmak için 'çalışılmış sayılan süreleri' (rapor, evlilik izni vb.) gözden geçirmek konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:45s

Soru 49Soru →

Bir yazılım ofisinde projelerin teslim tarihlerine yaklaşılması nedeniyle iş yoğunluğu artmıştır. İşveren, toplu iş sözleşmesinin bulunmadığı bu işyerinde, işçilerin yazılı onayını alarak denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) uygulamasına geçmek istemektedir.

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri uyarınca, bu işyerinde toplu iş sözleşmesi bulunmadığı dikkate alındığında, uygulanabilecek azami denkleştirme süresi ve günlük çalışma süresi sınırı aşağıdakilerden hangisidir?

1

ay /

11

saat

2

ay /

12

saat

2

ay /

11

saat

3

ay /

11

saat

4

ay /

11

saat

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2$ ay / $11$ saat

Cevap

Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde denkleştirme süresi azami

2

ay, günlük çalışma süresi ise azami

11

saattir.

Doğru yanıt olan seçenek,

4857

sayılı İş Kanunu'nun

63

. maddesine tam uyum sağlar. Kanuna göre tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, işyerinde haftanın çalışılan günlerine, günde

11

saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini (

45

saat) aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir ancak soruda TİS bulunmadığı belirtilmiştir.

Adım Adım Çözüm

İşyerinde toplu iş sözleşmesi (TİS) olup olmadığını belirle.

İşyerinde TİS bulunmamaktadır.

Denkleştirme süresinin üst sınırı, işyerinde bir toplu iş sözleşmesinin varlığına göre farklılık gösterir.

4857

sayılı Kanun'un

63

. maddesine göre standart denkleştirme süresini saptan.

Azami denkleştirme süresi

2

aydır.

Toplu iş sözleşmesi olmayan durumlarda yasal sınır

2

ay ile sınırlandırılmıştır.

Günlük mutlak çalışma süresi sınırını hatırla.

Günlük çalışma süresi hiçbir koşulda

11

saati aşamaz.

Denkleştirme yapılsa dahi işçinin dinlenme hakkı ve sağlığı gereği günlük

11

saatlik üst sınır aşılamaz.

Anahtar Kavram

Denkleştirme süreleri ve günlük çalışma üst sınırı

Alternatif Yöntem

Denkleştirme sorularında önce 'TİS var mı?' sorusunu sorarak süreyi (

2

veya

4

ay), ardından 'Günlük limit nedir?' sorusunu sorarak (

11

saat) elemeli bir yöntem izlenebilir.

Tahmini Süre:50s

Soru 50Soru →

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca; genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerinde uygulanan kısa çalışma süresi, kural olarak en fazla kaç aydır?

2 ay

3 ay

4 ay

6 ay

12 ay

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3 ay

Cevap

Kısa çalışma süresi kural olarak en fazla 3 aydır.

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun Ek 2. maddesine göre, genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya süreklilik koşulu aranmaksızın işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir.

Adım Adım Çözüm

İlgili kanun maddesinin tespiti

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Ek Madde 2 incelenir.

Kısa çalışma uygulamasının yasal dayanağını ve süre sınırlarını belirlemek için gereklidir.

Süre sınırının belirlenmesi

Kanunda 'kısa çalışma süresi üç ayı geçemez' ifadesi yer almaktadır.

Soruda sorulan 'kural olarak' ifadesinin karşılığı olan temel süreyi bulmak amaçlanır.

Anahtar Kavram

Kısa çalışma süresinin yasal sınırı

Tahmini Süre:45s

Soru 51Soru →

4857 sayılı İş Kanunu'na göre; zorunlu nedenlerle işin durması, işyerinin tatil edilmesi veya işçinin talebiyle kendisine izin verilmesi hallerinde başvurulan telafi çalışması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Telafi çalışmaları, kaynağını oluşturan nedenin ortadan kalkmasından itibaren dört ay içinde yaptırılmalıdır.

Telafi çalışması yapılan süreler, haftalık 45 saati aşması durumunda %50 zamlı ücretle ödenir.

Günlük telafi çalışması süresi, işçinin günlük çalışma süresine ek olarak en fazla beş saat olabilir.

İşveren, işçinin rızasını almak koşuluyla hafta tatili günlerinde de telafi çalışması yaptırabilir.

Telafi çalışması yaptırma süresini artırma yetkisi sadece toplu iş sözleşmesi taraflarına aittir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Telafi çalışmaları, kaynağını oluşturan nedenin ortadan kalkmasından itibaren dört ay içinde yaptırılmalıdır.

Cevap

Telafi çalışmaları, kaynağını oluşturan nedenin ortadan kalkmasından itibaren dört ay içinde yaptırılmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 64. maddesine göre; zorunlu nedenlerle işin durması, işyerinin tatil edilmesi veya işçinin talebiyle izin verilmesi hallerinde, işveren bu sürelerin telafisi için 4 ay içinde telafi çalışması yaptırabilir. Ayrıca Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir.

Adım Adım Çözüm

Yasal süreyi belirle.

4857 sayılı İş Kanunu md. 64'e göre telafi çalışması süresi 4 aydır.

Zorunlu nedenin kalkmasıyla başlayan yasal hak düşürücü süreyi saptamak gerekir.

Yetki ve sınırları kontrol et.

Cumhurbaşkanı süreyi iki katına çıkarabilir; günlük ek 3 saat sınırı vardır ve tatillerde yapılamaz.

Uygulamanın geçerlilik şartlarını doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Telafi Çalışması Süre ve Şartları

Tahmini Süre:45s

Soru 52Soru →

4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca, sanayiden sayılan bir işyerinde postalar (vardiyalar) halinde yürütülen gece çalışmalarıyla ilgili aşağıdaki uygulamalardan hangisi hukuksal açıdan doğrudur?

Gece postasında çalıştırılan işçiler, işçinin yazılı onayı bulunsa dahi günlük

7,5

saatten fazla çalıştırılamaz.

Posta değişimleri arasında işçilere verilmesi gereken kesintisiz dinlenme süresi en az

9

saat olarak belirlenmiştir.

İşçi postalarının değişimi kural olarak üç haftada bir yapılmalı, ancak işçi onayıyla bu süre bir haftaya düşürülmelidir.

Çalışma hayatında "gece" kavramı, saat

22.00

'de başlayıp saat

06.00

'da sona eren

8

saatlik dönemi ifade eder.

Gece postasında çalışan işçilerin periyodik sağlık kontrollerinin her yıl düzenli olarak yapılması kanuni bir zorunluluktur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gece postasında çalıştırılan işçiler, işçinin yazılı onayı bulunsa dahi günlük $7,5$ saatten fazla çalıştırılamaz.

Cevap

Sanayiden sayılan işyerlerinde gece postasında çalışan işçiler, işçinin onayı olsa dahi günlük

7,5

saatten fazla çalıştırılamazlar.

4857 sayılı İş Kanunu madde

69

uyarınca, gece çalışmaları kural olarak

7,5

saati geçemez. Her ne kadar turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçi onayıyla bu sürenin üzerine çıkılabilse de, soruda belirtilen "sanayiden sayılan" işyerlerinde bu sınır mutlaktır ve işçi onayı olsa dahi aşılamaz.

Adım Adım Çözüm

İşyerinin niteliğini belirle.

İşyeri "sanayiden sayılan" bir işyeridir.

Kanun, sanayi işleri ile hizmet sektörü (turizm, sağlık vb.) arasında gece çalışması sınırları bakımından ayrım yapmaktadır.

Gece çalışması süre sınırını kontrol et.

Sanayi işlerinde gece çalışması üst sınırı

7,5

saattir.

4857 sayılı İş Kanunu madde

69

uyarınca, sanayi işlerinde bu sınır mutlaktır ve işçi onayıyla dahi aşılamaz.

Diğer posta düzenleme kurallarını (dinlenme, rotasyon) kontrol et.

Dinlenme süresi

11

saat, değişim periyodu

1-2

hafta, sağlık kontrolü

2

yıldır.

Yönetmelik ve Kanun hükümleri bu süreleri asgari/azami standartlar olarak belirlemiştir.

Anahtar Kavram

İş Kanunu'na göre gece çalışması süreleri ve posta değişimindeki emredici kurallar.

Daha Fazla Pratik

Turizm, sağlık ve özel güvenlik sektörlerindeki gece çalışması istisnalarını ve bu sektörlerdeki azami çalışma sürelerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 53Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, haftalık normal çalışma süresinin iş sözleşmesiyle $42$ saat olarak kararlaştırıldığı bir işyerinde, bir işçi yoğun üretim döneminde bir hafta boyunca toplam $52$ saat çalışmıştır. Bu işçinin yaptığı bu çalışmalar ve yasal hakları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşçi, yaptığı bu ek çalışmalar karşılığında toplamda

14

saat

15

dakika serbest zaman kullanma hakkına sahiptir.

Haftalık

45

saate kadar yapılan ek çalışmalar için ücret %50,

45

saati aşan çalışmalar için ise %25 zamlı ödenmelidir.

İşçi, hak kazandığı serbest zamanı işverene bir hafta önceden bildirmek kaydıyla

1

yıl içerisinde dilediği zaman kullanabilir.

İşçinin onayı olsa dahi, bir takvim yılı içerisinde yapabileceği toplam fazla çalışma süresi

300

saati geçemez.

Fazla çalışma karşılığında zamlı ücret yerine serbest zaman kullandırılmasına karar verme yetkisi münhasıran işverene aittir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşçi, yaptığı bu ek çalışmalar karşılığında toplamda $14$ saat $15$ dakika serbest zaman kullanma hakkına sahiptir.

Cevap

İşçinin yaptığı toplam

10

saatlik ek çalışmanın

3

saati fazla sürelerle çalışma,

7

saati ise fazla çalışma niteliğindedir; bu kapsamda toplam serbest zaman hakkı

14

saat

15

dakikadır.

Doğru ifade, işçinin serbest zaman hakkını tam olarak yansıtmaktadır. İşçi,

45

saate kadar olan

3

saatlik çalışması için

3

saat

45

dakika (

3 \times 75

dk),

45

saati aşan

7

saatlik çalışması için ise

10

saat

30

dakika (

7 \times 90

dk) olmak üzere toplamda

14

saat

15

dakika serbest zaman kazanmıştır.

Adım Adım Çözüm

Fazla sürelerle çalışma süresini hesapla

45 - 42 = 3

saat

Sözleşme süresi olan

42

saat ile yasal sınır olan

45

saat arasındaki çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır.

Fazla çalışma süresini hesapla

52 - 45 = 7

saat

Haftalık

45

saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak nitelendirilir.

Serbest zaman sürelerini ayrı ayrı hesapla

(

3

saat

\times 1,25

) + (

7

saat

\times 1,5

)

Fazla sürelerle çalışmada her saate

1

saat

15

dakika, fazla çalışmada ise her saate

1

saat

30

dakika serbest zaman verilir.

Toplam süreyi saate çevir

3,75 + 10,5 = 14,25

saat (

14

saat

15

dakika)

0,25

saat,

60

dakikanın dörtte biri olan

15

dakikaya tekabül eder.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma arasındaki farklar ve serbest zaman hesaplama usulü.

Soru 54Soru →

İlköğretim mezunu olup eğitimine devam etmeyen $14$ yaşındaki bir bireyin (çocuk işçi) bir hizmet akdiyle çalıştırılması durumunda, çalışma süreleri ve dinlenme haklarına ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Haftalık çalışma süresi en fazla

35

saat, yıllık ücretli izin süresi ise en az

20

gün olmalıdır.

Günlük

8

saat ve haftalık

40

saatlik çalışma sınırlarına tabi tutulmalıdır.

İş yoğunluğu olduğu dönemlerde günlük çalışma süresi denkleştirme ile

11

saate kadar artırılabilir.

Kıdemine bakılmaksızın yıllık ücretli izin hakkı en az

14

gün olarak kullandırılmalıdır.

Yer altı maden işlerinde veya su altı inşaat işlerinde günde en fazla

4

saat çalıştırılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Haftalık çalışma süresi en fazla $35$ saat, yıllık ücretli izin süresi ise en az $20$ gün olmalıdır.

Cevap

Haftalık çalışma süresi en fazla 35 saat ve yıllık ücretli izin süresi en az 20 gün olarak belirlenmelidir.

Haftalık çalışma süresinin 35 saat ve yıllık iznin 20 gün olduğunu belirten ifade doğrudur; çünkü 4857 sayılı İş Kanunu'na göre eğitimine devam etmeyen çocuk işçilerin azami haftalık çalışma süresi 35 saattir ve 18 yaş altındaki tüm çalışanların yıllık izin hakkı en az 20 gün olarak güvence altına alınmıştır.

Adım Adım Çözüm

Çalışanın yaş ve eğitim durumuna göre hukuki statüsünü belirle.

14 yaşını bitirmiş ve eğitimine devam etmeyen birey 'çocuk işçi' statüsündedir.

İş Kanunu'na göre 14 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış bireyler çocuk işçi kabul edilir.

Çocuk işçiler için yasal çalışma süresi sınırlarını uygula.

Günlük en fazla 7 saat, haftalık en fazla 35 saat.

Okula devam etmeyen çocuk işçilerin çalışma kapasiteleri yetişkinlere ve genç işçilere göre daha düşük sınırlandırılmıştır.

18 yaş altı çalışanlar için yıllık izin haklarını kontrol et.

En az 20 gün yıllık ücretli izin.

İş Kanunu madde 53 uyarınca, 18 ve daha küçük yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz.

Anahtar Kavram

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalışma ve İzin Rejimi

İpuçları

Çocuk işçi ve genç işçi kavramları arasındaki yaş sınırına ve buna bağlı değişen saat farkına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Çocuk işçilerin okula devam etmesi durumunda günlük çalışma saatlerinin nasıl değiştiğini (maksimum 2 saat) inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 55Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, haftalık normal çalışma süresinin iş sözleşmesiyle $36$ saat olarak belirlendiği bir işyerinde, bir işçi işverenin talebi üzerine o hafta toplam $48$ saat çalışmıştır. İşçinin fazla çalışma yapmaya yönelik yazılı onayı bulunmaktadır. Bu işçi, yaptığı bu ek çalışmalar karşılığında zamlı ücret ödenmesi yerine serbest zaman kullanmak istediğini işverene bildirmiştir. Buna göre işçinin hak kazandığı toplam serbest zaman süresi aşağıdakilerden hangisidir?

15

saat

45

dakika

18

saat

15

saat

17

saat

15

dakika

12

saat

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $15$ saat $45$ dakika

Cevap

İşçinin hak kazandığı toplam serbest zaman süresi 15 saat 45 dakikadır.

İş Kanunu uyarınca haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenen sözleşmelerde, bu süreden 45 saate kadar olan ek çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' olup %25 zamlı ücret veya her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman kazandırır. 45 saati aşan kısımlar ise 'fazla çalışma' olup %50 zamlı ücret veya her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kazandırır. Senaryoda 9 saat fazla sürelerle çalışma (

9 \times 1,25 = 11,25

) ve 3 saat fazla çalışma (

3 \times 1,5 = 4,5

) bulunmaktadır. Toplamda 15 saat 45 dakika elde edilir.

Adım Adım Çözüm

Fazla sürelerle çalışma süresini hesapla.

45 - 36 = 9

saat

Haftalık çalışma süresinin sözleşme ile 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, 45 saate kadar yapılan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' sayılır.

Fazla çalışma süresini hesapla.

48 - 45 = 3

saat

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar 'fazla çalışma' olarak kabul edilir.

Hak kazanılan serbest zamanları ayrı ayrı hesapla.

9 \times 1,25 = 11,25

saat (

11

15

dk) ve

3 \times 1,5 = 4,5

saat (

4

30

dk)

Fazla sürelerle çalışmada her saat için 1 saat 15 dakika, fazla çalışmada ise her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman verilir.

Toplam süreyi bul.

11

saat

15

dakika

+ 4

saat

30

dakika

= 15

saat

45

dakika

İşçinin hak kazandığı toplam süreyi bulmak için her iki kategorideki kazanımlar toplanır.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma arasındaki yasal sınır ve serbest zaman oranları farkı.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 56Soru →

Bir sanayi işletmesinde üretim hattında çalışan bir işçi ile özel bir hastanede görev yapan bir hemşirenin gece postalarındaki çalışma düzenleri söz konusudur. 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca, bu iki çalışanın gece mesaileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Her iki çalışan da gece döneminde, yazılı onayları olsa dahi, günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.

Sanayi işletmesinde çalışan işçi gece yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamazken; hastanede çalışan hemşire, yazılı onayının alınması şartıyla bu sürenin üzerinde çalıştırılabilir.

Sanayi işçisi gece yedi buçuk saati aşan çalışmaları için fazla çalışma ücreti alırken, sağlık çalışanı için gece yedi buçuk saati aşan çalışmalar normal mesai sayılır.

Gece postasında çalışan bu iki görevlinin sağlık durumlarının gece çalışmasına uygunluğu en geç yılda bir kez periyodik raporla belgelenmelidir.

Posta değişimlerinde her iki çalışan için de uygulanması gereken zorunlu dinlenme süresi en az sekiz saattir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanayi işletmesinde çalışan işçi gece yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamazken; hastanede çalışan hemşire, yazılı onayının alınması şartıyla bu sürenin üzerinde çalıştırılabilir.

Cevap

Sanayi işletmesinde çalışan işçinin gece mesaisi yedi buçuk saati aşamazken, sağlık sektöründe çalışan hemşire yazılı onayı olması kaydıyla bu süreden fazla çalıştırılabilir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesine göre gece çalışması kural olarak

7,5

saati geçemez. Ancak, 'Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik' uyarınca; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla gece yedi buçuk saatin üzerinde çalışma yapılması mümkündür. Sanayi işlerinde ise bu sınır mutlaktır.

Adım Adım Çözüm

Gece çalışması süre sınırının genel kuralını ve istisnalarını belirle.

Genel kural gece çalışmasının

7,5

saati geçememesidir.

4857 sayılı İş Kanunu Madde 69 uyarınca işçilerin gece çalışmaları

7,5

saati geçemez.

Sektörel istisnaları analiz et.

Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde

7,5

saat sınırı işçi onayıyla aşılabilir.

Yönetmelik ve kanun değişikliği ile bu sektörlerdeki gece çalışma yasağı esnetilmiştir.

Çalışanların durumlarını karşılaştır.

Sanayi işçisi kesin sınıra tabidir, sağlık çalışanı ise onay ile istisna kapsamındadır.

Soruda verilen sanayi işçisi genel kurala, hemşire ise istisna kapsamındaki sağlık sektörüne dahildir.

Anahtar Kavram

Gece Çalışma Süresi Sınırı ve Sektörel İstisnalar

Daha Fazla Pratik

Gece çalışmalarında 'gece' döneminin saat aralığını ve postaların değişim sıklığını (haftalık/iki haftalık) tekrar ediniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 57Soru →

Bir insan kaynakları uzmanının, $4857$ sayılı İş Kanunu'na tabi personelin yıllık ücretli izin haklarını düzenlererken karşılaştığı aşağıdaki uygulamalardan hangisi hukukî açıdan doğrudur?

Yıllık izin hakkı doğan bir işçinin talebi üzerine, izin kullanmak yerine çalışmaya devam etmesine ve bu sürenin ücretinin kendisine nakden ödenmesine karar verilmesi

50

yaşını doldurmuş olan ve işletmede

3

yıllık kıdemi bulunan bir işçiye yıllık

20

gün ücretli izin kullandırılması

14

gün yıllık izin hakkı olan bir işçinin izninin, tarafların rızasıyla

5+5+4

gün şeklinde üç bölüme ayrılarak kullandırılması

Yer altı maden işlerinde çalışan ve

2

yıl kıdemi olan bir işçiye yıllık

14

gün izin hakkı tanınması

Turizm sektöründe faaliyet gösteren bir işyerinde sadece yaz aylarında (

4

ay) çalıştırılan mevsimlik işçilere, kıdemleriyle orantılı yıllık ücretli izin hakkı verilmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $50$ yaşını doldurmuş olan ve işletmede $3$ yıllık kıdemi bulunan bir işçiye yıllık $20$ gün ücretli izin kullandırılması

Cevap

50 yaşını doldurmuş ve 3 yıl kıdemi olan işçiye 20 gün izin verilmesi hukuken doğrudur.

Doğru olan uygulamada, işçinin kıdemi

3

yıl olsa dahi (normalde

14

gün), yaşı

50

olduğu için kanunun emredici hükmü gereği yıllık ücretli izin süresi

20

günden az belirlenemez.

Adım Adım Çözüm

Kıdem ve yaşa dayalı izin sürelerini analiz etme

Normalde

1-5

yıl arası kıdem

14

gün izin gerektirir ancak

50

yaş üstü sınırı devreye girer.

İş Kanunu'nun yaşa bağlı emredici alt sınırı, genel kıdem sürelerinin üzerindedir.

Özel çalışma türlerini değerlendirme

Yer altı işlerinde

+4

gün ekleme ve mevsimlik işlerde izin uygulanmaması kurallarını kontrol etme.

Bu türler için kanunda özel istisnalar ve artırımlar düzenlenmiştir.

İznin bölünme kurallarını kontrol etme

Bölünen parçalardan birinin en az

10

gün olması şartını doğrulama.

İşçinin yeterli dinlenmesini sağlamak amacıyla kanun koyucu bir parçayı asgari sürede tutmuştur.

Anahtar Kavram

Yaşa ve Çalışma Şartlarına Göre Yıllık İzin Sınırları

Daha Fazla Pratik

İş sözleşmesinin feshi durumunda kullanılmayan yıllık izin sürelerinin ücretinin nasıl hesaplanacağını ve zamanaşımı süresini inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 58Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, haftalık normal çalışma süresinin iş sözleşmesiyle $30$ saat olarak belirlendiği bir işyerinde çalışan işçi, işverenin talebi üzerine bir hafta içerisinde toplam $47$ saat çalışmıştır. Bu işçi, yaptığı bu ek çalışmalar karşılığında zamlı ücret ödenmesi yerine serbest zaman kullanmak istediğini işverene bildirmiştir.

Buna göre, işçinin hak kazandığı toplam serbest zaman süresi aşağıdakilerden hangisidir?

21

saat

15

dakika

21

saat

45

dakika

25

saat

00

dakika

25

saat

30

dakika

18

saat

45

dakika

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $21$ saat $45$ dakika

Cevap

İşçinin hak kazandığı toplam serbest zaman süresi

21

saat

45

dakikadır.

Doğru yanıt olan süre,

4857

sayılı Kanun'un

41

. maddesinde belirtilen kademeli hesaplama sistemine dayanmaktadır. Haftalık

30

saatlik sözleşme süresini aşan ancak

45

saate kadar olan

15

saatlik 'fazla sürelerle çalışma' için her saat başına

1

saat

15

dakika (

15 \times 1,25 = 18

45

dk) serbest zaman;

45

saati aşan

2

saatlik 'fazla çalışma' için ise her saat başına

1

saat

30

dakika (

2 \times 1,5 = 3

sa) serbest zaman hesaplanmıştır. Bu iki sürenin toplamı olan

21

saat

45

dakika, işçinin yasal alacağıdır.

Adım Adım Çözüm

Fazla sürelerle çalışma miktarını belirle.

45 - 30 = 15

saat fazla sürelerle çalışma.

Haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle

45

saatin altında belirlendiği durumlarda,

45

saate kadar yapılan ek çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır.

Fazla sürelerle çalışma karşılığı serbest zamanı hesapla.

15 \times 1,25 = 18,75

saat (

18

saat

45

dakika).

Fazla sürelerle çalışılan her

1

saat için

1

saat

15

dakika serbest zaman verilir.

Fazla çalışma miktarını belirle.

47 - 45 = 2

saat fazla çalışma.

45

saati aşan her çalışma saati fazla çalışma kapsamında değerlendirilir.

Fazla çalışma karşılığı serbest zamanı hesapla.

2 \times 1,5 = 3

saat (

3

saat

00

dakika).

Fazla çalışılan her

1

saat için

1

saat

30

dakika serbest zaman verilir.

Toplam serbest zaman süresini topla.

18

saat

45

dakika +

3

saat =

21

saat

45

dakika.

Her iki çalışma türünden gelen sürelerin toplamı işçinin hak ettiği nihai süreyi verir.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma arasındaki oran farkı

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 59Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu’nun uygulandığı bir tekstil işletmesinde günlük mesai süresi $10$ saat olarak belirlenmiştir. İşveren, üretim sürecindeki sürekliliği korumak amacıyla işçilerin hak ettiği $1$ saatlik ara dinlenmesini $20$ ’şer dakikalık üç ayrı bölüm halinde kullandırmayı planlamaktadır.

Buna göre, ara dinlenmesinin bu şekilde bölünerek kullandırılması hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Ara dinlenmesi kural olarak aralıksız verilir; ancak işin gereği, iklim, mevsim veya yerel gelenekler gibi nedenlerle sözleşme ile bölünerek kullandırılması mümkündür.

Ara dinlenmesi süresi işçinin günlük toplam fiili çalışma süresine dahil edildiğinden, bu sürenin bölünerek kullandırılması kanunen kesin olarak yasaklanmıştır.

Kanun uyarınca ara dinlenmesi süreleri sadece öğle yemeği vaktinde ve mutlaka tek bir seferde kullandırılmak zorundadır.

7,5

saati aşan işlerde ara dinlenmesi süresi en fazla iki parçaya bölünebilir, üç veya daha fazla bölüme ayrılması her durumda hukuka aykırıdır.

Ara dinlenmesinin bölünmesi ancak işyerinde çalışan tüm işçilerin ayrı ayrı yazılı rızasının alınması ve Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirilmesi ile mümkündür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ara dinlenmesi kural olarak aralıksız verilir; ancak işin gereği, iklim, mevsim veya yerel gelenekler gibi nedenlerle sözleşme ile bölünerek kullandırılması mümkündür.

Cevap

Ara dinlenmesi kural olarak aralıksız verilir; ancak işin gereği, iklim, mevsim veya yerel gelenekler gibi nedenlerle sözleşme ile bölünerek kullandırılması mümkündür.

Doğru yanıt olan seçenek, İş Kanunu'nun 68. maddesindeki temel kuralı ve istisnayı tam olarak yansıtmaktadır. Kanuna göre ara dinlenmesi esas olarak bölünmeden verilmelidir; ancak işin mahiyeti, iklim şartları veya o yerdeki gelenekler göz önünde tutularak iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile parçalı hale getirilebilir.

Adım Adım Çözüm

Günlük çalışma süresine göre hak edilen ara dinlenmesi süresini belirle.

10

saatlik çalışma

7,5

saatin üzerinde olduğu için en az

1

saat ara dinlenmesi verilmelidir.

İş Kanunu md.

68

uyarınca

7,5

saati aşan işlerde ara dinlenmesi süresi en az

1

saattir.

Ara dinlenmesinin bölünerek kullandırılmasına ilişkin yasal kuralı değerlendir.

Ara dinlenmeleri kural olarak aralıksız verilir ancak kanunda belirtilen istisnalar (işin gereği vb.) dahilinde bölünmesi mümkündür.

Yasa koyucu, işin mahiyeti veya bölgesel koşulların dinlenmenin parçalı verilmesini zorunlu kılabileceğini öngörmüştür.

Ara dinlenmesinin çalışma süresinden sayılıp sayılmadığını kontrol et.

Ara dinlenmesi süreleri çalışma süresinden sayılmaz.

İş Kanunu md.

68

/son hükmüne göre bu süreler dinlenme amaçlıdır ve mesaiye dahil edilmez.

Anahtar Kavram

Ara dinlenmesinin süresi, süreklilik kuralı ve çalışma süresinden sayılmaması ilkesi.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 60Soru →

Haftalık normal çalışma süresinin iş sözleşmesiyle $33$ saat olarak belirlendiği bir işyerinde çalışan ve ek çalışma yapmaya yazılı onayı bulunan bir işçi, bir haftalık süre içerisinde toplam $48$ saat çalışmıştır.

$4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, bu işçinin yaptığı çalışmalarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşçinin yaptığı

15

saatlik ek çalışmanın tamamı 'fazla çalışma' hükmündedir ve tüm bu süreler için saatlik ücreti

\%50

zamlı ödenmelidir.

İşçi,

33

saat ile

45

saat arasındaki

12

saatlik çalışma için

\%50

zamlı,

45

saati aşan

3

saatlik çalışma için ise

\%25

zamlı ücret almaya hak kazanır.

İşçi, zamlı ücret yerine serbest zaman kullanmak isterse;

12

saatlik çalışması karşılığında

15

saat,

3

saatlik çalışması karşılığında ise

4

saat

30

dakika serbest zaman kullanmaya hak kazanır.

İşçinin hak kazandığı serbest zamanları, talep tarihinden itibaren en geç

1

yıl içerisinde ve ücretinde kesinti yapılmaksızın kullanması gerekir.

İşçinin yaptığı toplam

15

saatlik ek çalışmanın tamamı, yıllık

270

saatlik fazla çalışma sınırı hesabına dahil edilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşçi, zamlı ücret yerine serbest zaman kullanmak isterse; $12$ saatlik çalışması karşılığında $15$ saat, $3$ saatlik çalışması karşılığında ise $4$ saat $30$ dakika serbest zaman kullanmaya hak kazanır.

Cevap

İşçi, 33 ile 45 saat arasındaki 12 saatlik çalışması için (12 x 1,25) 15 saat; 45 saati aşan 3 saatlik çalışması için ise (3 x 1,5) 4 saat 30 dakika serbest zaman kullanmaya hak kazanır.

İş sözleşmesiyle haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında (33 saat) belirlendiği durumlarda, 45 saate kadar yapılan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' sayılır ve her bir saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman verilir (

12

saat

\times 1,25 = 15

saat). 45 saati aşan çalışmalar ise 'fazla çalışma' sayılır ve her bir saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman verilir (

3

saat

\times 1,5 = 4

saat

30

dakika).

Adım Adım Çözüm

Ek çalışmaların türlerini belirleme

33-45 saat arası 12 saat 'fazla sürelerle çalışma', 45-48 saat arası 3 saat 'fazla çalışma'dır.

Sözleşme süresi ile 45 saat arası fazla sürelerle çalışma, 45 saati aşan kısım ise fazla çalışmadır.

Serbest zaman oranlarını uygulama

Fazla sürelerle çalışmada katsayı 1,25 (1 saat 15 dk), fazla çalışmada katsayı 1,50 (1 saat 30 dk) olarak uygulanır.

İş Kanunu madde 41 uyarınca serbest zaman süreleri bu oranlar üzerinden hesaplanır.

Toplam süreyi hesaplama

12 x 1,25 = 15 saat; 3 x 1,5 = 4,5 saat (4 saat 30 dakika).

Toplam hak edişi bulmak için her bir dilimdeki çalışma süresi ilgili katsayıyla çarpılır.

Anahtar Kavram

Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Ayrımı ve Haklar

Tahmini Süre:1m 30s

ÖncekiSayfa 3 / 8Sonraki

İşin Düzenlenmesi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap