İşin Düzenlenmesi

143 soru

4857 sayılı İş Kanunu'na göre, işyerinde toplu iş sözleşmesinin bulunmadığı bir durumda, tarafların yazılı anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresinin günlere farklı şekilde dağıtıldığı "denkleştirme" uygulaması en çok kaç aylık bir süre içinde tamamlanmalıdır?

1 ay

2 ay

4 ay

6 ay

1 yıl

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2 ay

Cevap

Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde denkleştirme süresi en fazla 2 aydır.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre, tarafların yazılı anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini (45 saat) aşamaz. Bu süre denkleştirme süresidir.

Adım Adım Çözüm

İlgili kanun maddesini tespit etme

4857 sayılı İş Kanunu madde 63

Çalışma süreleri ve denkleştirme esasları bu madde ile düzenlenmiştir.

İşyerindeki sözleşme durumunu kontrol etme

Toplu İş Sözleşmesi (TİS) yok

TİS varlığı sürenin uzatılabilmesi için şarttır.

Yasal süreyi belirleme

En fazla 2 ay

Kanun, TİS olmayan hallerde süreyi 2 ay ile sınırlandırmıştır.

Anahtar Kavram

Denkleştirme Süresi Sınırları

Tahmini Süre:45s

Soru 62Soru →

4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca; postalar halinde işçi çalıştırılan bir işyerinde, gece postasından gündüz postasına geçecek bir işçiye, yeni postasına başlamadan önce verilmesi gereken kesintisiz dinlenme süresi en az kaç saattir?

8 saat

10 saat

11 saat

12 saat

24 saat

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11 saat

Cevap

İşçilere posta değişimleri arasında verilmesi gereken zorunlu dinlenme süresi en az 11 saattir.

4857 sayılı İş Kanunu'na dayanılarak hazırlanan yönetmelik uyarınca, postalar halinde yürütülen işlerde posta değişimleri sırasında işçilerin en az 11 saat kesintisiz dinlendirilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu süre, işçinin bir postadaki mesaisi bittikten sonra diğer postadaki mesaisine başlayabilmesi için geçmesi gereken minimum süredir.

Adım Adım Çözüm

İlgili mevzuat hükmünü hatırla.

4857 sayılı İş Kanunu ve Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik.

Vardiyalı çalışma düzenindeki dinlenme süreleri bu yönetmelikle belirlenmiştir.

Posta değişimi (vardiya rotasyonu) kuralını belirle.

Yönetmeliğin 9. maddesine göre postalar arasındaki dinlenme süresi 11 saattir.

İşçinin sağlığını korumak ve iş güvenliğini sağlamak için iki vardiya arasında asgari bir dinlenme eşiği konulmuştur.

Anahtar Kavram

Posta değişimlerinde asgari dinlenme süresi

Tahmini Süre:45s

Soru 63Soru →

4857 sayılı İş Kanunu'nun $64$ . maddesi kapsamında düzenlenen "telafi çalışması" uygulamasına ilişkin;

I. Günlük normal çalışma süresi $9$ saat olan bir işyerinde, günde $3$ saat ek çalışma yapılarak toplam sürenin $12$ saate çıkarılması,
II. Cumhurbaşkanı kararı ile telafi çalışması yaptırılabilecek yasal sürenin $4$ aydan $8$ aya kadar uzatılabilmesi,
III. Telafi çalışması yapılan sürelerin haftalık $45$ saati aşması halinde, bu sürelerin fazla çalışma sayılarak zamlı ücretle ödenmesi,
IV. İşçinin yazılı onayı olsa dahi, hafta tatili günlerinde telafi çalışması programı uygulanabilmesi

durumlarından hangileri kanuna aykırılık teşkil eder?

I ve II

I ve III

III ve IV

I, III ve IV

II, III ve IV

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, III ve IV

Cevap

Günlük toplam çalışma süresinin

11

saati aşması, telafi çalışmalarının zamlı ücretle ödenmesi ve hafta tatilinde telafi çalışması yapılması kanuna aykırıdır.

İş Kanunu'nun

64

. maddesine göre telafi çalışması; günlük

3

saati ve her halükarda günlük toplam

11

saati aşamaz. Bu süreler fazla çalışma sayılmadığı için zamlı ücret ödenmez ve hafta tatillerinde çalışma yaptırılamaz. Dolayısıyla

12

saatlik plan, zamlı ücret beklentisi ve hafta tatili uygulaması kanuna aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

Günlük çalışma sürelerinin kontrol edilmesi

İş Kanunu uyarınca günlük toplam çalışma süresi, telafi çalışması dahil

11

saati aşamaz.

9+3=12

saatlik uygulama kanuna aykırıdır.

İşçinin dinlenme hakkı ve sağlığının korunması için mutlak üst sınır belirlenmiştir.

Yasal sürelerin ve Cumhurbaşkanı yetkisinin incelenmesi

Telafi çalışması süresi normalde

4

aydır ancak Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına (

8

aya) kadar artırabilir. Bu ifade kanuna uygundur.

Yasal düzenleme idareye esneklik payı bırakmıştır.

Ücretlendirme rejiminin değerlendirilmesi

Telafi çalışması, daha önce çalışılmayan sürelerin telafisi olduğu için fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz, zamlı ücret ödenmez.

İşçi zaten bu sürelerin ücretini almış sayılır veya alacaktır; ek bir çalışma değil, kaydırılmış bir çalışmadır.

Tatil günlerinde çalışma yasağının kontrolü

Telafi çalışmaları hafta tatili ve genel tatil günlerinde yaptırılamaz. İşçinin onayı olsa dahi bu yasak delinemez.

Tatil günlerinin amacı dışında kullanılmasını engellemek amaçlanmıştır.

Anahtar Kavram

4857 Sayılı İş Kanunu Madde 64 - Telafi Çalışması Koşulları ve Sınırları

Daha Fazla Pratik

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma arasındaki farkları ve telafi çalışmasıyla olan ücret ilişkisini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 64Soru →

Haftalık normal çalışma süresinin iş sözleşmesi ile $30$ saat olarak belirlendiği bir işyerinde, bu süreyi aşan ve $45$ saate kadar olan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' olarak tanımlanmaktadır. $4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, fazla sürelerle çalışma yapan bir işçiye her bir saatlik ek çalışması için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin yüzde kaç fazlasıdır?

\%15

\%25

\%50

\%75

\%100

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%25$

Cevap

Fazla sürelerle çalışma durumunda her bir saat için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin %25 fazlasıdır.

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca, haftalık normal çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' sayılır. Kanun'un 41. maddesi gereği bu çalışmaların her bir saati için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %25 yükseltilmesiyle hesaplanır. Ayrıca yıllık fazla çalışma süresinin 270 saati geçemeyeceği de unutulmamalıdır.

Adım Adım Çözüm

Çalışma türünü belirle.

Haftalık 30 saatlik sözleşme süresini aşan ve 45 saate kadar olan çalışma 'fazla sürelerle çalışma'dır.

İş Kanunu, 45 saatin altındaki sözleşme sürelerinin 45 saate kadar aşılmasını bu şekilde tanımlar.

Yasal zam oranını tespit et.

Zam oranı %25'tir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi bu oranı açıkça hükme bağlamıştır.

Anahtar Kavram

Fazla Sürelerle Çalışma Ücret Oranı

Tahmini Süre:45s

Soru 65Soru →

Bir tekstil işletmesinde yürürlükte olan toplu iş sözleşmesi (TİS) hükümlerine dayanılarak denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) uygulamasına karar verilmiştir. İşletmede haftalık ortalama çalışma süresinin $45$ saati aşmayacağı garanti edildiğine göre; denkleştirme süresinin uygulanabileceği azami zaman dilimi ve bir işçinin günlük toplam çalışma süresinin aşamayacağı yasal sınır aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

2

ay /

11

saat

4

ay /

11

saat

4

ay /

12

saat

6

ay /

11

saat

2

ay /

12

saat

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $4$ ay / $11$ saat

Cevap

Toplu iş sözleşmesi bulunan işyerlerinde denkleştirme süresi azami 4 ay, günlük çalışma süresi ise azami 11 saattir.

4 aylık denkleştirme periyodu ve 11 saatlik günlük sınırın belirtildiği seçenek doğrudur. 4857 sayılı İş Kanunu Madde 63 uyarınca, tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir.

Adım Adım Çözüm

Toplu İş Sözleşmesi (TİS) etkisini belirleme

Süre 2 aydan 4 aya çıkar

4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre denkleştirme süresi kural olarak 2 aydır ancak TİS ile 4 aya kadar artırılabilir.

Günlük mutlak sınırı kontrol etme

Azami 11 saat

Denkleştirme uygulansa dahi, işçilerin korunması amacıyla günlük çalışma süresi hiçbir koşulda 11 saati geçemez.

Anahtar Kavram

TİS ile Denkleştirme ve Günlük Çalışma Sınırı

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 66Soru →

Toplu iş sözleşmesi hükümlerine dayanılarak denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) uygulamasının yürütüldüğü bir ilaç üretim tesisinde, taraflarca $4$ aylık bir denkleştirme dönemi kararlaştırılmıştır. Bu işletmedeki uygulamaya ilişkin $4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri uyarınca aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Denkleştirme dönemi içindeki bazı haftalarda çalışma süresi

45

saati aşsa bile,

4

aylık dönemin ortalaması haftalık

45

saati geçmiyorsa bu çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmez.

İş Kanunu uyarınca, toplu iş sözleşmesi ile belirlenebilecek denkleştirme süresi en fazla

3

ay ile sınırlandırılmıştır.

Yoğunlaştırılmış çalışma haftalarında, işçinin yazılı onayı bulunması ve ara dinlenmelerinin artırılması şartıyla günlük çalışma süresi

11

saatlik sınırı aşabilir.

Denkleştirme dönemi sonunda haftalık ortalamanın

45

saati aştığı tespit edilirse, bu aşan kısımlar 'fazla sürelerle çalışma' olarak kabul edilir ve ücret

\%25

zamlı ödenir.

İş Kanunu'na göre denkleştirme uygulaması sadece

1

aylık süreler için geçerli olup her ayın sonunda tarafların yeniden yazılı mutabakata varması zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denkleştirme dönemi içindeki bazı haftalarda çalışma süresi $45$ saati aşsa bile, $4$ aylık dönemin ortalaması haftalık $45$ saati geçmiyorsa bu çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmez.

Cevap

Denkleştirme dönemi içindeki haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık çalışma süresini (45 saat) aşmadığı sürece, yoğun çalışılan haftalarda yapılan artışlar için fazla çalışma ücreti ödenmez.

Doğru olan seçenek, denkleştirme uygulamasının temel mantığını yansıtmaktadır.

4857

sayılı İş Kanunu uyarınca, denkleştirme süresi (burada TİS ile 4 ay) sonunda işçinin haftalık ortalama çalışma süresi

45

saati aşmıyorsa, bazı haftalarda

45

saatin üzerinde çalışılmış olsa bile bu durum fazla çalışma teşkil etmez ve zamlı ücret ödenmesi gerekmez.

Adım Adım Çözüm

Denkleştirme süresinin kontrol edilmesi

Toplu iş sözleşmesi (TİS) ile süre

4

aya kadar çıkarılabilir.

4857 sayılı İş Kanunu md. 63 uyarınca TİS ile 4 aylık üst sınır belirlenmiştir.

Günlük limitin kontrol edilmesi

Günlük çalışma süresi hiçbir durumda

11

saati geçemez.

İş sağlığı ve güvenliği ile işçinin korunması ilkesi gereği 11 saatlik günlük sınır mutlak bir üst sınırdır.

Ücretlendirme mantığının analiz edilmesi

Ortalama

45

saat aşılmıyorsa ek ücret (fazla çalışma ücreti) doğmaz.

Denkleştirmenin temel amacı, yoğun olan ve olmayan dönemlerin birbirini telafi etmesini sağlayarak işverenin fazla çalışma maliyetini dengelemektir.

Anahtar Kavram

Denkleştirme (Yoğunlaştırılmış Çalışma) Esasları

Daha Fazla Pratik

Denkleştirme döneminde iş sözleşmesinin feshedilmesi durumunda çalışılmayan sürelerin veya yapılan fazla çalışmaların nasıl tasfiye edileceğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 67Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'na göre; tarafların yazılı anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerinde haftalara, günlere göre farklı şekilde dağıtılabilir. Bu denkleştirme uygulamasında, yoğunlaştırılmış iş haftası veya haftalarından sonraki dönemde işçinin daha az çalıştırılması suretiyle, haftalık ortalama çalışma süresinin normal haftalık çalışma süresini aşmaması sağlanır.

İşyerinde toplu iş sözleşmesi bulunmadığı bir durumda, bu denkleştirme süresi en çok kaç ay olabilir?

1

2

3

4

6

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2$ ay

Cevap

Toplu iş sözleşmesi bulunmayan işyerlerinde denkleştirme süresi en çok

2

aydır.

Doğru yanıt olan seçenek,

4857

sayılı İş Kanunu'nun

63

. maddesinde açıkça belirtilen ve toplu iş sözleşmesi olmayan durumlarda geçerli olan

2

aylık azami denkleştirme süresini ifade etmektedir.

Adım Adım Çözüm

İş Kanunu'ndaki denkleştirme kuralını hatırla.

4857

sayılı İş Kanunu'nun

63

. maddesine göre normal denkleştirme süresi

2

aydır.

Yasal dayanağı belirlemek sorunun çözümü için ilk adımdır.

İşyerinde toplu iş sözleşmesi (TİS) olup olmadığını kontrol et.

Soruda toplu iş sözleşmesi bulunmadığı belirtilmiştir.

Çünkü TİS varlığında bu süre

4

aya kadar çıkarılabilir; TİS yoksa genel kural olan

2

ay uygulanır.

Anahtar Kavram

Denkleştirme Süresi Limitleri

İpuçları

Denkleştirme süresi, haftalık

45

saatlik ortalamanın tutturulması gereken dönemdir.

Toplu iş sözleşmesi olduğunda bu süre

4

aya çıkabilir, ancak toplu iş sözleşmesi yoksa temel kural geçerlidir.

Daha Fazla Pratik

Turizm sektöründe denkleştirme süresinin toplu iş sözleşmesi ile

6

aya kadar çıkarılabileceği istisnasını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:30s

Soru 68Soru →

Bir lojistik işletmesinde, kampanya dönemindeki iş yoğunluğu nedeniyle $4857$ sayılı İş Kanunu uyarınca denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) uygulamasına gidilmesi planlanmaktadır. İşyerinde toplu iş sözleşmesinin bulunmadığı ve işçilerin bu hususta yazılı onayının alındığı varsayıldığında; bu uygulamanın süresi ve çalışma koşullarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Denkleştirme süresi en çok

2

ay olabilir ve günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun

11

saati aşamaz.

Denkleştirme süresi, toplu iş sözleşmesi olmasa dahi tarafların yazılı anlaşmasıyla

4

aya kadar çıkarılabilir.

Yoğunlaştırılmış haftalarda günlük çalışma süresi, işçinin rızası olsa dahi en fazla

9

saat olarak uygulanabilir.

Denkleştirme dönemi içinde haftalık

45

saati aşan çalışmalar için doğrudan

\%50

zamlı fazla çalışma ücreti ödenmesi zorunludur.

Denkleştirme uygulaması sadece sanayi sektöründe mümkündür, lojistik gibi hizmet sektörü işlerinde uygulanması kanunen yasaktır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denkleştirme süresi en çok $2$ ay olabilir ve günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun $11$ saati aşamaz.

Cevap

Denkleştirme süresinin toplu iş sözleşmesi olmayan işyerlerinde en çok 2 ay olabileceğini ve günlük azami çalışma süresinin 11 saatle sınırlı olduğunu belirten ifade doğrudur.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi uyarınca, tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi işyerinde haftalara farklı şekilde dağıtılabilir. Bu durumda, iki aylık (TİS ile dört aya kadar artırılabilir) bir zaman dilimi içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık çalışma süresini (45 saat) aşamaz. Ancak yoğunlaştırılmış iş haftalarında dahi günlük çalışma süresi 11 saati geçemez.

Adım Adım Çözüm

Toplu iş sözleşmesinin varlığını kontrol et.

İşyerinde toplu iş sözleşmesi bulunmamaktadır.

Yasal denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesi olup olmamasına göre değişir.

4857 sayılı İş Kanunu Madde 63'teki süre limitini belirle.

Toplu iş sözleşmesi yoksa denkleştirme süresi en çok

2

aydır.

Kanun, toplu iş sözleşmesi ile bu sürenin

4

aya kadar çıkarılabileceğini, aksi halde

2

ay olduğunu hükme bağlamıştır.

Günlük azami çalışma sınırı kuralını hatırla.

Günlük çalışma süresi hiçbir durumda

11

saati aşamaz.

İşçinin korunması ilkesi gereği yoğunlaştırılmış çalışmalarda bile mutlak bir günlük sınır mevcuttur.

Anahtar Kavram

Denkleştirme (Yoğunlaştırılmış Çalışma) Kuralları

Daha Fazla Pratik

Turizm sektöründe denkleştirme süresinin toplu iş sözleşmesi ile 6 aya kadar çıkarılabileceği özel düzenlemeyi inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 69Soru →

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca, kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için verilen "süt izni" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Günde toplam bir buçuk saattir ve bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi belirler.

Günde toplam bir saattir ve bu sürenin hangi saatler arasında kullanılacağını işveren yönetim hakkı kapsamında belirler.

Haftada toplam yedi buçuk saattir ve işçinin talebi hâlinde haftalık izinden hemen önce toplu olarak kullanılabilir.

Çocuk iki yaşını doldurana kadar her iş günü için bir buçuk saat olarak uygulanır.

Günlük çalışma süresinden sayılmaz ve bu sürelere ait ücret işveren tarafından kesilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Günde toplam bir buçuk saattir ve bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi belirler.

Cevap

Süt izni günde toplam bir buçuk saattir ve kullanım saatlerini işçi belirler.

4857 sayılı İş Kanunu’nun

74

. maddesinin son fıkrasına göre; kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler ve bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

Adım Adım Çözüm

İlgili kanun maddesinin tespiti

4857 sayılı İş Kanunu Madde

74

Kadın işçilerin analık hali ve süt izni hakları bu maddede düzenlenmiştir.

Süt izni süresinin belirlenmesi

Günde toplam

1,5

saat

Kanun koyucu emzirme ihtiyacı için günlük minimum süreyi bu şekilde belirlemiştir.

Uygulama şartlarının kontrolü

Zamanı işçi belirler, çalışma süresinden sayılır

İşçinin bebeğinin ihtiyacına göre süreyi yönetebilmesi için yetki işçiye verilmiştir.

Anahtar Kavram

Süt İzninin Hukuki Niteliği ve Süresi

Soru 70Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'nun $64$ . maddesinde düzenlenen "telafi çalışması" uygulamasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Telafi çalışmaları, kaynağını oluşturan nedenin sona ermesinden itibaren

4

ay içinde yaptırılmalıdır ve bu süreyi iki katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Telafi çalışması yaptırılan süreler fazla çalışma sayıldığından, işçiye bu süreler için

\%50

zamlı ücret ödenmesi zorunludur.

İşveren, telafi çalışması yaptıracağı günlerde günlük çalışma süresini

11

saati aşmamak kaydıyla günde en fazla

4

saat artırabilir.

İşyerinin tatil edilmesinden önceki veya sonraki dönemlerde yapılacak telafi çalışmaları, işçinin rızası alınmak kaydıyla hafta tatili günlerinde de yaptırılabilir.

Telafi çalışması, niteliği gereği bir denkleştirme uygulaması olduğundan toplu iş sözleşmeleri ile telafi süresi

1

yıla kadar uzatılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Telafi çalışmaları, kaynağını oluşturan nedenin sona ermesinden itibaren $4$ ay içinde yaptırılmalıdır ve bu süreyi iki katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Cevap

Telafi çalışmaları, kaynağını oluşturan nedenin sona ermesinden itibaren

4

ay içinde yaptırılmalıdır ve bu süreyi iki katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Doğru ifadeye göre; telafi çalışması nedenin ortadan kalkmasından itibaren

4

ay içinde tamamlanmalıdır. Ayrıca

2020

yılında yapılan değişiklikle Cumhurbaşkanı'na bu süreyi iki katına kadar (

8

ay) artırma yetkisi verilmiştir. Bu bilgi güncel mevzuatla tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

4857

sayılı İş Kanunu'nun

64

. maddesindeki telafi çalışması tanımı ve nedenleri gözden geçirilir.

Zorunlu nedenler, bayram köprüleri veya işçi talebi gibi durumlar tespit edilir.

Uygulamanın yasal çerçevesini belirlemek için.

Kanunda belirtilen süre sınırları incelenir.

Normal sürenin

4

ay olduğu ve Cumhurbaşkanı'nın bu süreyi

8

aya (

2

katı) çıkarma yetkisi olduğu görülür.

Zamanaşımı veya hak düşürücü süre sınırlarını doğrulamak için.

Günlük çalışma limitleri ve ücretlendirme kuralları kontrol edilir.

Günde en fazla

3

saat ek çalışma yapılabileceği, toplam sürenin

11

saati geçemeyeceği ve zamlı ücret ödenmeyeceği teyit edilir.

Uygulama sınırlarını ve mali sonuçları netleştirmek için.

Anahtar Kavram

Telafi Çalışması Süre ve Uygulama Limitleri

Soru 71Soru →

$51$ yaşındaki İşçi (K), aynı işverene ait işyerinde $3$ yıldır çalışmaktadır. İşçi (K) bu yılki yıllık ücretli iznini kullanmak istemiş; ancak işveren, işlerin yoğunluğunu gerekçe göstererek bu izni her biri $4$ gün olacak şekilde $5$ ayrı parçaya bölerek kullandırmayı teklif etmiştir.

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri dikkate alındığında, bu işçinin izin hakları ve kullanım usulü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İşçi

50

yaşın üzerinde olduğu için yıllık ücretli izin hakkından işveren lehine feragat edebilir.

İşçinin kıdemi

1

ile

5

yıl arasında olduğu için hak ettiği izin süresi

14

gündür ve işveren bu süreyi dilediği gibi bölme yetkisine sahiptir.

İşçi

20

gün yıllık izin hak eder ve bu izin, bir bölümü

10

günden aşağı olmamak üzere tarafların anlaşmasıyla bölümler hâlinde kullanılabilir.

İşveren, işin niteliği gereği işçinin rızası olmasa dahi izni istediği sayıda ve sürede parçaya bölme yetkisine sahiptir.

İşçinin yıllık izin süresi

14

gündür; ancak

50

yaşından büyük olduğu için bu süreye her kıdem yılı için ek olarak

2

gün ilave edilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşçi $20$ gün yıllık izin hak eder ve bu izin, bir bölümü $10$ günden aşağı olmamak üzere tarafların anlaşmasıyla bölümler hâlinde kullanılabilir.

Cevap

İşçi

50

yaşın üzerinde olduğu için kıdemine bakılmaksızın en az

20

gün izin hak eder ve bu izin, bir bölümü

10

günden az olmamak kaydıyla tarafların rızasıyla bölünebilir.

Doğru cevap, işçinin yaşından dolayı (

50

ve üzeri) en az

20

gün izin hakkına sahip olduğunu ve bu iznin bölünebilmesi için tarafların rızasıyla birlikte bir parçanın en az

10

gün olması gerektiğini belirten seçenektir.

Adım Adım Çözüm

İşçinin yaşına ve kıdemine göre hak ettiği izin süresini belirle.

51

yaşında olduğu için (yaş

\geq 50

4857

sayılı Kanun Md.

53

uyarınca izin süresi

20

günden az olamaz.

Kanun koyucu,

18

ve daha küçük yaştaki işçiler ile

50

ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresinin

20

günden az olamayacağını hükme bağlamıştır.

İznin bölünebilirliği kuralını kontrol et.

İşverenin teklifi (

5

parça

\times 4

gün), bir bölümün en az

10

gün olması kuralına aykırıdır.

4857

sayılı Kanun Md.

56

uyarınca; izin süreleri tarafların anlaşmasıyla bölünebilir, ancak bir bölümün

10

günden aşağı olmaması şarttır.

Anahtar Kavram

Yıllık Ücretli İzin Süreleri ve Bölünmezlik İlkesi

Soru 72Soru →

Bir işletmede mevsimsel iş yoğunluğu nedeniyle işveren ve işçiler yazılı olarak anlaşarak iki aylık bir denkleştirme dönemi belirlemişlerdir. Bu süreçte bazı haftalarda 55 saat, bazı haftalarda ise 35 saat çalışılmış ve dönem sonunda haftalık ortalama çalışma süresi 45 saat olarak gerçekleşmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu hükümleri çerçevesinde, söz konusu uygulama ile ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Haftalık 45 saati aşan 10 saatlik çalışmalar için işçilere her bir hafta bazında %50 zamlı fazla çalışma ücreti ödenmesi zorunludur.

Denkleştirme süresi boyunca günlük çalışma süresinin 11 saati aşmaması koşuluyla, ortalama 45 saat korunmuşsa yapılan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmez.

Toplu iş sözleşmesi bulunmayan bu işyerinde denkleştirme süresi tarafların sadece yazılı anlaşmasıyla en fazla dört aya kadar uzatılabilir.

İşçilerin rızası olsa dahi, denkleştirme döneminde haftalık çalışma süresinin herhangi bir haftada 45 saatin üzerine çıkarılması hukuken mümkün değildir.

Denkleştirme uygulamasına geçilebilmesi için işyerinde mutlaka bir sendikanın yetkili olması ve toplu iş sözleşmesi imzalanmış olması şarttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denkleştirme süresi boyunca günlük çalışma süresinin 11 saati aşmaması koşuluyla, ortalama 45 saat korunmuşsa yapılan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmez.

Cevap

Günlük çalışma süresinin 11 saati aşmaması ve dönem sonu ortalamasının 45 saat olması kaydıyla fazla çalışma ücreti ödenmemesi gereken seçenektir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre, tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, işyerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık (TİS ile 4 aya kadar) süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini (45 saat) aşamaz. Ortalama süre aşılmadığı takdirde, bazı haftalarda 45 saatin üzerinde yapılan çalışmalar fazla çalışma sayılmaz ve zamlı ücret gerektirmez.

Adım Adım Çözüm

Yasal dayanağı belirle.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi uyarınca denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) kuralları uygulanır.

Çalışma sürelerinin haftalık dağılımı bu maddeyle düzenlenmiştir.

Günlük mutlak sınırı kontrol et.

Denkleştirme uygulamasında günlük çalışma süresi ara dinlenmeleri hariç 11 saati aşamaz.

İşçinin sağlığını korumak amacıyla getirilen mutlak bir sınırdır.

Dönem sonu ortalamasını ve ücretlendirmeyi analiz et.

Ortalama 45 saati aşmıyorsa fazla çalışma oluşmaz.

Kanun, denkleştirme süresi sonunda ortalamanın korunmasını fazla çalışma ücreti ödenmemesi için yeterli görür.

Anahtar Kavram

Denkleştirme Uygulamasında Günlük 11 Saat Sınırı ve Ortalama Süre İlişkisi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 73Soru →

Bir üretim tesisinde ana trafo merkezinde meydana gelen patlama nedeniyle işin $3$ gün süreyle tamamen durması üzerine işveren, normalleşme sağlandıktan sonra telafi çalışması yaptırmaya karar vermiştir.

$4857$ sayılı İş Kanunu'na göre, bu işyerindeki telafi çalışması uygulaması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Telafi çalışması, arızanın giderilip işin başlamasından itibaren

4

ay içinde yaptırılmalı; günlük çalışma süresi

3

saatten fazla artırılmamalı ve toplamda

11

saati aşmamalıdır.

Yapılan telafi çalışmaları fazla çalışma sayıldığından, çalışılan bu süreler için işçiye normal saatlik ücretinin en az

\%50

fazlası ödenmelidir.

İşveren, telafi çalışmasını en geç

2

ay içinde tamamlamalı ve işlerin yetişmesi için günlük çalışma süresini

12

saate kadar çıkarabilmelidir.

Telafi çalışması, işçinin dinlenme hakkı ve sosyal hayatı gözetilerek hafta tatili veya genel tatil günlerinde de planlanabilir.

Trafo patlaması işverenin işletme riskine girdiğinden telafi çalışması yaptırılamaz; bu uygulama yalnızca işçinin talebi üzerine verilen izinlerde mümkündür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Telafi çalışması, arızanın giderilip işin başlamasından itibaren $4$ ay içinde yaptırılmalı; günlük çalışma süresi $3$ saatten fazla artırılmamalı ve toplamda $11$ saati aşmamalıdır.

Cevap

Telafi çalışması, nedenin ortadan kalkmasından itibaren

4

ay içinde yapılmalı, günlük ek süre

3

saati ve toplam çalışma süresi

11

saati geçmemelidir.

Doğru seçenek,

4857

sayılı İş Kanunu'nun

64

. maddesindeki telafi çalışması kurallarını eksiksiz yansıtmaktadır. Arıza gibi zorunlu nedenlerle işin durması halinde, işveren

4

ay içinde telafi çalışması yaptırabilir. Bu çalışmalarda günlük ek süre

3

saati, toplam günlük mesai ise

11

saati geçemez.

Adım Adım Çözüm

Olayın telafi çalışması kapsamında olup olmadığını belirlemek.

Teknik arıza (trafo patlaması) nedeniyle işin durması, Kanun'un

64

. maddesindeki 'zorunlu nedenlerle işin durması' kapsamına girer.

Telafi çalışması; zorunlu nedenlerle işin durması, tatil öncesi/sonrası işyerinin tatil edilmesi veya işçinin talebiyle izin verilmesi hallerinde mümkündür.

Uygulama süresini kontrol etmek.

Telafi çalışması, nedenin ortadan kalkmasından itibaren

4

ay içinde tamamlanmalıdır.

Yasal düzenleme bu süreyi

4

ay olarak belirlemiştir (Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir).

Günlük çalışma limitlerini hesaplamak.

Günlük en fazla

3

saat ekleme yapılabilir ve toplam günlük çalışma

11

saati aşamaz.

İşçinin dinlenme sürelerini korumak amacıyla günlük mutlak çalışma sınırı olan

11

saat telafi çalışmasında da geçerlidir.

Anahtar Kavram

Telafi Çalışması Sınırları ve Şartları

Daha Fazla Pratik

Telafi çalışması ile denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) arasındaki süre ve ücret farklarını karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 74Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu’na göre, hafta tatili ücretinin hesaplanması ve bu ücretin kapsamı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hafta tatili ücreti, işçinin çalışmadığı tatil günü için bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenerek karşılanır.

Hafta tatili ücretinin hesabında; fazla çalışma karşılığı alınan ücretler, primler ve hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde alınan ek ücretler dikkate alınmaz.

Hafta tatili ücreti; işçinin asıl (çıplak) ücretine, o dönemde yapılan her türlü sosyal yardım ve ek ödemelerin eklenmesiyle bulunan giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır.

Zorlayıcı sebeplerle işyerinde işin bir haftadan fazla süreyle tatil edilmesi durumunda, bu süre içindeki hafta tatili günü için işçiye yarım ücret ödenir.

Haftalık çalışma süresinin hesabında, haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinler ile hekim raporuyla kanıtlanan hastalık izinleri çalışılmış günler gibi hesaba katılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hafta tatili ücreti; işçinin asıl (çıplak) ücretine, o dönemde yapılan her türlü sosyal yardım ve ek ödemelerin eklenmesiyle bulunan giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır.

Cevap

Hafta tatili ücreti, giydirilmiş ücret üzerinden değil; işçinin sadece çıplak (asıl) ücreti üzerinden hesaplanmaktadır.

Hafta tatili ücreti, işçinin o gün çalışmaması karşılığında hak kazandığı bir sosyal haktır ve

4857

sayılı İş Kanunu'nun

50

. maddesine göre; fazla çalışma ücretleri, primler ve hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde alınan ek ücretler bu hesabın dışında tutulur. Dolayısıyla hafta tatili ücreti, işçinin 'giydirilmiş' (sosyal yardımlarla artırılmış) ücreti üzerinden değil, 'çıplak' (asıl) ücreti üzerinden hesaplanmalıdır.

Adım Adım Çözüm

4857

sayılı İş Kanunu'nun

46

50

. maddelerini inceleyin.

Hafta tatili ücretinin niteliği ve hesaplanma esasları belirlenmiştir.

Yasal dayanağı belirleyerek hangi ödeme türlerinin hesaba katılacağını anlamak için.

Hafta tatili ücretinin hesabına nelerin dahil edilmeyeceğini tespit edin.

Fazla çalışma ücretleri, primler ve hazırlama-tamamlama-temizleme ücretleri hesap dışı bırakılır.

Maddede açıkça belirtilen istisnaları ayıklamak için.

Hesaplama bazını (asıl ücret vs. giydirilmiş ücret) kontrol edin.

Hafta tatili ücretinin çıplak ücret üzerinden ödendiği sonucuna ulaşılır.

Sosyal yardımların (yemek, yol vb.) hafta tatili ücretine dahil edilemeyeceğini doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Hafta Tatili Ücretinin Hesaplanma Esasları

Daha Fazla Pratik

Hafta tatili hesabında 'çalışılmış sayılan süreler' konusunu pekiştirmek için evlenme, ölüm ve rapor sürelerinin limitlerini inceleyin.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 75Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu’na göre, hafta tatili ücretine hak kazanılması için gereken altı günlük çalışma süresinin hesaplanmasında, aşağıdakilerden hangisi fiilen çalışılmadığı halde çalışılmış gibi sayılan süreler arasında yer almaz?

İşçinin evlenmesi veya ana-babasının, eşinin, kardeşinin veya çocuğunun ölümü halinde verilen izin süreleri

Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinler ile hekim raporuyla kanıtlanan hastalık ve zorlanma izinleri

Grev veya lokavt süresince iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle çalışılmayan günler

Çalışılmayan ulusal bayram ve genel tatil günleri

Zorlayıcı bir sebep olmaksızın işyerindeki çalışmanın işveren tarafından haftanın bir veya birkaç gününde tatil edilmesi durumunda çalışılmayan günler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Grev veya lokavt süresince iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle çalışılmayan günler

Cevap

Grev veya lokavt nedeniyle iş sözleşmesinin askıda kaldığı süreler, hafta tatili ücretine hak kazanmak için gereken çalışma süresinin hesabında çalışılmış gibi sayılan hallerden biri değildir.

Doğru cevap, grev ve lokavt durumunu içeren seçenektir.

4857

sayılı İş Kanunu’nun

46

. maddesine göre, işçinin hafta tatili ücretine hak kazanabilmesi için tatil gününden önceki iş günlerinde çalışmış olması gerekir. Kanun koyucu bazı hallerde işçi fiilen çalışmasa bile o günleri çalışılmış gibi kabul etmiştir (evlenme/ölüm izni, raporlu hastalık, genel tatiller vb.). Ancak grev ve lokavt süreleri iş sözleşmesini askıya alan hallerdir ve kanunda hafta tatili hesabında çalışılmış sayılan süreler arasında açıkça belirtilmemiştir.

Adım Adım Çözüm

4857

sayılı İş Kanunu’nun

46

. maddesinde yer alan hafta tatili hak kazanma koşullarını analiz et.

İşçinin, tatil gününden önceki çalışma günlerinde çalışmış olması veya çalışmış sayılması gerektiğini tespit et.

Hafta tatili ücretli bir dinlenme hakkıdır ve önceki günlerin çalışılmış olması şartına bağlıdır.

Kanunun

46/a, b, c

d

bentlerinde sayılan "çalışılmış gibi sayılan" süreleri grev/lokavt durumu ile karşılaştır.

Mazeret izinleri, genel tatiller ve raporlu sürelerin listede olduğunu, ancak grev ve lokavtın bu listede yer almadığını belirle.

Grev ve lokavt süresince iş sözleşmesi askıdadır ve kanun bu süreyi hafta tatili kıdeminden saymamıştır.

Anahtar Kavram

Hafta Tatili Hak Kazanma Koşulları (Çalışılmış Sayılan Süreler)

Daha Fazla Pratik

Zorlayıcı sebeplerle (sel, deprem vb.) işin durması halinde hafta tatili ücretinin nasıl ödeneceğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 76Soru →

Bir turizm işletmesinde mevsimsel yoğunluk nedeniyle yoğunlaştırılmış çalışma yapılmasına karar verilmiştir. İşyerinde toplu iş sözleşmesinin ( $TİS$ ) bulunmadığı ve tarafların yazılı olarak anlaştığı bu durumda, $4857$ sayılı İş Kanunu'na göre denkleştirme süresi en çok ne kadar olabilir ve günlük çalışma süresi azami kaç saati geçemez?

Denkleştirme süresi en çok

2