İşin Düzenlenmesi

143 soru

4857 sayılı İş Kanunu ve 'Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik' düzenlemeleri uyarınca; gece çalışması ve postalar halinde çalışma düzenine ilişkin aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Gece dönemine rastlayan çalışma süresinin

7,5

saati aşması; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetleri gibi istisnai sektörler dışındaki sanayi işyerlerinde işçinin yazılı onayı olsa dahi yasaktır.

İşçi postalarının değişiminde; bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, takip eden haftada gündüz çalıştırılmaları esastır ancak işveren yönetim hakkı kapsamında bu değişim periyodunu üç haftaya kadar uzatabilir.

Vardiya değişimlerinde işçiler, bir postadan diğerine geçirilmeden önce en az

11

saat kesintisiz dinlendirilmek zorundadır.

Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu bir sağlık raporuyla belgeleyen işçiye, işveren imkanlar dahilinde gündüz postasında uygun bir iş vermekle yükümlüdür.

Bir çalışma döneminin (postanın) yarısından fazlası gece dönemine (

20.00-06.00

) rastlıyorsa, o postanın tamamı hukuken 'gece postası' sayılır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşçi postalarının değişiminde; bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, takip eden haftada gündüz çalıştırılmaları esastır ancak işveren yönetim hakkı kapsamında bu değişim periyodunu üç haftaya kadar uzatabilir.

Cevap

İşçi postalarının değişim süresinin en fazla iki hafta olabileceği kuralı yerine üç hafta olabileceğini belirten ifade yanlıştır.

Postalar halinde yürütülen işlerde posta değişim süresi, ilgili yönetmeliğin 8. maddesi uyarınca normal şartlarda haftalık olarak yapılır. Ancak işin niteliğine göre bu sürenin en fazla iki haftada bir yapılmasına izin verilmiştir. Seçenekte belirtilen 'üç haftalık' süre bu yasal sınırı aştığı için ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Vardiya (posta) değişim sürelerini düzenleyen mevzuatı incele.

Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik Madde 8.

Vardiya sistemindeki değişim periyodunun yasal sınırını belirlemek için gereklidir.

Değişim periyodundaki azami sınırı tespit et.

Değişim süresi esasen haftalık olup, en fazla iki haftada bir yapılabilir.

Mevzuat, işçinin biyolojik ritminin korunması için değişim süresini kısıtlamıştır.

Seçeneklerdeki süreyi yasal sınırla karşılaştır.

Seçenekte belirtilen üç haftalık süre, yasal olarak belirlenen iki haftalık sınırı aşmaktadır.

Hukuka aykırı olan uygulamayı tespit etmek sorunun çözümüdür.

Anahtar Kavram

İşçi postalarının değişim periyodu ve gece çalışması limitleri

Soru 82Soru →

4857 sayılı İş Kanunu uyarınca yıllık ücretli izin hakkı ve bu hakkın kullanım esasları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri, kıdemlerine göre belirlenen temel sürelerin üzerine dörder gün arttırılarak uygulanır.

İş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir.

Yıllık ücretli izinlerini, işyerinin kurulu bulunduğu mahal dışında geçirecek olan işçilere, istemde bulunmaları ve belgelemeleri şartıyla gidiş ve dönüş süreleri için toplam

7

güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi zorunludur.

On sekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha büyük yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, kıdem sürelerine bakılmaksızın

20

günden az olamaz.

Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri, izin süresinden sayılmaz ve bu günler izin süresine ayrıca eklenir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık ücretli izinlerini, işyerinin kurulu bulunduğu mahal dışında geçirecek olan işçilere, istemde bulunmaları ve belgelemeleri şartıyla gidiş ve dönüş süreleri için toplam $7$ güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi zorunludur.

Cevap

Yıllık ücretli izinlerini işyerinin bulunduğu mahal dışında geçirecek olan işçilere verilmesi gereken ücretsiz yol izni süresinin

7

gün olduğunu belirten ifade yanlıştır; bu süre kanunen en fazla

4

gündür.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesine göre, yıllık ücretli izinlerini işyerinin kurulu bulunduğu mahal dışında geçirecek olan işçilere, istemde bulunmaları ve bu durumu belgelemeleri halinde gidiş ve dönüş sürelerini karşılamak üzere toplamda en fazla

4

güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi zorunludur. İfadede geçen

7

günlük süre kanuni gerçeklikle bağdaşmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

İzin sürelerini etkileyen özel durumları analiz et

Yer altı işlerinde çalışanlar için sürelerin

4

gün artırılacağı ve

18

yaş altı/

50

yaş üstü için alt sınırın

20

gün olduğu doğrulanır.

İş Kanunu Madde 53'teki özel koruma hükümlerini değerlendirmek gerekir.

İzin süresine dahil edilmeyen günleri kontrol et

Hafta tatili ve genel tatil günlerinin izin süresinden sayılmadığı teyit edilir.

Dinlenme hakkının tam kullanımı için resmi tatillerin izne eklenmesi kanuni zorunluluktur.

Yol izni düzenlemesini incele

Yol izninin ücretsiz olduğu ve belgelenmesi şartıyla en fazla

4

gün olarak verileceği saptanır.

Madde 56'daki açık süre sınırlaması incelenen şıkla çelişmektedir.

Anahtar Kavram

Yıllık Ücretli İzin Süreleri ve Yol İzni

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 83Soru →

Bir özel öğretim kurumunda çalışan ve haftalık çalışma süresi iş sözleşmesiyle $38$ saat olarak belirlenen bir öğretmen, kurumdaki yoğun kayıt dönemi nedeniyle bir hafta içerisinde toplam $48$ saat çalışmıştır. Söz konusu öğretmen, bu çalışması karşılığında zamlı ücret ödenmesi yerine 4857 sayılı İş Kanunu'nda düzenlenen serbest zaman hakkını kullanmak istediğini işverene yazılı olarak bildirmiştir. Ayrıca bu haftaki çalışma ile birlikte öğretmenin o yıl içindeki toplam fazla çalışma süresi $273$ saate ulaşmıştır.

4857 sayılı İş Kanunu hükümleri uyarınca, bu olayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Öğretmene bu çalışması karşılığında toplam

13

saat

15

dakika serbest zaman kullandırılmalıdır; ancak bir işçinin yıllık fazla çalışma süresinin

270

saati aşması mevzuata aykırılık teşkil eder.

Yapılan tüm çalışmalar haftalık

45

saati aştığı için 'fazla çalışma' kabul edilir ve öğretmene toplam

15

saat serbest zaman verilmelidir.

Öğretmene toplam

14

saat

15

dakika serbest zaman verilmelidir; çünkü sözleşme ile belirlenen sürenin üzerindeki tüm saatler için

\%50

zamlı serbest zaman hakkı doğar.

Yıllık

270

saatlik yasal sınır aşıldığı için öğretmen bu haftaki çalışması karşılığında herhangi bir zamlı ücret veya serbest zaman talep edemez.

İş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi

45

saatin altında olduğu için yapılan tüm çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' sayılır ve öğretmene toplam

12

saat

30

dakika serbest zaman verilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Öğretmene bu çalışması karşılığında toplam $13$ saat $15$ dakika serbest zaman kullandırılmalıdır; ancak bir işçinin yıllık fazla çalışma süresinin $270$ saati aşması mevzuata aykırılık teşkil eder.

Cevap

Öğretmene bu çalışması karşılığında toplam

13

saat

15

dakika serbest zaman kullandırılmalıdır; ancak bir işçinin yıllık fazla çalışma süresinin

270

saati aşması mevzuata aykırılık teşkil eder.

Doğru cevapta belirtildiği üzere, öğretmenin

38

saatlik sözleşme süresinden

45

saate kadar olan

7

saatlik çalışması 'fazla sürelerle çalışma' kapsamındadır ve

1

saat

15

dakikadan toplam

8

saat

45

dakika serbest zaman kazandırır.

45

saati aşan

3

saatlik çalışma ise 'fazla çalışma' olup

1

saat

30

dakikadan

4

saat

30

dakika serbest zaman kazandırır. Toplamda

13

saat

15

dakika eder. Ayrıca İş Kanunu uyarınca bir işçiye yılda

270

saatten fazla fazla çalışma yaptırılamayacağı için bu sınırın aşılması hukuka aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

Fazla sürelerle çalışma süresini hesapla.

45 - 38 = 7

saat

Haftalık çalışma süresinin sözleşme ile

45

saatin altında belirlendiği durumlarda,

45

saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır.

Fazla çalışma süresini hesapla.

48 - 45 = 3

saat

Haftalık

45

saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır.

Serbest zaman sürelerini oranlara göre hesapla.

(

7 \times 1

saat

15

dk) + (

3 \times 1

saat

30

dk)

Fazla sürelerle çalışmada her saat için

1

saat

15

dakika, fazla çalışmada ise her saat için

1

saat

30

dakika serbest zaman verilir.

Toplam süreyi belirle ve yıllık sınırı kontrol et.

Toplam

13

saat

15

dakika; yıllık

270

saat sınırı aşılmıştır.

Sürelerin toplamı

8

saat

45

dakika +

4

saat

30

dakika =

13

saat

15

dakikadır. Yıllık fazla çalışma süresi toplamda

270

saati geçemez.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ayrımı ile serbest zaman hesaplama usulü

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 84Soru →

Bir otomotiv yedek parça fabrikasında çalışan işçilerin toplu talebi üzerine, Kurban Bayramı tatili ile birleştirilmek amacıyla bayramdan önceki üç iş günü için tüm personele izin verilmiş ve fabrikada üretim durdurulmuştur. İşveren, bayram dönüşü bu sürelerin telafi edilmesini planlamaktadır.

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri dikkate alındığında, bu işyerinde yapılacak telafi çalışması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Söz konusu uygulama, kanunda belirtilen 'işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi' veya 'işyerinde işin tamamen tatil edilmesi' gerekçelerinden birine dayandığı için telafi çalışmasına konu olabilir.

Telafi çalışması, tatil edilen bu süreyi takip eden

4

ay içerisinde gerçekleştirilmelidir; ancak Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir.

Günlük yapılacak telafi çalışması süresi

3

saati geçemez ve bu çalışmalar işçinin hafta tatili günlerinde de gerçekleştirilebilir.

Bu çalışmalar karşılığında işçiye fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti ödenmez, çünkü bu süreler yasal olarak fazla çalışma sayılmaz.

Telafi çalışması eklendiğinde dahi, bir işçinin günlük toplam çalışma süresi hiçbir şekilde

11

saati aşamaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Günlük yapılacak telafi çalışması süresi $3$ saati geçemez ve bu çalışmalar işçinin hafta tatili günlerinde de gerçekleştirilebilir.

Cevap

Telafi çalışmasının hafta tatili günlerinde de gerçekleştirilebileceğini belirten ifade yanlıştır; çünkü bu çalışmalar tatil günlerinde yaptırılamaz.

Telafi çalışması,

4857

sayılı İş Kanunu'nun

64

. maddesine göre; zorunlu nedenlerle işin durması, işyerinin tatil edilmesi veya işçinin talebiyle izin verilmesi hallerinde başvurulan bir yöntemdir. Bu çalışmalar günlük en fazla

3

saatle sınırlıdır ve toplam süre

11

saati aşamaz. Ancak en kritik sınırlamalardan biri, bu çalışmaların tatil günlerinde (hafta tatili, bayram ve genel tatil günleri) yaptırılamayacağıdır. Dolayısıyla, hafta tatilinde telafi yapılabileceğini iddia eden seçenek hukuken yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Yasal dayanağın kontrol edilmesi

İş Kanunu Md. 64 uyarınca işçinin talebiyle izin verilmesi geçerli bir telafi nedenidir.

Telafi çalışmasının hukuka uygun başlaması için nedenin saptanması gerekir.

Süre sınırlarının analiz edilmesi

Telafi çalışması

4

ay içinde yapılmalı, günlük ek süre

3

saati, toplam süre ise

11

saati geçmemelidir.

Kanun, işçinin dinlenme hakkını korumak için günlük ve dönemsel sınırlar getirmiştir.

Yasaklı günlerin kontrol edilmesi

Hafta tatili ve genel tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılması yasaktır.

Telafi çalışması normal çalışma günlerinde mesaiye eklenerek yapılmalıdır.

Ücret statüsünün belirlenmesi

Bu çalışmalar fazla mesai sayılmaz ve zamlı ücret ödenmez.

Daha önce çalışılmadan ücreti ödenen saatlerin karşılığı verildiği için ek zam öngörülmemiştir.

Anahtar Kavram

Telafi Çalışması Zaman ve Gün Sınırları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 85Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu uyarınca düzenlenen "denkleştirme" (yoğunlaştırılmış çalışma) uygulamasıyla ilgili yasal sınırlar ve çalışma sürelerine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Denkleştirme süresi kural olarak en çok

3

ay olarak belirlenebilir; ancak bu süre toplu iş sözleşmeleri ile

6

aya kadar uzatılabilir.

Yoğunlaştırılmış çalışma haftalarında günlük çalışma süresi, işçinin yazılı onayı alınmak şartıyla

11

saatin üzerine çıkarılabilir.

Denkleştirme süresi tarafların anlaşmasıyla en çok

2

ay belirlenebilir ve toplu iş sözleşmesi ile

4

aya kadar artırılabilir; bu dönemde günlük çalışma süresi hiçbir şekilde

11

saati aşamaz.

Haftalık

45

saati aşan yoğunlaştırılmış çalışma haftaları için, dönem sonundaki ortalama çalışma süresi

45

saati aşmasa dahi aşan kısımlar için

\%

50 zamlı ücret ödenir.

Denkleştirme uygulamasına gidilebilmesi için işyerinde mutlaka bir toplu iş sözleşmesinin bulunması ve işçinin sendika üyesi olması şarttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denkleştirme süresi tarafların anlaşmasıyla en çok $2$ ay belirlenebilir ve toplu iş sözleşmesi ile $4$ aya kadar artırılabilir; bu dönemde günlük çalışma süresi hiçbir şekilde $11$ saati aşamaz.

Cevap

Denkleştirme süresinin kural olarak en çok

2

ay, toplu iş sözleşmesi ile

4

ay olabileceğini ve günlük çalışma süresinin

11

saati aşamayacağını belirten seçenek doğrudur.

Doğru olan seçenek, İş Kanunu'nun

63

. maddesine tam uyumludur. Bu maddeye göre denkleştirme süresi tarafların anlaşmasıyla en çok iki ay belirlenebilir ve bu süre toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. Ayrıca denkleştirme uygulamasında günlük çalışma süresinin

11

saati aşamayacağı emredici bir hükümdür.

Adım Adım Çözüm

Yasal dayanağı belirle.

4857

sayılı İş Kanunu Madde

63

Çalışma süreleri ve denkleştirme esasları bu maddede düzenlenmiştir.

Süre sınırlarını kontrol et.

Genel sınır:

2

ay. TİS (Toplu İş Sözleşmesi) sınırı:

4

ay.

Kanun, denkleştirme periyodu için üst limitleri bu şekilde belirlemiştir.

Günlük azami sınırı değerlendir.

Günlük çalışma süresi hiçbir koşulda

11

saati geçemez.

İş sağlığı ve güvenliği ile işçinin dinlenme hakkı gereği bu sınır mutlaktır.

Ücretlendirme sonucunu belirle.

Ortalama

45

saati aşmayan çalışmalar için fazla çalışma ücreti ödenmez.

Denkleştirmenin temel amacı, çalışma sürelerini zamana yayarak dengelemektir.

Anahtar Kavram

Denkleştirme Süreleri ve Günlük Mutlak Çalışma Sınırı

Daha Fazla Pratik

Turizm sektöründe denkleştirme süresinin istisnai olarak ne kadar olabileceğine ve telafi çalışması ile farklarına göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 86Soru →

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesi ile "Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik" hükümleri uyarınca; analık hali izinleri, yarım çalışma ödeneği ve süt izni uygulamalarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır?

Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen eşlerin her ikisinin de İş Kanunu'na tabi işçi olması durumunda; sekiz haftalık analık hali izni ve bunu takip eden yarım çalışma haklarından her iki eş de aynı çocuk için aynı anda ve tam süreyle yararlanabilir.

Birinci doğumunda ikiz bebek dünyaya getiren kadın işçi, analık izni bitiminden itibaren talep etmesi hâlinde toplam

90

gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin (yarım çalışma) hakkına sahiptir.

Çocuğun engelli doğması hâlinde analık izni sonrası kullandırılacak olan yarım çalışma süresi, doğum sayısı veya çocuğun kaçıncı çocuk olduğuna bakılmaksızın

360

gün olarak uygulanır.

Kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için verilen günlük

1,5

saatlik süt izninin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını belirleme yetkisi münhasıran kadın işçiye aittir.

Doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren başlatılan yarım çalışma (haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin) uygulaması süresince, kadın işçiye ayrıca günlük

1,5

saatlik süt izni verilmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen eşlerin her ikisinin de İş Kanunu'na tabi işçi olması durumunda; sekiz haftalık analık hali izni ve bunu takip eden yarım çalışma haklarından her iki eş de aynı çocuk için aynı anda ve tam süreyle yararlanabilir.

Cevap

Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerin her ikisinin de bu haktan aynı anda yararlanabileceği ifadesi hatalıdır; hak eşlerden sadece birine tanınır.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi uyarınca, üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen eşlerin her ikisinin de işçi olması durumunda; sekiz haftalık analık hali izni ve takip eden yarım çalışma hakları eşlerin her ikisine birden değil, eşlerden sadece birine veya münferiden evlat edinene kullandırılır. Bu nedenle her iki eşin de aynı anda ve tam süreyle yararlanabileceği ifadesi hukuken yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Evlat edinme haklarının kapsamını değerlendiriniz.

4857 Sayılı Kanun Md. 74 uyarınca, 3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden sadece biri bu izni kullanabilir.

Kanun koyucu, evlat edinme durumunda izin haklarının mükerrer kullanımını önlemek amacıyla 'eşlerden biri' ibaresini kullanmıştır.

Yarım çalışma sürelerinin hesaplanmasını kontrol ediniz.

1. doğum: 60 gün, 2. doğum: 120 gün, 3. doğum: 180 gün. Çoğul doğumda +30 gün eklenir.

Çoğul gebelik (ikiz) durumunda yasal sürelerin üzerine 30 gün eklenmesi zorunludur.

Süt izni ve yarım çalışma etkileşimini analiz ediniz.

Yarım çalışma süresince süt izni hakkı kullanılamaz; ancak yarım çalışma bittiğinde çocuk 1 yaşından küçükse süt izni devam eder.

İş Kanunu 74. maddenin son fıkrası bu durumu açıkça istisna tutmuştur.

Anahtar Kavram

Analık Hali Haklarının Süre ve Kullanım Şartları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 87Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu uyarınca, iş sözleşmesinde "İşçi, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayı kabul eder." şeklinde bir madde bulunması durumunda, $29$ Ekim Cumhuriyet Bayramı’nda yapılacak çalışma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İş sözleşmesindeki hüküm yeterli olup tatil günü çalışması için işçiden ayrıca onay alınmasına gerek yoktur.

İş sözleşmesinde hüküm bulunsa dahi, her bir bayram günü için işçiden o güne özel ayrı bir yazılı onay alınması zorunludur.

İşçiye bu çalışması karşılığında, çalıştığı her saat için sadece

\%50

zamlı (toplam

1,5

günlük) ücret ödenmesi yeterlidir.

29

Ekim günü tek 'Ulusal Bayram' statüsünde olduğu için iş sözleşmesinde hüküm olsa dahi bu günde çalışma yapılması yasaktır.

29

Ekim gününün hafta tatiline denk gelmesi durumunda, işçinin çalıştırılabilmesi için mülki idare amirliğinden özel izin alınmalıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İş sözleşmesindeki hüküm yeterli olup tatil günü çalışması için işçiden ayrıca onay alınmasına gerek yoktur.

Cevap

İş sözleşmesinde tatil günlerinde çalışılacağına dair bir hüküm bulunması, işçinin onayının peşinen alındığı anlamına gelir ve her tatil günü için ayrıca onay alınmasına gerek yoktur.

İş Kanunu'nun

44

. maddesine göre, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesi ile kararlaştırılabilir. Sözleşmede bu yönde bir madde varsa, işçinin rızası işin başında alınmış sayılır ve her tatil günü için (örneğin

29

Ekim için) yeni bir onay alınmasına gerek kalmaz.

Adım Adım Çözüm

4857

sayılı İş Kanunu Madde

44

kapsamındaki kuralın incelenmesi.

Kanuna göre; ulusal bayram ve genel tatillerde çalışılıp çalışılmayacağı sözleşme ile kararlaştırılır.

Çalışma şartlarının öncelikle sözleşme özgürlüğü çerçevesinde belirlenmesi esastır.

Sözleşmede hüküm bulunması durumunun değerlendirilmesi.

Sözleşmede hüküm varsa, işçinin bu günlerde çalışmayı peşinen kabul ettiği varsayılır.

Hukuki belirlilik ilkesi gereği, sözleşmedeki madde işçinin rızasını temsil eder.

Onay (rıza) şartının ne zaman devreye girdiğinin tespiti.

Sadece sözleşmede hüküm yoksa ayrıca onay alınması gerekir.

İş Kanunu, sözleşmedeki boşluğu işçinin güncel onayı ile doldurmaktadır.

Anahtar Kavram

Ulusal Bayram ve Genel Tatillerde Çalışma Esasları

Tahmini Süre:45s

Soru 88Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu’na göre, hafta tatiline hak kazanılması için gereken çalışma süresinin hesaplanması ve hafta tatili ücretinin niteliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hafta tatili ücretinin hesaplanmasında fazla çalışma karşılığı alınan ücretler, primler ve sosyal yardımlar dikkate alınmaz.

İşçinin evlenmesi veya ana-babasının ölümü gibi durumlarda verilen üçer günlük mazeret izni süreleri, hafta tatili hesabı bakımından fiilen çalışılmış gibi kabul edilir.

İşveren tarafından verilen diğer izinler ile hekim raporuyla tevsik edilen hastalık izinlerinin bir takvim yılı içinde toplam

14

güne kadar olan kısmı, hafta tatiline hak kazanma süresinin hesabında dikkate alınır.

Zorlayıcı sebeplerle işyerinde işin bir haftadan fazla süreyle durması halinde, işçiye ödenen yarım ücretli günler hafta tatili ücreti bakımından tam çalışılmış gün sayılır.

Hafta tatili ücreti, işçinin tatil gününde fiilen çalışması şartına bağlı olmaksızın, bir iş karşılığı olmadan ödenmesi gereken bir günlük çıplak ücrettir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşveren tarafından verilen diğer izinler ile hekim raporuyla tevsik edilen hastalık izinlerinin bir takvim yılı içinde toplam $14$ güne kadar olan kısmı, hafta tatiline hak kazanma süresinin hesabında dikkate alınır.

Cevap

İşveren tarafından verilen diğer izinler ile hekim raporuyla tevsik edilen hastalık izinlerinin bir takvim yılı içinde toplam 14 güne kadar olan kısmının çalışılmış sayılacağı ifadesi yanlıştır; kanuni sınır 7 gündür.

Doğru yanıt olan seçenek, hekim raporlarının ve işveren izinlerinin hafta tatili hesabında çalışılmış sayılma sınırını

14

gün olarak belirttiği için yanlıştır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 46. maddesinin (c) fıkrasına göre bu sürelerin üst sınırı yılda toplam

7

gündür.

Adım Adım Çözüm

Hafta tatiline hak kazanmak için gereken 'çalışılmış sayılan süreleri' (Md. 46) belirle.

Kanun; mazeret izinlerini, zorlayıcı sebepleri ve belirli sınırlardaki raporları çalışılmış kabul eder.

İşçinin haftalık 45 saatlik çalışma yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini tespit etmek için bu sürelerin niteliği önemlidir.

Hekim raporları ve işveren tarafından verilen 'diğer izinlerin' sınırını kontrol et.

4857 sayılı İş Kanunu Md. 46/c uyarınca bu sürelerin yıllık toplam sınırı

7

gündür.

Kanun koyucu, uzun süreli hastalık veya keyfi izinlerin hafta tatili hakkını haksız yere kazandırmasını önlemek için bir tavan süre belirlemiştir.

Hafta tatili ücretine nelerin dahil edilmeyeceğini (Md. 50) teyit et.

Fazla çalışma ücreti, primler, hazırlama-tamamlama-temizleme ücretleri ve sosyal yardımlar hafta tatili ücreti hesabına katılmaz.

Hafta tatili ücreti sadece çıplak (asıl) ücret üzerinden hesaplanmalıdır.

Anahtar Kavram

4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında Hafta Tatiline Hak Kazanma ve Çalışılmış Sayılan Süreler (Md. 46-50)

Daha Fazla Pratik

Yıllık ücretli izin hakkının hesaplanmasında çalışılmış sayılan süreler ile hafta tatilindekileri kıyaslayarak aradaki farkları (özellikle rapor süreleri) inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 89Soru →

Bir işçinin haftalık normal çalışma süresinin iş sözleşmesi hükümleri gereği $34$ saat olarak belirlendiği bir senaryoda, bu işçinin yapacağı ek çalışmaların hukuki sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşçinin onayıyla

34

saatten

45

saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır ve bu çalışmaların her bir saati için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin

\%25

fazlasıdır.

34

saatten itibaren

45

saate kadar yapılan çalışmalar için ödenecek zamlı ücret, işçinin normal saatlik ücretinin

\%50

fazlası olarak hesaplanır.

İşçi,

45

saati aşan her bir saatlik fazla çalışması karşılığında, ücret yerine dilerse

1

saat

15

dakika serbest zaman kullanma hakkına sahiptir.

Yıllık fazla çalışma süresi toplamı

270

saati aşmış olsa dahi, işçinin her yıl başında alınan yazılı onayı bulunduğu sürece bu sınırın ötesinde çalışma yaptırılabilir.

İşçi hak ettiği serbest zamanı, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yaptığı tarihten itibaren en geç

1

yıl içinde işverene bildirmek kaydıyla kullanmalıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşçinin onayıyla $34$ saatten $45$ saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır ve bu çalışmaların her bir saati için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin $\%25$ fazlasıdır.

Cevap

İşçinin onayıyla 34 saatten 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır ve bu çalışmaların her bir saati için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin %25 fazlasıdır.

4857 sayılı İş Kanunu'na göre, haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında belirlendiği sözleşmelerde, bu süreden 45 saate kadar olan çalışmalar 'fazla sürelerle çalışma' kabul edilir. Bu süreler için ödenecek ücret normal ücretin %25 zamlı halidir. 45 saati aşan çalışmalar ise 'fazla çalışma' olup %50 zamlı ödenir. Dolayısıyla 34 saatlik bir sözleşmede 45 saate kadar yapılan ek işler %25 zamlı ödenmelidir.

Adım Adım Çözüm

Çalışma türünün belirlenmesi

Sözleşme süresi (34 saat) ile yasal sınır (45 saat) arasındaki çalışma 'fazla sürelerle çalışma' olarak tanımlanır.

4857 sayılı İş Kanunu Madde 41 uyarınca haftalık 45 saatin altındaki sözleşmelerde bu fark fazla sürelerle çalışmadır.

Ücret artış oranının kontrolü

Fazla sürelerle çalışmada ücret %25 zamlı, 45 saati aşan fazla çalışmada ise %50 zamlı ödenir.

Kanuni düzenleme bu iki çalışma türü için farklı zam oranları öngörmüştür.

Serbest zaman ve yıllık sınır kurallarının uygulanması

Serbest zaman süreleri (1 saat 15 dk / 1 saat 30 dk), kullanım süresi (6 ay) ve yıllık üst sınır (270 saat) değerlendirilir.

Bu unsurlar fazla çalışma rejiminin ayrılmaz parçalarıdır.

Anahtar Kavram

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma arasındaki tanım, ücret ve serbest zaman farkları.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 90Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu kapsamındaki bir işyerinde görev yapan ve iş sözleşmesinde ulusal bayram ile genel tatil günlerinde çalışılacağına dair bir hüküm bulunmayan bir işçi, haftalık izin günü (hafta tatili) ile çakışan $29$ Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda işverenin talebi üzerine kendi rızasıyla tam gün çalışmıştır.

Bu işçinin söz konusu günkü çalışması ve ücret hak edişiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İş sözleşmesinde hüküm bulunmadığı için işçiden ayrıca onay alınması zorunludur; işçiye bu çalışması karşılığında, çalışmasa dahi hak edeceği bir günlük ücretine ek olarak bir günlük ücreti daha ödenir.

İşçi hem hafta tatilinde hem de ulusal bayramda çalışmış sayılacağı için, o günkü ücretine ek olarak iki günlük ücret daha (toplamda üç günlük ücret) ödenmelidir.

29

Ekim en yüksek dereceli ulusal bayram olduğundan, iş sözleşmesinde hüküm olsa dahi bu günde işçi çalıştırılması kanunen yasaktır ve yapılan çalışma geçersizdir.

Ulusal bayramlarda yapılan çalışmalar fazla çalışma statüsünde kabul edildiğinden, işçiye o gün için normal ücretinin

\%50

zamlı hali (toplamda

1,5

günlük ücret) ödenir.

İş sözleşmesinde hüküm bulunmayan hallerde işçinin sonradan verdiği onay geçersizdir; ulusal bayram çalışması ancak toplu iş sözleşmesiyle kararlaştırılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İş sözleşmesinde hüküm bulunmadığı için işçiden ayrıca onay alınması zorunludur; işçiye bu çalışması karşılığında, çalışmasa dahi hak edeceği bir günlük ücretine ek olarak bir günlük ücreti daha ödenir.

Cevap

İş sözleşmesinde hüküm bulunmadığı durumlarda işçinin onayı şarttır ve çalışma karşılığında mevcut ücretine ilave olarak bir tam günlük ücret daha ödenmelidir.

İş Kanunu uyarınca, iş sözleşmesinde hüküm bulunmayan durumlarda ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılması için işçinin onayı şarttır. Ücretlendirme noktasında ise kanun, bu günlerde çalışan işçiye çalışmasa dahi alacağı ücrete (tatil ücreti) ilave olarak, çalıştığı her gün için bir günlük ücret (toplamda

2

yevmiye) ödenmesini emreder. Hafta tatili ile çakışması bu 'ilave bir yevmiye' kuralını değiştirmez.

Adım Adım Çözüm

4857

sayılı İş Kanunu Madde

44

hükmünü incele.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılıp çalışılmayacağının toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılacağı, hüküm yoksa işçinin onayının gerekeceği sonucuna varılır.

Çalışmanın hukuki geçerliliğini tespit etmek için.

4857

sayılı İş Kanunu Madde

47

uyarınca ücret hesabını yap.

Tatil yapmayıp çalışan işçiye, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödeneceği (toplamda

1+1=2

yevmiye) belirlenir.

Çalışma karşılığı ödenecek kanuni ek ücreti belirlemek için.

Hafta tatili ile çakışma durumunu değerlendir.

Hafta tatili ile genel tatil çakıştığında işçiye çalışmasa da bir günlük ücret ödenir. Çalıştığında ise bu ücrete sadece 'bir' yevmiye daha eklenir; ücretler toplanarak üç güne çıkarılmaz.

Çakışma durumundaki yanlış hesaplama ihtimalini elemek için.

Anahtar Kavram

Ulusal Bayram ve Genel Tatil Çalışma Esasları ve Ücretlendirme

Soru 91Soru →

$17$ yaşında olan İşçi (S), özel bir tekstil fabrikasında $02.01.2025$ tarihinde çalışmaya başlamıştır. İş sözleşmesi kesintisiz devam eden İşçi (S), $02.01.2026$ tarihinde ilk yıllık ücretli iznine hak kazanmıştır.

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri dikkate alındığında, İşçi (S)'nin yıllık ücretli izin hakkına dair aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yıllık ücretli izin süresi

20

günden az olamaz ve tarafların anlaşmasıyla bir bölümü

10

günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir.

İşçinin kıdemi

1

ile

5

yıl arasında olduğu için izin süresi

14

iş günüdür ve bu süre işveren tarafından en fazla üçe bölünebilir.

İşçi

18

yaşından küçük olduğu için yıllık izin hakkı ancak

18

yaşını doldurduktan sonraki ilk çalışma yılında doğar.

İzin süresi

20

gündür; ancak işçi kabul ederse bu iznini kullanmayıp yerine normal ücretinin iki katı tutarında ücret alarak çalışmaya devam edebilir.

İzin süresi

20

gündür ve bu süreye yıllık izin dönemine rastlayan pazar günleri ile ulusal bayram günleri de dâhildir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık ücretli izin süresi $20$ günden az olamaz ve tarafların anlaşmasıyla bir bölümü $10$ günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir.

Cevap

İşçinin yaşı

18

ve daha küçük olduğu için yıllık ücretli izin süresi en az

20

iş günü olmalıdır ve bu izin tarafların anlaşmasıyla bir bölümü

10

günden az olmayacak şekilde bölünebilir.

İş Kanunu'na göre yıllık ücretli izin süresi işçinin kıdemine göre belirlense de,

18

ve daha küçük yaştaki işçiler ile

50

ve daha yukarı yaştaki işçiler için bir koruma getirilmiştir. Bu yaş grubundaki işçilerin izin süreleri, kıdemleri ne olursa olsun

20

iş gününden az olamaz. Ayrıca,

2016

yılında yapılan değişiklikle izinlerin bölünmesinde parça sayısı sınırı kaldırılmış, sadece bir bölümünün

10

günden az olmaması şartı korunmuştur.

Adım Adım Çözüm

Kıdem süresini belirle

1

yıl

1

gün

Yıllık izne hak kazanmak için en az 1 tam yıl çalışmış olmak gerekir.

Yaş kriterini kontrol et

17

yaş

Kanun, 18 ve daha küçük yaştaki işçiler için özel bir asgari süre öngörmüştür.

Asgari izin süresini saptama

En az

20

iş günü

4857 sayılı İş Kanunu Md. 53 uyarınca, 18 ve daha küçük yaştakilere verilecek izin 20 günden az olamaz.

Kullanım ve bölünme şartlarını uygula

Bir bölümü en az

10

gün olacak şekilde bölünebilir

Yıllık izinlerin bölünmesinde tarafların anlaşması ve bir parçanın en az 10 gün olması şartı aranır.

Anahtar Kavram

Yıllık Ücretli İzin Sürelerinde Yaş İstisnası

Soru 92Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu’nun $74$ . maddesinde düzenlenen analık hali ve bu kapsamda tanınan hakların kullanım esasları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan analık izni süreleri babaya kullandırılır.

Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu tek başına evlat edinen işçiye, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren

4

haftalık analık izni verilir.

Analık izninin bitiminden itibaren talep edilen

6

aya kadar ücretsiz izin süresi, işçinin kıdem tazminatına esas kıdem süresinin hesabında tam olarak dikkate alınır.

Birinci doğumda

60

gün olan yarım çalışma hakkı, çocuğun engelli doğması hâlinde

180

gün olarak uygulanır.

Kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için verilen günlük

1,5

saatlik süt izninin günün hangi saatlerinde kullanılacağını belirleme yetkisi münhasıran işverene aittir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan analık izni süreleri babaya kullandırılır.

Cevap

Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan analık izni sürelerinin babaya kullandırılacağı ifadesi doğrudur.

Doğru ifade, annenin ölümü halinde analık izni haklarının babaya geçeceğini belirten ifadedir.

4857

sayılı İş Kanunu’nun

74

. maddesinin

4

. fıkrası uyarınca, doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır. Bu hüküm, çocuğun bakımı ve korunması ilkesine dayanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Analık izni kapsamındaki süjeleri değerlendir.

Analık izni sadece biyolojik anneye değil, evlat edinenlere ve annenin ölümü halinde babaya da tanınmış bir haktır.

Hukuk sistemimiz anne ve çocuğun korunması ilkesi gereği, annenin yokluğunda bu hakkı diğer ebeveyne devreder.

Evlat edinme süresini kontrol et.

3

yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinenler için süre

8

haftadır.

Biyolojik doğumdaki

8

haftalık doğum sonrası izin ile paralellik sağlanmıştır.

Yarım çalışma ve engellilik durumunu analiz et.

Engelli doğumda pozitif ayrımcılık gereği süre

360

gündür.

Özel bakıma muhtaç çocuklar için yasa koyucu en üst sınırdan koruma sağlamıştır.

Süt izni kullanım yetkisini incele.

Seçim hakkı işçidedir.

Çocuğun beslenme ihtiyacının en iyi anne tarafından bilineceği varsayılır.

Anahtar Kavram

Analık hali izinlerinin şahsiliği ve istisnai durumlarda (ölüm, evlat edinme) devredilebilirliği.

İpuçları

İş Kanunu m.

74

sadece biyolojik anneleri değil, bazı durumlarda babaları da kapsar.

Süt izni kullanımında insiyatifin kimde olduğunu hatırlayın.

Engelli çocuk sahibi olan ebeveynlere tanınan yarım çalışma süresi en uzun süredir (

360

gün).

Daha Fazla Pratik

Analık izni sonrası kullanılan yarım çalışma ödeneğinin İŞKUR tarafından ödendiğini ve bu sürede sigorta primlerinin nasıl yatırıldığını inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 93Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'na tabi bir işyerinde çalışan işçinin bir haftalık çalışma programı ve gerçekleşen durumlar aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Gün	Durum
$1$ . Gün	Normal çalışma ( $7,5$ saat)
$2$ . Gün	İşveren tarafından verilen ücretli mazeret izni
$3$ . Gün	İşçinin babasının ölümü nedeniyle verilen izin
$4$ . Gün	Ölüm izni (devamı)
$5$ . Gün	Ölüm izni (devamı)
$6$ . Gün	Hekim raporuyla verilen istirahat günü
$7$ . Gün	Hafta tatili (İşçi bugün $7,5$ saat çalışmıştır)

İş sözleşmesinde daha lehine bir hüküm bulunmadığı ve haftalık çalışma süresinin $45$ saat olduğu varsayıldığında; bu işçinin ilgili hafta için işverenden alacağı toplam ücret kaç günlük yevmiye tutarındadır?

(Not: Hafta tatili çalışması fazla çalışma olarak değerlendirilmekte olup zamlı ücret % $50$ üzerinden hesaplanmaktadır.)

6,0

6,5

7,0

7,5

8,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $7,5$

Cevap

İşçinin hafta tatili hak edişi ve çalışma karşılığı toplam ücreti

7,5

günlük yevmiye tutarındadır.

Doğru cevap olan yedi buçuk yevmiye tutarı; işçinin hafta içi ücretli izinleri ve çalışması karşılığı hak ettiği

5

yevmiye ile hafta tatili günü hak ettiği

1

yevmiye ve o gün çalışması karşılığı aldığı

1,5

yevmiyelik fazla çalışma ücretinin toplamıdır.

Adım Adım Çözüm

Hafta tatiline hak kazanma (çalışılmış sayılan süreler) kontrolü

6

gün tamamlanmıştır.

4857

sayılı Kanun m.

46

uyarınca; mazeret izni, ölüm izni (Ek m.

2

gereği

3

gün) ve

1

haftaya kadar olan hekim raporları çalışılmış gibi sayılır. İşçi toplamda

1+1+3+1 = 6

gün çalışmış sayıldığı için hafta tatiline hak kazanır.

Hafta içi günler için ödenecek yevmiye hesabı

5

yevmiye.

1

. gün (çalışma),

2

. gün (ücretli mazeret izni) ve

3, 4, 5

. günler (ücretli ölüm izni) için işveren tam ücret öder. Ancak

6

. gün (raporlu gün) için işverenin ücret ödeme yükümlülüğü yoktur; bu sürenin ücreti SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği olarak karşılanır.

Hafta tatili (7. Gün) için ödenecek yevmiye hesabı

2,5

yevmiye.

İşçi tatil gününde çalışmasa bile

1

günlük hafta tatili ücretine hak kazanır. Tatil gününde çalıştığı için, bu çalışma fazla çalışma sayılır ve karşılığında

1,5

yevmiye (

1

normal + %

50

zam) daha alır. Toplamda

1 + 1,5 = 2,5

yevmiye eder.

Genel toplamın hesaplanması

7,5

yevmiye.

Hafta içi ücretli günler (

5

yevmiye) + Hafta tatili toplam alacağı (

2,5

yevmiye) =

7,5

yevmiye.

Anahtar Kavram

Hafta Tatili Ücreti ve Çalışılmış Sayılan Süreler

Daha Fazla Pratik

İşçinin hafta tatilinde çalışması durumunda, bu çalışmanın 'serbest zaman' olarak kullandırılıp kullandırılamayacağını araştırınız.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 94Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu'na tabi bir işyerinde çalışan işçi, $15$ Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü'nde işyerinde tam gün çalışmıştır. İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde bu günlerdeki çalışma karşılığına dair özel bir oran belirlenmediği varsayıldığında, kanun uyarınca bu işçiye söz konusu gün için yapılması gereken ödeme aşağıdakilerden hangisidir?

Çalışmasa da alacağı o günün ücretine ek olarak, çalıştığı gün için ayrıca bir günlük ücret daha ödenir.

Sadece o günün normal ücreti ödenir, herhangi bir ek ödeme yapılmaz.

Çalıştığı her saat için normal saatlik ücretinin

\%50

zamlı hali ödenir.

Ücret ödenmesi yerine, işçiye çalıştığı süre kadar ücretli izin (serbest zaman) kullandırılır.

Sadece fiilen çalıştığı saatlerin ücreti ödenir, tatil ücretine hak kazanılamaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çalışmasa da alacağı o günün ücretine ek olarak, çalıştığı gün için ayrıca bir günlük ücret daha ödenir.

Cevap

Çalışmasa da hak kazanacağı bir günlük tatil ücretine ek olarak, fiilen çalıştığı için ayrıca bir günlük ücret daha (toplamda iki yevmiye) ödenir.

İş Kanunu'nun

47

. maddesi uyarınca, işçiler ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmasalar dahi bir günlük ücrete hak kazanırlar. Eğer bu günlerde çalışırlarsa, çalıştıkları her gün için ayrıca bir günlük ücret daha (toplam iki yevmiye) ödenmesi gerekir. Seçeneklerde belirtilen 'ek olarak bir günlük ücret ödenmesi' ifadesi bu yasal kuralı tam olarak karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

15

Temmuz gününün hukuki statüsünü belirlemek.

2429

sayılı Kanun uyarınca

15

Temmuz bir 'Genel Tatil' günüdür.

Ödeme kuralını belirlemek için günün ulusal bayram veya genel tatil kapsamında olup olmadığını bilmek gerekir.

4857

sayılı İş Kanunu'nun

47

. maddesindeki ücret kuralını uygulamak.

Kanun: 'Bu günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak; tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir.'

Genel tatil çalışmalarının yasal karşılığını tespit etmek.

Toplam ödemeyi hesaplamak.

1

(Çalışmadan hak edilen) +

1

(Çalışma karşılığı) =

2

günlük ücret.

İşçinin eline geçecek toplam miktarı belirlemek.

Anahtar Kavram

Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti

İpuçları

İş Kanunu'nun

47

. maddesini hatırlayın; işçi çalışmasa da o günün parasını alır mı?

Genel tatillerde çalışma karşılığı, fazla çalışmadaki gibi 'yüzdesel zam' değil, 'tam yevmiye' üzerinden hesaplanır.

Daha Fazla Pratik

Ulusal bayram olan

29

Ekim'de çalışma yapılabilmesi için işçinin onayının gerekip gerekmediğini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 95Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu ve Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca, $17$ yaşındaki bir "genç işçinin" çalışma koşulları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Genç işçinin hafta tatili izni, kesintisiz

40

saatten az olamaz.

Genç işçiye verilecek yıllık ücretli izin süresi

20

günden az olamaz.

Sanayiye ait işlerde genç işçilerin gece döneminde çalıştırılması yasaktır.

Genç işçinin günlük çalışma süresi

8

saati, haftalık çalışma süresi ise

40

saati aşamaz.

İş yoğunluğunun arttığı zorunlu nedenlerle, genç işçinin yazılı onayı alınarak günde en fazla

2

saat fazla çalışma yaptırılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İş yoğunluğunun arttığı zorunlu nedenlerle, genç işçinin yazılı onayı alınarak günde en fazla $2$ saat fazla çalışma yaptırılabilir.

Cevap

İş yoğunluğu veya işçinin onayı gibi gerekçelerle genç işçilere fazla çalışma yaptırılabileceğini belirten ifade yanlıştır.

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik madde

12

uyarınca, bu statüdeki işçilere hiçbir şekilde fazla çalışma yaptırılamaz. İşçinin onayı, işin niteliği veya iş yoğunluğu gibi gerekçeler bu yasağı esnetemez. Bu nedenle fazla çalışmaya izin veren ifade hukuken yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

İşçinin yaşını ve hukuki statüsünü belirle.

17

yaşındaki birey, "Genç İşçi" (

15

18

yaş aralığı) kategorisindedir.

Uygulanacak özel koruma kurallarını belirlemek için statü tespiti şarttır.

Çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin özel yönetmelik hükümlerini incele.

Genç işçiler için hafta tatili kesintisiz

40

saat, yıllık izin en az

20

gün ve çalışma süresi

8/40

saat olarak belirlenmiştir.

Genç işçiler, yetişkin işçilere göre daha geniş dinlenme haklarına sahiptir.

Fazla çalışma yasağının kapsamını kontrol et.

İlgili yönetmeliğin

12

. maddesi uyarınca çocuk ve genç işçilere fazla çalışma yaptırılması mutlak surette yasaktır.

İşçinin sağlığı ve gelişimini korumak amacıyla bu kural emredici niteliktedir.

Anahtar Kavram

Çocuk ve Genç İşçilerde Fazla Çalışma Yasağı ve Özel Dinlenme Süreleri

İpuçları

18

yaş altı çalışanların korunması için bazı kurallar İş Kanunu'ndaki genel kurallardan daha katıdır.

Yönetmeliğe göre çocuk ve genç işçilerin hafta tatili süresi, normal bir işçinin neredeyse iki katıdır.

İş Kanunu'nda yetişkinler için mümkün olan 'onaylı fazla çalışma' mekanizması, çocuk ve genç işçiler için tamamen kapalıdır.

Daha Fazla Pratik

Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılabileceği 'hafif işler' ve 'yasaklı işler' listelerini (Yönetmelik ekleri) gözden geçiriniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 96Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan bir işçiye, işvereni tarafından fazla çalışma yaptırılmak istenmektedir. İşçinin bu konudaki yazılı onayının alınmış olması kaydıyla, bir takvim yılı içinde yaptırılabilecek toplam fazla çalışma süresi en fazla kaç saattir?

90

saat

180

saat

270

saat

300

saat

360

saat

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $270$ saat

Cevap

Bir takvim yılı içinde yaptırılabilecek fazla çalışma süresi en fazla

270

saattir.

İş Kanunu uyarınca, işçinin onayı olsa dahi bir işçiye bir yılda

270

saatten fazla fazla çalışma yaptırılamaz. Bu süre mutlak bir üst sınırdır.

Adım Adım Çözüm

Hukuki dayanağı belirle.

4857

sayılı İş Kanunu'nun

41

. maddesi.

Fazla çalışma sürelerine ilişkin sınırlamalar bu madde ile düzenlenmiştir.

Yıllık azami süreyi hatırla.

270

saat.

Kanun koyucu, işçi sağlığını korumak amacıyla yıllık toplam süreyi net bir şekilde sınırlandırmıştır.

Anahtar Kavram

Yıllık Fazla Çalışma Sınırı

İpuçları

4857

sayılı İş Kanunu'ndaki zaman sınırlarını düşünün.

Bu sınır günlük veya haftalık değil, bir takvim yılındaki toplam süreyi kapsar.

Fazla çalışma yönetmeliğinde de açıkça belirtilen ve sınava hazırlanan her adayın bildiği '270' rakamını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Bu sınırın aşılması durumunda işçinin haklı nedenle fesih hakkı doğup doğmayacağını araştırabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 97Soru →

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri ve ilgili yönetmelik düzenlemeleri uyarınca, gebe olduğu sağlık raporuyla tespit edilen bir kadın işçinin çalışma düzeni ve hakları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Gebe işçiler, gebelik süresince (tespitten doğuma kadar) hiçbir suretle gece çalışmaya zorlanamazlar.

Hekim raporuyla daha hafif bir işte çalıştırılması gereken gebe işçinin, iş değişikliği nedeniyle ücretinde indirim yapılabilir.

Gebe işçilerin günlük çalışma süresi, işverenin denkleştirme uygulaması yapması şartıyla

11

saate kadar artırılabilir.

Gebe işçiye periyodik kontrolleri için verilen izin süreleri, işçinin bir sonraki yıl hak edeceği yıllık ücretli izin sürelerinden düşülür.

Doğum yapan kadın işçiler için gece çalışması yasağı, çocuğun doğumundan itibaren sadece ilk

3

ay ile sınırlıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gebe işçiler, gebelik süresince (tespitten doğuma kadar) hiçbir suretle gece çalışmaya zorlanamazlar.

Cevap

Gebe işçilerin gebelik süresi boyunca gece çalışmaya zorlanamayacağını belirten ifade doğrudur.

İlgili yönetmelik uyarınca, gebe işçiler gebeliklerinin sağlık raporuyla tespitinden doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar. Bu, işçinin ve bebeğin sağlığını korumaya yönelik mutlak bir yasaktır.

Adım Adım Çözüm

4857

sayılı İş Kanunu madde

74

ve ilgili yönetmelik kapsamındaki koruyucu hükümleri inceleyin.

Gebe işçilerin çalışma süreleri ve gece çalışmaları hakkında özel sınırlamalar olduğu görülür.

Kadın işçilerin analık hali ve çocuk bakımı süreçlerinde biyolojik ve sosyal risklere karşı korunması esastır.

Gece çalışması yasağının kapsamını belirleyin.

Gebe işçiler gebelik tespitinden doğuma kadar, emziren işçiler ise doğumdan itibaren

1

yıl boyunca gece çalıştırılamazlar.

Gece çalışmasının gebe ve emziren kadınların sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini önlemek.

Diğer çalışma koşullarını (ücret, çalışma süresi, kontrol izni) değerlendirin.

Günlük sınır

7,5

saattir, iş değişikliğinde ücret düşürülemez ve periyodik kontroller ücretli izindir.

İşçinin hak kaybına uğramadan gebelik sürecini tamamlamasını sağlamak.

Anahtar Kavram

Gebe ve Emziren İşçilerin Çalışma Koşulları ve Gece Çalışması Yasağı

İpuçları

İş Kanunu'nda gebe işçilerin korunması için günlük çalışma süresine ve gece çalışmasına özel sınırlamalar getirilmiştir.

Gebe işçilerin günlük çalışma süresi sınırı ile gece çalışması yasağının başladığı anı hatırlamaya çalışın.

Daha Fazla Pratik

Emziren işçiler için gece çalışması yasağının süresini ve süt izni haklarını tekrar gözden geçirin.

Tahmini Süre:45s

Soru 98Soru →

Bir kimya fabrikasında toplu iş sözleşmesi bulunmamaktadır. İşveren, mevsimsel talep artışı nedeniyle işçilerle yazılı olarak anlaşarak $2$ aylık bir denkleştirme dönemi belirlemiştir. Yoğunlaştırılmış çalışma yapılan haftalarda işçilerin verimliliğini artırmak amacıyla günlük $12$ saatlik çalışma programı hazırlanmıştır.

$4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri dikkate alındığında, bu işyerindeki çalışma düzeni ile ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Haftalık ortalama çalışma süresi

45

saati aşmadığı sürece günlük çalışma süresinde herhangi bir yasal üst sınır bulunmamaktadır.

Denkleştirme süresi boyunca günlük çalışma süresi, ara dinlenmeleri hariç

11

saati aşamayacağı için hazırlanan program kanuna aykırıdır.

İşyerinde toplu iş sözleşmesi olmadığı için denkleştirme süresi en fazla

1

ay olarak uygulanabilir.

Günlük

11

saati aşan çalışmalar, işçinin onayı olması kaydıyla fazla çalışma ücreti ödenmeden denkleştirme kapsamında değerlendirilir.

Denkleştirme uygulamasına gidilebilmesi için yazılı anlaşma şartı aranmaz, işverenin yönetim hakkı kapsamında tek taraflı bildirimi yeterlidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denkleştirme süresi boyunca günlük çalışma süresi, ara dinlenmeleri hariç $11$ saati aşamayacağı için hazırlanan program kanuna aykırıdır.

Cevap

Hazırlanan programın günlük

11

saatlik yasal sınırı aşması nedeniyle kanuna aykırı olduğu seçeneği doğrudur.

Doğru olan değerlendirme, hazırlanan programın günlük

11

saatlik sınırı aşması nedeniyle kanuna aykırı olduğudur. İş Kanunu'nun

63

. maddesine göre denkleştirme periyodu içinde bazı haftalar

45

saatin üzerinde çalışma yapılabilir ancak günlük çalışma süresi her durumda

11

saati geçemez.

Adım Adım Çözüm

Denkleştirme (yoğunlaştırılmış çalışma) kurallarını gözden geçir.

Haftalık normal çalışma süresi

45

saattir. Denkleştirme süresi kural olarak

2

ay, toplu iş sözleşmesi ile

4

aya kadar çıkabilir.

Uygulamanın yasal çerçevesini belirlemek için.

Günlük çalışma süresi sınırını kontrol et.

İş Kanunu Md.

63

uyarınca, denkleştirme uygulamasında günlük çalışma süresi hiçbir şekilde

11

saati aşamaz.

İşçinin sağlığını ve dinlenme hakkını korumak amacıyla getirilen mutlak sınırı tespit etmek için.

Senaryodaki planlamayı yasal sınırla karşılaştır.

Planlanan

12

saatlik çalışma, yasal sınır olan

11

saati aşmaktadır.

Programın hukuka uygunluğunu denetlemek için.

Anahtar Kavram

Denkleştirme Uygulamasında Günlük Azami Çalışma Süresi

İpuçları

Denkleştirme süresince haftalık çalışma saatleri değişse de değişmeyen bir günlük sınır vardır.

İş Kanunu'na göre bir işçi günde en fazla kaç saat çalıştırılabilir?

Günlük çalışma süresinin üst sınırı olan

11

saat, denkleştirme uygulamasında da geçerliliğini korur.

Daha Fazla Pratik

Denkleştirme süresi sonunda haftalık ortalama 45 saatin aşılması durumunda ortaya çıkan 'fazla çalışma' ücreti hesaplamalarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 99Soru →

$4447$ sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun ek $2$ . maddesi uyarınca, işyerinde kısa çalışma uygulanan dönemde işverenin iş sözleşmelerini feshetme yetkisine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İşveren, kısa çalışma süresince işçi çıkarmama şartına uymalıdır; ancak İş Kanunu'nun

25

. maddesinin birinci fıkrasının

(II)

numaralı bendinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebeplerle fesih yapabilir.

Kısa çalışma uygulanan işyerinde, ödeneğin devamlılığı için uygulama süresi boyunca sebebi ne olursa olsun hiçbir işçinin iş sözleşmesi feshedilemez.

İşveren, ekonomik krizin derinleşmesi durumunda sadece işletmesel gereklilikleri ispat ederek toplu işçi çıkarma hakkına sahiptir.

İşveren, ihbar sürelerine uymak ve kıdem tazminatını ödemek şartıyla dilediği kadar işçiyi işten çıkarabilir; bu durum sadece ödeneğin miktarını etkiler.

Kısa çalışma süresince yapılacak tüm fesihler için öncelikle bağlı bulunulan İŞKUR biriminden ve işyeri sendika temsilcisinden yazılı onay alınması zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşveren, kısa çalışma süresince işçi çıkarmama şartına uymalıdır; ancak İş Kanunu'nun $25$ . maddesinin birinci fıkrasının $(II)$ numaralı bendinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebeplerle fesih yapabilir.

Cevap

İşverenin kısa çalışma süresince sadece İş Kanunu'nun

25/II

maddesindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hallerinde fesih yapabileceğini belirten seçenek doğrudur.

Kısa çalışma uygulaması, genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki çalışma süresinin önemli ölçüde azaldığı veya durduğu dönemlerde işçilere gelir desteği sağlamak ve istihdamı korumak amacıyla yapılır.

4447

sayılı Kanun'a göre, bu destekten yararlanan işveren, uygulama süresince iş sözleşmelerini feshetmeme taahhüdü verir. Ancak işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları (İş Kanunu md.

25/II

) nedeniyle yapılan haklı fesihler bu yasağın kapsamı dışındadır.

Adım Adım Çözüm

Kısa çalışma uygulamasının amacını analiz etme

Kısa çalışma, istihdamın korunmasını amaçlayan geçici bir müessesedir.

İşverene sağlanan bu destek, işçilerin işten çıkarılmaması şartına bağlıdır.

4447

sayılı Kanun ek madde

2

hükmünü inceleme

Kanun, kısa çalışmadan yararlanan işverenin iş sözleşmelerini feshetmemesi gerektiğini açıkça belirtir.

Yasal dayanak, teşvikten yararlanma koşulu olarak istihdam güvencesi arar.

Fesih yasağının istisnalarını belirleme

İş Kanunu madde

25/II

(ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) kapsamındaki haklı nedenler bu yasağın dışındadır.

İşçinin ağır kusuru veya dürüstlük kuralına aykırı davranışı durumunda işverenin derhal fesih hakkı saklı tutulmuştur.

Anahtar Kavram

İstihdamın Korunması Şartı

İpuçları

Kısa çalışma uygulamasının temel amacının 'işçiyi işten çıkarmamak' olduğunu hatırlayın.

İş Kanunu'ndaki hangi fesih nedeninin 'işçinin kusuruna' dayandığını ve bu nedenle her durumda geçerli olduğunu düşünün.

İş Kanunu madde

25/II

kapsamındaki 'Ahlak ve İyi Niyet Kuralları' istisnasına odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmek için işçinin sahip olması gereken prim gün sayısı ve son çalışma süresi şartlarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 100Soru →

Bir tekstil fabrikasında ham madde sevkiyatında yaşanan teknik bir aksaklık nedeniyle üretimin $3$ gün süreyle durması üzerine işveren, kaybedilen çalışma sürelerini telafi etmek amacıyla bir plan hazırlamıştır. $4857$ sayılı İş Kanunu hükümleri dikkate alındığında, bu işletmede gerçekleştirilecek "telafi çalışması" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Telafi çalışması, işyerinde üretimin durmasına neden olan durumun ortadan kalkmasını takip eden

2

ay içerisinde tamamlanmalıdır.

İşveren, günlük

3

saatlik ek çalışma sınırına uymak kaydıyla, işçilerin günlük toplam çalışma süresini

12

saate kadar çıkarabilir.

Telafi çalışması yapılan süreler haftalık

45

saati aşsa dahi, bu çalışmalar için işçiye fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti ödenmez.

İşveren, işçilerin onayını almak şartıyla telafi çalışmalarını Pazar günü veya diğer resmi tatil günlerinde de yaptırabilir.

İşveren, telafi çalışması için öngörülen yasal süreyi işyerindeki iş yoğunluğuna göre tek taraflı kararıyla

8

aya kadar uzatabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Telafi çalışması yapılan süreler haftalık $45$ saati aşsa dahi, bu çalışmalar için işçiye fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti ödenmez.

Cevap

Telafi çalışması yapılan sürelerin fazla çalışma sayılmayacağı ve bu nedenle zamlı ücret ödenmeyeceği ifadesi doğrudur.

Doğru ifade, telafi çalışması yapılan sürelerin fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmayacağıdır. Çünkü işçi, daha önce zorunlu bir nedenle veya kendi talebiyle çalışmadığı süreyi daha sonra çalışarak tamamlamaktadır; bu durum toplam çalışma süresinde bir artış değil, sürenin kaydırılmasıdır.

Adım Adım Çözüm

Telafi çalışmasının yasal niteliğini belirle.

Telafi çalışması, normal çalışma süresinin altında kalınan hallerin telafisidir.

Bu çalışma, önceden çalışılmayan sürelerin yerine yapıldığı için fazla çalışma (mesai) olarak kabul edilmez.

Yasal süre ve limitleri kontrol et.

4 ay içinde yapılmalı, günde en fazla +3 saat olmalı ve toplamda günlük 11 saati geçmemelidir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 64. maddesi bu emredici sınırları çizmiştir.

Tatil günü yasağını değerlendir.

Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.

İşçinin dinlenme hakkı korunmaktadır.

Anahtar Kavram

Telafi Çalışması Esasları

Daha Fazla Pratik

Denkleştirme süresi ile telafi çalışması süresi arasındaki farkları bir tablo üzerinden tekrar ediniz.

Tahmini Süre:1m 15s

ÖncekiSayfa 5 / 8Sonraki

İşin Düzenlenmesi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar