Çalışma Hayatında Motivasyon

Bir kamu kurumunda mühendis olarak görev yapan Cihan, birimindeki süreç iyileştirme projesine dair şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

- "Eğer tüm dikkatimi bu işe verirsem, hata payı sıfır olan teknik bir rapor hazırlayacağıma dair inancım tamdır."
- "Ancak bu raporu hazırlamamın karşılığında vaat edilen yüksek lisans bursunu kazanmam imkânsız görünüyor; çünkü kurumda bu tür ödüller liyakat yerine sadece hizmet süresine göre dağıtılıyor."
- "Aslında bu burs benim kariyerim için paha biçilemez bir fırsat; hayatta en çok istediğim şeylerden biri bu eğitimi alabilmek."

Vroom’un Beklenti Teorisi (Expectancy Theory) temel alındığında, Cihan’ın bu projedeki motivasyon düzeyi ve teorik gerekçesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşletmelerde çalışanların verimliliğini ve işe bağlılığını artırmak amacıyla başvurulan araçlar; ekonomik, psiko-sosyal ve örgütsel-yönetsel olmak üzere farklı sınıflara ayrılmaktadır. Bu araçların etkinliğini açıklayan Herzberg’in Çift Faktör Kuramı'na göre, sadece varlıkları durumunda tatminsizliği önleyen ancak doğrudan yüksek motivasyon sağlamayan unsurlar "hijyen faktörleri"; çalışanda başarı ve kişisel gelişim hissi uyandırarak motivasyonu artıran unsurlar ise "motive edici faktörler" olarak tanımlanır.

Buna göre, aşağıdaki motivasyon araçlarından hangisi ait olduğu sınıf ve Herzberg’in Kuramı'ndaki işlevi bakımından doğru eşleştirilmiştir?

Lawler-Porter Geliştirilmiş Beklenti Teorisi, motivasyonun sadece çaba ve ödül arasındaki doğrusal bir ilişki olmadığını, bu sürecin çeşitli aracılar ve geri besleme (feedback) döngüleri içeren karmaşık bir yapı olduğunu savunur. Bu modele göre, çabanın performansa dönüşmesi, performansın tatminle sonuçlanması ve bu sürecin bir sonraki döngüye aktarımıyla ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi teorik olarak en doğrudur?

Bir departman yöneticisi, çalışanların motivasyonunu ve örgütsel disiplini sağlamak amacıyla şu adımları atmıştır:

$I.$ Projelerini zamanından önce ve eksiksiz tamamlayan uzmanlar üzerindeki "haftalık detaylı kontrol toplantılarına katılım" zorunluluğunu, bu çalışanların yetkinliğine güvenerek kaldırmıştır.
$II.$ Sürekli olarak iş yerindeki dedikoduları yönetim katına taşıyarak ilgi çekmeye çalışan bir büro personelinin bu davranışını, onu dinlemeyerek ve hiçbir geri bildirimde bulunmayarak zamanla ortadan kaldırmayı amaçlamıştır.

Skinner’ın Pekiştirme Teorisi’ne (Edimsel Koşullanma) göre, yöneticinin başvurduğu bu yöntemler sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Locke ve Latham tarafından geliştirilen Locke'un Amaç Belirleme Teorisi'ne (Goal Setting Theory) göre amaçların motivasyon ve performans üzerindeki etkisini değerlendiren bir insan kaynakları uzmanı şu tespitlerde bulunmuştur:

I. Çalışanların motivasyonunu korumak ve başarısızlık kaygısını önlemek amacıyla "kolay ve ulaşılabilir" hedeflerin belirlenmesi, zor hedeflere göre performansı daha yüksek seviyede tutar.
II. Belirgin, spesifik ve zorlayıcı hedefler; ancak birey tarafından kabul edildiği (amaca bağlılık) ve ilerlemeye dair geri bildirim sağlandığı sürece yüksek performansa yol açar.
III. Öz-yeterlilik (self-efficacy) algısı yüksek olan bireyler, zorlayıcı hedeflere karşı daha yüksek bağlılık gösterir ve engellerle karşılaştıklarında çabalarını artırma eğilimindedir.
IV. Görev karmaşıklığının (task complexity) yüksek olduğu durumlarda, sonuca odaklı spesifik ve zor performans hedefleri belirlemek, basit görevlere oranla performansı daha sınırlı düzeyde artırabilir veya ters etki yaratabilir.

Yukarıdaki tespitlerden hangileri Locke'un Amaç Belirleme Teorisi'nin temel ilkeleri ve moderatör (ara değişken) koşullarıyla tam olarak uyumludur?

Herzberg'in Çift Faktör Teorisi'ne göre, iş tatmini ve iş tatminsizliği tek bir sürekliliğin birbirine zıt iki kutbu değildir; aksine bunlar birbirinden bağımsız süreçlerdir. Bir kamu kurumunda yürütülen iyileştirme çalışmaları kapsamında; çalışma ofisleri modernize edilmiş, maaşlarda ve yan haklarda artış yapılmış ve personelin amirleriyle olan ilişkilerini düzenleyen yeni bir idari rehber yayımlanmıştır. Yapılan değerlendirmelerde, çalışanların kurumla ilgili 'şikayetlerinin sona erdiği' ve huzursuzluğun giderildiği saptanmıştır. Ancak buna rağmen, personelin işe karşı gerçek bir heyecan duymadığı, ek çaba sarf etmekten kaçındığı ve motivasyon düzeylerinde anlamlı bir yükseliş olmadığı gözlemlenmiştir.

Herzberg'in teorisi çerçevesinde değerlendirildiğinde, personelde beklenen motivasyon artışının gerçekleşmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda görev yapan bir uzman; üstlendiği projelerde kişisel sorumluluk almaktan hoşlanmakta, ne çok kolay ne de imkânsız olan orta düzeyde riskli hedeflere yönelmekte ve performansı hakkında somut geri bildirimler almayı arzulamaktadır.

McClelland'ın Üç İhtiyaç Teorisi'ne göre, bu uzmanın aşağıdaki ihtiyaçlardan hangisine daha yüksek düzeyde sahip olduğu söylenebilir?

Motivasyonun dinamik yapısını açıklayan süreçte; organizmanın biyolojik veya psikolojik dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkan eksiklik hissi (ihtiyaç), bu eksikliğin yarattığı fizyolojik gerginlik (dürtü) ve bu gerginliği belirli bir hedefe yönelten psikolojik enerji (güdü) arasında akademik düzeyde hassas bir ayrım bulunmaktadır. Bu kavramların niteliksel farkları ve motivasyon döngüsündeki (ihtiyaç $\rightarrow$ dürtü $\rightarrow$ güdü $\rightarrow$ davranış $\rightarrow$ hedef) konumları göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi motivasyonun doğasına ilişkin teknik olarak en isabetli değerlendirmedir?

Locke’un Amaç Belirleme Teorisi’ne (Goal Setting Theory) göre, örgütlerde belirlenen hedeflerin çalışanların motivasyonu ve performansı üzerindeki etkilerine ilişkin;

I. Belirgin ve spesifik hedefler, "elinden gelenin en iyisini yap" şeklindeki genel hedeflere göre daha yüksek performans çıktıları sağlar.
II. Hedefin güçlük derecesi arttıkça (birey hedefi kabul ettiği ve ulaşılabilir bulduğu sürece) gösterilen çaba ve performans düzeyi de doğrusal bir artış gösterir.
III. Hedefe ulaşma sürecinde sağlanan geri bildirim, bireyin mevcut durumu ile hedef arasındaki farkı görmesini sağlayarak motivasyonu canlı tutar.
IV. Görev karmaşıklığı (task complexity) arttıkça, zor ve spesifik hedeflerin performans üzerindeki olumlu etkisi basit görevlere kıyasla daha belirgin hale gelir.

yukarıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Bir kamu kurumunda çalışan uzman yardımcısı, hazırlayacağı analiz raporunun kurumun stratejik planına büyük katkı sağlayacağını ve bu başarısı sonucunda kendisine vaat edilen "yurt dışı eğitim" ödülünü kesinlikle alacağını bilmektedir. Bu ödül, uzmanın kariyer hedefleri açısından çok yüksek bir öneme sahiptir. Ancak uzman, rapor için gerekli olan güncel verilere teknik bir arıza nedeniyle hiçbir şekilde ulaşamadığı için, ne kadar çaba gösterirse göstersin raporu zamanında ve başarılı bir şekilde bitirme ihtimalinin olmadığını düşünmektedir.

Vroom'un Beklenti Teorisi'ne göre, bu uzmanın motivasyon düzeyi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi'ne göre, fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarını büyük ölçüde karşılayan bir kamu çalışanının, hiyerarşiye göre bir sonraki aşamada tatmin etmeye yöneleceği ihtiyaç türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda müfettiş yardımcısı olarak görev yapan (K), kendisiyle aynı dönemde işe giren ve benzer akademik altyapıya sahip olan (L)'nin, daha az rapor yazmasına rağmen üst yönetim tarafından daha sık takdir edildiğini ve yurt dışı görevlendirmelerine seçildiğini gözlemlemiştir. (K), bu durumu Adams'ın Eşitlik Teorisi çerçevesinde değerlendirdiğinde kendisi aleyhine bir eşitsizlik (negatif eşitsizlik) algısı yaşamaktadır.

Adams'ın teorisine göre (K)'nın yaşadığı bu eşitsizlik algısını "bilişsel çarpıtma" (psikolojik olarak yeniden yapılandırma) yoluyla gidermeye çalışması durumunda sergileyeceği davranış aşağıdakilerden hangisidir?

Çalışma yaşamında motivasyonu sağlamaya yönelik araçların sınıflandırılması ve bu araçların kuramsal modellerdeki yeri, stratejik insan kaynakları yönetimi açısından kritik öneme sahiptir. Motivasyon araçları; ekonomik, psiko-sosyal ve örgütsel-yönetsel araçlar olarak üç ana grupta ele alınmaktadır. Herzberg’in Çift Faktör Teorisi ise bu araçların hangilerinin gerçek anlamda tatmin (motivasyon) yarattığını, hangilerinin ise sadece tatminsizliği önlediğini (hijyen) tartışmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde hem motivasyon aracının sınıfı hem de Herzberg’in teorisindeki işlevi doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumunda personelin çalışma ortamındaki fiziksel koşullar iyileştirilmiş ve maaş ödemelerinde düzenlemeye gidilmiştir. Herzberg'in Çift Faktör Teorisi'ne göre, gerçekleştirilen bu iyileştirmelerin çalışanlar üzerindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir işletmede müşteri temsilcisi olarak çalışan Selin, iş yükünden şikayet ederek bazı zorlu dosyaların iş arkadaşlarına devredilmesini sağlamayı alışkanlık haline getirmiştir. Departman yöneticisi bu durumu değiştirmek için şu iki adımı uygulamaya koymuştur:

$I.$ Selin şikayet etmeye başladığında yönetici onu dinlememeye ve şikayetlerine hiçbir şekilde tepki vermemeye başlamıştır.

$II.$ Selin'e, haftalık hedeflerini zamanında tamamlaması durumunda, normalde katılmak zorunda olduğu ve oldukça sıkıcı bulduğu cuma akşamı raporlama toplantısından muaf tutulacağı bildirilmiştir.

Skinner’ın Pekiştirme Teorisi’ne göre, yöneticinin uyguladığı bu yöntemler sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun denetim biriminde görev yapan bir çalışan; iş süreçlerinde sonucun tamamen tesadüfe bağlı olduğu çok zorlu görevlerden kaçınmakta, aynı zamanda başarısı garanti olan çok basit işleri de tercih etmemektedir. Faaliyetlerinin sonunda üstlerinden somut ve düzenli performans çıktıları almayı bir gereklilik olarak gören bu kişi, projelerin sorumluluğunu bizzat üstlenerek sonuca doğrudan etki etmeyi arzulamaktadır. Buna göre, söz konusu personelin iş ortamındaki davranışlarını şekillendiren baskın ihtiyaç türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu strateji merkezinde kıdemli uzman olarak görev yapan Sinan Bey, hazırlayacağı yeni kalkınma raporu süreciyle ilgili Vroom’un Beklenti Teorisi bileşenlerini şu şekilde analiz etmektedir:

Buna göre, Sinan Bey'in bu rapor üzerindeki çalışma motivasyonuyla ilgili Vroom’un teorik çerçevesinde yapılacak aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Örgütsel davranış bağlamında iş tatmini ve motivasyon kavramları arasındaki ayrım ve etkileşim, yönetim süreçlerinin etkinliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Herzberg’in Çift Faktör Kuramı ve modern psikolojik yaklaşımlar çerçevesinde düşünüldüğünde, bu iki kavramın niteliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunun strateji geliştirme birimine yönetici olarak atanan bir bireyin çalışma tarzına dair şu gözlemler yapılmıştır:

I. Başarıya ulaşma ihtimalinin çok düşük olduğu ya da sonucun tamamen tesadüfe bağlı olduğu projelerden kaçınırken; kendi yetkinliğinin ve çabasının sonucu doğrudan etkileyeceği, yaklaşık $\%50$ başarı şansına sahip 'hesaplanmış riskleri' tercih etmektedir.
II. Mesai arkadaşlarıyla olan ilişkilerinde 'sevilme' veya 'popüler olma' arayışında bulunmamakta; bunun yerine işin her aşamasında performansına dair somut, nesnel ve anlık veri akışı (geri bildirim) almayı öncelemektedir.
III. Diğer kişileri kontrol etmek, onlar üzerinde otorite kurmak veya statü kazanmak gibi amaçlardan ziyade, belirlenen zorlayıcı hedeflere ulaşma yolundaki bireysel katkısına ve işin teknik mükemmelliğine odaklanmaktadır.

Buna göre; söz konusu yöneticinin sergilediği davranışların temelindeki baskın motivasyonel dürtü ve bu durumun üst düzey yönetim kademelerindeki performansı üzerindeki olası etkisi aşağıdakilerin hangisinde doğru çözümlenmiştir?

Locke'un Amaç Belirleme Teorisi'ne göre, iş yerinde belirlenen hedeflerin çalışanların motivasyonunu ve iş performansını en üst düzeye çıkarması için belirli özelliklere sahip olması gerekmektedir.

Buna göre;
I. Hedeflerin "elinden geleni yap" gibi genel ifadeler yerine belirgin ve net olması,
II. Hedeflerin çalışan için çok kolay ve zahmetsizce ulaşılabilir olması,
III. Hedeflerin ulaşılması zor (zorlayıcı) ancak başarılabilir olması

durumlarından hangileri bu teoriye göre motivasyonu artıran hedeflerin özelliklerindendir?