Examkin

XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti

819 soru

Soru 641Soru →

I. Dünya Savaşı'nın ortaya çıkışında etkili olan dinamikler; küresel ölçekte birden çok devleti etkileyen "genel nedenler" ile devletlerin kendi aralarındaki ikili çıkar çatışmalarına dayanan "özel nedenler" olmak üzere iki ana grupta incelenmektedir.

Buna göre;
I. Sanayi İnkılabı sonrasında hız kazanan ham madde ve pazar arayışına bağlı sömürgecilik yarışı,
II. Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının çok uluslu imparatorluklar üzerindeki ayrılıkçı etkisi,
III. Çarlık Rusyası'nın Balkanlar'daki Slav kökenli toplulukları kendi hâkimiyetinde birleştirme (Panslavizm) politikası

gelişmelerinden hangileri I. Dünya Savaşı'nın "genel nedenleri" arasında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II öncüllerini içeren ifade doğru yanıttır.
I. Dünya Savaşı'nın 'genel nedenleri' dünya çapında etkili olan ve birden fazla bloğun oluşmasında temel teşkil eden küresel olaylardır. Sanayi İnkılabı ile başlayan ham madde ve pazar arayışı (sömürgecilik) ile Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı tüm devletleri etkileyen genel nedenlerdir. Çarlık Rusyası'nın Panslavizm politikası ise Rusya ile Avusturya-Macaristan ve Osmanlı arasındaki çıkar çatışmalarına dayanan 'özel bir neden'dir. Dolayısıyla I ve II genel nedenler arasında yer alır.

Adım Adım Çözüm

1
I. Dünya Savaşı'nın genel ve özel nedenleri arasındaki kavramsal ayrımı belirleme
Genel nedenler tüm dünyayı ya da pek çok devleti etkileyen küresel süreçlerdir (Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali, bloklaşma ve silahlanma). Özel nedenler ise devletlerin ikili çıkar çatışmalarıdır (Panslavizm, Alsas-Loren sorunu vb.).
Öncüllerin küresel mi yoksa devlete/bölgeye özgü mü olduğunu ayrıştırmak için gereklidir.
2
Öncülleri tek tek sınıflandırma
I. öncüldeki sömürgecilik yarışı (Sanayi İnkılabı) ve II. öncüldeki milliyetçilik akımı (Fransız İhtilali) genel nedenlerdir. III. öncüldeki Rusya'nın Panslavizm politikası ise Rusya'nın bölgeye yönelik özel nedenidir.
Soru kökünde yalnızca genel nedenlerin tespiti istenmiştir.
3
Doğru öncülleri bir araya getirme
I ve II genel nedenleri oluşturmaktadır.
Nihai sonuca ulaşmak için yalnızca genel neden olan öncüller birleştirilir.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı'nın Genel ve Özel Nedenlerinin Ayrımı

İpuçları

1
Bir nedenin 'genel neden' sayılabilmesi için tüm dünyayı ya da çok sayıda devleti etkileyen küresel bir süreçten kaynaklanması gerekir.
2
Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali evrensel sonuçlar doğuran genel olaylardır; belirli bir devletin bölgesel politikaları ise özel nedendir.
3
Rusya'nın Balkanlar'daki Slavları birleştirme amacı (Panslavizm) genel değil, Rusya'ya ait özel bir nedendir.

Daha Fazla Pratik

I. Dünya Savaşı'nda Almanya ile Fransa arasındaki Alsas-Loren kömür havzası anlaşmazlığının 'özel neden' kapsamında nasıl değerlendirildiğini pekiştiren sorular çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Nedenleri 'Evrensel Olaylar (Sanayi Devrimi, Fransız İhtilali)' ve 'Devletler Arası Çatışmalar (Alsas-Loren, Panslavizm)' şeklinde iki kategoriye ayırarak eleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 642Soru →

1915 yılında Gelibolu Yarımadası'nda gerçekleşen muharebeler sırasında Darülfünun, Mekteb-i Tıbbiye, Mülkiye ve Galatasaray Sultanisi gibi köklü eğitim kurumlarının öğrencileri gönüllü olarak cepheye gitmiş ve bu okullar mezun verememiştir.

"Aydınlar Savaşı" olarak da nitelendirilen bu tarihi gelişmenin, Osmanlı Devleti ve sonrasında kurulan Türkiye Cumhuriyeti üzerindeki doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç Cumhuriyet'in ilk yıllarında kamu yönetimi, eğitim ve sağlık gibi alanlarda yetişmiş uzman ve bürokrat kadro açığı yaşanması

Cevap

Genç Cumhuriyet'in ilk yıllarında kamu yönetimi, eğitim ve sağlık gibi alanlarda yetişmiş uzman ve bürokrat kadro açığı yaşanması
Çanakkale Savaşları'nda çok sayıda üniversite, tıp, mülkiye ve lise öğrencisinin gönüllü olarak cepheye koşup şehit düşmesi nedeniyle bu savaş tarihe 'Aydınlar Savaşı' olarak geçmiştir. Bu büyük nitelikli nüfus kaybı, Cumhuriyet'in kurucu kadrolarının devleti yapılandırırken eğitimli bürokrat, öğretmen, doktor ve mühendis bulmada ciddi sıkıntılar yaşamasına zemin hazırlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki tarihi veriyi analiz etme
Darülfünun, Tıbbiye, Mülkiye ve liselerin mezun verememesi, Osmanlı'nın en nitelikli ve eğitimli genç insan kaynağını kaybettiğini gösterir.
Soruda verilen kurumlar dönemin elit eğitim kurumlarıdır ve buralardan mezun olacak kişiler ülkenin idari, tıbbi ve eğitsel kadrolarını oluşturacaktır.
2
Kaybın orta ve uzun vadeli sonuçlarını değerlendirme
Eğitimli nüfusun kaybı, Osmanlı'nın son dönemi ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında devlet teşkilatlanması, eğitim seferberliği ve sağlık hizmetlerinde nitelikli eleman eksikliği olarak kendini hissettirmiştir.
Çanakkale Cephesi'nin ulusal sonuçlarından biri sosyo-demografik yapıda meydana gelen eğitimli insan açığıdır.

Anahtar Kavram

Çanakkale Muharebeleri'nin eğitimli nüfus kaybı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin yetişmiş insan kaynağına olan sosyo-demografik etkileri

İpuçları

1
Tıbbiye, Mülkiye ve Darülfünun gibi kurumların toplumdaki temel işlevini düşününüz.
2
Yetişmiş ve yükseköğrenim görmüş genç nüfusun kaybının gelecekteki devlet yapılanmasına etkisine odaklanınız.
3
Şehit olan bu neslin eksikliği, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin idari kadro ve uzman personel ihtiyacını nasıl etkilemiştir?

Daha Fazla Pratik

Çanakkale Cephesi'nin uluslararası sonuçları (özellikle Çarlık Rusyası'ndaki Bolşevik İhtilali ve Bulgaristan'ın İttifak safına katılması) ile ulusal sonuçları arasındaki ayrımları pekiştiren sorular çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 643Soru →

I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi üzerine Osmanlı Devleti başlangıçta genel seferberlik ve silahlı tarafsızlık ilan etmiş; ancak kısa süre sonra yaşanan askeri ve diplomatik gelişmeler devleti fiilen ve hukuken savaşın içerisine çekmiştir.

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na giriş süreci ve bu sürecin iç ile dış siyasetteki yansımalarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin tarafsızlığını koruması karşılığında kapitülasyonların tek taraflı feshini resmen onaylamış ve Mısır üzerindeki Osmanlı hukuki haklarını güvence altına almıştır.

Cevap

İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti'nin tarafsızlığı karşılığında kapitülasyonların tek taraflı feshini onayladığı ve Mısır üzerindeki haklarını güvence altına aldığı bilgisi yanlıştır.
Osmanlı Devleti, 9 Eylül 1914 tarihinde ekonomik bağımsızlığını kazanmak amacıyla kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırdığını dünyaya duyurmuştur. Ancak bu karara yalnızca savaşta karşı karşıya gelinecek İtilaf Devletleri değil, Osmanlı'nın gizli ittifak yaptığı Almanya ve Avusturya-Macaristan dahi sert tepki göstermiş ve ortak protesto metni yayımlamışlardır. İtilaf Devletleri kapitülasyonların feshini asla tanımamış; İngiltere ise Osmanlı savaşa dahil olur olmaz Mısır'ı resmen ilhak ettiğini açıklamıştır. Dolayısıyla İtilaf Devletleri'nin bu talepleri onayladığı ve Mısır üzerindeki hakları teyit ettiği yönündeki ifade tarihsel gerçeklerle bağdaşmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Almanya ve İttifak Bloğu'nun Osmanlı Devleti'ne yönelik askeri-stratejik beklentilerini analiz etmek
Almanya'nın; savaşı geniş alanlara yayarak Avrupa cephelerindeki baskıyı hafifletmek, Rusya'nın güney bağlantısını kesmek ve İngiltere'nin Süveyş/Hint sömürge hatlarını tehdit etmek istediği doğrulanır.
Almanya'nın Osmanlı Devleti ile 2 Ağustos 1914'te gizli ittifak yapmasının ana gerekçesi jeopolitik konum ve cephe genişletme avantajıdır.
2
Savaşa giriş sürecindeki diplomatik ve askeri kamuflaj manevralarını değerlendirmek
İngiltere'nin peşin parası ödenen Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine el koymasının ardından, Goeben ve Breslau gemilerinin satın alındığı bildirilerek Yavuz ve Midilli adlarının verilmesi tarihsel gerçeklikle örtüşür.
Uluslararası tarafsızlık hukukunu aşmak için satın alma kamuflajına başvurulmuştur.
3
Kapitülasyonlar ve Mısır meselesinde İtilaf Devletleri'nin tutumunu sorgulamak
Osmanlı Devleti 9 Eylül 1914'te kapitülasyonları tek taraflı kaldırdığını ilan ettiğinde, başta İngiltere ve Fransa olmak üzere İtilaf Devletleri (ve hatta müttefik Almanya ve Avusturya) bu kararı şiddetle protesto etmiştir. İtilaf Devletleri hiçbir zaman kapitülasyonların feshini resmen onaylamamış ve Mısır'ı da savaşın başında doğrudan kendi himayesine/ilhakına almıştır.
İtilaf Devletleri Osmanlı'ya yalnızca borçların ertelenmesi ve toprak bütünlüğünün savaş sonuna kadar korunacağı yönünde muğlak tekliflerde bulunmuş, kapitülasyonların feshini kabul etmemiştir.
4
Savaşa fiili girişin Osmanlı iç siyasetine ve uluslararası alana etkilerini tespit etmek
Karadeniz baskını kabinede fikir ayrılıklarına yol açarak Cavit Bey gibi nazırların istifasını getirmiş; ardından İtilaf'ın savaş ilanlarına karşılık Padişah tarafından Cihad-ı Ekber ilan edilmiştir.
Savaşa giriş Enver Paşa ve dar bir kadronun yönlendirmesiyle gerçekleştiği için Meclis ve hükûmet içinde ciddi siyasi sarsıntılar yaşanmıştır.

Anahtar Kavram

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na giriş sürecindeki askeri, diplomatik dengeler, kapitülasyonlar politikası ve kabine içi siyasi gelişmeler

İpuçları

1
Osmanlı Devleti'nin savaşa girmeden hemen önce tek taraflı olarak feshettiği ekonomik ayrıcalıklara karşı Avrupalı büyük güçlerin (hem İtilaf hem İttifak) ortak tepkisini hatırlayınız.
2
İtilaf Devletleri Osmanlı Devleti'nin tarafsızlığını istemiş olsa da kapitülasyonların kaldırılması ve Mısır'ın geleceği gibi stratejik ve mali konularda Osmanlı lehine resmi tavizler vermemiştir.

Daha Fazla Pratik

I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri'nin Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaştıkları gizli antlaşmaların (Sykes-Picot, Londra, Saint-Jean de Maurienne vb.) maddelerini ve hedeflerini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Şıklarda yer alan hükûmet istifaları, satın alma kamuflajı, Almanya'nın stratejik hedefleri ve Cihad-ı Ekber ilanı gibi olgusal gelişmeleri doğrulayarak; İtilaf Devletleri'nin kapitülasyonları tanıdığı ve Mısır'daki egemenliği kabul ettiği yönündeki mantıksal ve tarihsel çelişkiyi tespit edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 644Soru →

İtilaf güçlerinin Boğazlar üzerinden hedeflediği stratejik kuşatmanın Osmanlı savunması karşısında başarısızlığa uğraması; savaşa dahil olan ittifak dengelerini, diplomatik gizli mutabakatları ve cephe gerisindeki rejim yapılarını köklü biçimde etkilemiştir.

Bu doğrultuda Çanakkale Muharebeleri'nin yarattığı bölgesel ve küresel etkilerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İtilaf Devletleri, müttefikleri Rusya'nın savaştan erken çekilmesini önlemek amacıyla Osmanlı topraklarının paylaşımını öngören diplomatik gizli antlaşmalar yapmaktan kaçınmıştır.

Cevap

İtilaf Devletleri'nin Rusya'yı ittifakta tutmak için gizli antlaşmalar yapmaktan kaçındığını ileri süren ifade yanlıştır.
Çanakkale Muharebeleri sürerken Çarlık Rusyası'nın savaştan çekilme kaygısı taşıyan İtilaf Devletleri (İngiltere ve Fransa), Rusya'yı savaşta tutabilmek amacıyla Mart-Nisan 1915'te Boğazlar ve İstanbul bölgesinin Rusya'ya bırakılmasını öngören 'Boğazlar (İstanbul) Gizli Antlaşması'nı imzalamışlardır. Dolayısıyla İtilaf Devletleri'nin gizli antlaşma yapmaktan kaçındığı iddiası tarihsel gerçeklerle bağdaşmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Çanakkale Cephesi'nin açılma gerekçesini ve deniz harekâtı safhasını incelemek
İtilaf Devletleri'nin 18 Mart 1915'te Boğazı denizden geçme girişimi Osmanlı topçu tabyaları ve Nusret Mayın Gemisi'nin hamleleriyle başarısızlığa uğramış, harekât kara çıkarmasına dönüşmüştür.
Savaşın askeri aşamalarını doğru kavramak ve kara muharebelerindeki komuta kademesini tespit etmek.
2
Muharebelerin uluslararası siyasi ve diplomatik neticelerini değerlendirmek
Rusya'ya yardım gidememesi Çarlık rejiminin devrilmesine ve Bolşevik İhtilali'ne giden yolu açmıştır. Ayrıca Bulgaristan İttifak safına katılarak Almanya ile Osmanlı arasında kesintisiz kara bağlantısı sağlamıştır.
Cephenin uluslararası jeopolitik sonuçlarını ayrıştırmak.
3
Dönemin diplomatik gizli antlaşmalar politikasını analiz etmek
İtilaf Devletleri (İngiltere ve Fransa), Rusya'nın cepheden kopmasını engellemek amacıyla 1915 yılında Boğazlar (İstanbul) Antlaşması'nı imzalayarak Boğazlar bölgesini ve Marmara kıyılarını Rusya'ya vadetmiştir.
İtilaf Devletleri'nin gizli antlaşmalar yapmaktan kaçınmadığını, aksine Rusya'yı memnun etmek için ilk gizli antlaşmayı bizzat bu süreçte imzaladığını doğrulamak.

Anahtar Kavram

Çanakkale Muharebeleri'nin Askerî, Stratejik ve Diplomatik Sonuçları

İpuçları

1
Çanakkale Muharebeleri sadece bir cephe savunması değil, dünya dengelerini ve müttefikler arası gizli diplomatik pazarlıkları tetikleyen küresel bir olaydır.
2
İtilaf Devletleri, Doğu Cephesi'nde zorlanan Rusya'nın ayrı bir barış yapıp savaştan çekilmesinden ciddi şekilde endişe etmekteydi.
3
İngiltere ve Fransa, Çanakkale Muharebeleri devam ederken Rusya'yı teskin etmek amacıyla Boğazlar ve çevresini Rusya'ya vaat eden 1915 İstanbul (Boğazlar) Gizli Antlaşması'nı akdetmiştir.

Daha Fazla Pratik

Çanakkale Muharebeleri sırasında İtalya'yı İttifak bloğundan İtilaf safına çekmek için imzalanan 1915 Londra Antlaşması ve maddeleri üzerine bir soru çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken Çanakkale Muharebeleri'nin sonuçlarını 'Ulusal Sonuçlar' (Mustafa Kemal'in tanınması, aydın kaybı vb.) ve 'Uluslararası/Diplomatik Sonuçlar' (Bulgaristan'ın savaşa girmesi, Rusya'da rejim değişikliği, gizli antlaşmaların başlaması, savaşın uzaması) şeklinde kategorize ederek seçenekleri eleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 645Soru →

I. Dünya Savaşı'nda Doğu Anadolu topraklarını Rus işgalinden kurtarmak ve Kafkasya üzerinden Orta Asya Türk dünyası ile birleşmek amacıyla 3. Ordu birlikleri tarafından icra edilen, fakat dondurucu kış koşulları, salgın hastalıklar ve lojistik yetersizlikler nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanan taarruz harekâtı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sarıkamış Harekâtı

Cevap

Sarıkamış Harekâtı
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda açtığı ilk taarruz cephesi Kafkas Cephesi'dir. Bu cephede Harbiye Nazırı ve Başkomutan Vekili Enver Paşa komutasındaki 3. Ordu birlikleri; 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda (93 Harbi) kaybedilen Kars, Ardahan ve Batum'u (Elviye-i Selase) geri almak, Rus kuvvetlerini arkadan kuşatmak ve Bakü petrolleri ile Orta Asya Türklerine ulaşmak (Turancılık ideali) gayesiyle Sarıkamış Harekâtı'nı başlatmıştır. Ancak ağır kış koşulları, dondurucu soğuklar, salgın hastalıklar ve ikmal yetersizlikleri sebebiyle harekât hedefine ulaşamamış ve büyük can kayıplarıyla sonuçlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen coğrafya, hedef ve olumsuz şartları analiz etme
Hedefin Doğu Anadolu'yu Ruslardan temizlemek ve Kafkasya'ya ilerlemek olduğu; ancak dondurucu soğuk ve lojistik sorunlar nedeniyle başarısız olunduğu tespit edilir.
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki iki taarruz cephesinden biri Doğu'da Rusya'ya karşı açılan Kafkas Cephesi'dir.
2
Kafkas Cephesi'nde 3. Ordu tarafından yürütülen taarruz harekâtını belirleme
Aralık 1914 - Ocak 1915 tarihlerinde Enver Paşa yönetiminde icra edilen Sarıkamış Harekâtı olduğu sonucuna ulaşılır.
Sarıkamış Harekâtı, Kafkas Cephesi'nin açılış evresindeki temel taarruz girişimidir.

Anahtar Kavram

Kafkas Cephesi ve Sarıkamış Harekâtı'nın Amaç ve Sonuçları

İpuçları

1
Osmanlı Devleti'nin doğuda Rusya'ya karşı açtığı taarruz cephesindeki en önemli askerî girişimi düşününüz.
2
Enver Paşa'nın 3. Ordu ile Doğu Anadolu'daki ağır kış koşullarında Rus kuvvetlerini kuşatma planını hatırlayınız.
3
Kars yakınlarındaki Allahuekber Dağları'nda donarak şehit düşen askerlerimizle anılan askerî harekâttır.

Daha Fazla Pratik

Kafkas Cephesi'ni sonlandıran 1918 Brest-Litovsk Antlaşması'nın maddelerini ve Osmanlı Devleti'nin bu antlaşmayla geri kazandığı Elviye-i Selase topraklarını tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki iki taarruz cephesi (Kafkas ve Kanal) akılda tutulmalıdır. Soruda Doğu Anadolu, Rusya ve şiddetli kış koşulları vurgulandığından Kanal Harekâtı elenir ve doğrudan Kafkas Cephesi'ndeki Sarıkamış Harekâtı'na ulaşılır.
Tahmini Süre:40s
Soru 646Soru →

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda mücadele ettiği Çanakkale Cephesi; gerek Boğaz tahkimatının denizden zorlanması gerekse Gelibolu Yarımadası'ndaki kara çıkarmaları safhalarında askerî, taktiksel ve jeopolitik kırılmalara sahne olmuştur.

Çanakkale Muharebeleri'nin cereyan tarzı ve ortaya çıkardığı askerî-stratejik sonuçlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu cepheye ilişkin doğru bir değerlendirmedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İtilaf donanmasının 18 Mart 1915 Boğaz taarruzundaki ağır hezimeti sonrasında denizden geçiş doktrininin terk edilmesi, Akdeniz Seferî Kuvvetleri'nin İskenderiye üzerinden Gelibolu Yarımadası'na yönelik müşterek bir amfibi kara harekâtı planlamasını ve Seddülbahir ile Arıburnu odaklı çıkarma stratejisinin tatbik edilmesini zorunlu kılmıştır.

Cevap

İtilaf donanmasının 18 Mart 1915 Boğaz taarruzundaki ağır hezimeti sonrasında denizden geçiş doktrininin terk edilmesi, Akdeniz Seferî Kuvvetleri'nin İskenderiye üzerinden Gelibolu Yarımadası'na yönelik müşterek bir amfibi kara harekâtı planlamasını ve Seddülbahir ile Arıburnu odaklı çıkarma stratejisinin tatbik edilmesini zorunlu kılmıştır.
Çanakkale Cephesi iki ana safhadan oluşmuştur. 18 Mart 1915'te İtilaf donanmasının Türk topçusu ve mayın hatları karşısında ağır yenilgiye uğraması, Boğaz'ın tek başına donanma marifetiyle geçilemeyeceğini ortaya koymuştur. Bu stratejik açmaz üzerine İtilaf Yüksek Komutanlığı taktiksel bir doktrin değişimine giderek Mısır'da konuşlu Akdeniz Seferî Kuvvetleri'ni Gelibolu Yarımadası'na sevk etmiş ve 25 Nisan 1915'te Seddülbahir ile Arıburnu kıyılarına müşterek amfibi çıkarmalar icra etmiştir. Dolayısıyla deniz hezimetinin amfibi kara harekâtını zorunlu kıldığı değerlendirmesi bütünüyle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Çanakkale Deniz Harekâtı'nın askerî sonuçlarını analiz etmek
18 Mart 1915'te Müstahkem Mevki Komutanlığı bataryaları ve Nusret mayın hatlarının etkisiyle İtilaf donanması ağır kayıplar vermiş, sadece donanma gücüyle İstanbul'a ulaşılamayacağı kesinleşmiştir.
İtilaf Devletleri'nin deniz harekâtından amfibi kara harekâtına yönelmesinin temel gerekçesini tespit etmek.
2
İtilaf Devletleri'nin harekât doktrinindeki stratejik değişimi değerlendirmek
General Ian Hamilton komutasındaki Akdeniz Seferî Kuvvetleri (MEF) Mısır/İskenderiye üssünde toplanarak 25 Nisan 1915'te Seddülbahir (Güney Grubu) ve Arıburnu (Kuzey Grubu) kıyılarına amfibi çıkarma harekâtı başlatmıştır.
Kara muharebelerinin açılış dinamiği ve operasyonel planlamasını doğru kavramak.
3
Komuta kademesi, müttefik ilişkileri ve diğer cephelerle etkileşimi test etmek
18 Mart kahramanı Cevat (Çobanlı) Paşa'dır; Mustafa Kemal kara muharebelerinde (19. Tümen ve Anafartalar Grup Komutanlığı) öne çıkmıştır. Bulgaristan İttifak safına katılmış, Kafkas Cephesi ise 1915'te değil 1918'de kapanmıştır.
Çeldiricilerdeki komutan, tarih ve jeopolitik yanılgıları elemek.
4
Doğru askerî-stratejik çıkarımı netleştirmek
Deniz bozgununun ardından İtilaf kuvvetlerinin amfibi çıkarma stratejisine geçerek Seddülbahir ve Arıburnu hatlarına yöneldiği yargısı eksiksiz ve tarihsel gerçekliğe uygundur.
Sorunun kökünde istenen doğru değerlendirmeye ulaşmak.

Anahtar Kavram

Çanakkale Cephesi'nin askerî aşamaları, denizden kara harekâtına doktriner geçiş süreci ve cephenin jeopolitik sonuçları

İpuçları

1
Çanakkale Muharebeleri'nin deniz ve kara aşamaları arasındaki taktiksel neden-sonuç bağını ve 18 Mart hezimetinin İtilaf komuta kademesini nasıl bir harekât planına mecbur bıraktığını düşününüz.
2
18 Mart'ta donanması püskürtülen İtilaf güçlerinin Gelibolu kıyılarına yönelik 25 Nisan amfibi çıkarma kararına ve İskenderiye merkezli lojistik hazırlıklara odaklanınız.
3
Komuta kademesi eşleştirmelerine (Cevat Paşa / Mustafa Kemal), Bulgaristan'ın İttifak safına girişine ve Kafkas Cephesi'nin kapanış yılına (1918) dikkat ederek tarihsel yanılgı içeren seçenekleri eleyiniz.

Daha Fazla Pratik

Çanakkale Kara Muharebeleri'nde Mustafa Kemal'in görev aldığı 19. Tümen ve Anafartalar Grup Komutanlığı safhalarını Conkbayırı, Arıburnu, Kireçtepe ve Kanlısırt muharebeleri özelinde kronolojik olarak pekiştiriniz.

Alternatif Yöntem

Kronolojik ve doktriner eleme yöntemi: 18 Mart Deniz Muharebesi (Cevat Paşa) -> Başarısızlık -> Doktrin Revizyonu (İskenderiye hazırlığı ve amfibi çıkarma kararı) -> 25 Nisan Kara Muharebeleri (Seddülbahir/Arıburnu) silsilesi takip edildiğinde stratejik geçiş doğrudan tespit edilebilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 647Soru →

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Irak Cephesi'nde elde ettiği en önemli askerî başarılardan biri Kut'ül Amâre Zaferi'dir. 29 Nisan 1916 tarihinde İngiliz 6. Tümeni'ni ve komutanı General Townshend'i ordusuyla birlikte esir alarak büyük bir zafere imza atan ve Cumhuriyet Dönemi'nde Soyadı Kanunu ile kendisine bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından "Kut" soyadı verilen Osmanlı komutanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Halil (Kut) Paşa

Cevap

Halil (Kut) Paşa
I. Dünya Savaşı'nın savunma cephelerinden biri olan Irak Cephesi'nde Osmanlı 6. Ordusu, 29 Nisan 1916'da İngiliz kuvvetlerini Kut'ül Amâre'de kuşatarak General Townshend dâhil olmak üzere 13 binden fazla İngiliz askerini esir almıştır. Bu büyük zaferi yöneten komutan Halil Paşa olup Soyadı Kanunu ile kendisine bizzat Atatürk tarafından 'Kut' soyadı verilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Irak Cephesi'ndeki askerî gelişmeler ve Kut'ül Amâre Zaferi değerlendirilir.
29 Nisan 1916 tarihinde Irak Cephesi'nde Kut'ül Amâre mevkiinde İngiliz tümeni kuşatılarak General Townshend ile birlikte esir alınmıştır.
Osmanlı Devleti'nin Çanakkale'den sonra I. Dünya Savaşı'nda kazandığı en büyük savunma zaferinin detaylarını belirlemek için gereklidir.
2
Zaferi kazanan ve bu başarıya istinaden soyadı alan komutan tespit edilir.
Kut'ül Amâre Zaferi'ni sevk ve idare eden komutan Halil Paşa'dır ve Cumhuriyet Dönemi'nde kendisine 'Kut' soyadı verilmiştir.
Soru kökünde tarif edilen komutanın doğru şekilde eşleştirilmesi için gereklidir.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı Savunma Cepheleri - Irak Cephesi ve Kut'ül Amâre Zaferi

İpuçları

1
Irak Cephesi'nde İngiliz ordusunu Kut mevkiinde kuşatıp teslim alan ordu komutanını hatırlayınız.
2
Bu komutana Cumhuriyet Dönemi'nde verilen soyadı, kazandığı zaferin adı ile aynıdır.
3
Kut'ül Amâre Zaferi'nin mimarı olan ve 'Kut' soyadını alan Osmanlı komutanı Halil Paşa'dır.

Daha Fazla Pratik

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda sınırları dışında müttefiklerine yardım etmek amacıyla savaştığı Galiçya, Makedonya ve Romanya cephelerinin temel özelliklerini gözden geçiriniz.

Alternatif Yöntem

Cephe-komutan eşleştirmesi yöntemi kullanılabilir: Fahreddin Paşa (Hicaz-Yemen / Medine), Cemal Paşa (Kanal / Suriye), Enver Paşa (Kafkas / Sarıkamış) ve Halil Paşa (Irak / Kut'ül Amâre).
Tahmini Süre:40s
Soru 648Soru →

I. Dünya Savaşı'nın başında 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzalayan Osmanlı Devleti; genel seferberlik ilan etmiş, kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırmış ve Boğazları geçişe kapatmıştır. Ancak Osmanlı Hükûmeti, ordunun hazırlıklarını tamamlayamamış olması ve İtalya ile Romanya'nın tutumunun netleşmemesi gibi gerekçelerle savaşa fiilen girişi geciktirmeye çalışmıştır. Bu süreçte Akdeniz'de İngiliz donanmasından kaçarak Boğazlardan geçen Goben (Yavuz) ve Breslau (Midilli) gemilerinin 29 Ekim 1914'te Amiral Souchon komutasında Karadeniz'e açılarak Rus limanlarını bombalaması, devleti doğrudan bir emrivakiyle fiilî savaşın içine sürüklemiştir.

Osmanlı Devleti'nin savaşa bu şekilde fiilen dahil olmasının hemen ardından gerçekleşen aşağıdaki gelişmelerden hangisi, savaşa girilmesine karşı olan kanadın tepkisini ve yaşanan hükûmet içi krizi doğrudan kanıtlamaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey ve beraberindeki bazı nazırların Said Halim Paşa kabinesindeki görevlerinden istifa etmesi

Cevap

Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey ve beraberindeki bazı nazırların Said Halim Paşa kabinesindeki görevlerinden istifa etmesi
Osmanlı Devleti'nin 29 Ekim 1914'te Rus limanlarını bombalamasıyla başlayan Karadeniz Olayı, Enver Paşa ve Alman askerî heyetinin ortak planıyla gerçekleşmiş bir emrivakidir. Sadrazam Said Halim Paşa kabinesinde yer alan ve savaşa zamansız girilmesine karşı çıkan Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey, Posta-Telgraf Nazırı Oskan Efendi gibi isimler bu gelişme üzerine görevlerinden istifa etmişlerdir. Bu durum, Osmanlı yönetiminde savaşa giriş konusunda yaşanan derin hükûmet krizinin ve iç muhalefetin en açık kanıtıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Osmanlı Devleti'nin savaşa giriş sürecindeki diplomatik ve askerî kronolojiyi analiz etme
2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli antlaşma yapılmasına rağmen Sadrazam Said Halim Paşa ve hükûmet üyelerinin çoğunluğu, ordunun hazırlıksız oluşu nedeniyle savaşa fiilen girmeyi geciktirmiştir.
Savaş öncesi İttihat ve Terakki yönetimi ve kabine içinde savaşa fiilen ne zaman ve nasıl girileceği konusunda görüş ayrılıkları mevcuttur.
2
Karadeniz Olayı'nın (29 Ekim 1914) niteliğini belirleme
Amiral Souchon komutasındaki Yavuz ve Midilli'nin Enver Paşa'nın gizli emriyle Karadeniz'e açılarak Rus limanlarını bombalaması, kabinenin tamamının onayından geçmemiş bir emrivakidir.
Hükûmetin büyük kısmı ve Meclis-i Vükelâ üyeleri bu saldırıdan önceden haberdar edilmemiştir.
3
Baskın sonrasında Osmanlı Hükûmeti (Meclis-i Vükelâ) içindeki siyasi tepkileri inceleme
Devletin emrivakiyle savaşa sürüklenmesine karşı çıkan Maliye Nazırı Mehmed Cavid Bey, Posta ve Telgraf Nazırı Oskan Efendi, Ticaret ve Ziraat Nazırı Süleyman el-Büstani ile Şura-yı Devlet Reisi / Meclis-i Mebusan Reisi Halil (Menteşe) Bey görevlerinden istifa etmiştir.
Bu istifalar, savaşa girilmesine karşı olan kanadın tepkisini ve yaşanan derin kabine krizini somut olarak kanıtlar.
4
Çeldiricileri eleyerek nihai sonuca ulaşma
Cihad-ı Ekber ilanı savaşı resmileştirme aracıdır; sadrazam değişikliği veya meclis feshi gerçekleşmemiştir; elçilerin protestosu ise bir dış politika tepkisidir.
Hükûmet içi tepkiyi ve krizi yalnızca istifalar doğrudan yansıtmaktadır.

Anahtar Kavram

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na Giriş Süreci, Karadeniz Baskını ve Kabine İçi Siyasi Kriz

İpuçları

1
Karadeniz Olayı tüm kabinenin ortak kararıyla değil, dar bir askerî kadronun inisiyatifiyle gerçekleşen bir emrivakidir.
2
Hükûmet içi muhalefeti ve krizi ararken yürütme organı olan Meclis-i Vükelâ (Bakanlar Kurulu) üyelerinin bu karara karşı gösterdiği kişisel siyasi tepkiye odaklanmalısınız.
3
Ekonomik ve idari gerekçelerle savaşa girilmesine karşı çıkan Maliye Nazırı Cavid Bey başta olmak üzere bazı nazırların görevlerinden ayrılması bu tepkinin somut göstergesidir.

Daha Fazla Pratik

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girişiyle Kafkas ve Kanal taarruz cephelerinin açılma gerekçelerini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökündeki 'hükûmet içi kriz' ve 'karşı olan kanadın tepkisi' ifadeleri analiz edildiğinde, seçenekler arasında yürütme mekanizması içindeki ayrışmayı gösteren tek eylemin 'nazırların istifası' olduğu doğrudan tespit edilebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 649Soru →

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin askerî faaliyetleriyle ilgili verilen aşağıdaki gelişmelerden;

I. Kanal Harekâtı'nın ardından savunmaya geçilerek Gazze ve Kudüs hatlarında İngiliz kuvvetlerine karşı direnç gösterilmesi,
II. Abadan petrol bölgesini emniyete almak ve Rusya ile karadan temas kurmak isteyen İngiliz ordusuna karşı Selman-ı Pak Muharebesi'nin kazanılması,
III. Osmanlı sınırları dışında, müttefiklere destek amacıyla Vardar Vadisi ve Dobruca gibi bölgelere Türk kolordularının sevk edilmesi

durumlarının doğrudan ilişkili olduğu cepheler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I: Suriye-Filistin / II: Irak / III: Makedonya ve Romanya

Cevap

I: Suriye-Filistin / II: Irak / III: Makedonya ve Romanya eşleştirmesi doğrudur.
I. öncülde belirtilen Gazze ve Kudüs savunması, Kanal taarruzlarının başarısız olması sonrasında açılan Suriye-Filistin savunma cephesine aittir. II. öncüldeki Abadan petrol bölgesi ve Selman-ı Pak Zaferi, İngilizlerin Bağdat yönündeki ilerleyişini durduran Irak Cephesi'ndeki kritik gelişmelerdir. III. öncüldeki Vardar Vadisi ve Dobruca bölgeleri ise Osmanlı Devleti'nin müttefiklerine destek olmak amacıyla sınır ötesine kolordu gönderdiği Makedonya ve Romanya yardım cephelerini temsil etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
I. öncüldeki gelişmenin analiz edilmesi
Kanal Harekâtı taarruzunun başarısız olması sonrasında Osmanlı ordusu savunmaya çekilmiş, Gazze ve Kudüs hatlarında İngiliz ilerleyişine karşı Suriye-Filistin Cephesi'nde savunma muharebeleri verilmiştir.
Sina Yarımadası'nın kaybedilmesinin ardından savunma hattı Filistin ve Suriye'ye çekilmiştir.
2
II. öncüldeki gelişmenin analiz edilmesi
İngiltere'nin Abadan ve Basra petrollerini ele geçirip kuzeye yönelerek Rusya ile birleşme amacına karşı Osmanlı kuvvetleri Selman-ı Pak Muharebesi'ni kazanarak İngilizleri Kut'ül Amâre'de kuşatmıştır; bu gelişmeler Irak Cephesi'ne aittir.
Basra Körfezi'nden Bağdat'a uzanan askerî harekât Irak Cephesi'nin temel mücadele alanıdır.
3
III. öncüldeki gelişmenin analiz edilmesi
Osmanlı Devleti'nin kendi sınırları dışında müttefikleri olan Almanya, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan'a destek amacıyla asker gönderdiği cepheler Galiçya, Romanya (Dobruca) ve Makedonya'dır (Vardar Vadisi).
Vardar Vadisi Makedonya Cephesi'nde, Dobruca ise Romanya Cephesi'nde yer almaktadır.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Savunma (Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen) ve Yardım (Galiçya, Makedonya, Romanya) cephelerinin özellikleri, amaçları ve coğrafi dağılımı.

İpuçları

1
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki cephelerini 'Taarruz', 'Savunma' ve 'Müttefiklere Yardım' olarak üç ana gruba ayırarak düşününüz.
2
Kanal Harekâtı sonrası geri çekilinen Gazze-Kudüs hattının hangi savunma cephesinde yer aldığını ve Selman-ı Pak Zaferi'nin hangi petrol bölgesinde kazanıldığını hatırlayınız.
3
Kut'ül Amâre öncesindeki Selman-ı Pak zaferi Irak Cephesi'ndedir; Vardar Vadisi Makedonya, Dobruca ise Romanya yardım cephelerine karşılık gelir.

Daha Fazla Pratik

Irak Cephesi'nde Kut'ül Amâre Zaferi'nin komutanı Halil (Kut) Paşa ve Suriye-Filistin Cephesi'nde Mustafa Kemal Paşa'nın görev aldığı Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı sürecini tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Öncüllerdeki coğrafi ipuçlarını sınıflandırabilirsiniz: Gazze/Kudüs = Suriye-Filistin; Abadan/Selman-ı Pak = Irak; Vardar/Dobruca = Makedonya ve Romanya (sınır dışı yardım cepheleri).
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 650Soru →

Çanakkale Deniz Harekâtı’nın başlaması üzerine Çarlık Rusyası, müttefiklerinin tek taraflı olarak Boğazlar bölgesine hâkim olmasından endişe ederek İngiltere ve Fransa’ya diplomatik bir muhtıra vermiştir. Bunun üzerine İngiltere ve Fransa, Rusya’nın müttefikler safında savaşa kararlılıkla devam etmesini sağlamak ve Almanya ile ayrı bir barış yapma ihtimalini ortadan kaldırmak amacıyla Boğazlar ile çevresinin Rusya’ya bırakılmasını kabul etmiştir.

İtilaf Devletleri arasında Osmanlı topraklarının taksimine yönelik akdedilen ilk gizli mutabakat niteliğindeki bu diplomatik gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İstanbul (Boğazlar) Antlaşması

Cevap

İstanbul (Boğazlar) Antlaşması
Çanakkale Cephesi'ndeki harekâtın başlaması sonrasında Rusya'nın endişelerini gidermek ve müttefikler bloğunda kalmasını sağlamak amacıyla Mart-Nisan 1915'te İngiltere, Fransa ve Çarlık Rusyası arasında imzalanan metin İstanbul (Boğazlar) Antlaşması'dır. Bu antlaşma, İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti'ni paylaşmaya yönelik yaptığı ilk gizli antlaşma olma özelliğini taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Tarihsel arka planı ve tarafların kaygılarını analiz etme
Çanakkale Harekâtı ile Çarlık Rusyası'nın Boğazlar üzerindeki tarihî emellerinin tehlikeye girdiği kaygısıyla müttefiklerine nota verdiği belirlenir.
Rusya, İngiltere ve Fransa'nın Boğazlar'ı tek başına ele geçirip bölgeye yerleşmesinden ve kendisini saf dışı bırakmasından endişe etmiştir.
2
İtilaf Devletleri'nin stratejik hedeflerini değerlendirme
İngiltere ve Fransa'nın, Rusya'nın savaştan çekilmesini ve Almanya ile ayrı bir barış yapmasını önlemek adına talepleri kabul ettiği görülür.
Doğu Cephesi'nde Rusya'nın varlığı, Batı Cephesi'ndeki müttefik kuvvetler için hayati bir askerî zorunluluktur.
3
Gizli antlaşmalar kronolojisini ve kapsamını eşleştirme
Mart-Nisan 1915'te nota teatisiyle yürürlüğe giren ve Osmanlı topraklarının paylaşımına dair ilk gizli mutabakat olan İstanbul (Boğazlar) Antlaşması sonucuna ulaşılır.
İstanbul, Marmara kıyıları ve Boğazlar bölgesi bu mutabakatla Çarlık Rusyası'na vadedilmiştir.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı sürecinde İtilaf Devletleri arasındaki gizli paylaşım antlaşmaları ve İstanbul (Boğazlar) Antlaşması'nın tarihî önemi

İpuçları

1
Çanakkale Cephesi'nin açılmasının müttefikler arası güç dengesine ve Çarlık Rusyası'nın dış politikasına etkisini göz önünde bulundurunuz.
2
İtilaf Devletleri'nin Osmanlı topraklarını taksim etmek üzere 1915 yılı baharında imzaladığı ilk gizli mutabakatı hatırlayınız.
3
İngiltere ve Fransa'nın, Rusya'yı teskin etmek amacıyla başkent İstanbul ve Boğazlar bölgesini Rusya'ya bıraktığı mutabakata odaklanınız.

Daha Fazla Pratik

İtilaf Devletleri'nin gizli antlaşmalarında Rusya'da yaşanan 1917 Bolşevik İhtilali'nin yarattığı hukuki ve fiili sonuçları inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökündeki 'ilk gizli mutabakat' ifadesinden hareketle kronolojik sıralama (İstanbul: 1915 Mart, Londra: 1915 Nisan, Sykes-Picot: 1916, St. Jean de Maurienne: 1917) üzerinden doğrudan sonuca ulaşılabilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 651Soru →

1914 yılı Ağustos ayında Akdeniz'de İngiliz donanmasının takibinden kaçan *Goeben* ve *Breslau* adlı Alman savaş gemileri Çanakkale Boğazı'nı geçerek Osmanlı Devleti'ne sığınmıştır. Uluslararası savaş hukuku ve tarafsızlık kurallarına göre Osmanlı Devleti'nin bu gemileri silahsızlandırması ve personeli savaş sonuna kadar enterne etmesi gerekirken; gemiler İstanbul Hükûmeti'nin onayıyla içeri kabul edilmiştir.

Osmanlı Hükûmeti, İtilaf Devletleri'nin tarafsızlığın çiğnendiği yönündeki diplomatik baskı ve itirazlarını hukuken geçersiz kılmak amacıyla aşağıdaki uygulamalardan hangisine başvurmuştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gemilerin daha önce parası ödendiği hâlde İngiltere tarafından teslim edilmeyen zırhlıların yerine Almanya'dan satın alındığını duyurma

Cevap

Gemilerin daha önce parası ödendiği hâlde İngiltere tarafından teslim edilmeyen zırhlıların yerine Almanya'dan satın alındığını duyurma
I. Dünya Savaşı'nın başlarında Akdeniz'de İngiliz donanmasından kaçarak Boğazlar'a sığınan Alman donanmasına ait Goeben ve Breslau zırhlıları, uluslararası hukuka göre silahsızlandırılmalıydı. Ancak Osmanlı yönetimi, halkın bağışlarıyla sipariş edilen fakat İngiltere tarafından teslim edilmeyen 'Sultan Osman' ve 'Reşadiye' zırhlılarını gerekçe göstererek bu iki Alman gemisini satın aldığını duyurmuş; gemilere 'Yavuz' ve 'Midilli' adlarını vererek Türk bayrağı çekmiştir. Bu manevra ile İtilaf Devletleri'nin diplomatik baskısı savuşturulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası savaş hukukunun tarafsızlık kurallarını değerlendirme
Tarafsız bir devletin karasularına sığınan muharip devletlere ait savaş gemilerini silahsızlandırması (enterne etmesi) gerekir.
Osmanlı Devleti bu kuralı uygulamazsa tarafsızlığını bozmuş kabul edilecekti.
2
Osmanlı Devleti'nin geliştirdiği diplomatik ve hukuki kılıfı belirleme
Osmanlı Devleti, İngiltere'nin parası ödenmesine rağmen el koyduğu Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine karşılık Goeben ve Breslau gemilerini Almanya'dan satın aldığını kamuoyuna ve İtilaf Devletleri'ne bildirmiştir.
Böylece gemiler Osmanlı donanmasına dahil edilerek Yavuz ve Midilli adlarını almış, askerlere fes giydirilerek Osmanlı personeli gibi gösterilmiştir.

Anahtar Kavram

Osmanlı Devleti'nin savaşa giriş sürecinde Goeben ve Breslau olayını diplomatik olarak satın alma formülüyle açıklaması

İpuçları

1
Osmanlı Devleti'nin halktan toplanan paralarla İngiltere'ye sipariş ettiği ancak savaş başında teslim alamadığı savaş gemilerini hatırlayınız.
2
Uluslararası hukuka göre tarafsız bir devlet, sığınan gemileri ya enterne etmeli ya da bu gemilerin mülkiyetini kendi donanmasına geçirmiş olmalıdır.
3
Goeben ve Breslau gemilerine Türk bayrağı çekilerek Yavuz ve Midilli adları verilmiş ve bu gemilerin parası peşin ödenen gemilere karşılık satın alındığı bildirilmiştir.

Daha Fazla Pratik

Yavuz ve Midilli gemilerinin Amiral Souchon komutasında Karadeniz'e açılarak Rus limanlarını (Sivastopol, Odesa) bombalaması ve Osmanlı Devleti'nin savaşa fiilen girişi sürecini pekiştiriniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökündeki 'hukuken geçersiz kılmak' ifadesinden hareketle, tarafsızlığı çiğnememek adına gemilerin 'mülkiyet değişimi' (satın alma tezi) yoluyla Osmanlı donanmasına devredildiği diplomatik kurgu analiz edilebilir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 652Soru →

Yirminci yüzyıl başlarında cereyan eden I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı yönetimi, askerî harekâtlarını 'taarruz', 'savunma' ve müttefik sınırlarında icra edilen 'yardım' cepheleri olmak üzere üç ana kategoride yürütmüştür.

Buna göre, Osmanlı ordusunun yürüttüğü aşağıdaki askerî faaliyetlerden hangisi, doğrudan Osmanlı mülkü olan toprakların müdafaasını amaçlayan bir savunma cephesinde gerçekleşmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gazze ve Nablus kademelerinde İngiliz ordusunun ilerleyişini durdurmak için savunma hatları kurulması

Cevap

Gazze ve Nablus kademelerinde İngiliz ordusunun ilerleyişini durdurmak için savunma hatları kurulması
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin doğrudan kendi topraklarını korumak amacıyla savaştığı savunma cepheleri Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen ve Suriye-Filistin cepheleridir. Gazze (I, II ve III. Gazze Muharebeleri) ve Nablus Muharebeleri, İngiliz ordusunun Filistin ve Suriye içlerine ilerlemesini engellemek amacıyla Suriye-Filistin Savunma Cephesi'nde gerçekleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde tarif edilen askerî faaliyetlerin hangi I. Dünya Savaşı cephelerine ait olduğunu belirleme
Vardar/Selanik faaliyeti Makedonya Cephesi; Dnestr faaliyeti Galiçya Cephesi; Gazze/Nablus faaliyeti Suriye-Filistin Cephesi; Dobruca faaliyeti Romanya Cephesi; Süveyş Kanalı faaliyeti Kanal Cephesi'dir.
Soruda istenen 'savunma cephesi' kriterini doğru eşleştirebilmek için önce coğrafi harekât alanlarının ilgili cephe adlarıyla tespit edilmesi gerekir.
2
Belirlenen cepheleri açılış amaçlarına ve sınır konumlarına göre sınıflandırma
Galiçya, Makedonya ve Romanya sınır dışı 'yardım cepheleri'dir. Kanal bir 'taarruz cephesi'dir. Suriye-Filistin ise doğrudan Osmanlı mülkünü korumayı amaçlayan bir 'savunma cephesi'dir.
Osmanlı Devleti'nin kendi topraklarını korumak amacıyla savaştığı savunma cepheleri Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen ve Suriye-Filistin cepheleridir.
3
Savunma cephesine ait doğru faaliyeti nihai olarak seçme
Gazze ve Nablus kademelerindeki savunma hatları Suriye-Filistin Savunma Cephesi'ne aittir.
Doğrudan Osmanlı toprağını koruma niteliği taşıyan tek seçenek Gazze ve Nablus kademelerindeki savunma faaliyetidir.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin cephelerinin sınıflandırılması (Taarruz, Savunma, Yardım) ve harekât alanları

İpuçları

1
Osmanlı Devleti'nin yardım cepheleri (Galiçya, Makedonya, Romanya) Osmanlı sınırları dışındaki müttefik topraklarında yer alır.
2
Kanal ve Kafkas cepheleri taarruz amacıyla açılmıştır; Ortadoğu'daki Kudüs, Gazze ve Şam hatları ise savunma cephesi sahasıdır.
3
Gazze ve Nablus mevkileri Suriye-Filistin Cephesi sınırları içindedir ve bu cephe bir savunma cephesidir.

Daha Fazla Pratik

Kut'ül Amare Zaferi'nin gerçekleştiği Irak Cephesi'nin stratejik amaçları ve sonuçları üzerine bir soru çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Cephe sınıflandırması kodlaması kullanılabilir: Taarruz cepheleri 'K' harfi ile başlayanlar (Kafkas, Kanal); Yardım cepheleri sonu 'ya' ile biten sınır dışı cepheler (Galiçya, Makedonya, Romanya); geri kalanlar ise Osmanlı topraklarını koruyan Savunma cepheleridir (Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin).
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 653Soru →

I. Dünya Savaşı'nda İtilaf Devletleri'nin Gelibolu Yarımadası'ndaki cephe kilitlenmesini kırmak amacıyla Ağustos 1915'te Suvla Koyu'na yeni kuvvetler çıkararak Kocaçimen Tepesi ve Conkbayırı hattını ele geçirme planı, Osmanlı 5. Ordusu bünyesinde Anafartalar Grubu Komutanlığı'nın kurulmasına zemin hazırlamıştır. Bu komutanlığa getirilen Kurmay Albay Mustafa Kemal'in sevk ve idaresinde gerçekleştirilen 9-10 Ağustos Anafartalar ve Conkbayırı karşı taarruzları, harekâtın kaderini tayin etmiştir.

Bu askerî harekâtın stratejik boyutları ve sonuçları dikkate alındığında, Anafartalar ve Conkbayırı muharebelerinin Osmanlı savunması ve savaşın genel seyri üzerindeki en belirleyici etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İtilaf güçlerinin Gelibolu'daki hâkim yükseltileri ele geçirip Boğaz topçu bataryalarını karadan susturma stratejisini kesin olarak çökertmesi ve düşmanın taarruz inisiyatifini tamamen kırarak tahliye kararı almasına yol açması

Cevap

İtilaf güçlerinin Gelibolu'daki hâkim yükseltileri ele geçirip Boğaz topçu bataryalarını karadan susturma stratejisini kesin olarak çökertmesi ve düşmanın taarruz inisiyatifini tamamen kırarak tahliye kararı almasına yol açması
Çanakkale Kara Savaşları'nın düğüm noktası Gelibolu Yarımadası'nın omurgasını oluşturan Conkbayırı ve Kocaçimen yükseltileridir. İtilaf Devletleri Ağustos 1915'te Suvla Koyu'na çıkarma yaparak bu tepeleri ele geçirmeyi ve Boğaz'ı savunan Osmanlı topçularını karadan imha etmeyi amaçlamıştır. Mustafa Kemal'in Anafartalar Grubu Komutanı olarak yönettiği 9-10 Ağustos karşı taarruzları düşmanın bu son stratejik planını kesin bir hezimete uğratmış, İtilaf ordusunun taarruz gücünü tüketerek nihai olarak Gelibolu'dan çekilme (tahliye) kararı almasına yol açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Taktik ve Stratejik Durumu İnceleme
İtilaf Devletleri Nisan 1915'te Seddülbahir ve Arıburnu çıkarmalarıyla Boğaz tahkimatını arkadan düşürmeyi hedeflemiş ancak cephe kilitlenmiştir. Ağustos 1915'te Suvla Koyu'na yapılan yeni çıkarma (9. Kolordu) ve Kocaçimen-Conkbayırı hattına yönelik kuşatma taarruzu, cepheyi yarma amaçlı son büyük stratejik girişimdir.
Anafartalar ve Conkbayırı muharebelerinin hangi amaca karşı yapıldığını kavramak için İtilaf harekât doktrini analiz edilmelidir.
2
Mustafa Kemal'in Harekâtı ve Askerî İnisiyatifi
Albay Mustafa Kemal komutasında kurulan Anafartalar Grubu, 9 Ağustos'ta I. Anafartalar, 10 Ağustos'ta süngü hücumuyla Conkbayırı ve 21 Ağustos'ta II. Anafartalar zaferlerini kazanarak stratejik tepeleri (Conkbayırı, Kocaçimen) Osmanlı kontrolünde tutmuştur.
Harekâtın doğrudan askerî sonucunu ve taktiksel başarısını tespit etmek gerekir.
3
Nihai Stratejik ve Jeopolitik Sonucu Belirleme
Hâkim yükseltileri ele geçiremeyen ve Boğaz bataryalarını karadan etkisiz hale getirme ümidi kalmayan İtilaf kuvvetleri taarruz inisiyatifini tamamen kaybetmiş, Aralık 1915 - Ocak 1916 döneminde Gelibolu Yarımadası'nı tamamen tahliye etmek zorunda kalmıştır.
Çanakkale Kara Savaşları'nın nihai askerî sonucu müttefiklerin taarruz gücünün kırılması ve tahliyedir.

Anahtar Kavram

Çanakkale Kara Savaşları'nda Mustafa Kemal'in Rolü, Anafartalar ve Conkbayırı Muharebeleri ile Stratejik Sonuçları

İpuçları

1
İtilaf Devletleri'nin Suvla çıkarmasındaki asıl hedefinin Gelibolu'nun hâkim tepeleri üzerinden Boğaz tabyalarını etkisiz kılmak olduğunu göz önünde bulundurunuz.
2
Mustafa Kemal'in Anafartalar ve Conkbayırı'ndaki taarruzlarının düşmanın yarımadadaki son taarruz gücünü nasıl etkilediğini ve harekâtın tahliye ile sonuçlanma sürecini düşününüz.
3
Bu zaferler düşmanın karadan Boğaz'ı düşürme planını kesin olarak çökertmiş ve İtilaf güçlerinin Gelibolu'dan tamamen çekilmesini (tahliye) zorunlu kılmıştır.

Daha Fazla Pratik

Çanakkale Cephesi sonrasında Mustafa Kemal'in Kafkas ve Suriye-Filistin cephelerindeki görevleri ve Bulgaristan'ın İttifak Bloku'na katılmasıyla kurulan kara yolu bağlantısını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Çanakkale Kara Savaşları kronolojisinde Nisan 1915 (İlk Çıkarma), Ağustos 1915 (Suvla ve Anafartalar/Conkbayırı Taarruzları) ve Aralık 1915-Ocak 1916 (Tahliye) aşamalarını sebep-sonuç zinciriyle eşleştirerek doğrudan sonuca ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 654Soru →

Kafkas Cephesi'nde 1917 yılında yaşanan Bolşevik İhtilali'nin ardından savaştan çekilen Sovyet Rusya ile imzalanan ve "Elviye-i Selâse" olarak bilinen Kars, Ardahan ile Batum'un Osmanlı Devleti'ne iadesini sağlayan diplomatik antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Brest-Litovsk Antlaşması

Cevap

Brest-Litovsk Antlaşması
Brest-Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918), I. Dünya Savaşı sırasında Rusya'da yaşanan ihtilal sonrasında İttifak Devletleri ile Sovyet Rusya arasında imzalanmış ve Kafkas Cephesi'ni resmen kapatmıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda kaybettiği 'üç vilayet' anlamına gelen Kars, Ardahan ve Batum'u (Elviye-i Selâse) savaşmadan geri almayı başarmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Kafkas Cephesi'nin kapanış sürecini ve taraflarını belirleme
1917 Bolşevik İhtilali ile Çarlık Rusyası yıkılmış ve yeni Sovyet yönetimi savaştan çekilme kararı almıştır.
Kafkas Cephesi'nin askerî safhasını sonlandıran diplomatik gelişmeyi tespit etmek gereklidir.
2
İmzalanan antlaşmanın getirdiği toprak kazanımını değerlendirme
3 Mart 1918 tarihinde imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile 1878 Berlin Antlaşması'ndan beri Rus işgalinde olan Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selâse) Osmanlı Devleti'ne geri verilmiştir.
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda mağlup olmasına rağmen toprak kazandığı tek antlaşma Brest-Litovsk Antlaşması'dır.

Anahtar Kavram

Kafkas Cephesi'nin Kapanışı ve Brest-Litovsk Antlaşması

İpuçları

1
1917 yılında Rusya'da Çarlık rejiminin yıkılması üzerine yeni Sovyet hükümeti İttifak Devletleri ile barış masasına oturmuştur.
2
Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'nda yenilgiye uğramasına rağmen diplomatik yolla 1878'de kaybettiği Doğu vilayetlerini geri kazanmıştır.

Daha Fazla Pratik

Kafkas Cephesi sürecinde 16. Kolordu Komutanı olarak görev yapan Mustafa Kemal Paşa'nın Ruslardan bizzat geri aldığı Muş ve Bitlis muharebelerinin kronolojisini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Kafkas Cephesi taarruz amacıyla açılmış, Sarıkamış Harekâtı sonrası savunmaya dönmüş ve nihayetinde Rusya'nın iç karışıklıkları nedeniyle Brest-Litovsk Antlaşması ile Osmanlı lehine sonuçlanan bir toprak kazanımıyla kapanmıştır.
Tahmini Süre:45s
Soru 655Soru →

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda bizzat taarruz stratejisi izlediği Kafkas ve Kanal cephelerinde, askerî planlamaların yanı sıra bölge halklarının desteğine ve ideolojik dinamiklere dayalı birtakım sosyopolitik beklentiler de etkili olmuştur.

Her iki taarruz cephesinde hedeflenen bu sosyopolitik beklentilerin sahada karşılık bulmadığını gösteren en kapsamlı değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kafkasya'da yerel Türk-İslam unsurların desteğiyle Turan idealine ulaşılamazken Mısır'da yerel Müslüman ahalinin İngiliz yönetimine karşı genel bir isyan başlatmaması

Cevap

Kafkasya'da yerel Türk-İslam unsurların desteğiyle Turan idealine ulaşılamazken Mısır'da yerel Müslüman ahalinin İngiliz yönetimine karşı genel bir isyan başlatmaması
Osmanlı Devleti'nin taarruz cepheleri olan Kafkas ve Kanal cephelerindeki en önemli stratejik yanılgılardan biri, bölge halklarının topyekûn desteğine duyulan aşırı güvendir. Kafkas Cephesi'nde Kafkasya ve Orta Asya Türkleri ile birleşerek Rusya'yı arkadan kuşatma (Turancılık) düşüncesi kış şartları ve ordu ikmalinin yetersizliğiyle hedefine ulaşamamıştır. Kanal Cephesi'nde ise halifenin Cihad çağrısının Mısır'daki Müslümanları İngiltere'ye karşı ayaklandıracağı varsayılmış ancak bölge halkından beklenen kitlesel destek gelmemiştir. Dolayısıyla bu iki cephedeki sosyopolitik beklentilerin boşa çıkmasını en kapsamlı açıklayan ifade, Turan idealinin gerçekleşememesi ve Mısır'da genel bir isyanın çıkmaması durumudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kafkas ve Kanal cephelerinin açılışındaki temel ideolojik ve sosyopolitik beklentileri tespit etmek
Kafkas Cephesi'nde Enver Paşa öncülüğünde Orta Asya ve Kafkasya'daki Türk/Müslüman topluluklarla birleşme (Turancılık/Türkçülük); Kanal Cephesi'nde ise Cemal Paşa idaresinde Mısır'ı geri alma ve Cihad çağrısıyla bölgedeki Müslüman halkı İngilizlere karşı ayaklandırma (İslamcılık) hedeflenmiştir.
Her iki taarruz cephesi de sadece askerî harekât değil, Osmanlı'nın dönemin hâkim fikir akımlarını sahaya yansıtma çabasıdır.
2
Sahada ortaya çıkan sonuçları ve sosyopolitik karşılıkları analiz etmek
Kafkasya'da Sarıkamış felaketi ve Rus ilerleyişi sonucu Orta Asya ile birleşme hayali gerçekleşmemiş; Kanal'da ise çöl şartları, lojistik aksaklıklar ve Mısır halkının beklenen isyanı çıkarmaması nedeniyle taarruz başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Siyasi/ideolojik varsayımların sahadaki gerçeklerle örtüşmediği görülmüştür.
3
Seçenekleri analiz ederek bu iki cephenin ortak sosyopolitik yanılgısını en kapsamlı ifade eden seçeneği belirlemek
Kafkasya'da Turan idealinin ve yerel desteğin gerçekleşmemesi ile Mısır'da Müslüman ahalinin İngilizlere isyan etmemesi olgularını birlikte veren ifade doğru cevaptır.
Soru kökündeki 'sosyopolitik beklentilerin sahada karşılık bulmaması' vurgusuna tam uygunluk sağlanır.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı Taarruz Cephelerinde İdeolojik/Sosyopolitik Beklentiler ve Sahadaki Gerçekler

İpuçları

1
Her iki cephenin planlanma aşamasındaki ideolojik gerekçeleri (Türkçülük ve İslamcılık) ve bölgedeki yerel unsurlara dair beklentileri düşününüz.
2
Kafkasya'da Orta Asya Türk dünyasıyla birleşme (Turan), Mısır'da ise Cihad çağrısıyla Müslüman halkın ayaklandırılması varsayımlarının sonuçlarına odaklanınız.
3
Mısır'daki yerel halkın İngiliz yönetimine karşı ayaklanmaması ve Kafkasya üzerinden Turan idealine ulaşılamaması aradığınız doğrudan cevaptır.

Daha Fazla Pratik

Kafkas ve Kanal cephelerindeki başarısızlıkların ardından açılan savunma cephelerinin (özellikle Suriye-Filistin ve Hicaz-Yemen) askerî ve siyasi dinamiklerini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökündeki 'sosyopolitik beklenti' ve 'sahada karşılık bulmama' anahtar kelimelerinden yola çıkarak; dönemin fikir akımlarının (İslamcılık-Turancılık) sahadaki pratik yansımalarını ve hayal kırıklıklarını seçeneklerde arayabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 656Soru →

I. Dünya Savaşı sürerken İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin topraklarını kendi aralarında paylaşmak ve savaş sonrası olası çıkar çatışmalarını önlemek amacıyla çeşitli gizli antlaşmalar yapmışlardır.

Bu antlaşmalar ve içerikleriyle ilgili;

I. 1915 Londra Antlaşması ile Oniki Ada ve Antalya çevresi İtalya'ya vadedilmiştir.
II. 1916 Sykes-Picot Antlaşması ile Orta Doğu coğrafyası İngiltere ve Fransa arasında nüfuz bölgelerine ayrılmıştır.
III. 1917 St. Jean de Maurienne Antlaşması ile İzmir ve Batı Anadolu bölgesi Yunanistan'a bırakılmıştır.

bilgilerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II
1915 Londra Antlaşması ile İtalya'ya Oniki Ada ve Antalya bölgesi verilerek savaşa İtilaf yanında girmesi sağlanmıştır (I. öncül doğru). 1916 Sykes-Picot Antlaşması ile İngiltere ve Fransa Orta Doğu Osmanlı coğrafyasını kendi aralarında nüfuz bölgelerine ayırmıştır (II. öncül doğru). 1917 St. Jean de Maurienne Antlaşması'nda ise İzmir ve Batı Anadolu Yunanistan'a değil İtalya'ya vadedilmiştir (III. öncül yanlış). Dolayısıyla doğru cevap I ve II öncüllerini içeren seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
I. öncüldeki 1915 Londra Antlaşması'nın içeriğini değerlendirme
İtalya'nın İttifak Bloğu'ndan ayrılarak İtilaf Devletleri safına geçmesi karşılığında Oniki Ada, Trablusgarp ve Antalya çevresi İtalya'ya vadedilmiştir. Bu bilgi doğrudur.
Londra Antlaşması, İtalya'yı kendi saflarına çekmek isteyen İtilaf Devletleri tarafından imzalanmıştır.
2
II. öncüldeki 1916 Sykes-Picot Antlaşması'nın içeriğini değerlendirme
İngiltere ve Fransa arasında imzalanan bu antlaşmayla Orta Doğu toprakları (Suriye, Lübnan, Irak vb.) iki devlet arasında nüfuz bölgelerine bölünmüştür. Bu bilgi doğrudur.
Sykes-Picot, Osmanlı Orta Doğusu'nun paylaşımındaki temel belgedir.
3
III. öncüldeki 1917 St. Jean de Maurienne Antlaşması'nın içeriğini değerlendirme
St. Jean de Maurienne Antlaşması ile İzmir ve Batı Anadolu bölgesi Yunanistan'a değil, İtalya'ya vadedilmiştir. İzmir'in Yunanistan'a verilmesi gizli antlaşmalarla değil, savaş sonrası toplanan 1919 Paris Barış Konferansı'nda kararlaştırılmıştır. Bu bilgi yanlıştır.
İtalya'nın Orta Doğu paylaşımlarına tepkisi üzerine Batı Anadolu İtalya'ya bırakılmıştır.
4
Doğru öncülleri birleştirerek sonuca ulaşma
I ve II numaralı öncüller doğru, III numaralı öncül yanlıştır.
Soru kökünde doğru olan yargılar sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Topraklarını Paylaşma Planları ve Gizli Antlaşmalar

İpuçları

1
İtilaf Devletleri'nin savaş sırasında İtalya'yı tatmin etmek için yaptığı antlaşmalarda vadedilen toprakları ve hangi devletlere verildiğini hatırlayınız.
2
İzmir ve Batı Anadolu'nun Yunanistan'a verilmesi kararının savaş sırasındaki gizli antlaşmalarla mı yoksa savaş sonrası Paris Barış Konferansı'nda mı alındığına dikkat ediniz.
3
St. Jean de Maurienne Antlaşması İtalya ile yapılmış ve İzmir İtalya'ya bırakılmıştır; bu nedenle III. öncül yanlıştır.

Daha Fazla Pratik

Çarlık Rusyası'nın savaştan çekilmesiyle St. Jean de Maurienne Antlaşması'nın neden hukuken geçersiz sayıldığını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Öncüllerdeki devlet-bölge eşleştirmesini kontrol ediniz: Londra -> İtalya (Oniki Ada, Antalya), Sykes-Picot -> İngiltere/Fransa (Orta Doğu), St. Jean de Maurienne -> İtalya (İzmir, Batı Anadolu). Üçüncü eşleştirmede Yunanistan geçtiği için doğrudan elenir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 657Soru →

I. Dünya Savaşı sürecinde İttifak Devletleri safında savaşa giren Osmanlı Devleti'nin bizzat taarruz stratejisi izleyerek açtığı cephelerde (Kafkas ve Kanal) hem askerî hem de jeopolitik hedefler gözetilmiştir.

Buna göre Osmanlı askerî planlamasında yer alan;
I. İngiltere'nin Hindistan ve Uzak Doğu sömürgelerine uzanan Süveyş ikmal hattını kesmek,
II. Hazar Havzası ve Bakü petrol sahalarını denetim altına alarak Orta Asya Türk dünyası ile doğrudan kara bağlantısı kurmak,
III. Basra Körfezi üzerinden müttefiki Rusya'ya lojistik destek ulaştırmayı amaçlayan İngiliz kuvvetlerinin ilerleyişini durdurmak

gerekçelerinden hangileri doğrudan taarruz cephelerinin açılma amaçları arasında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki iki taarruz cephesi Kafkas ve Kanal cepheleridir. Kanal Harekâtı ile İngiltere'nin Mısır ve Süveyş üzerinden sömürgelerine giden ikmal hatlarını kesmek hedeflenirken (I. öncül); Kafkas Cephesi ile 1878'de kaybedilen Elviye-i Selâse'yi (Kars, Ardahan, Batum) geri almak, Bakü petrollerini ele geçirmek ve Orta Asya Türkleri ile birleşmek amaçlanmıştır (II. öncül). Bu nedenle 'I ve II' ifadelerini içeren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Taarruz cephelerini ve amaçlarını tespit etme
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda bizzat taarruz ettiği iki cephe Kafkas ve Kanal cepheleridir.
Soru kökünde yalnızca taarruz cephelerinin açılış hedefleri sorgulanmaktadır.
2
Öncüllerdeki stratejik hedefleri ilgili cephelerle eşleştirme
I. öncül Kanal Cephesi'nin (Süveyş Kanalı üzerinden İngiliz sömürge bağlantısını kesme), II. öncül Kafkas Cephesi'nin (Bakü petrolleri ve Turan ideali) doğrudan gerekçesidir.
Her iki öncül de Osmanlı Devleti'nin taarruz planlamasının merkezinde yer alır.
3
Savunma cephesi gerekçesini eleme
III. öncülde geçen Basra Körfezi üzerinden Rusya'ya yardım ulaştırılmasını engelleme ve ilerleyişi durdurma faaliyeti Irak Cephesi'ne (savunma cephesi) aittir.
Irak Cephesi Osmanlı Devleti'nin taarruz ettiği değil, İngiliz taarruzuna karşı müdafaa yaptığı bir savunma cephesidir.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Taarruz Cepheleri (Kafkas ve Kanal) ve Açılış Amaçları

İpuçları

1
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda bizzat taarruz ettiği cephelerin sadece Kafkas ve Kanal cepheleri olduğunu hatırlayınız.
2
Öncüllerde verilen hedeflerin hangi cephelere ait olduğunu belirleyip bu cephelerin taarruz mu yoksa savunma mı olduğunu sınıflandırınız.
3
Süveyş Kanalı taarruz (Kanal), Bakü petrolleri ve Orta Asya bağlantısı taarruz (Kafkas) iken; Basra Körfezi savunma (Irak) cephesine aittir.

Daha Fazla Pratik

Kafkas Cephesi'ni kapatan Brest-Litovsk Antlaşması'nın getirdiği toprak kazanımları ve Kanal Harekâtı'nın başarısızlığının Suriye-Filistin savunma cephesine etkisi üzerine pratik yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Cephe sınıflandırma tablosu yöntemi: 'Taarruz Cepheleri: Kafkas (Doğu) ve Kanal (Mısır) / Savunma Cepheleri: Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen' formülü üzerinden öncüller eşleştirilerek savunma cephesine ait olan öncül kolayca elenebilir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 658Soru →

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin savaştığı cepheler ve bu cephelerin açılma amaçları dikkate alındığında, aşağıdakilerin hangisinde cephe ile Osmanlı Devleti'nin yürüttüğü askerî harekâtın temel amacı yanlış eşleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Romanya Cephesi – Süveyş Kanalı'nı kontrol altına alarak İngiltere'nin sömürgeleriyle olan deniz bağlantısını kesmek

Cevap

Romanya Cephesi – Süveyş Kanalı'nı kontrol altına alarak İngiltere'nin sömürgeleriyle olan deniz bağlantısını kesmek
Romanya Cephesi, Osmanlı Devleti'nin müttefikleri olan Almanya, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan'a destek sağlamak amacıyla sınırları dışında savaştığı bir yardım cephesidir. 'Süveyş Kanalı'nı kontrol altına alarak İngiltere'nin sömürge bağlantısını kesmek' ifadesi ise bir taarruz cephesi olan Kanal Cephesi'nin kuruluş amacıdır. Dolayısıyla bu eşleştirme yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
I. Dünya Savaşı'ndaki Osmanlı cephelerini taarruz, savunma ve yardım olarak sınıflandırmak
Taarruz cepheleri: Kafkas ve Kanal; Savunma cepheleri: Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin; Yardım cepheleri: Galiçya, Makedonya, Romanya.
Her cephenin stratejik amacını ve açılış gerekçesini doğru tespit edebilmek.
2
Seçeneklerde verilen cephe amaçlarını analiz etmek
Irak, Hicaz-Yemen, Galiçya ve Suriye-Filistin cephelerine ait hedefler doğru verilmiştir. Ancak Romanya Cephesi'ne yazılan Süveyş Kanalı hedefi Kanal Taarruz Cephesi'ne aittir.
Yanlış eşleştirilen cephe-hedef ilişkisini ortaya çıkarmak.
3
Romanya Cephesi'nin gerçek amacını belirlemek
Romanya Cephesi, Osmanlı sınırları dışında müttefik İttifak devletlerine (Almanya, Avusturya-Macaristan, Bulgaristan) Rusya ve Romanya'ya karşı askerî destek vermek amacıyla açılmıştır.
Kavramsal çelişkiyi netleştirmek ve doğru yanıta ulaşmak.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Savunma ve Yardım Cepheleri ve Stratejik Amaçları

İpuçları

1
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki cephelerini 'Taarruz', 'Savunma' ve 'Yardım' şeklinde üç ana başlık altında sınıflandırınız.
2
Galiçya, Romanya ve Makedonya cepheleri sınır dışı yardım cepheleridir; bu cephelerdeki amaç doğrudan Osmanlı topraklarındaki sömürge yollarını kesmek değil, müttefiklere destek olmaktır.
3
Süveyş Kanalı ve Mısır üzerinden İngiltere'nin Uzak Doğu sömürge bağlantısını kesmeyi amaçlayan cephe, bir yardım cephesi değil taarruz cephesi olan Kanal Cephesi'dir.

Daha Fazla Pratik

Kut'ül Amare Zaferi'nin Irak Cephesi'ndeki komuta kademesi ve sonuçları ile Mustafa Kemal Paşa'nın Suriye-Filistin Cephesi'ndeki Katma Muharebesi faaliyetlerini pekiştiriniz.

Alternatif Yöntem

Sınır dışı yardım cepheleri sonu '-ya' ekiyle bitenler (Galiçya, Romanya, Makedonya) olarak kodlanabilir. Bu cephelerin hepsi Avrupa'da müttefiklere yardım amaçlıdır; Akdeniz veya sömürge yollarını kesme hedefleri taşımaz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 659Soru →

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin mücadele ettiği savunma ve yardım cephelerinin stratejik hedefleri, askerî gelişmeleri ve siyasi sonuçları değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Suriye-Filistin Cephesi, başarısızlıkla sonuçlanan Kanal Harekâtı'nın ardından açılmış ve Osmanlı kuvvetleri bu hatta İngiliz ilerleyişini durdurmaya yönelik savunma muharebeleri yapmıştır.

Cevap

Suriye-Filistin Cephesi, başarısızlıkla sonuçlanan Kanal Harekâtı'nın ardından açılmış ve Osmanlı kuvvetleri bu hatta İngiliz ilerleyişini durdurmaya yönelik savunma muharebeleri yapmıştır.
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Mısır'ı geri almak ve Süveyş Kanalı'nı denetim altına almak için başlattığı Kanal Harekâtı başarısızlıkla neticelenmiştir. Bunun üzerine İngiliz kuvvetleri taarruza geçerek Sina Yarımadası üzerinden ilerlemiş, Osmanlı ordusu ise geri çekilerek Suriye ve Filistin topraklarında savunma muharebelerine girişmiştir. Dolayısıyla Suriye-Filistin Cephesi, taarruzun savunmaya dönüştüğü tipik bir savunma cephesidir.

Adım Adım Çözüm

1
I. Dünya Savaşı'ndaki savunma ve yardım cephelerinin açılma amaçlarını ve niteliklerini sınıflandırınız.
Savunma cepheleri Osmanlı topraklarını korumak (Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen, Çanakkale); yardım cepheleri ise sınır dışında müttefiklere destek olmak (Galiçya, Romanya, Makedonya) amacıyla açılmıştır.
Cephelerin taarruz, savunma ve yardım olarak kategorize edilmesini doğru kavramak seçenekleri ayırt etmeyi sağlar.
2
Suriye-Filistin Cephesi'nin gelişim sürecini inceleyiniz.
Osmanlı Devleti'nin taarruz amacıyla icra ettiği I. ve II. Kanal Harekâtları başarısız olunca İtilaf kuvvetleri (İngilizler) taarruza geçmiş, Osmanlı ordusu ise geri çekilerek Suriye-Filistin savunma hattını kurmuştur.
Kanal taarruzunun savunma cephesine dönüşme dinamiği, konunun temel neden-sonuç ilişkisidir.
3
Diğer cephelerle ilgili verilen bilgilerin doğruluğunu değerlendiriniz.
Galiçya ve Romanya yardım cephesi olup toprak kazanma amacı gütmez; Hicaz'daki isyan İslamcılık politikasının iflasını simgeler; Kut'ül Amare sonrası İngilizler Bağdat'ı işgal etmiştir; yardım cepheleri Lozan ile değil 1917-1918'de Rusya'nın çekilmesiyle kapanmıştır.
Çeldiricilerdeki tarihsel ve kavramsal yanılgılar elenerek doğru yanıta ulaşılır.

Anahtar Kavram

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Savunma ve Yardım Cephelerinin Nitelikleri ve Stratejik Sonuçları

İpuçları

1
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndaki cephelerini 'taarruz', 'savunma' ve 'yardım' olarak gruplandırıp bunların açılış gerekçelerini hatırlayınız.
2
Kanal Harekâtı'nın ardından geri çekilen birliklerin hangi bölgede savunma hattı kurduğunu ve yardım cephelerinin sınır dışı niteliğini göz önüne alınız.
3
Kanal taarruzunun devamında İngiliz ordusunun ilerleyişini durdurmak amacıyla açılan cephe Suriye-Filistin Cephesi'dir.

Daha Fazla Pratik

Kut'ül Amare Zaferi'nin Irak Cephesi'ndeki rolü ve Halil (Kut) Paşa'nın faaliyetleriyle ilgili kronolojik sorular çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Cepheleri açılış amaçlarına göre kodlayarak (Taarruz: Kafkas, Kanal; Savunma: Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen; Yardım: Galiçya, Romanya, Makedonya - 'YA' ile bitenler) sınır içi müdafaa ve müttefik desteği ayrımından doğru sonuca ulaşılabilir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 660Soru →

Paris Barış Konferansı'nda Yunanistan Başbakanı Elefterios Venizelos, Batı Anadolu ve İzmir'in Yunanistan'a bırakılmasını sağlamak amacıyla konferans heyetine sahte nüfus istatistikleri ve asılsız raporlar sunmuştur.

Yunanistan'ın bu girişiminde Batı Anadolu'ya yönelik işgal ve ilhak taleplerini uluslararası kamuoyunda meşrulaştırmak için doğrudan dayanak olarak kullandığı temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bölgedeki Rum nüfusunun Türklerden fazla olduğunu iddia ederek Wilson İlkeleri'nin çoğunluk esasına (self-determinasyon) dayanması

Cevap

Bölgedeki Rum nüfusunun Türklerden fazla olduğunu iddia ederek Wilson İlkeleri'nin çoğunluk esasına (self-determinasyon) dayanması
Yunanistan, Paris Barış Konferansı'nda Batı Anadolu ve İzmir'i ele geçirebilmek için ABD Başkanı Wilson'un ortaya koyduğu 'Her millet çoğunlukta olduğu bölgede kendi geleceğini belirleme hakkına sahiptir' (self-determinasyon) kuralını istismar etmiştir. Bu doğrultuda bölgede Rumların Türklerden daha fazla olduğunu ve Hristiyan halkın katledildiğini iddia eden sahte istatistikler ve raporlar sunarak işgal kararına uluslararası meşruiyet kazandırmayı hedeflemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Wilson İlkeleri'nin Osmanlı Devleti'ni ve etnik yapıları ilgilendiren maddesini analiz etmek
Wilson İlkeleri'nin 12. maddesi, Osmanlı Devleti'nde Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerde kesin egemenlik hakkı tanınacağını, Türk olmayan diğer milletlere de çoğunlukta oldukları takdirde kendi kaderini tayin hakkı (self-determinasyon) verileceğini öngörmüştür.
Paris Barış Konferansı'nda devletlerin taleplerini uluslararası hukuka uydurabilmek için Wilson İlkeleri'ne uygun gerekçeler üretmesi gerekmektedir.
2
Yunanistan'ın Paris Barış Konferansı'ndaki tutumunu ve sunduğu sahte raporların amacını değerlendirmek
Yunanistan Başbakanı Venizelos, İzmir ve çevresinde Rum nüfusun çoğunlukta olduğunu ve Türklerin Hristiyan ahaliyi katlettiğini iddia eden sahte raporlar sunarak Wilson İlkeleri'nin çoğunluk maddesini lehine çevirmeyi amaçlamıştır.
İngiltere de Doğu Akdeniz'de güçlü bir İtalya yerine kendi güdümünde bir Yunanistan görmek istediği için bu sahte tezleri desteklemiş ve İzmir'in Yunanistan tarafından işgaline onay verilmiştir.
3
Doğru seçeneği belirleyip çeldiricileri elemek
Yunanistan'ın taleplerinin temel hukuki/siyasi dayanağı Wilson İlkeleri'nin self-determinasyon ilkesidir.
Gizli antlaşmalarda İzmir İtalya'ya verilmişti; Mondros'un 24. maddesi Doğu Anadolu ile ilgilidir; Brest-Litovsk ise Kafkas cephesini ilgilendirir.

Anahtar Kavram

Paris Barış Konferansı'nda Wilson İlkeleri'nin çoğunluk (self-determinasyon) ilkesinin istismar edilmesi ve İzmir'in Yunanistan'a bırakılması

İpuçları

1
Yunan heyetinin sunduğu belgelerin nüfus ve demografik iddialar içerdiğine dikkat ediniz.
2
I. Dünya Savaşı sonrasında uluslararası sınırlarda 'çoğunluk esası' getiren ABD kaynaklı ilkeleri hatırlayınız.
3
Wilson İlkeleri'nde yer alan ve her milletin kendi çoğunluk bölgesinde bağımsız/özerk olabileceğini belirten self-determinasyon kuralını düşününüz.

Daha Fazla Pratik

Paris Barış Konferansı sonrasında İzmir'in işgalinin haksızlığını ve Türklerin çoğunlukta olduğunu uluslararası düzeyde kanıtlayan Amiral Bristol Raporu konusunu inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökündeki 'sahte nüfus istatistikleri' ifadesinden yola çıkarak, nüfus çoğunluğunu esas alan tek uluslararası ilkenin Wilson İlkeleri'ndeki self-determinasyon maddesi olduğu doğrudan tespit edilebilir.
Tahmini Süre:1m 0s
ÖncekiSayfa 33 / 41Sonraki