Examkin

Dil Bilgisi

823 soru

Soru 561Soru →

Resmî yazışmaların ve dökümantasyon süreçlerinin takibinde kelimelerin görevlerini doğru belirlemek anlam karışıklıklarını önler. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret bildiren sözcükler farklı türlerde (sıfat ve zamir) kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu belgeleri hemen arşive kaldırın, şunları ise yarınki toplantı dosyasına ekleyin.

Cevap

İşaret bildiren 'bu' ve 'şunları' sözcüklerinin sırasıyla sıfat ve zamir görevinde kullanıldığı seçenek doğrudur.
Doğru cevapta yer alan 'bu' sözcüğü 'belgeler' ismini niteleyerek bir işaret sıfatı oluşturmuştur. Aynı cümlede geçen 'şunları' sözcüğü ise herhangi bir isme bağlanmadan, doğrudan varlıkların yerini tuttuğu için işaret zamiridir. Böylece aynı cümlede iki farklı görevde işaret sözcüğü kullanılmış olur.

Adım Adım Çözüm

1
İşaret bildiren sözcükleri (bu, şu, o, öteki, beriki, bura, şura vb.) tespit et.
Tespit edilen sözcükler: 'bu' ve 'şunları'.
Soru kökü işaret bildiren sözcüklerin görev farkını sormaktadır.
2
Sözcüklerin bir ismi işaret edip etmediğini kontrol et.
'Bu' sözcüğü 'belgeleri' isminden önce gelerek onu işaret etmektedir (Sıfat).
İsimden önce gelip onu niteleyen veya belirten sözcükler sıfattır.
3
Sözcüklerin bir ismin yerini tutup tutmadığını kontrol et.
'Şunları' sözcüğü belirli nesnelerin adını söylemek yerine onların yerini tutmaktadır (Zamir).
İsmin yerini tutan sözcükler zamirdir.

Anahtar Kavram

İşaret sıfatları bir isme ihtiyaç duyarken, işaret zamirleri ismin yerini tek başlarına tutarlar.

İpuçları

1
İşaret sözcüğünden sonra bir isim geliyor mu ve o ismi mi kastediyor, buna dikkat edin.
2
İşaret sıfatları genellikle çekim eki almazken, işaret zamirleri çoğunlukla hal eklerini (şunu, oraya, bundan) alırlar.
3
Cümledeki 'bu' ve 'şunları' kelimelerine odaklanın; hangisi bir ismin önüne gelmiş, hangisi ismin yerine geçmiş?

Daha Fazla Pratik

Benzer bir ayrımı 'o' sözcüğü için kişi zamiri mi yoksa işaret zamiri mi olduğu üzerinden de çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 562Soru →

İsimlerin önüne gelerek onları renk, durum ve biçim yönünden niteleyen sözcüklere "niteleme sıfatı" denir. Niteleme sıfatlarını bulmak için isme "Nasıl?" sorusu sorulur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde niteleme sıfatı kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıcak çayını yudumlarken gazetesini keyifle okuyordu.

Cevap

Sıcak çayını yudumlarken gazetesini keyifle okuyordu.
Sıcak çay ifadesindeki 'sıcak' sözcüğü, çayın bir özelliğini (durumunu) belirttiği ve isme sorulan 'Nasıl?' sorusuna cevap verdiği için niteleme sıfatıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki isimleri ve onlardan önce gelen sözcükleri tespit et.
Cümlelerde 'çay', 'soru', 'kişi', 'anlatmak' (fiil) ve 'öğrenci' sözcükleri incelenir.
Sıfatlar her zaman bir ismin önüne gelerek onu etkiler.
2
İsimlere 'Nasıl?' sorusunu yönelterek niteleme sıfatını ara.
'Nasıl çay?' sorusuna 'sıcak' cevabı alınır.
Niteleme sıfatları varlıkların kalıcı özelliklerini (renk, durum, biçim) gösterir.
3
Diğer seçeneklerdeki sıfatların türlerini belirle.
Diğer seçeneklerde işaret, sayı ve belgisiz sıfatlar (belirtme sıfatları) ile zarf bulunmaktadır.
Sıfat türleri arasındaki farkı ayırt etmek doğru sonuca ulaştırır.

Anahtar Kavram

Niteleme Sıfatları

İpuçları

1
Niteleme sıfatlarını bulmak için isme 'Nasıl?' sorusunu sormalısın.
2
Cümlelerdeki isimlerden önce gelen kelimelere bak: Sıcak, bu, üç, güzel, birkaç. Hangisi bir varlığın rengini veya durumunu anlatıyor?
3
'Nasıl çay?' sorusuna cevap veren kelimeyi bulduğunda doğru şıkka ulaşmış olacaksın.

Daha Fazla Pratik

Niteleme sıfatları ile zarflar arasındaki farkı pekiştirmek için fiillere 'Nasıl?' sorusu sorulan cümleleri inceleyebilirsin.

Alternatif Yöntem

Sıfatları iki ana gruba ayırabilirsin: Niteleme (Durum bildiren) ve Belirtme (İşaret, Sayı vb.). Sadece durum bildiren 'sıcak' kelimesinin olduğu şıkkı işaretleyebilirsin.
Tahmini Süre:45s
Soru 563Soru →

Sıfatlar (ön adlar), isimlerin önüne gelerek onları nitelik veya belirtme yönünden etkileyen sözcüklerdir. Bir isim aynı cümlede hem niteleme hem de belirtme sıfatını birlikte alarak nitelenebilir ve belirtilebilir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir isim hem niteleme hem de belirtme sıfatını bir arada almıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bazı eski dosyalar kurumun arşivinde özenle muhafaza ediliyor.

Cevap

Bazı eski dosyalar kurumun arşivinde özenle muhafaza ediliyor cümlesinde 'dosyalar' ismi hem niteleme hem belirtme sıfatı almıştır.
Doğru yanıt olan cümlede 'dosyalar' ismi ele alındığında; 'nasıl dosyalar?' sorusuna cevap veren 'eski' sözcüğü niteleme sıfatıdır. 'Hangi dosyalar?' sorusuna tam bir kesinlik vermeden yanıt veren 'bazı' sözcüğü ise bir belirtme sıfatı olan belgisiz sıfattır. Böylece tek bir isim her iki tür sıfatla da nitelenmiş ve belirtilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki isimleri ve onların önüne gelen sözcükleri tespit et.
Doğru seçenekteki odak noktamız 'dosyalar' ismidir.
Sıfatlar daima isimlerin önüne gelir ve onları etkiler.
2
Tespit edilen ismi etkileyen sözcüklerin türlerini belirle.
'Bazı' sözcüğü belgisizlik yönüyle ismi belirttiği için belgisiz sıfattır (belirtme sıfatı grubu). 'Eski' sözcüğü ismin durumunu bildirdiği için niteleme sıfatıdır.
Soruda istenen 'hem niteleme hem belirtme' koşulunu test etmek için bu ayrım gereklidir.
3
Aynı isme yönelik birden fazla türde sıfat olup olmadığını kontrol et.
'Dosyalar' ismi her iki tür sıfatı da (bazı + eski) almıştır.
Soru kökündeki temel kısıt budur.

Anahtar Kavram

Sıfatların (Ön Adların) Görevleri ve Türleri

İpuçları

1
Cümlelerdeki isimlerin önüne gelen birden fazla sözcük olup olmadığını inceleyin.
2
Bir sözcüğün niteleme sıfatı olması için 'Nasıl?', belirtme sıfatı (işaret, belgisiz, sayı) olması için 'Hangi/Kaç?' gibi sorulara yanıt vermesi gerekir.
3
'Bazı eski dosyalar' tamlamasındaki sözcüklerin türlerine ve hangi isme bağlı olduklarına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

İşaret sıfatı ile işaret zamiri arasındaki farkı pekiştirmek için benzer yapıda ancak zamir içeren örnekleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Cümlelerdeki sıfatları türlerine göre (Niteleme = N, Belirtme = B) etiketleyip, bir ismin başında hem 'N' hem 'B' etiketinin olup olmadığını kontrol edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 564Soru →

Türkçede sert ünsüzlerle (p,c\c,t,kp, ç, t, k) biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde, bu sert ünsüzler yumuşayarak b,c,d,gb, c, d, g veya g˘ğ seslerine dönüşür. Bu ses olayına ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bahçedeki ağacın dalları rüzgarda sallanıyordu.

Cevap

Bahçedeki ağacın dalları rüzgarda sallanıyordu cümlesinde 'ağacın' sözcüğü ünsüz yumuşamasına örnektir.
Doğru cevap olan cümlede geçen 'ağacın' sözcüğü, 'ağaç' köküne ünlüyle başlayan bir ilgi eki getirilmesi sonucu 'ç' sesinin 'c'ye dönüşmesiyle oluşmuştur. Bu durum soruda verilen ünsüz yumuşaması tanımına tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini belirle.
İkinci cümledeki 'ağacın' sözcüğünün kökü 'ağaç' olarak tespit edilir.
Ses olaylarını görebilmek için kelimenin ek almadan önceki halini bilmek gerekir.
2
Kökün son harfini ve gelen eki incele.
'Ağaç' (sert ünsüz 'ç') + '-ın' (ünlüyle başlayan ek).
Yumuşama kuralı, sert ünsüzle biten köke ünlüyle başlayan ek gelmesiyle oluşur.
3
Meydana gelen ses değişimini kontrol et.
'ç' sesinin 'c' sesine dönüştüğü görülür (c\c→cç \rightarrow c).
Tanımda belirtilen p,c\c,t,k→b,c,d,g/g˘p, ç, t, k \rightarrow b, c, d, g/ğ kuralına tam uyum sağlanmıştır.

Anahtar Kavram

Ünsüz Yumuşaması (Değişimi)

İpuçları

1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini (asıl hallerini) düşünerek bir harf değişikliği olup olmadığını kontrol edin.
2
Özellikle kelime sonlarında yer alan p,c\c,t,kp, ç, t, k harflerinin ek aldığında b,c,d,g,g˘b, c, d, g, ğ harflerine dönüşüp dönüşmediğine bakın.
3
'Ağaç' kelimesine '-ın' eki getirdiğinizde kelime nasıl telaffuz edilir ve yazılır?

Daha Fazla Pratik

Ünsüz yumuşamasına aykırı olan 'tek heceli kelimeler' veya 'özel isimler' gibi istisnaları inceleyerek konuyu derinleştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sert ünsüzleri 'Fıstıkçı Şahap' (f,s,t,k,c\c,s\c,h,pf, s, t, k, ç, ş, h, p) şeklinde kodlayabilir ve bu seslerle biten kelimelerin ünlüyle başlayan ek aldığında nasıl değiştiğini takip edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 565Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türk Dil Kurumu'nun yeni yönetim binasının açılışına, pek çok dil bilimci ve akademisyen davet edildi.

Cevap

Türk Dil Kurumu'nun ifadesinde yapılan yazım yanlışıdır; çünkü kurum adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Türk Dil Kurumu bir kuruluş adıdır. Türk Dil Kurumu'nun yazımı yanlıştır; kural gereği 'Türk Dil Kurumunun' şeklinde, kesme işareti kullanılmadan yazılmalıdır. Bu kural, kurum, kuruluş, kurul, merkez, enstitü gibi yer adlarının tamamı için geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Kurum ve kuruluş adlarına gelen eklerin yazım kuralını kontrol et.
TDK'ye göre kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
Resmî makam ve kuruluş isimlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi ve eklerin bitişik yazılması esastır.
2
Özel adlara getirilen eklerin (yapım eki ve sonrası) ayrılma durumunu incele.
Türkçenin kelimesinde '-çe' yapım eki olduğu için sonra gelen çekim eki ayrılmaz.
Özel isimlerde bir kez yapım eki kullanıldıktan sonra eklenen hiçbir ek kesme işaretiyle ayrılmaz.
3
Yabancı kökenli ve teknik sözcüklerin (laboratuvar, inisiyatif, entelektüel vb.) yazımını doğrula.
Laboratuvar ve inisiyatif sözcükleri güncel TDK kılavuzuna göre doğru yazılmıştır.
Sözcüklerin özgün dillerindeki halleri ile Türkçeye geçiş biçimleri TDK tarafından standartlaştırılmıştır.

Anahtar Kavram

Kurum ve Kuruluş Adlarına Gelen Eklerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki kurum/kuruluş adlarına ve bu adlara gelen eklere dikkat edin.
2
Özel isimlerin tamamı kesme işaretiyle ayrılmaz; kurumlar ve yapım eki almış kelimeler bu kuralın istisnasıdır.
3
Özellikle Türk Dil Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi gibi yapılara gelen eklerin nasıl yazıldığını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Avrupa Birliği'ne gelen eklerin neden kesmeyle ayrıldığını araştırarak istisnai durumları pekiştirin.

Alternatif Yöntem

Yanlışı bulmak için önce 'yapım eki' kuralını (Türkçe-nin), ardından 'kurum/kuruluş' kuralını (TDK-nin) kontrol etmek en hızlı yöntemdir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 566Soru →

Türkçede "bir" sözcüğü; sayı sıfatı veya belgisiz sıfat (belirtme sıfatları) olarak kullanılabildiği gibi, "aynı" anlamını karşıladığında niteleme sıfatı görevini de üstlenebilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "bir" sözcüğü niteleme sıfatı görevinde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dışarıdan bakıldığında ikisi de bir boyda görünüyor, ayırt etmek çok zor.

Cevap

İkisinin de aynı boyda olduğunu belirten seçenekteki "bir" sözcüğü niteleme sıfatıdır.
Doğru cevapta yer alan "bir boyda" ifadesindeki "bir", varlıkların ortak bir özelliğini (aynı olma durumunu) bildirdiği için niteleme sıfatıdır. KPSS ve benzeri sınavlarda "bir" sözcüğünün bu özel kullanımı ayırt edici bir noktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki "bir" sözcüklerinin yerine "aynı" kelimesini koymayı deneyin.
Sadece "bir boyda" ifadesi "aynı boyda" şeklinde anlamlı bir bütün oluşturur.
"Bir" sözcüğü "aynı" anlamını veriyorsa niteleme sıfatıdır.
2
Diğer seçeneklerdeki "bir" sözcüklerinin miktar mı yoksa belirsizlik mi bildirdiğini kontrol edin.
"Bir dost" (sayı), "bir akşam" (belgisizlik) bildirmektedir.
Sayı ve belgisizlik bildiren sözcükler niteleme değil, belirtme sıfatıdır.
3
Sıfat olmayan kullanımları ayırt edin.
"Bir sen" (sadece sen) ve "bir de" kullanımları edat veya zarf görevindedir.
İsmi nitelemeyen veya belirtmeyen sözcükler sıfat olamaz.

Anahtar Kavram

"Bir" sözcüğünün niteleme sıfatı olarak kullanımı

İpuçları

1
"Bir" sözcüğü her zaman sayı veya belirsizlik bildirmez; bazen varlığın durumunu niteler.
2
Cümledeki "bir" yerine "aynı" sözcüğünü getirebiliyorsanız o bir niteleme sıfatıdır.
3
"Bir boyda", "bir yaşta", "bir yolda" gibi kalıplarda "aynı" anlamı olup olmadığına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Sıfat ve zamir ayrımını pekiştirmek için 'o' ve 'bu' sözcüklerinin görevlerini inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 567Soru →

Türkçede bir sözcük en az bir yapım eki aldığında "gövde" kabul edilir. Şayet bu gövdeye yeni yapım ekleri getirilirse sözcük "gövdeden türemiş" sayılır. Bazı türemiş sözcüklerin oluşumu sırasında kök veya gövdede ünlü kaybı (hece düşmesi) meydana gelebilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, hem gövdeden türemiş hem de türetilirken ünlü kaybına uğramış bir yapıdadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Okul kantinlerinde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazandırılması amaçlanmaktadır.

Cevap

Sağlıklı beslenme ifadesindeki "beslenme" sözcüğü hem gövdeden türemiştir hem de türetilirken ünlü kaybına uğramıştır.
Beslenme sözcüğü incelendiğinde; kök "besi" (isim), ilk yapım eki "-le" gelince ünlü kaybı olur (besle-). Bu aşamada sözcük artık bir gövdedir. Bu gövde üzerine "-n" ve "-me" yapım ekleri de gelerek sözcüğü gövdeden türemiş hale getirmiştir. Dolayısıyla her iki şartı da karşılar.

Adım Adım Çözüm

1
Kök türünü ve ilk eki belirleme
Sözcüğün kökü "besi" ismidir. Üzerine gelen "-le" (isimden fiil yapım eki) ile "besle-" halini almıştır.
Sözcüğün en küçük anlamlı parçası ile yapım eki arasındaki ses olayını tespit etmek gerekir.
2
Ses olayını analiz etme
"Besi" sözcüğündeki "i" ünlüsü, yapım eki alırken düşmüştür (Besi + le -> Besle).
Sorudaki 'türetilirken ünlü kaybı' şartının sağlandığını doğrulamak içindir.
3
Gövdeden türeme durumunu kontrol etme
"Besle-" gövdesi üzerine "-n" (fiilden fiil yapım eki) ve "-me" (fiilden isim yapım eki) gelmiştir.
Sözcüğün en az iki yapım eki alarak 'gövdeden türemiş' statüsüne girip girmediğini belirlemek içindir.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türeme ve Ünlü Kaybı İlişkisi

İpuçları

1
Bir sözcüğün gövdeden türemesi için en az iki yapım eki (kök + yapım eki + yapım eki) alması gerektiğini unutmayın.
2
Ünlü kaybının 'türetilirken' olması demek, düşmenin yapım eki geldiğinde gerçekleşmesi demektir; çekim eki alan basit sözcükleri eleyin.
3
Seçeneklerdeki 'ayır-', 'besi-', 'ileri-', 'sarı-' gibi kökleri ve aldıkları yapım eki sayılarını karşılaştırın.

Daha Fazla Pratik

Ünlü kaybının sadece isimden fiil yapım eklerinde değil (sızla-), fiilden fiil (ayrıl-) veya isimden isim (yalnız) eklerinde de karşınıza çıkabileceğini hatırlayarak benzer örnekler bulun.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri eklerine ayırarak bir tablo yapın: 'Kök + YE1 (Ses olayı var mı?) + YE2 (Gövdeden türeme var mı?)'. Bu yöntem karmaşık yapıları görmenizi kolaylaştırır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 568Soru →

Türkçede sözcüklerin kökleri, yansıttıkları temel anlamın türüne göre 'isim kökü' ve 'fiil kökü' olarak ikiye ayrılır. Sözcükler yapım ekleri alarak türetilirken kök ile yeni sözcük arasında anlam bağı korunur; ancak bu süreçte meydana gelen ses olayları bazen kökün türünü belirlemeyi güçleştirebilir.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şehrin gürültüsünden kaçıp kütüphanenin sessizliğinde yalnız kalmayı tercih ediyordu.

Cevap

İnsanın tek başına olduğunu belirten sözcüğün kökü, diğerlerinden farklı olarak isim köküdür.
İnsanın tekliğini ifade eden kelimenin kökü 'yalın' sözcüğüdür. 'Yalın' sözcüğü mastar eki alamadığı için isim köküdür. Diğer seçeneklerdeki kelimelerin kökleri ise (çevir-, yanıl-, kıs-, doğ-) mastar eki alabildikleri için fiil köküdür.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini belirleyiniz ve varsa ses olaylarını tespit ediniz.
Çevreci (çevir-), Yanlış (yanıl-), Kısa (kıs-), Doğu (doğ-), Yalnız (yalın).
Kök türünü belirlemek için yapım eklerini çıkarıp köke ulaşmak gerekir.
2
Bulunan köklere '-mak/-mek' mastar ekini getirerek tür testi yapınız.
Çevir-mek (fiil), Yanıl-mak (fiil), Kıs-mak (fiil), Doğ-mak (fiil), Yalın-mak (anlamsız, isim).
Mastar eki alan kökler fiil, alamayanlar isim köküdür.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı belirleyiniz.
Dört adet fiil köküne karşılık bir adet isim kökü bulunmaktadır.
Soruda tür bakımından farklı olan kök sorulmuştur.

Anahtar Kavram

Kök Türü ve Ses Olayları İlişkisi

İpuçları

1
Altı çizili kelimelerde ünlü düşmesi olup olmadığını kontrol edin; kökü bulmak için kelimenin en yalın haline gidin.
2
Kelimelerin köklerine mastar eki getirmeyi deneyin: 'çevir-mek', 'yanıl-mak', 'yalın-mak' hangisi kulağa doğru geliyor?
3
'Hata' anlamına gelen kelime bir fiilden türetilirken, 'tek başına' anlamına gelen kelime bir isimden türetilir. Bu ikiliye özellikle dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesi görülen diğer türemiş sözcüklerin (besle-, oyna-, sızla-) kök türlerini analiz ederek pratik yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri cümledeki anlamlarından yola çıkarak fiil olup olamayacakları üzerinden test edebilirsiniz. Örneğin 'çevre' kelimesi bir yerin etrafını 'çevirmek' eylemiyle ilgilidir, ancak 'yalnız' kelimesi 'yalın' (saf, tek) durumuyla ilgilidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 569Soru →

"Şehrin gürültüsünden uzaklaşan yaşlı adam, hissettiği huzurla göğsünü gere gere yürürken ufacık bir kulübenin önünde durdu ve etrafına baktı."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması ses olayına dair bir örnek bulunmamaktadır.
Doğru seçenek olan ses olayına dair cümlede hiçbir örnek yoktur. Ünlü daralması olması için fiilin sonundaki geniş ünlünün daralması gerekirdi (örneğin 'bekliyor' gibi), ancak cümlede böyle bir yapı yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki kelimelerin kök ve ek tahlilini yap
"Şehir-in" -> Şehrin (Ünlü düşmesi), "His-s-et-tik-i" -> Hissettiği (Ünsüz türemesi, benzeşmesi ve yumuşaması), "Göğüs-ü" -> Göğsünü (Ünlü düşmesi), "Ufak-cık" -> Ufacık (Ünsüz düşmesi), "Bak-tı" -> Baktı (Ünsüz benzeşmesi)
Ses olaylarını tespit edebilmek için kelimenin orijinal yapısı ile ek almış halindeki farkları görmek gerekir.
2
Bulunan ses olaylarını seçeneklerle karşılaştır
Ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi örnekleri cümlede bulunmuştur.
Seçeneklerde verilen olayların metinde karşılığı olup olmadığını doğrulamak için.
3
Ünlü daralması kuralını kontrol et
Cümlede "-yor" eki veya daralmaya uğramış "de-", "ye-" gibi bir kök bulunmadığı için daralma gerçekleşmemiştir.
Soruda olmayan ses olayını kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

Türkçede Ses Olaylarının Metin Üzerinde Tespiti

İpuçları

1
Cümledeki kelimelerin köklerini düşünerek ek aldıklarında uğradıkları değişimleri inceleyin.
2
"Şehrin", "hissettiği" ve "baktı" kelimelerinde birden fazla ses olayı gerçekleşmiş olabilir; her birini ayrı ayrı değerlendirin.
3
"Ünlü daralması" olabilmesi için genellikle "-yor" eki almış bir fiil veya "de-", "ye-" gibi istisna köklerin ünlüyle başlayan ek alması gerekir; cümlede bu tür bir kullanım olup olmadığını kontrol edin.

Daha Fazla Pratik

Cümledeki 'ufacık' kelimesini inceleyerek burada gerçekleşen ses olayını (ünsüz düşmesi) diğer seçeneklerle karşılaştırın.

Alternatif Yöntem

Metinde geçen kelimeleri bir tabloya dökerek hangi ses olaylarını barındırdıklarını işaretlemek, 'yoktur' tarzı sorularda hata payını en aza indirir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 570Soru →

Türkçede bir sözcüğün yapısı incelenirken o sözcüğün yapım eki alıp almadığına bakılır. Yapım eki almamış sözcükler 'basit', en az bir yapım eki almış sözcükler ise 'türemiş' yapılıdır. Bazı sözcükler türetilirken köklerinde ses düşmesi veya ünsüz kaybı gibi değişiklikler meydana gelebilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nöbetten çıkan genç memur, odasındaki koltuğun üzerinde yorgunluktan mışıl mışıl uyudu.

Cevap

Mışıl mışıl uyudu ifadesindeki 'uyudu' sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı için yapısı bakımından basittir.
Uyudu sözcüğünün kökü 'uyu-' fiilidir. Bu sözcük sadece '-du' görülen geçmiş zaman ekini almıştır. Zaman ekleri çekim eki kategorisinde olduğu ve sözcüğün anlamını değiştirmediği için bu sözcük basit yapılıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini belirle.
yükseldi (yüksek), sarardı (sarı), uyudu (uyu-), kanadı (kan), yaşadı (yaş)
Sözcüğün yapısını belirlemek için temel anlam birimi olan köke inmek gerekir.
2
Sözcüklerin aldığı eklerin türünü (yapım/çekim) kontrol et.
yüksek-el (yapım), sarı-ar (yapım), kan-a (yapım), yaş-a (yapım), uyu-du (çekim)
Yapım eki sözcüğün anlamını veya türünü değiştirirken, çekim eki sadece durumunu veya zamanını belirtir.
3
Ses olaylarını dikkate alarak yapısal sınıflandırmayı yap.
Dört sözcük türemiş, bir sözcük ise basittir.
Yükseldi, sarardı, kanadı ve yaşadı sözcükleri isimden fiil yapım ekleri alarak türemiş hale gelmiştir.

Anahtar Kavram

Sözcük yapısı; basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır. Türemiş sözcüklerde yapım eki bulunurken basit sözcüklerde bulunmaz.

İpuçları

1
Sözcüğün yapısını belirlemek için sadece görünen haline değil, en küçük anlamlı parçası olan köküne odaklanın.
2
Zaman eklerinin (-dı, -yor, -acak vb.) çekim eki olduğunu ve sözcüğü türemiş yapmayacağını unutmayın.
3
Bazı sözcüklerde yapım eki gelirken ünlü düşmesi (sarı-ar > sarar) veya ünsüz düşmesi (yüksek-el > yüksel) gibi olaylar gerçekleşmiş olabilir.

Daha Fazla Pratik

İsimden türeyen fiiller ile fiilden türeyen isimleri ayırt etmeye yönelik ek çalışmaları yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüğü eklerine ayırdığınızda, kök ile gövde arasında bir anlam değişikliği olup olmadığını kontrol edin. Eğer 'yeni bir kavram' oluşmuşsa sözcük türemiştir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 571Soru →

Türkçede en az bir yapım eki almış sözcükler 'türemiş sözcük' (gövde), en az iki yapım eki almış sözcükler ise 'gövdeden türemiş sözcük' olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde gövdeden türemiş bir sözcük kullanılmamıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Seçkin bir davetli grubu törende hazır bulunuyordu.

Cevap

Cümlelerin hangisinde gövdeden türemiş (en az iki yapım eki almış) bir sözcük bulunmadığı sorulmuştur. 'Seçkin' sözcüğü sadece bir yapım eki aldığı için cevap budur.
Seçkin sözcüğünde sadece bir adet yapım eki (-kin) bulunmaktadır. Türkçede bir sözcüğün gövdeden türemiş kabul edilebilmesi için en az iki yapım eki alması şarttır. Bu nedenle 'seçkin' sözcüğü sadece türemiş bir sözcüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki altı çizili veya vurgulanan sözcükleri kök ve eklerine ayırın.
Korkusuzluk (Kork-u-suz-luk), Yalnızlık (Yalın-ız-lık), Yanlışlık (Yan-ıl-ış-lık), Verimli (Ver-im-li), Seçkin (Seç-kin).
Sözcüğün kaç tane yapım eki aldığını belirlemek için doğru morfolojik analiz gereklidir.
2
Yapım eklerini sayarak 'gövdeden türemiş' olma şartını (en az 2 yapım eki) kontrol edin.
A, B, C ve D seçeneklerindeki sözcüklerin tamamı en az iki yapım eki almıştır.
Gövdeden türemiş sözcükler en az bir yapım eki almış bir gövdeye tekrar yapım eki getirilmesiyle oluşur.
3
Kalan seçeneği analiz edin.
'Seçkin' sözcüğü 'seç-' fiil köküne '-kin' fiilden isim yapım ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Başka yapım eki yoktur.
Sadece bir yapım eki alan sözcükler türemiştir (gövdedir) ama 'gövdeden türemiş' değildir.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türemiş Sözcük Analizi

İpuçları

1
'Gövde' bir yapım eki almış halidir, 'gövdeden türemek' ise o gövdenin üzerine bir tane daha yapım eki gelmesidir.
2
Kelime köklerini bulurken ünlü düşmesi (yalnız, yanlış) gibi ses olaylarına dikkat edin.
3
Cevap olan sözcükte sadece bir tane yapım eki bulunmaktadır; çekim eklerini yapım ekiyle karıştırmayın.

Daha Fazla Pratik

Sözcüklerin hem yapım eki hem çekim eki aldığı durumları incelemek için karışık ek analizi sorularına göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 572Soru →

Türkçede Arapça kökenli bazı sözcükler, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında veya "etmek, olmak" gibi yardımcı eylemlerle birleştiklerinde sözcüğün sonundaki ünsüz ikizleşir. Bu ses olayına "ünsüz türemesi" (ünsüz ikizleşmesi) denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesine örnek olabilecek bir kullanım vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Talebimizi yerinde bulmadığı için başvurumuzu reddetti.

Cevap

Başvurunun reddedildiğini belirten seçenekte 'reddetmek' sözcüğü ünsüz türemesine örnektir.
Doğru yanıt olan cümlede geçen 'reddetti' sözcüğü, 'red' kökü ve 'etmek' yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu birleşme sırasında 'red' sözcüğünün sonundaki 'd' ünsüzü ikizleşmiş (türemiş) ve kelime 'reddetti' halini almıştır. Bu, ünsüz türemesinin klasik bir örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik fiilleri ve ek almış sözcükleri inceleyin.
Seçeneklerde 'destek oldu', 'sabırla', 'reddetti', 'nefes aldı' ve 'çalıştı' yapıları dikkat çekmektedir.
Ünsüz türemesi genellikle bu tür birleşimlerde ortaya çıkar.
2
Seçilen sözcükleri köklerine ayırarak ses değişimini kontrol edin.
'Red + etti' birleşimi incelendiğinde, kökteki 'd' sesinin ikizleşerek 'reddetti' biçimine dönüştüğü görülür.
Tek heceli ve Arapça kökenli bazı kelimeler ünlüyle başlayan unsur aldığında son ünsüz türemeye uğrar.

Anahtar Kavram

Ünsüz türemesi, bir sözcüğün yardımcı fiille birleşmesi veya ek alması sırasında aslen kökte olmayan bir ünsüzün ortaya çıkmasıdır.

İpuçları

1
Cümlelerde 'etmek' veya 'olmak' yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik eylemlere odaklanın.
2
'His, af, zan, red' gibi kelimelerin birleşirken son harflerinin iki defa yazılıp yazılmadığını kontrol edin.
3
'Red' ve 'etmek' kelimeleri birleştiğinde ortaya çıkan yazım şeklini ve oradaki 'd' harfinin durumunu düşünün.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesinin her zaman yardımcı fiillerle olmadığını, 'sırrı', 'hakkı' gibi iyelik eki alan kelimelerde de görülebileceğini hatırlayın.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri 'red-etti' yerine 'ret-etti' şeklinde yazıp yazamayacağınızı kontrol edin. Türkçede bu kelime birleşirken yumuşama ile birlikte bir ünsüz türemesi de (ikizleşme) gerçekleşir.
Tahmini Süre:50s
Soru 573Soru →

Türkçede isimlerin yerini işaret, şahıs, soru veya belgisiz yönden tutan sözcüklere zamir (adıl) denir. Bazı cümlelerde bu zamir türlerinden birkaçı bir arada bulunabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde şahıs zamiri, işaret zamiri ve belgisiz zamir bir arada kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şunu unutma ki projelerimin hiçbiri bana yeterli gelmiyor.

Cevap

Şunu unutma ki projelerimin hiçbiri bana yeterli gelmiyor.
Doğru cümlede üç farklı sözcük hâlinde zamir türü bulunmaktadır: 'Şunu' sözcüğü bir durumun yerini işaret yoluyla tuttuğu için işaret zamiri, 'hiçbiri' sözcüğü belli olmayan varlıkların yerini tuttuğu için belgisiz zamir, 'bana' sözcüğü ise bir kişinin yerini tuttuğu için şahıs zamiridir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki tüm zamir ve sıfat olabilecek sözcükleri tespit edin.
'Şunu', 'hiçbiri', 'bana' ve 'projelerim' sözcükleri incelenmelidir.
Zamirler ismin yerini tutarken sıfatlar ismi belirtir veya niteler.
2
Tespit edilen sözcüklerin türlerini belirleyin.
Şunu (işaret zamiri), hiçbiri (belgisiz zamir), bana (şahıs zamiri).
Sözcüklerin hangi ismin yerini ne şekilde tuttuğunu anlamak türü belirler.
3
Ek hâlindeki zamirleri kontrol edin.
Projeler-im (iyelik zamiri) ve hiçbir-i (iyelik zamiri).
Blueprint gereği ek hâlindeki zamirlerin varlığı analiz edilmelidir.

Anahtar Kavram

Zamir Türleri ve Sıfatla Karıştırılmaması

İpuçları

1
Zamirler ismin önüne gelmez, doğrudan ismin yerini tutar.
2
'Bu, şu, o' sözcüklerinden sonra bir isim gelip gelmediğine dikkat edin.
3
'Şunu' sözcüğü her zaman zamirdir çünkü çekim eki almıştır; işaret sıfatları genellikle çekim eki almaz.

Daha Fazla Pratik

İşaret zamirleri ile işaret sıfatları arasındaki farkı pekiştirmek için 'o' sözcüğünün hem sıfat, hem şahıs zamiri hem de işaret zamiri olduğu örnekleri inceleyin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 574Soru →

Türkçede sözcüğün anlamını değiştirmeyen, sadece sayı, durum veya iyelik gibi özellikleri belirten eklere 'çekim eki' denir. Sözcüğün anlamını veya türünü değiştirerek yeni bir kavram oluşturan ekler ise 'yapım eki' olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük sadece çekim eki almıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bahçedeki lambalar akşam olduğunda otomatik olarak yandı.

Cevap

Bahçedeki lambalar ifadesindeki 'lambalar' sözcüğü sadece çekim eki almıştır.
Sokaktaki lambalar cümlesinde geçen sözcüğün kökü 'lamba' isim köküdür. Üzerine gelen −lar-lar eki ise çokluk ekidir. Çokluk ekleri, eklendiği ismin anlamını değiştirmeyip sadece miktarını belirttiği için çekim eki grubuna girer. Sözcükte başka bir yapım eki bulunmadığı için sadece çekim eki almış bir yapıdadır.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüğün kökü bulunur.
'lambalar' sözcüğünün kökü 'lamba'dır (isim kökü).
Sözcüğün yapısını anlamak için anlamlı en küçük parça tespit edilmelidir.
2
Kökten sonra gelen ekler incelenir.
Sözcük −lar-lar ekini almıştır.
Ekin sözcüğün anlamını değiştirip değiştirmediği kontrol edilmelidir.
3
Ekin türü belirlenir.
−lar-lar eki çokluk ekidir ve çekim eki kategorisindedir.
Bu ek eklendiği sözcüğün temel anlamını değiştirmez, sadece sayıca artış bildirir.

Anahtar Kavram

Sözcükte Yapı ve Çekim Ekleri

İpuçları

1
Sözcüğün anlamını değiştirmeyen, sadece sayı veya durum bildiren ekleri arayın.
2
'-lar', '-de', '-den' gibi ekler genellikle çekim ekidir ve kelimenin sözlük anlamını değiştirmez.
3
'Lamba' sözcüğü ile 'lambalar' sözcüğü arasındaki fark sadece sayı farkıdır, yeni bir kavram oluşmamıştır.

Daha Fazla Pratik

İsim çekim ekleri ile fiil çekim ekleri arasındaki farkları inceleyerek bilginizi derinleştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüğün köküne 'mak/mek' eki getirip getiremediğinize (fiil mi isim mi) ve gelen ekin sözlükte yeni bir başlık açıp açmayacağına (yapım eki mi) bakabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 575Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Evrakları hazırladı, imzaları tamamladı, dosyayı ilgili birime teslim etti.

Cevap

Evrakları hazırladı, imzaları tamamladı, dosyayı ilgili birime teslim etti cümlesinde virgül sıralı cümleleri ayırmak için kullanılırken, diğerlerinde eş görevli sözcükleri ayırmıştır.
Hazırlama, tamamlama ve teslim etme eylemlerini bildiren cümlelerde virgül, bağımsız yargıları birbirine bağlayan 'sıralı cümleleri ayırma' göreviyle kullanılmıştır. Diğer seçeneklerin tamamında ise virgül; isimleri, sıfatları veya nesneleri yani yapıca benzer görevdeki kelimeleri ayırmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki virgülün ayırdığı kelime türlerini inceleyin.
Dilekçe, fotokopi, yollar, tarih gibi kelimelerin isim veya sıfat olduğu görülür.
Virgülün en yaygın görevi olan eş görevli sözcük ayrımını tespit etmek için.
2
Yüklem içeren bölümleri kontrol edin.
'Hazırladı', 'tamamladı' ve 'teslim etti' kelimelerinin her biri ayrı birer yargı (yüklem) bildirmektedir.
Virgülün sıralı cümleleri ayırma görevini diğerlerinden ayırt etmek için.
3
Farklı olan kullanım amacını belirleyin.
Bir cümlede sıralı cümleler ayrılırken diğer dört cümlede kelime grupları ayrılmıştır.
Sorunun kökünde istenen 'farklı görev' sonucuna ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Virgülün Görevleri: Eş Görevli Sözcükler vs. Sıralı Cümleler

İpuçları

1
Virgülün ayırdığı unsurların yüklem (eylem) olup olmadığına bakın.
2
Dört seçenekte virgül nesne veya sıfat gibi kelimeleri ayırırken, bir seçenekte tam yargı bildiren küçük cümleleri ayırmaktadır.
3
'Hazırladı' ve 'tamamladı' ifadeleri birer cümledir. Virgülün bu kullanımı 'sıralı cümleleri ayırma' kuralına örnektir.

Daha Fazla Pratik

Virgülün yüklemden uzak düşmüş özneyi ayırma göreviyle ilgili sorulara göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Virgülleri kaldırıp yerine nokta koymayı deneyin. Eğer cümlelerin anlamı bozulmadan her parça kendi başına bir cümle olabiliyorsa, orada 'sıralı cümle' kullanımı vardır.
Tahmini Süre:45s
Soru 576Soru →

Kamu kurumlarındaki evrakların (I) düzenlenmesi (II) için başlatılan (III) projede, her bir veri ayrıntılı (IV) biçimde değerlendirildi (V).

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I

Cevap

Numaralanmış sözcüklerden 'evrakların' ifadesi, yapıca diğerlerinden farklı olarak 'basit' durumdadır.
I numaralı 'evrakların' sözcüğünün kökü 'evrak' ismidir. Bu sözcük '-lar' (çoğul eki) ve '-ın' (tamlayan eki) almıştır. Her iki ek de çekim eki olduğu için ve sözcükte yapım eki bulunmadığı için yapısı 'basit'tir. (Not: 'Evrak' sözcüğü Arapça kökenli bir çoğul olsa da Türkçede tekil kök olarak kabul edilir.)

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin kök ve ek analizini yapmak.
I. evrak-lar-ın, II. düz-en-le-n-me-si, III. baş-la-t-ıl-an, IV. ayır-ı-ntı-lı, V. değer-le-n-dir-il-di.
Sözcük yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı zorunludur.
2
Yapım eki (türetme eki) kontrolü yapmak.
I numaralı sözcükte yapım eki yoktur; II, III, IV ve V numaralı sözcükler en az bir yapım eki almıştır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise (ve başka sözcükle birleşmeyenler) basittir.
3
Yapı özelliklerini sınıflandırmak.
I: Basit, II: Türemiş, III: Türemiş, IV: Türemiş, V: Türemiş.
Farklı olan yapıyı tespit ederek doğru seçeneğe ulaşılır.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcükler)

İpuçları

1
Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra, anlamını veya türünü değiştiren bir ek (yapım eki) alıp almadıklarına dikkat edin.
2
Fiilimsi eklerinin (sıfat-fiil, isim-fiil) her zaman birer yapım eki olduğunu ve sözcüğü türemiş yaptığını unutmayın.
3
'Evrak' sözcüğü üzerine gelen '-lar' ve '-ın' ekleri sadece çekim ekidir; ancak diğer sözcüklerdeki '-an', '-me', '-lı' gibi ekler yapım ekidir.

Daha Fazla Pratik

Türemiş sözcükleri çalışırken 'gövdeden türemiş' (en az iki yapım eki almış) kavramına da göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 577Soru →

Türkçede sözcüklerin en küçük ve anlamlı parçasına 'kök' denir. Kökler, karşıladıkları anlamın türüne göre 'isim kökü' ve 'fiil kökü' olarak ikiye ayrılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gece yarısı duyduğu ses içini korku ile doldurdu.

Cevap

İçini korku ile doldurdu cümlesindeki 'korku' sözcüğü, 'kork-' fiil kökünden türetildiği için diğerlerinden farklıdır.
Korku sözcüğünün kökü 'kork-' fiilidir. Diğer seçeneklerdeki şekerli (şeker), tuzluk (tuz), oduncu (odun) ve kitaplık (kitap) sözcüklerinin kökleri ise birer varlığı karşıladığı ve eylem bildirmediği için isim köküdür.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin eklerini atarak anlamlı en küçük parçalarını (köklerini) belirleyin.
Sözcük kökleri: şeker, tuz, kork-, odun, kitap.
Sözcüğün yapısını ve kök türünü belirlemek için önce köke ulaşılmalıdır.
2
Belirlenen köklere '-mak / -mek' ekini getirerek anlamlı olup olmadığını kontrol edin.
Şeker-mek (anlamsız), Tuz-mak (anlamsız), Kork-mak (anlamlı), Odun-mak (anlamsız), Kitap-mak (anlamsız).
İsim kökleri iş, oluş, hareket bildirmezken; fiil kökleri bildirir ve mastar eki alabilir.
3
Köklerin türlerini sınıflandırarak farklı olanı bulun.
Şeker, tuz, odun ve kitap isim köküdür; kork- ise fiil köküdür.
Soruda türü bakımından farklı olan kök istenmektedir.

Anahtar Kavram

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

İpuçları

1
Bir sözcüğün kökünü bulmak için ona gelen tüm ekleri çıkarıp anlamlı en küçük parçaya bakın.
2
Kökün türünü anlamak için sonuna '-mak/-mek' eki getirmeyi deneyin. Eğer anlamlı oluyorsa fiil köküdür.
3
Şeker, tuz, odun ve kitap kelimelerine -mak eki getiremezsiniz ancak 'kork-' kelimesine getirebilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

İsim ve fiil köklerini ayırmakta ustalaştıktan sonra, hem isim hem fiil olarak kullanılabilen 'sesteş kökler' (yüz, gül, yol gibi) konusuna çalışabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüğün köküne 'bu nedir?' veya 'ne yapıyor?' sorusunu sorabilirsiniz. Cevap bir nesne veya kavramsa isim kökü, bir iş veya hareketse fiil köküdür.
Tahmini Süre:45s
Soru 578Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Duvardaki yazı herkesin dikkatini çekti.

Cevap

Duvardaki yazı herkesin dikkatini çekti.
"Duvardaki yazı herkesin dikkatini çekti" cümlesinde yer alan "yazı" sözcüğünün kökü "yaz-" fiilidir. Bu sözcük, fiil köküne gelen "-ı" yapım ekiyle isme dönüşmüş (fiilden isim yapım eki) ve yeni bir anlam kazanmıştır. Yapım eki alan sözcükler yapısı bakımından "türemiş" kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
kalem-ler (Basit), kitap-lar (Basit), yaz-ı (Türemiş), sıra-lar (Basit), resim-ler (Basit).
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Eklerin türünü (yapım mı, çekim mi) belirle.
-lar/-ler ekleri çoğul ekidir (çekim eki), -ı eki ise fiilden isim yapım ekidir.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
Yapısı farklı olan sözcüğü seç.
"Yazı" sözcüğü türemiş, diğerleri basittir.
Diğer seçeneklerde sadece çekim eki kullanılırken doğru cevapta yapım eki kullanılmıştır.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı: Basit ve Türemiş Sözcükler

İpuçları

1
Sözcüğün yapısını anlamak için önce anlamlı en küçük parçası olan kökünü bulmalısın.
2
Köke gelen ek sözcüğün anlamını değiştiriyorsa o bir yapım ekidir. Yapım eki alan sözcükler türemiştir.
3
-lar/-ler çoğul ekleri çekim ekidir. Ancak "yaz-" fiilinden yeni bir kavram olan "yazı"yı türeten ek bir yapım ekidir.

Daha Fazla Pratik

Farklı türdeki yapım eklerini (isimden isim, isimden fiil vb.) inceleyerek türemiş sözcükler üzerine pratik yapabilirsin.

Alternatif Yöntem

Sözcüğü ekine ayırdıktan sonra, ekin yeni bir anlam kazandırıp kazandırmadığına bakabilirsin. Örneğin 'kalem' ile 'kalemler' aynı nesneyi karşılarken, 'yazmak' eylemi ile 'yazı' kavramı farklıdır.
Tahmini Süre:45s
Soru 579Soru →

Türkçede bazı sözcükler −cik/−cu¨k-cik / -cük küçültme ekini aldıklarında, sözcük kökü ile ek arasında bir ünlü türediği görülür. Bu ses olayına "ünlü türemesi" denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesine örnek olabilecek bir kullanım vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: O, bu hayattaki biricik dostumdur.

Cevap

Cümledeki "biricik" sözcüğü, "bir" köküne "-cik" ekinin gelmesiyle oluşmuş ve aradaki "i" sesi türemiştir.
Doğru seçenekte yer alan "biricik" sözcüğü incelendiğinde; sözcüğün kökü "bir", aldığı ek ise küçültme eki olan "-cik"tir. Kelime oluşurken kök ile ek arasında fazladan bir "i" ünlüsü ortaya çıkmıştır. Bu durum, sorunun kökünde verilen ünlü türemesi tanımıyla tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcükleri kök ve eklerine ayırma
bir + cik →\rightarrow biricik
Sözcüğün orijinal yapısını görmek ve ses değişimini saptamak için.
2
Ek ile kök arasındaki ses değişimini kontrol etme
"bir" ve "-cik" arasında fazladan bir "i" ünlüsü belirdiği görülür.
Tanımda belirtilen "ünlü türemesi" kuralının uygulanıp uygulanmadığını anlamak için.
3
Diğer seçeneklerdeki benzer ekli sözcükleri inceleme
Sıcacık (sıca-k-cık), ufacık (ufa-k-cık) kelimelerinde ünsüz kaybı olduğu saptanır.
Aynı ekle yapılan fakat farklı ses olayına (ünsüz düşmesi) uğrayan kelimeleri eleyerek doğru sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Ünlü Türemesi

İpuçları

1
Cümlelerdeki −cik/−cu¨k-cik / -cük eki almış kelimelere odaklanın.
2
Kelimenin köküne bakın: Kökün sonunda bir harf mi eksilmiş (düşme) yoksa araya yeni bir harf mi gelmiş (türeme)?
3
Bir, az, dar, genç gibi kelimelere −cik-cik eki getirildiğinde ne olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Ünlü türemesi sadece küçültme eklerinde değil, 'pekiştirmeli sözcüklerde' (sapasağlam, güpegündüz) de karşımıza çıkabilir. Bu konuya da göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 580Soru →

"O" sözcüğü Türkçede kullanım bağlamına göre "kişi zamiri", "işaret zamiri" veya "işaret sıfatı" görevinde bulunabilir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "o" sözcüğü "işaret zamiri" görevinde kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: O, bakımı yapıldıktan sonra arşiv odasındaki yerine konulacak.

Cevap

Bakımı yapıldıktan sonra yerine konulacağı belirtilen varlığı karşılayan ifade işaret zamiridir.
Bakımı yapıldıktan sonra arşivdeki yerine konulacak olan bir nesne veya dosyadır. "O" sözcüğü burada bir insanın değil, insan dışı bir varlığın yerini tuttuğu için işaret zamiri görevini üstlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüğün bir ismi etkileyip etkilemediğini kontrol et.
İşaret sıfatı olan seçenekler elenir.
Sıfatlar isimlerin önüne gelerek onları belirtir.
2
Sözcüğün yerini tuttuğu varlığın türünü belirle.
İnsan mı yoksa nesne mi olduğu saptanır.
Zamir türünü belirlemek için karşılanan varlığın niteliği önemlidir.
3
İnsan dışı varlığı karşılayan seçeneği işaretle.
İşaret zamiri bulunur.
"O" sözcüğü nesne yerine kullanılırsa işaret zamiri olur.

Anahtar Kavram

Zamirlerin (Adılların) Türleri ve Ayırıcı Özellikleri

İpuçları

1
"O" sözcüğünden sonra bir isim gelip gelmediğine bakın; eğer bir ismi niteliyorsa o bir sıfattır.
2
Sözcük bir ismin yerini tutuyorsa, bu ismin bir insan mı yoksa bir nesne mi olduğunu düşünün.
3
İnsan dışı varlıklar için kullanılan "o" sözcüğü işaret zamiri, insanlar için kullanılan ise kişi zamiridir.

Daha Fazla Pratik

İşaret bildiren diğer sözcüklerin (bu, şu) zamir ve sıfat kullanımlarını karşılaştıran sorular çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 29 / 42Sonraki
Dil Bilgisi — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 29 | Examkin