Eksik Rekabet Piyasaları

196 soru

Bir oligopol piyasasında faaliyet gösteren iki rakip firmanın ( $Firma$ $X$ ve $Firma$ $Y$ ), yeni bir teknoloji için Ar-Ge yatırımı yapıp yapmama kararlarına bağlı olarak elde edecekleri kârları (milyon TL) gösteren ödemeler matrisi aşağıda verilmiştir. Parantez içindeki ilk rakam $Firma$ $X$ 'in, ikinci rakam ise $Firma$ $Y$ 'nin kârını ifade etmektedir.

Firma Y: Ar-Ge Yap	Firma Y: Ar-Ge Yapma
Firma X: Ar-Ge Yap	(40, 40)	(100, 10)
Firma X: Ar-Ge Yapma	(10, 100)	(70, 70)

Bu ödemeler matrisine göre, oyunun dengesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Her iki firmanın da 'Ar-Ge Yap' stratejisi baskın stratejidir ve oyun (40, 40) kâr düzeyinde Nash dengesine ulaşır.

Oyunun iki farklı Nash dengesi bulunmaktadır ve bunlar (40, 40) ile (70, 70) kâr düzeyleridir.

Firma X'in baskın stratejisi 'Ar-Ge Yap' iken, Firma Y'nin herhangi bir baskın stratejisi bulunmamaktadır.

Nash dengesi (70, 70) kâr düzeyinde oluşur çünkü bu nokta toplam kârı maksimize etmektedir.

Firma X 'Ar-Ge Yapma' stratejisini seçerse, Firma Y 'Ar-Ge Yapma' stratejisini seçerek Nash dengesine ulaşır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firmanın da 'Ar-Ge Yap' stratejisi baskın stratejidir ve oyun (40, 40) kâr düzeyinde Nash dengesine ulaşır.

Cevap

Her iki firmanın da 'Ar-Ge Yap' stratejisinin baskın strateji olduğu ve dengenin (40, 40) noktasında oluştuğu ifade doğrudur.

Verilen matriste her iki oyuncu için de 'Ar-Ge Yap' stratejisi, rakibin hamlesinden bağımsız olarak daha yüksek kâr getirmektedir (

40 > 10

100 > 70

). Bu durum, 'Ar-Ge Yap' hamlesini her iki firma için de baskın strateji yapar. İki oyuncunun da baskın stratejisini kullandığı (Ar-Ge Yap, Ar-Ge Yap) sonucu, tek taraflı sapma motivasyonu içermediği için aynı zamanda bir Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

Firma X için baskın strateji kontrolü yapılır.

Firma Y 'Ar-Ge Yap' seçerse, X için 40 > 10; Firma Y 'Ar-Ge Yapma' seçerse, X için 100 > 70. Dolayısıyla X'in baskın stratejisi 'Ar-Ge Yap'tır.

Baskın strateji, diğer oyuncunun kararından bağımsız olarak seçilen en iyi hamledir.

Firma Y için baskın strateji kontrolü yapılır.

Firma X 'Ar-Ge Yap' seçerse, Y için 40 > 10; Firma X 'Ar-Ge Yapma' seçerse, Y için 100 > 70. Dolayısıyla Y'nin baskın stratejisi de 'Ar-Ge Yap'tır.

Oyun simetrik yapıdadır.

Nash dengesi belirlenir.

Her iki firma da baskın stratejisini (Ar-Ge Yap) oynadığında, hiçbirinin bu stratejiden tek taraflı sapma eğilimi kalmaz. Denge (40, 40) olur.

Karşılıklı en iyi tepkilerin çakıştığı nokta Nash dengesidir.

Anahtar Kavram

Mahkumlar Çıkmazı ve Baskın Strateji Dengesi

Daha Fazla Pratik

Oyunun 'Mahkumlar Çıkmazı' (Prisoner's Dilemma) yapısında olup olmadığını ve işbirliğinin neden zor olduğunu analiz ediniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 122Soru →

Chamberlin'in oligopol piyasasına yönelik geliştirdiği "Küçük Grup" modelinde, piyasadaki az sayıdaki firmanın birbirlerinin fiyat kararlarından etkileneceklerini (karşılıklı bağımlılığı) tam olarak kavradıkları varsayılmaktadır. Buna göre, Chamberlin'in bu modelinde firmalar arasında herhangi bir açık veya gizli anlaşma olmaksızın ulaşılan denge durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Firmalar, rakiplerinin fiyat artışlarını takip etmeyeceği ancak fiyat indirimlerini takip edeceği varsayımıyla hareket ederek fiyat katılığına neden olurlar.

Firmalar, karşılıklı bağımlılığın farkında oldukları için piyasada tek bir firma varmış gibi davranarak ortak kârlarını maksimize eden monopol fiyatı ve miktarında dengeye gelirler.

Firmalar miktar üzerinden rekabet ederler ve her bir firma piyasa talebinin

\frac{1}{3}

'ünü karşılayacak şekilde Cournot dengesine ulaşır.

Firmalar rakiplerinin fiyatlarını sabit varsayarak fiyat üzerinden rekabet ederler ve denge fiyatının marjinal maliyete eşitlendiği Bertrand dengesine ulaşırlar.

Piyasaya giriş ve çıkışların serbest olması nedeniyle firmalar uzun dönemde sadece normal kâr elde ederler ve üretim kapasite fazlası ile gerçekleşir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Firmalar, karşılıklı bağımlılığın farkında oldukları için piyasada tek bir firma varmış gibi davranarak ortak kârlarını maksimize eden monopol fiyatı ve miktarında dengeye gelirler.

Cevap

Firmaların karşılıklı bağımlılığın farkında olarak monopol fiyatı ve miktarında dengeye gelmeleri

Doğru seçenek, Chamberlin'in Küçük Grup modelinin en temel sonucunu ifade etmektedir. Bu modelde firmalar rasyonel ve öngörülüdür; fiyat rekabetinin yıkıcı etkilerinden kaçınmak için sanki bir kartel kurmuşlar gibi monopol seviyesinde fiyat belirleyerek kârlarını maksimize ederler. Bu durum, firmaların karşılıklı bağımlılığı tam olarak kabul etmelerinin bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

Karşılıklı bağımlılık (interdependence) kavramını analiz etme

Firmalar, kendi fiyat kararlarının rakiplerini doğrudan etkileyeceğini ve rakiplerin de buna tepki vereceğini anlarlar.

Chamberlin'in Küçük Grup modelinde firmalar 'saf' değildir; rakiplerin tepkilerini önceden tahmin ederler.

Olası davranış stratejilerini değerlendirme

Bağımsız hareket etmek (fiyat kırmak gibi) bir fiyat savaşına yol açar ve herkesin kârını düşürür; bu yüzden firmalar bu yola girmez.

Her firma, kendisinin fiyat indirmesi durumunda rakiplerin de indireceğini ve sonuçta pazar payının değişmeyip sadece kârın azalacağını bilir.

Denge noktasını belirleme

Firmalar rasyonel davranarak piyasada tek bir firma (monopol) varmış gibi en yüksek kârı sağlayacak fiyat (

P_m

) ve toplam miktarı (

Q_m

) belirleyip piyasayı paylaşırlar.

Bu, herhangi bir gizli anlaşma (cartel) olmadan gerçekleşen bir 'zımni anlaşma' veya 'ortak kâr maksimizasyonu' durumudur.

Anahtar Kavram

Chamberlin'in Küçük Grup Modeli ve Karşılıklı Bağımlılık

İpuçları

Chamberlin'in Küçük Grup modelinde firmaların birbirlerini çok iyi tanıdıklarını ve stratejik davrandıklarını hatırlayın.

Firmalar, fiyat indirimlerinin rakipler tarafından anında takip edileceğini bildikleri için fiyat savaşına girmezler. Bu rasyonellik onları hangi fiyat düzeyine götürür?

Daha Fazla Pratik

Sweezy Modeli'ndeki 'marjinal hasılat eğrisindeki boşluk' (dirsek) kavramı ile Chamberlin'deki 'zımni anlaşma' farkını inceleyen bir soru çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sweezy ve Chamberlin modellerini 'asimetrik beklenti' üzerinden karşılaştırabilirsiniz. Sweezy'de asimetrik tepki (artış takip edilmez, azalış takip edilir) varken, Chamberlin Küçük Grup modelinde simetrik tepki (her ikisi de takip edilir) varsayılır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 123Soru →

Kapasite kısıtlarının bulunduğu bir oligopol piyasasında, fiyat rekabeti sonucunda fiyatların marjinal maliyet ( $P = MC$ ) seviyesine kadar gerilediği bir aşamada, piyasada istikrarlı bir dengenin oluşmamasının ve fiyatların tekrar yükselme eğilimine girmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Firmaların miktar lideri olarak rakiplerinin üretim kararlarını önceden belirlemesi

Rakip firmanın sınırlı üretim kapasitesi nedeniyle toplam piyasa talebinin tamamını karşılayamaması sonucunda oluşan artık talep

Üretilen malların heterojen olması sebebiyle tüketicilerin fiyat artışlarına rağmen markaya sadık kalması

Firmalar arasında yapılan gizli bir anlaşma ile üretim miktarının kısıtlanıp fiyatın monopol seviyesine çekilmesi

Talep eğrisinin esnekliğinin düşük olması nedeniyle marjinal maliyetlerdeki artışın doğrudan fiyata yansıtılması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rakip firmanın sınırlı üretim kapasitesi nedeniyle toplam piyasa talebinin tamamını karşılayamaması sonucunda oluşan artık talep

Cevap

Piyasa dengesinin oluşmamasının nedeni, rakip firmanın sınırlı kapasite nedeniyle tüm talebi karşılayamaması ve bu durumun diğer firmaya artık talep üzerinden fiyat yükseltme imkanı tanımasıdır.

Edgeworth modelinde istikrarsızlığın temel kaynağı sınırlı üretim kapasitesidir. Firmalar fiyatı

P = MC

seviyesine kadar indirdiklerinde kârları sıfıra iner. Ancak ucuz satan rakip firmanın kapasitesi tüm piyasa talebini karşılamaya yetmediği için, diğer firma fiyatını yükselterek piyasada kalan 'artık talebe' (residual demand) mal satıp kâr elde etmeyi tercih eder. Bu durum fiyatların sürekli dalgalanmasına yol açar.

Adım Adım Çözüm

Modelin temel varsayımını analiz etme

Edgeworth modelinde Bertrand modelinden farklı olarak firmaların sınırlı üretim kapasiteleri mevcuttur (

q_1 + q_2 < D_{toplam}

Bu kapasite kısıtı, tek bir firmanın tüm piyasayı ele geçirmesini engeller.

Fiyat rekabeti sürecini değerlendirme

Firmalar müşteri çalmak için fiyatlarını düşürürler ve süreç

P = MC

noktasına kadar ilerler.

Homojen ürün piyasasında daha düşük fiyat veren firma avantajlıdır, ancak kapasitesi dolana kadar.

Dengesizlik mekanizmasını açıklama

Fiyat

P = MC

olduğunda firmalar kâr elde edemez. Ancak bir firma fiyatı artırırsa, ucuz satan firmanın kapasitesi yetmediği için açıkta kalan (artık) talep pahalı satan firmaya yönelir.

Yüksek fiyattan satış yaparak kâr elde etme fırsatı, fiyatların tekrar yükselmesine ve bir 'fiyat çevrimi' (price cycle) oluşmasına neden olur.

Anahtar Kavram

Artık Talep (Residual Demand) ve Kapasite Kısıtı

İpuçları

Edgeworth modelini Bertrand modelinden ayıran en kritik varsayım olan 'üretim sınırları' üzerine düşünün.

Fiyatlar çok düştüğünde ve kârlar sıfırlandığında, bir firma tek başına tüm piyasaya hizmet verebilir mi?

Ucuz satan firmanın kapasitesi dolduğunda, mal alamayan tüketiciler ne yapar? Bu durum pahalı satan firmaya bir fırsat sunar mı?

Daha Fazla Pratik

Bertrand Paradoksu'nun hangi durumlarda geçerliliğini yitirdiğini incelemek için Bertrand ve Edgeworth modellerini karşılaştıran diğer sorulara göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 124Soru →

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren sınırlı sayıdaki firmanın, aralarındaki rekabeti sınırlandırmak ve kârlarını korumak amacıyla toplam pazar talebini belirli üretim miktarları üzerinden kendi aralarında bölüştükleri anlaşmalı model aşağıdakilerden hangisidir?

Pazar paylaşımı karteli

Merkezi kartel

Hakim firma fiyat liderliği

Barometrik fiyat liderliği

Düşük maliyetli fiyat liderliği

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Pazar paylaşımı karteli

Cevap

Pazar paylaşımı karteli

Pazar paylaşımı karteli, oligopolcü firmaların toplam pazar talebini belirli yüzdelerle (kotalar) veya coğrafi bölgelerle kendi aralarında bölüşmeleri esasına dayanır. Bu modelde her firma kendine ayrılan miktarı üretmeyi taahhüt ederek rekabeti sınırlandırır.

Adım Adım Çözüm

Anlaşmanın içeriğini analiz edin.

Firmaların toplam pazar talebini 'üretim miktarları' (kotalar) üzerinden bölüştüğü görülmektedir.

Anlaşmalı modellerde miktar üzerinden yapılan bölüşüm, modelin temel ayırıcı özelliğidir.

Kavramsal eşleştirme yapın.

Üretim kotalarının belirlenmesi 'Pazar paylaşımı karteli' veya 'Kota sistemi' tanımına karşılık gelir.

Pazarın dilimlenmesi ve her firmaya belirli bir üretim sınırı getirilmesi bu modelin çekirdeğidir.

Anahtar Kavram

Pazar Paylaşımı Karteli (Kota Sistemi)

İpuçları

Bu modelde firmalar toplam talebi kendi aralarında 'dilimleyerek' paylaşırlar.

Anlaşma metninde genellikle her firma için bir 'maksimum üretim miktarı' veya 'kota' belirlenir.

Modelin diğer adı 'Kota Sistemi'dir ve doğrudan pazarın bölüşülmesini hedefler.

Daha Fazla Pratik

Merkezi kartel ile pazar paylaşımı karteli arasındaki 'karar alma mekanizması' farkını inceleyiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 125Soru →

Bir monopolcü firma, kârını maksimize etmek amacıyla talebin fiyat esnekliği değerleri birbirinden farklı olan iki ayrı tüketici grubuna üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulamaktadır. Söz konusu piyasalara ait veriler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Veri Tipi	Birinci Piyasa ( $1$ )	İkinci Piyasa ( $2$ )
Talebin Fiyat Esnekliği (Mutlak Değer)	$	\epsilon_1	= 4$	$	\epsilon_2	= 2$
Marjinal Maliyet ( $MC$ )	$30$ TL	$30$ TL

Firmanın her iki piyasaya da tek bir üretim tesisinden satış yaptığı ve marjinal maliyetinin sabit olduğu bilindiğine göre, kâr maksimizasyonunu sağlayan denge durumunda ikinci piyasadaki tüketicilere uygulanan satış fiyatı ( $P_2$ ) kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 60

Cevap

Kâr maksimizasyonunu sağlayan denge durumunda ikinci piyasada uygulanan satış fiyatı 60 TL'dir.

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında firma, her piyasada marjinal hasılatı marjinal maliyete eşitler. İkinci piyasa için

MR_2 = P_2(1 - 1/|\epsilon_2|)

formülü kullanıldığında,

P_2(1 - 1/2) = 30

eşitliği kurulur. Buradan

0,5 P_2 = 30

ve sonuç olarak

P_2 = 60

TL bulunur. Bu durum, talebin daha inelastik olduğu piyasada monopolcünün daha yüksek fiyat uygulayacağı kuralıyla tutarlıdır.

Adım Adım Çözüm

Üçüncü derece fiyat farklılaştırması için kâr maksimizasyonu temel koşulunu belirleme.

MR_1 = MR_2 = MC

Firma, her bir piyasadan elde ettiği ek hasılatı (MR) ortak marjinal maliyete (MC) eşitleyerek toplam kârını maksimize eder.

Marjinal hasılat (MR), fiyat (P) ve talebin fiyat esnekliği (

\epsilon

) arasındaki ilişkiyi kullanarak ikinci piyasa için denklemi kurma.

P_2 \times (1 - \frac{1}{|\epsilon_2|}) = MC

Monopolcü firma, fiyatı belirlerken piyasanın esnekliğini dikkate alır; esneklik düştükçe fiyat marjinal maliyetten o kadar uzaklaşır.

Verilen değerleri (

|\epsilon_2| = 2

MC = 30

) formülde yerine koyarak çözümleme.

P_2 \times (1 - \frac{1}{2}) = 30 \Rightarrow P_2 \times 0,5 = 30 \Rightarrow P_2 = 60

Matematiksel işlemler sonucunda kârı maksimize eden fiyat düzeyine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında, monopolcü firma her piyasada

MR = MC

koşulunu sağlar ve talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerce düşük olduğu piyasada daha yüksek fiyat uygular.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 126Soru →

Oligopol piyasasında fiyat üzerinden rekabet eden homojen mal üreticisi iki firmanın, üretim hacimlerinin toplam piyasa talebini karşılamada yetersiz kaldığı (kapasite kısıtı) varsayılmaktadır. Edgeworth tarafından geliştirilen bu modelde, fiyatların tam rekabet seviyesinde ( $P=MC$ ) istikrara kavuşmamasının ve bir döngü içerisinde sürekli dalgalanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Firmaların rakibi tarafından karşılanamayan artık talebe (residual demand) monopolcü gibi yüksek fiyat uygulayabilme imkanının doğması

Firmaların miktar liderliği yaparak piyasa fiyatını kendi üretim hacimlerine göre belirlemeye çalışmaları

Piyasadaki firmaların marjinal maliyetlerin değişmeyeceği beklentisiyle üretim miktarlarını birbirlerine göre ayarlamaları

Maliyetlerdeki düşüşlerin talep esnekliğinin düşük olması nedeniyle fiyata yansıtılmaması ve fiyat katılığı yaşanması

Firmaların homojen mallar yerine farklılaştırılmış ürünler üreterek fiyat esnekliğini düşürmeye odaklanmaları

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Firmaların rakibi tarafından karşılanamayan artık talebe (residual demand) monopolcü gibi yüksek fiyat uygulayabilme imkanının doğması

Cevap

Firmaların rakibi tarafından karşılanamayan artık talebe (residual demand) monopolcü gibi yüksek fiyat uygulayabilme imkanının doğması

Edgeworth modelinde firmalar kapasite kısıtı ile karşı karşıyadır. Eğer bir firma fiyatı çok düşürürse, tüm piyasa talebini karşılayamaz. Bu durumda rakip firma, açıkta kalan 'artık talebe' (residual demand) yüksek fiyattan satış yaparak kârını artırabilir. Bu motivasyon, fiyatın

P=MC

seviyesinde sabit kalmasını engeller ve fiyatların sürekli bir aralıkta inip çıkmasına (döngüye) neden olur.

Adım Adım Çözüm

Kapasite kısıtının etkisini analiz etme

Firmalar tüm talebi karşılayamaz.

Edgeworth modelini Bertrand'dan ayıran en temel fark firmaların sınırlı kapasiteye sahip olmasıdır.

Fiyat rekabeti sürecini inceleme

Fiyatlar

P=MC

seviyesine kadar düşer.

Firmalar müşteri çekmek için birbirlerinin fiyatının altına inmeye (undercutting) çalışır.

Denge bozulmasını belirleme

Bir firma fiyatı artırarak artık talebe satış yapar.

Fiyat çok düştüğünde, bir firmanın kapasitesi yetmediği için dışarıda kalan tüketiciler diğer firmanın yüksek fiyatına razı olur; bu da kârı artırdığı için düşük fiyat dengesi bozulur.

Anahtar Kavram

Edgeworth Fiyat Döngüsü ve Artık Talep

Daha Fazla Pratik

Bertrand modelinde kapasite kısıtı olsaydı 'Bertrand Paradoksu'nun (fiyatın tam rekabet seviyesine düşmesi) nasıl ortadan kalkacağını tekrar ediniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 127Soru →

Monopolcü bir firmanın faaliyetlerinin düzenlenmesinde başvurulan yöntemlerden biri olan **ortalama maliyet fiyatlaması ( $P = AC$ )** uygulamasının temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal refahın maksimize edilmesi ve dara kaybının tamamen ortadan kalkması

Firmanın aşırı kârının sıfıra indirilerek normal kâr elde etmesinin sağlanması

Üretim miktarının marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu seviyede belirlenmesi

Fiyatın marjinal maliyetin altına düşürülerek firmanın zarar etmesine yol açılması

Piyasa arz eğrisinin tam esnek hale gelerek tam rekabet dengesinin kurulması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Firmanın aşırı kârının sıfıra indirilerek normal kâr elde etmesinin sağlanması

Cevap

Ortalama maliyet fiyatlamasının temel sonucu, firmanın aşırı kârının ortadan kalkması ve sadece normal kâr elde etmesidir.

Ortalama maliyet fiyatlaması uygulandığında, satış fiyatı birim maliyete (

AC

) eşitlenmiş olur. Bu durumda firmanın elde ettiği toplam hasılat, üretim için katlanılan tüm maliyetlere (fırsat maliyetleri dahil) eşit olur. Dolayısıyla firma 'aşırı kâr' (ekonomik kâr) elde edemez, ancak faaliyetlerini sürdürmesini sağlayan 'normal kâr' elde eder.

Adım Adım Çözüm

Düzenleme yönteminin tanımını analiz etme

Ortalama maliyet fiyatlamasında devlet, monopolcü firmaya

P = AC

koşulunu dayatır.

Bu yöntemin amacı, monopolün yüksek fiyat uygulamasını engellerken firmanın zarar etmesini de önlemektir.

Kâr durumunu hesaplama

P = AC

ise, her iki taraf

Q

(miktar) ile çarpıldığında

P \times Q = AC \times Q

olur. Bu da

TR = TC

demektir.

Fiyatın birim maliyete eşit olması, toplam hasılatın toplam maliyeti tam olarak karşılaması anlamına gelir.

İktisadi sonucu yorumlama

Ekonomik kâr =

TR - TC = 0

Ekonomik kârın sıfır olduğu duruma iktisat literatüründe 'normal kâr' adı verilir.

Anahtar Kavram

Ortalama Maliyet Fiyatlaması (Fair Return Regulation)

Daha Fazla Pratik

Doğal tekel durumunda

P=MC

fiyatlamasının neden firmanın zarar etmesine yol açtığını ve bu yüzden neden

P=AC

fiyatlamasının tercih edilebileceğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 128Soru →

Ters talep fonksiyonunun $P = 120 - Q$ olduğu ve firmaların marjinal maliyetlerinin sıfıra eşit ( $MC = 0$ ) olduğu bir düopol piyasasında, her iki firmanın da rakibinin tepki fonksiyonunu dikkate almayıp lider gibi davranmaya çalıştığı Bowley modeline (Stackelberg savaşı) göre piyasaya arz edilen toplam miktar kaçtır?

120

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120

Cevap

Bowley modelinde her iki firmanın da lider gibi davranması sonucunda piyasaya arz edilen toplam miktar 120 birimdir.

Bowley modelinde, her iki firma da rakibinin tepki fonksiyonuna uymayarak kendisini lider olarak tanımlar.

P = A - BQ

fonksiyonunda

MC=0

iken lider üretim miktarı

q = A/2B

formülüyle bulunur. Burada

120/2 = 60

birimdir. Her iki firma da 60 birim ürettiğinde toplam üretim 120 birim olur ve fiyat marjinal maliyete eşitlenir.

Adım Adım Çözüm

Lider üretim miktarının hesaplanması

q_L = \frac{120 - 0}{2 \times 1} = 60

Stackelberg modelinde lider firma, rakibinin tepki fonksiyonunu kâr fonksiyonuna dahil ederek monopol miktarının yarısı kadar üretim yapar.

Bowley modelindeki toplam üretimin belirlenmesi

Q = q_1 + q_2 = 60 + 60 = 120

Bowley durumunda her iki firma da liderlik stratejisi izlediği için ikisi de 60 birim üretir.

Sonucun yorumlanması

P = 120 - 120 = 0

Toplam üretimin talep edilen maksimum miktara ulaşması fiyatın marjinal maliyete (0) düşmesine neden olur; bu durum Stackelberg savaşı olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Bowley modelinde (Stackelberg savaşı), her iki firma da lider gibi davranarak üretim yapar ve bu durum piyasada aşırı üretime ve fiyatların marjinal maliyete kadar düşmesine yol açar.

Daha Fazla Pratik

Stackelberg modelinde takipçi firmanın üretim miktarının neden liderin yarısı olduğunu marjinal hasılat ve tepki fonksiyonu üzerinden inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 129Soru →

Bir yerel piyasada faaliyet gösteren iki ekmek fırınının ( $Fırın$ $A$ ve $Fırın$ $B$ ), üretim kapasitelerini artırma veya mevcut kapasiteyi koruma kararlarına bağlı olarak elde edecekleri kârları (ödemeler matrisi) aşağıda verilmiştir. Matristeki ilk rakamlar $Fırın$ $A$ 'nın, ikinci rakamlar ise $Fırın$ $B$ 'nin kârlarını ifade etmektedir:

$Fırın$ $A$ / $Fırın$ $B$	Kapasiteyi Artır	Kapasiteyi Koru
Kapasiteyi Artır	$(10, 10)$	$(25, 5)$
Kapasiteyi Koru	$(5, 25)$	$(15, 15)$

Buna göre, bu oyunun Nash dengesi aşağıdakilerden hangisidir?

Her iki fırının da kapasitesini artırması

Her iki fırının da kapasitesini koruması

Sadece Fırın A'nın kapasitesini artırması, Fırın B'nin koruması

Sadece Fırın B'nin kapasitesini artırması, Fırın A'nın koruması

Bu oyunda herhangi bir Nash dengesi bulunmamaktadır

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki fırının da kapasitesini artırması

Cevap

Her iki fırının da kapasitesini artırması durumu bu oyunun Nash dengesidir.

Nash dengesi, rakibin stratejisi verildiğinde hiçbir oyuncunun kendi stratejisini değiştirerek daha yüksek kâr elde edemediği durumdur. Matrise bakıldığında, Fırın B kapasitesini artırırsa Fırın A için 10 kâr (Artır) 5 kârdan (Koru) büyüktür. Fırın B kapasitesini korursa Fırın A için 25 kâr (Artır) 15 kârdan (Koru) büyüktür. Simetrik olarak aynı durum Fırın B için de geçerlidir. Sonuçta her iki tarafın da 'Kapasiteyi Artır' stratejisini seçtiği durum Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

Fırın A'nın en iyi tepkilerini belirle

Fırın B kapasite artırırsa A için 10 > 5 (Artır); Fırın B kapasite korursa A için 25 > 15 (Artır).

Fırın A için kapasite artırmak baskın stratejidir.

Fırın B'nin en iyi tepkilerini belirle

Fırın A kapasite artırırsa B için 10 > 5 (Artır); Fırın A kapasite korursa B için 25 > 15 (Artır).

Fırın B için de kapasite artırmak baskın stratejidir.

Her iki oyuncunun en iyi tepkilerinin çakıştığı noktayı bul

(Kapasiteyi Artır, Kapasiteyi Artır) hücresi olan (10, 10) noktası.

Nash dengesi, oyuncuların tek taraflı sapma yapmaya teşvik edilmediği noktadır.

Anahtar Kavram

Nash Dengesi ve Baskın Strateji

Daha Fazla Pratik

Mahkumlar çıkmazı (Prisoner's Dilemma) oyununda neden bireysel rasyonalitenin kolektif rasyonaliteye (Pareto optimal) ulaşamadığını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 130Soru →

Bir monopolcü firmanın, her bir tüketiciye ödemeye razı olduğu en yüksek fiyatı (rezervasyon fiyatı) her birim için ayrı ayrı talep ettiği 'birinci derece (tam) fiyat farklılaştırması' uygulaması durumunda; firmanın marjinal hasılat ( $MR$ ) eğrisi ile toplumsal refahın durumu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Marjinal hasılat eğrisi talep eğrisi ile çakışır ve üretim düzeyi tam rekabet seviyesinde gerçekleştiği için darı kayıp sıfıra iner.

Marjinal hasılat eğrisi talep eğrisinin altında yer alır ve kâr maksimizasyonu miktarında toplumsal refah kaybı oluşur.

Tüketici artığı maksimum seviyeye ulaşır ve kaynak dağılımında Pareto etkinliği firma kârı aleyhine sağlanır.

Fiyat marjinal maliyetin üzerinde belirlenir ve marjinal hasılat ortalama maliyete eşitlendiğinde üretim durdurulur.

Talep eğrisi sonsuz esnek hale gelir ve firma sadece normal kâr elde ederek tam rekabet piyasası gibi davranır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marjinal hasılat eğrisi talep eğrisi ile çakışır ve üretim düzeyi tam rekabet seviyesinde gerçekleştiği için darı kayıp sıfıra iner.

Cevap

Marjinal hasılat eğrisinin talep eğrisi ile çakıştığı ve toplumsal refah kaybının (darı kaybı) ortadan kalktığı seçenek doğrudur.

Birinci derece fiyat farklılaştırmasında monopolcü firma, her tüketiciye ödemeye razı olduğu en yüksek fiyatı uygulayarak tüketici artığının tamamını ele geçirir. Bu strateji sayesinde firma ek birim satarken önceki birimlerin fiyatını düşürmek zorunda kalmadığı için marjinal hasılat eğrisi talep eğrisi ile çakışır. Üretim, son birimin fiyatı marjinal maliyete (

P=MC

) eşit olana kadar devam eder. Bu durum, tam rekabet piyasasındaki üretim seviyesi ile aynıdır ve kaynak dağılımında etkinlik sağlandığı için monopolün yarattığı toplumsal refah kaybı (darı kayıp) tamamen ortadan kalkar.

Adım Adım Çözüm

Fiyat farklılaştırması türünün analiz edilmesi

Birinci derece fiyat farklılaştırmasında firma her birim için tüketicinin ödemeye razı olduğu maksimum fiyatı (rezervasyon fiyatı) alır.

Bu durum, firmanın ek birim satmak için önceki birimlerin fiyatını düşürmesine gerek bırakmaz.

Marjinal hasılat (

MR

) ve Fiyat (

P

) ilişkisinin belirlenmesi

MR = P

olur, yani marjinal hasılat eğrisi talep eğrisi ile çakışır.

Her birim kendi rezervasyon fiyatından satıldığı için marjinal hasılat doğrudan o birimin fiyatına eşit olur.

Denge üretim miktarının analizi

Firma kâr maksimizasyonu için

MR = MC

koşulunu sağlar, bu da

P = MC

noktasına (talep eğrisi üzerinde) kadar üretim yapılması demektir.

Bu üretim seviyesi tam rekabet piyasasındaki üretim miktarı ile aynıdır.

Refah etkisinin değerlendirilmesi

Toplumsal refah maksimize edilir ve darı kayıp (ölü kayıp) sıfı olur; ancak tüketici artığının tamamı üreticiye geçer.

Üretim miktarı etkin seviyede olduğu için kaynak dağılımında etkinlik sağlanmış olur.

Anahtar Kavram

Birinci derece fiyat farklılaştırmasında marjinal hasılatın talep eğrisine eşitlenmesi ve kaynak dağılımında etkinliğin (Pareto etkinlik) sağlanması.

Daha Fazla Pratik

İkinci derece fiyat farklılaştırması (blok fiyatlandırma) ve üçüncü derece fiyat farklılaştırmasının (alt piyasalar) refah etkilerini karşılaştırınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 131Soru →

Bir piyasada en büyük iki firmanın pazar payları sırasıyla $\%30$ ve $\%20$ ’dir. Pazarın geri kalan $\%50$ ’lik kısmı ise her biri eşit pazar payına sahip 5 küçük firma tarafından paylaşılmaktadır.

Buna göre, bu piyasa için hesaplanan Herfindahl-Hirschman Endeksi ( $HHI$ ) değeri kaçtır?

1300

1500

1800

2500

3400

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1800$

Cevap

Piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamı olan 1800 değeridir.

Doğru yanıt olan 1800 değeri, en büyük iki firmanın pazar paylarının kareleri (

30^2 = 900

20^2 = 400

) ile geri kalan

\%50

'lik payı paylaşan 5 firmanın her birinin payının karesinin (

10^2 = 100

) toplamından (

900 + 400 + 5 \times 100

) elde edilir.

Adım Adım Çözüm

Büyük firmaların pazar paylarını belirle.

Firma 1:

\%30

, Firma 2:

\%20

HHI hesaplaması için her bir firmanın payı ayrı ayrı bilinmelidir.

Küçük firmaların her birinin pazar payını hesapla.

\%50 / 5 = \%10

Geri kalan payın 5 eşit parçaya bölündüğü belirtilmiştir.

Tüm firmaların pazar paylarının karelerini hesapla ve topla.

30^2 + 20^2 + (10^2 \times 5) = 900 + 400 + 500 = 1800

Herfindahl-Hirschman Endeksi (

HHI

) formülü:

HHI = \sum s_i^2

şeklindedir.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) hesaplaması piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamını esas alır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 132Soru →

Cournot duopol modelinde, başlangıçta özdeş maliyet yapılarına sahip iki firmanın denge üretim düzeyinde olduğu varsayılmaktadır. Diğer tüm değişkenler sabitken, firmalardan birinin teknolojik bir gelişme sonucunda marjinal maliyetinin azalması durumunda, yeni denge noktasında firmaların üretim miktarları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Maliyeti azalan firmanın üretim miktarı artarken, rakip firmanın üretim miktarı azalır.

Her iki firmanın da üretim miktarı artar ve toplam piyasa arzı yükselir.

Maliyeti azalan firmanın üretim miktarı artarken, rakip firmanın üretim miktarı değişmez.

Maliyeti azalan firmanın üretim miktarı azalırken, rakip firmanın üretim miktarı artar.

Her iki firmanın da üretim miktarı azalır ancak piyasa fiyatı yükselir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Maliyeti azalan firmanın üretim miktarı artarken, rakip firmanın üretim miktarı azalır.

Cevap

Maliyeti azalan firmanın üretim miktarı artarken, rakip firmanın üretim miktarı azalır.

Cournot modelinde, bir firmanın marjinal maliyetinin azalması o firmanın tepki fonksiyonunun dışa kaymasına neden olur. Rakip firmanın tepki fonksiyonu sabit kaldığı için, yeni denge noktasında maliyeti düşen firma piyasa payını artırırken, rakip firma azalan marjinal hasılat karşısında üretimini kısıtlar. Bu durum, stratejik etkileşimin bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

Tepki fonksiyonlarını analiz etme

Birinci firmanın marjinal maliyetindeki (

MC_1

) azalış, firmanın kâr maksimizasyon koşulunu (

MR=MC

) etkiler.

Maliyet azalışı, firmanın her üretim düzeyinde daha kârlı hale gelmesini sağlar.

Tepki eğrisi kaymasını belirleme

Birinci firmanın tepki eğrisi (

RF_1

) orijinden uzaklaşarak sağa (dışa) doğru kayar.

Daha düşük maliyet, rakibin her bir üretim düzeyi için birinci firmanın daha fazla üretmek istemesine neden olur.

Yeni denge noktasını bulma

İkinci firmanın tepki eğrisi (

RF_2

) değişmezken, kayan

RF_1

eğrisi ile kesişim noktası daha yüksek bir

q_1

ve daha düşük bir

q_2

seviyesinde gerçekleşir.

Cournot modelinde üretim miktarları stratejik ikame niteliğindedir; bir firma üretimini artırdığında diğeri optimal tepki olarak üretimini azaltır.

Anahtar Kavram

Cournot modelinde maliyet değişimlerinin stratejik etkileşimi ve tepki fonksiyonları arasındaki ilişki.

İpuçları

Cournot modelinde firmaların 'tepki fonksiyonlarını' düşünün; bir firma daha fazla ürettiğinde rakibi buna nasıl cevap verir?

Marjinal maliyetin düşmesi, o firmanın daha agresif üretmesine olanak sağlar. Bu durum grafiksel olarak tepki eğrisini sağa kaydırır.

Birinci firmanın üretimini artırması piyasa fiyatını aşağı çeker, bu da ikinci firmanın marjinal hasılatını azaltarak onu üretimi kısmaya zorlar.

Daha Fazla Pratik

Firma sayısının (

n

) artması durumunda toplam arzın tam rekabet düzeyine nasıl yaklaştığını inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel olarak

q_1 = (a-c_1)/2b - q_2/2

fonksiyonunda

c_1

azaldığında

q_1

'in sabit bir

q_2

için arttığını, ancak denge noktasında

q_2

'nin de bu artışa azalarak tepki verdiğini görebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 133Soru →

Üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulayan bir monopolcü firmanın, talebin fiyat esnekliğinin birbirinden farklı olduğu iki ayrı piyasada kârını maksimize etme süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Talebin fiyat esnekliğinin düşük olduğu piyasada, esnekliğin yüksek olduğu piyasaya göre daha yüksek bir satış fiyatı belirlenir.

Kâr maksimizasyonu için talebin fiyat esnekliğinin yüksek olduğu piyasada daha yüksek bir fiyat uygulanması gerekir.

Firma, her iki piyasada da farklı marjinal hasılat (MR) seviyeleri oluşturarak dengeye ulaşır.

Fiyat farklılaştırmasının başarılı olabilmesi için piyasalar arasında tüketicilerin serbestçe geçiş yapabilmesi (arbitraj) gerekir.

Firma, toplam hasılatını maksimize etmek için her iki piyasada da talebin fiyat esnekliğini bir (

e=1

) yapacak fiyatı belirler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Talebin fiyat esnekliğinin düşük olduğu piyasada, esnekliğin yüksek olduğu piyasaya göre daha yüksek bir satış fiyatı belirlenir.

Cevap

Talebin fiyat esnekliğinin düşük olduğu piyasada daha yüksek fiyat uygulanması gerektiğini belirten ifade doğrudur.

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında monopolcü, piyasayı farklı esnekliklere sahip alt gruplara böler. 'Fiyat esnekliğinin düşük olduğu piyasada daha yüksek fiyat uygulanması' ilkesi, Ramsey fiyatlandırması mantığına dayanır. Esnekliği düşük olan tüketiciler fiyat artışlarına rağmen taleplerini önemli ölçüde azaltmadıkları için firma bu gruptan daha yüksek bir fiyat (

P

) talep ederek kârını maksimize eder.

Adım Adım Çözüm

Kâr maksimizasyonu koşulunu belirle.

MR_1 = MR_2 = MC

Monopolcü firma, her iki piyasadan gelen son birim satışın kendisine sağladığı ek getiriyi (MR) üretim maliyetine (MC) eşitlemelidir.

Fiyat, Marjinal Hasılat ve Esneklik arasındaki ilişkiyi (Amoroso-Robinson Formülü) hatırla.

MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|})

Fiyatın marjinal hasılattan ne kadar sapacağı talebin esnekliğine bağlıdır.

Esneklik ve fiyat arasındaki ilişkiyi analiz et.

Esneklik

|e|

azaldıkça,

(1 - \frac{1}{|e|})

terimi küçülür; dolayısıyla aynı MR değerine ulaşmak için

P

(fiyat) değeri artmalıdır.

Esneklik ile fiyat arasındaki ters yönlü ilişki, monopolcünün fiyata daha az duyarlı olan gruptan daha fazla kâr elde etmesini sağlar.

Anahtar Kavram

Üçüncü Derece Fiyat Farklılaştırması ve Esneklik İlişkisi

Daha Fazla Pratik

İkinci derece fiyat farklılaştırması (blok fiyatlandırma) ile üçüncü derece arasındaki temel farkları (tüketici ayrıştırma yöntemi) tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel olarak

P_1(1 - 1/|e_1|) = P_2(1 - 1/|e_2|)

eşitliğini kullanarak,

|e_1| > |e_2|

ise

P_1 < P_2

olması gerektiğini görebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 134Soru →

Monopolcü bir firmanın piyasa gücünden kaynaklanan toplumsal refah kaybını (dara kaybı) tamamen ortadan kaldırmak amacıyla düzenleyici kurum tarafından uygulanan "marjinal maliyet fiyatlaması" ( $P = MC$ ) kuralı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kaynak tahsisinde etkinliği (Pareto etkinlik) sağlar ve toplumsal refahı maksimize eder.

Firmanın her durumda normal kâr (sıfır ekonomik kâr) elde etmesini sağlayarak piyasada sürdürülebilirliği garanti eder.

Tüketici artığının azalmasına neden olurken üretici artığının maksimum düzeye çıkmasını sağlar.

Tavan fiyatın ortalama maliyete eşitlendiği noktada üretimi sabitleyerek piyasa etkinsizliğini giderir.

Doğal tekel koşullarında firmanın pozitif ekonomik kâr elde etmesini sağlayarak yeni yatırımları teşvik eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kaynak tahsisinde etkinliği (Pareto etkinlik) sağlar ve toplumsal refahı maksimize eder.

Cevap

Kaynak tahsisinde etkinliği (Pareto etkinlik) sağlar ve toplumsal refahı maksimize eder.

Monopol düzenlemesinde marjinal maliyet fiyatlaması kuralı, tavan fiyatın marjinal maliyet eğrisi ile talep eğrisinin kesiştiği noktada belirlenmesidir. Bu noktada fiyat marjinal maliyete eşit olduğu için kaynak tahsisinde etkinlik (Pareto etkinlik) sağlanır ve monopolden kaynaklanan dara kaybı (deadweight loss) tamamen ortadan kalkar.

Adım Adım Çözüm

Monopolün refah etkisinin analiz edilmesi

Monopolcü firma

MR = MC

noktasında üretim yaparak fiyatı marjinal maliyetin üzerinde (

P > MC

) belirler; bu durum eksik üretime ve dara kaybına yol açar.

Piyasa gücünün toplumsal maliyetini anlamak için denge koşuluna bakılmalıdır.

Marjinal maliyet fiyatlaması (

P = MC

) kuralının uygulanması

Düzenleyici kurum fiyatı marjinal maliyete (

P = MC

) eşitlerse, üretim miktarı tam rekabet seviyesine çıkar.

Toplumsal refahın maksimum olduğu nokta, tüketicinin son birim için ödemeye razı olduğu fiyatın (faydanın), o birimin üretim maliyetine eşit olduğu noktadır.

Refah sonuçlarının değerlendirilmesi

Dara kaybı tamamen ortadan kalkar ve kaynak tahsisinde etkinlik (Pareto optimumu) sağlanmış olur.

Fiyatın marjinal maliyete eşitliği toplumsal refahın maksimizasyonu için temel koşuldur.

Anahtar Kavram

Marjinal Maliyet Fiyatlaması ve Pareto Etkinlik

İpuçları

Toplumsal refahın maksimize olması için fiyatın neye eşit olması gerektiğini hatırlayın.

Monopolün neden olduğu 'dara kaybı', fiyatın marjinal maliyetten büyük olmasından kaynaklanır.

Pareto etkinlik koşulu

P = MC

eşitliğidir. Ancak bu durumun doğal tekellerde firmanın kâr/zarar durumunu nasıl etkilediğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Doğal tekel durumunda marjinal maliyet fiyatlamasının neden olduğu 'zarar' probleminin nasıl giderilebileceğini (sübvansiyon vb.) araştırın.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 135Soru →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren bir firmanın, başarılı bir reklam kampanyası veya ürün tasarımı değişikliği ile ürün farklılaştırması düzeyini artırdığı ve tüketiciler nezdinde marka bağlılığını güçlendirdiği varsayıldığında; bu firmanın karşı karşıya kaldığı talep eğrisi ve fiyat-maliyet ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisinin fiyat esnekliği azalır ve fiyatın marjinal maliyetten sapma oranı artar.

Firmanın talep eğrisi daha esnek hale gelir ve fiyatın marjinal maliyete olan uzaklığı azalır.

Ürün farklılaştırması sayesinde firma uzun dönemde aşırı kâr elde etme imkânı bulur ve piyasa etkinliği sağlanır.

Firmanın talep eğrisi tam esnek hale gelir ve firma tam rekabetçi bir fiyat alıcı gibi davranmaya başlar.

Tüketicilerin marka bağlılığı arttığı için talep eğrisi sağa kayarken aynı zamanda tam esnekleşir ve fiyat marjinal maliyete eşitlenir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisinin fiyat esnekliği azalır ve fiyatın marjinal maliyetten sapma oranı artar.

Cevap

Firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisinin fiyat esnekliği azalır ve fiyatın marjinal maliyetten sapma oranı artar.

Monopolcü rekabet piyasasında ürün farklılaştırmasının artması ve marka bağlılığının güçlenmesi, tüketicilerin fiyat değişimlerine olan duyarlılığını azaltır. Bu durum firmanın karşılaştığı negatif eğimli talep eğrisini daha dik (daha az esnek) hale getirir. Fiyat esnekliği azaldığında, firma marjinal maliyetin çok üzerinde bir fiyat belirleme gücüne (Lerner Endeksi artışı) sahip olur. Dolayısıyla fiyat ile marjinal maliyet arasındaki fark (marjinal kâr marjı) genişler.

Adım Adım Çözüm

Ürün farklılaştırması ve talep esnekliği ilişkisinin analizi

Daha yüksek ürün farklılaştırması, tüketiciler için ikame ürün sayısını azaltır.

Ürünler ne kadar benzersiz algılanırsa, fiyat değişimlerine karşı tüketici duyarlılığı (esneklik) o kadar düşük olur.

Talep esnekliği ve piyasa gücü (Markup) ilişkisinin kurulması

Lerner Endeksi (

L = \frac{P-MC}{P} = \frac{1}{\epsilon}

) uyarınca, esneklik (

\epsilon

) azaldıkça fiyatın marjinal maliyetten sapma oranı artar.

Firma, talebin daha dik olması sayesinde fiyatı marjinal maliyetin çok daha üzerinde belirleme kapasitesi kazanır.

Uzun dönem denge kısıtının değerlendirilmesi

Firma uzun dönemde yine normal kâr (

P=AC

) elde eder ancak denge noktası ortalama maliyetin minimumundan daha uzaktadır.

Talep eğrisi ne kadar dikse, teğet noktası atıl kapasitenin daha fazla olduğu bir düzeye kayar.

Anahtar Kavram

Ürün Farklılaştırması, Talep Esnekliği ve Piyasa Gücü İlişkisi

İpuçları

Ürünlerin birbirine 'benzemez' hale gelmesinin tüketicinin fiyat duyarlılığını nasıl etkileyeceğini düşünün.

Esneklik azaldığında, firmanın maliyetinin üzerine koyabileceği kâr payı (markup) nasıl değişir?

Lerner Endeksi (

L = 1/\epsilon

) formülünü hatırlayın; esneklik ile piyasa gücü arasındaki ters yönlü ilişkiyi analiz edin.

Daha Fazla Pratik

Farklılaştırmanın artmasının uzun dönemde 'atıl kapasite' üzerindeki etkisini inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 136Soru →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren temsilci bir firmanın uzun dönem dengesi ve "Atıl Kapasite Teoremi" dikkate alındığında, bu denge durumuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Fiyat ortalama maliyete eşittir (

P = AC

) ancak marjinal maliyetten büyüktür (

P > MC

) ve üretim ortalama maliyet eğrisinin azalan kısmında gerçekleşir.

Firma, ortalama maliyet eğrisinin minimum olduğu noktada üretim yaparak kaynak tahsisinde tam etkinliği sağlar.

Ürün farklılaştırmasının sağladığı pazar gücü sayesinde firma uzun dönemde de pozitif ekonomik kâr elde etmeye devam eder.

Üretim düzeyi, marjinal maliyetin ortalama maliyete eşitlendiği noktada belirlenir ve fiyat marjinal maliyete eşittir (

P = MC

Temsilci firmanın karşılaştığı talep eğrisi sonsuz esnektir ve firma tam kapasite ile üretim yapmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyat ortalama maliyete eşittir ( $P = AC$ ) ancak marjinal maliyetten büyüktür ( $P > MC$ ) ve üretim ortalama maliyet eğrisinin azalan kısmında gerçekleşir.

Cevap

Fiyatın ortalama maliyete eşit olduğu ancak marjinal maliyetten büyük kaldığı ve üretimin ortalama maliyet eğrisinin azalan kısmında (atıl kapasite ile) gerçekleştiği ifade doğrudur.

Monopolcü rekabet piyasasında firmalar ürün farklılaştırması yaptığı için negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşılaşırlar. Uzun dönemde piyasaya giriş-çıkışın serbest olması ekonomik kârı sıfıra indirir ve fiyat ortalama maliyete eşitlenir (

P = AC

). Ancak negatif eğimli bir doğrunun (talep) U şeklindeki bir eğriye (

AC

) teğet olabilmesi için, teğet noktasının

AC

eğrisinin azalan (negatif eğimli) kısmında olması zorunludur. Bu durum, firmanın ortalama maliyetin en düşük olduğu tam kapasite düzeyinden daha az üretim yapması anlamına gelir (Atıl Kapasite Teoremi). Ayrıca denge noktasında

P > MR

MR = MC

olduğu için

P > MC

ilişkisi geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

Uzun dönem kâr durumunu analiz etme

P = AC

(Sıfır ekonomik kâr)

Piyasaya giriş ve çıkışların serbest olması, uzun dönemde aşırı kârın ortadan kalkmasına neden olur.

Talep eğrisinin yapısını ve denge noktasını belirleme

Negatif eğimli talep ve

P > MC

Ürün farklılaştırması nedeniyle firma fiyat belirleyici güce sahiptir, bu da talep eğrisinin (AR) negatif eğimli olmasına ve marjinal hasılatın (MR) altında kalmasına yol açar.

Atıl kapasite oluşumunu değerlendirme

Üretim

AC

'nin minimum olduğu noktanın solundadır.

Negatif eğimli bir talep eğrisi,

AC

eğrisine ancak

AC

'nin negatif eğimli olduğu bölgede teğet olabilir; bu da tam kapasiteye ulaşılamadığını (atıl kapasite olduğunu) kanıtlar.

Anahtar Kavram

Atıl Kapasite (Excess Capacity)

Daha Fazla Pratik

Monopolcü rekabet ile tam rekabet arasındaki refah farklarını (ölü kayıp) inceleyen soruları çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Grafiksel analiz yöntemiyle; negatif eğimli bir doğrunun dışbükey bir eğriye teğet olduğu noktanın, eğrinin minimum noktasından farklı olduğunu görmek en sağlam yoldur.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 137Soru →

Oligopol piyasalarında görülen anlaşmalı (koordineli) modellerden biri olan "Düşük Maliyetli Fiyat Liderliği" modelinde, piyasa denge fiyatının belirlenmesi ve firmaların bu süreçteki davranışları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Düşük maliyetli firma, kendi kârını maksimize eden marjinal hasılat ve marjinal maliyet eşitliğini sağlayarak fiyatı belirler; diğer firma ise bu fiyatı piyasa fiyatı olarak kabul eder.

Piyasa fiyatı, kartelde olduğu gibi tüm firmaların marjinal maliyetleri toplamının piyasa marjinal hasılatına eşitlendiği düzeyde belirlenir.

Pazar payı en yüksek olan firma fiyatı belirlerken, düşük maliyetli firma bu fiyat düzeyinde üretim yaparak pazarın geri kalanını karşılar.

Piyasa koşullarındaki ve maliyet yapısındaki değişimleri en iyi analiz eden firma lider olarak kabul edilir ve fiyatı o belirler.

Yüksek maliyetli firma kârını maksimize eden fiyatı belirler, düşük maliyetli firma ise daha fazla pazar payı kapmak için bu fiyatın altında satış yapar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Düşük maliyetli firma, kendi kârını maksimize eden marjinal hasılat ve marjinal maliyet eşitliğini sağlayarak fiyatı belirler; diğer firma ise bu fiyatı piyasa fiyatı olarak kabul eder.

Cevap

Düşük maliyetli firma kendi kârını maksimize eden fiyatı belirler, yüksek maliyetli firma ise bu fiyatı veri alarak piyasaya uyum sağlar.

Düşük maliyetli fiyat liderliği modelinde, piyasada farklı maliyet yapılarına sahip firmalar bulunur. En düşük marjinal maliyete sahip olan firma, kendi kârını maksimize eden fiyatı belirler. Diğer (yüksek maliyetli) firmalar ise, bir fiyat savaşına girip piyasadan silinme riskini göze alamadıkları için bu fiyatı kabullenir ve lideri takip ederler.

Adım Adım Çözüm

Liderin belirlenmesi

Düşük maliyetli firma (

MC_L

) lider olarak tanımlanır.

Maliyet avantajı, firmaya piyasa fiyatını dikte etme gücü verir.

Liderin kâr maksimizasyonu

MR = MC_L

eşitliği ile lider firma kendi üretim miktarını ve fiyatını (

P_L

) belirler.

Lider, takipçinin davranışını hesaba katarak kendi kârını en üst düzeye çıkarmayı hedefler.

Takipçinin tepkisi

Yüksek maliyetli firma (

MC_F

), liderin belirlediği

P_L

fiyatını kabullenir.

Takipçi firma daha yüksek bir fiyat belirlerse müşteri kaybeder, daha düşük bir fiyat belirlerse maliyetleri nedeniyle zarar edebilir veya bir fiyat savaşına girip elenebilir.

Anahtar Kavram

Fiyat Liderliği ve Maliyet Avantajı

Daha Fazla Pratik

Barometrik fiyat liderliği ile hâkim firma liderliği arasındaki temel farkları gözden geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 138Soru →

Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli'nde, bir oligopolcü firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisinin dirsek noktasının üst kısmında kalan (esnek) segment ile alt kısmında kalan (inelastik) segment arasındaki esneklik farkının artması, marjinal hasılat ( $MR$ ) eğrisi üzerinde nasıl bir sonuç doğurur?

Marjinal hasılat eğrisindeki dikey süreksizlik (boşluk) aralığının boyu uzar.

Marjinal hasılat eğrisi sürekli hale gelir ve dirsek noktası ortadan kalkar.

Marjinal hasılat eğrisindeki dikey boşluk aralığı daralır.

Marjinal hasılat eğrisi miktar eksenine paralel (tam esnek) hale gelir.

Marjinal hasılat eğrisi ile talep eğrisi çakışarak tek bir eğri oluşturur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marjinal hasılat eğrisindeki dikey süreksizlik (boşluk) aralığının boyu uzar.

Cevap

Esneklik farkının artması, marjinal hasılat eğrisindeki dikey süreksizlik (boşluk) aralığının boyunun uzamasına neden olur.

Doğru cevap olan ifade, Sweezy modelinin geometrik özelliğini yansıtmaktadır. Dirsekli talep eğrisinde üst segmentin esnekliği ile alt segmentin esnekliği arasındaki fark arttıkça, bu iki segmentin temsil ettiği marjinal hasılat değerleri arasındaki dikey mesafe (kopukluk) büyür. Bu durum, marjinal maliyetlerdeki daha geniş çaplı değişimlerin bile fiyat seviyesini etkilememesine (fiyat katılığının artmasına) imkan tanır.

Adım Adım Çözüm

Dirsekli talep yapısını analiz etme

Sweezy modelinde talep eğrisi, mevcut fiyat seviyesinde bir 'dirsek' yapar. Dirseğin üstü daha esnek (rakipler fiyat artışını takip etmez), altı ise daha az esnektir (rakipler fiyat düşüşünü takip eder).

Modelin temel varsayımı olan rakiplerin asimetrik tepkisi, talep eğrisinde eğim kırılmasına yol açar.

Marjinal hasılat (

MR

) ile esneklik arasındaki ilişkiyi kurma

MR = P(1 - 1/|e|)

formülüne göre, esneklik (

|e|

) değiştikçe marjinal hasılat değeri değişir. Dirsek noktasındaki fiyat (

P

) aynı olmasına rağmen, iki farklı esneklik değeri için iki farklı

MR

seviyesi oluşur.

Talep eğrisindeki eğim değişikliği, marjinal hasılat fonksiyonunda bir kopma (discontinuity) yaratır.

Esneklik farkının etkisini değerlendirme

Esneklikler arasındaki fark ne kadar büyükse, dirseğin iki yanındaki

MR

değerleri arasındaki fark da o kadar açılır; bu da dikey boşluğun boyunun uzaması anlamına gelir.

Matematiksel olarak esneklik değerleri arasındaki makasın açılması, süreksizlik aralığının genişlemesine doğrudan sebep olur.

Anahtar Kavram

Sweezy modelinde fiyat katılığı, marjinal maliyetin marjinal hasılat eğrisindeki süreksiz (dikey) boşluk aralığında kalmasıyla açıklanır. Bu boşluğun genişliği ise talep segmentlerinin esneklik farkına bağlıdır.

Soru 139Soru →

Bir monopolcü firmanın karşılaştığı talep fonksiyonu $Q = 100 - P$ ve toplam maliyet fonksiyonu $TC = 20Q + 100$ olarak belirlenmiştir. Buna göre, firmanın kârını maksimize ettiği denge üretim düzeyinde Lerner Endeksi değeri kaçtır?

1/4

1/3

1/2

2/3

3/4

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2/3$

Cevap

Denge noktasında Lerner Endeksi değeri

2/3

olarak hesaplanır.

Verilen fonksiyonlara göre marjinal hasılat

100 - 2Q

ve marjinal maliyet

20

olarak bulunur. Bu iki değerin eşitlendiği denge miktarında

Q = 40

ve buna karşılık gelen talep fiyatı

P = 60

seviyesindedir. Lerner Endeksi formülü olan

(P - MC) / P

uygulandığında

(60 - 20) / 60

işleminden

2/3

sonucuna ulaşılmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Ters talep fonksiyonunu ve marjinal hasılatı (MR) belirleyin.

P = 100 - Q

MR = 100 - 2Q

Marjinal hasılatın eğimi, doğrusal bir talep eğrisinin eğiminin iki katıdır.

Marjinal maliyeti (MC) hesaplayın.

MC = \frac{d(TC)}{dQ} = 20

Toplam maliyet fonksiyonunun miktara göre türevi marjinal maliyeti verir.

Denge miktarını bulmak için

MR = MC

koşulunu uygulayın.

100 - 2Q = 20 \Rightarrow 2Q = 80 \Rightarrow Q = 40

Monopolde kâr maksimizasyonu marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada sağlanır.

Denge fiyatını (

P

) belirleyin.

P = 100 - 40 = 60

Denge fiyatı, denge miktarının talep eğrisi üzerindeki karşılığıdır.

Lerner Endeksi formülünü uygulayın.

L = \frac{P - MC}{P} = \frac{60 - 20}{60} = \frac{40}{60} = 2/3

Lerner Endeksi, firmanın piyasa gücünü ölçmek için fiyat ile marjinal maliyet arasındaki farkın fiyata oranını kullanır.

Anahtar Kavram

Monopolde kâr maksimizasyonu

MR=MC

düzeyinde gerçekleşir ve piyasa gücü Lerner Endeksi ile ölçülür.

İpuçları

Kâr maksimizasyonu için öncelikle toplam maliyetin türevini alarak marjinal maliyeti bulun.

Marjinal hasılatı bulurken talep fonksiyonundaki eğim katsayısını ikiyle çarpmayı unutmayın.

Denge miktarını bulduktan sonra fiyata ulaşmak için miktar değerini talep fonksiyonunda yerine koyun, ardından Lerner formülünü uygulayın.

Daha Fazla Pratik

Fiyat esnekliği ile Lerner Endeksi arasındaki ters yönlü ilişkiyi (

L = 1/|e|

) inceleyerek bulduğunuz sonucu kontrol edebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 140Soru →

Monopolcü rekabet piyasasında Edward Chamberlin tarafından geliştirilen "grup dengesi" analizine göre, bir firmanın fiyatını değiştirmesi durumunda gruptaki diğer tüm rakip firmaların da bu fiyat değişimini aynı şekilde takip edeceği varsayımı altında geçerli olan ve firmanın pazar payını yansıtan talep eğrisi aşağıdakilerden hangisidir?

Paylaşılan (orantısal) talep eğrisi (

D

eğrisi)

Algılanan (bireysel) talep eğrisi (

d

eğrisi)

Tam esnek talep eğrisi

Dirsekli talep eğrisi

Marjinal hasılat eğrisi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Paylaşılan (orantısal) talep eğrisi ( $D$ eğrisi)

Cevap

Chamberlin'in monopolcü rekabet analizinde, tüm firmaların aynı fiyatı uygulayacağı varsayımı altında pazar payını gösteren eğri paylaşılan (orantısal) talep eğrisidir.

Chamberlin'in monopolcü rekabet modelinde, gruptaki tüm firmaların aynı maliyet ve talep koşullarına sahip olduğu (kahramanlık varsayımları) kabul edilir. Eğer bir firma fiyatını düşürür ve diğerleri buna kayıtsız kalırsa, firma çok esnek olan 'algılanan' (

d

) talep eğrisi üzerinden hareket eder. Ancak soruda belirtildiği gibi tüm firmalar fiyat değişimini takip ederse, hiçbir firma rakiplerinden müşteri çalamayacağı için grup içindeki 'pazar payı' oranında satış yapmaya devam eder. Bu durumu temsil eden ve daha az esnek olan eğriye 'paylaşılan' veya 'orantısal' talep eğrisi (

D

eğrisi) denir.

Adım Adım Çözüm

Monopolcü rekabet piyasasındaki talep yapısını analiz etme

Bu piyasada firmanın karşılaştığı iki farklı talep senaryosu vardır: Diğerlerinin fiyatı sabit tutması ve diğerlerinin fiyat değişimini takip etmesi.

Chamberlin modelinde dengenin oluşumunu anlamak için bu iki eğri arasındaki ayrımı bilmek gerekir.

Fiyat değişimlerine verilen tepkiyi değerlendirme

Eğer bir firma fiyatını düşürdüğünde diğerleri de düşürürse, firma rakiplerinden müşteri çalamaz, sadece pazarın genel genişlemesinden pay alır.

Bu durum, firmanın sadece kendi pazar payını koruduğu orantısal bir hareketi ifade eder.

İlgili eğriyi tanımlama

Tüm firmaların fiyat değişimlerini takip ettiği varsayımı altındaki bu eğri

D

(orantısal) talep eğrisidir.

Bu eğri, rakiplerin tepkisi nedeniyle bireysel talep eğrisinden (

d

) daha az esnektir (daha diktir).

Anahtar Kavram

Chamberlin'in Orantısal ve Algılanan Talep Eğrileri Ayrımı

İpuçları

Chamberlin modelinde firmanın tek başına hareket ettiğini sandığı durum ile tüm grubun birlikte hareket ettiği durum arasındaki farkı düşünün.

Eğer herkes fiyat düşürürse, siz rakiplerinizden müşteri çalabilir misiniz yoksa sadece kendi sadık pazar payınızda mı kalırsınız?

Daha dik olan ve pazarın toplam talebinin firma sayısına bölünmesiyle elde edilen 'orantısal' eğriye odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Bu iki eğrinin (

d

D

) uzun dönem dengesinde nerede kesiştiğini ve bu noktadaki fiyat-maliyet ilişkisini (atıl kapasite) inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Grafiksel olarak

d

(bireysel) eğrisinin her zaman

D

(orantısal) eğrisinden daha esnek olduğunu ve

D

eğrisinin piyasadaki gerçek satış miktarını yansıttığını hatırlayarak seçenekleri eleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

ÖncekiSayfa 7 / 10Sonraki

Eksik Rekabet Piyasaları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram