Examkin

Faktör Piyasaları

120 soru

Soru 1Soru →

Bir üretim faktörünün arzının tam esneksiz (Es=0E_s = 0) olduğu varsayıldığında, faktörün kullanımı karşılığında faktör sahibine yapılan toplam ödemenin tamamı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ekonomik rant

Cevap

Ekonomik rant
İktisat teorisine göre, bir üretim faktörünün arz esnekliği sıfır olduğunda (arz eğrisi dikey olduğunda), o faktörün alternatif bir kullanım alanı olmadığı varsayılır. Bu durumda faktörün fırsat maliyeti (transfer kazancı) sıfır olur ve piyasada oluşan denge fiyatı üzerinden faktör sahibine ödenen bedelin tamamı ekonomik rant niteliği taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Arz esnekliğinin grafikteki karşılığını belirleme
Arz esnekliğinin sıfır (Es=0E_s = 0) olması, arz eğrisinin miktar eksenine dik (dikey) bir doğru olduğu anlamına gelir.
Esnekliğin sıfır olması, fiyat değişimlerine arz edilen miktarın hiç tepki vermediğini gösterir.
2
Transfer kazancı ve ekonomik rant alanlarını analiz etme
Transfer kazancı arz eğrisinin altında kalan alan, ekonomik rant ise arz eğrisinin solunda ve fiyatın altında kalan alandır.
Toplam ödeme = Transfer Kazancı + Ekonomik Rant formülü uyarınca alan ayrımı yapılır.
3
Dikey arz eğrisinde alanları hesaplama
Arz eğrisi dikey olduğunda, eğrinin altında kalan alan (fırsat maliyeti) sıfırdır. Dolayısıyla toplam ödemenin tamamı fiyat ile miktar ekseni arasındaki dikdörtgenin içinde kalır ve bu alanın tamamı ekonomik ranttır.
Faktörün alternatif bir kullanım alanı olmadığı için vazgeçilen bir kazanç (transfer kazancı) yoktur.

Anahtar Kavram

Tam esneksiz arz durumunda (Es=0E_s = 0) transfer kazancı sıfır, yapılan toplam ödemenin tamamı ise ekonomik ranttır.

İpuçları

1
Arz eğrisinin dikey olması durumunda, faktörün alternatif maliyetinin ne olacağını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Arzın tam esnek (Es=∞E_s = \infty) olduğu durum için toplam ödemenin niteliğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 2Soru →

Mikro iktisat teorisinde, bir firmanın üretim sürecinde kullandığı girdilere yönelik talebi, bu girdilerle üretilen nihai ürünlere olan talebe bağlıdır. Bu bağlamda, tam rekabetçi bir piyasada faaliyet gösteren firmanın faktör talep eğrisinin (Marjinal Ürün Hasılatı - MRPMRP) konumunda bir değişikliğe (kaymaya) yol açmayan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretim faktörünün kendi birim fiyatında meydana gelen değişim

Cevap

Üretim faktörünün kendi birim fiyatında meydana gelen değişim
Üretim faktörünün kendi birim fiyatındaki değişimler, faktör talep eğrisi (MRP) üzerinde hareket edilmesine neden olur. Çünkü faktör fiyatı, faktör talep diyagramında dikey eksende yer alan değişkendir. Bir fonksiyonun dikey eksenindeki değişkende meydana gelen değişim, fonksiyonun konumunu (kayma) değil, o eğri üzerindeki miktarı (hareket) değiştirir.

Adım Adım Çözüm

1
Faktör talep eğrisinin (MRP) tanımını ve bileşenlerini analiz etmek.
Tam rekabetçi bir ürün piyasasında faktör talep eğrisi MRP=P×MPMRP = P \times MP formülü ile ifade edilir.
Eğrinin konumunu neyin belirlediğini anlamak için matematiksel temeli görmek gerekir.
2
Eğri üzerinde hareket (miktar değişimi) ile eğrinin kayması (talep değişimi) arasındaki farkı değerlendirmek.
Dikey eksende yer alan faktör fiyatı (ww) değiştiğinde eğri üzerinde hareket edilir; formülün içindeki PP (ürün fiyatı) veya MPMP (verimlilik) değiştiğinde eğri kayar.
İktisadi analizde dikey eksen değişkenindeki değişimin eğriyi kaydırmayacağını teyit etmek.

Anahtar Kavram

Türev Talep ve Faktör Talep Eğrisini Kaydıran Unsurlar

İpuçları

1
Bir eğrinin dikey eksenindeki değişken değiştiğinde eğri üzerinde hareket mi edilir, yoksa eğri mi kayar?
2
Faktör talep eğrisini MRP=P×MPMRP = P \times MP olarak düşünün. Buradaki bileşenlerden hangisi dikey eksende yer almaz?

Daha Fazla Pratik

Faktör talep esnekliğini etkileyen Marshall-Hicks kurallarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru →

Bir monopolcü işletme, üretim sürecinde kullandığı emek girdisinin marjinal fiziki verimliliğini (MPLMP_L) 1010 birim olarak saptamıştır. Firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisi üzerindeki denge noktasında ürünün satış fiyatı 5050 TL ve talebin fiyat esnekliği katsayısı mutlak değerce 2,52,5 olarak hesaplanmıştır. Buna göre, bu işletme için emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) ve marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) değerleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 500500 TL ve 300300 TL

Cevap

500500 TL ve 300300 TL değerlerini içeren seçenek doğrudur.
Doğru yanıt olan değerler, mikro iktisat teorisindeki temel tanımlara ve monopolcü denge koşullarına dayanır. VMPLVMP_L, bir birim ek girdinin toplam ürün değerine yaptığı katkıyı (fiyat üzerinden) temsil ederken; MRPLMRP_L, bu girdinin toplam hasılata yaptığı katkıyı (marjinal hasılat üzerinden) temsil eder. Monopolde P=50P = 50 TL ve MR=30MR = 30 TL olduğu için, 1010 birimlik marjinal fiziksel ürün sırasıyla 500500 TL ve 300300 TL'lik değerler üretir.

Adım Adım Çözüm

1
Emeğin marjinal ürün değerini (VMPLVMP_L) hesaplayınız.
VMPL=P×MPL=50×10=500VMP_L = P \times MP_L = 50 \times 10 = 500 TL.
Marjinal ürün değeri, faktörün marjinal fiziki ürünü ile ürünün piyasa fiyatının çarpımıdır.
2
Amoroso-Robinson formülünü kullanarak marjinal hasılatı (MRMR) hesaplayınız.
MR=P×(1−1∣e∣)=50×(1−12,5)=50×0,6=30MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|}) = 50 \times (1 - \frac{1}{2,5}) = 50 \times 0,6 = 30 TL.
Eksik rekabet piyasalarında marjinal hasılat, fiyat ve esneklik arasındaki ilişki ile belirlenir.
3
Emeğin marjinal ürün hasılatını (MRPLMRP_L) hesaplayınız.
MRPL=MR×MPL=30×10=300MRP_L = MR \times MP_L = 30 \times 10 = 300 TL.
Marjinal ürün hasılatı, faktörün marjinal fiziki ürünü ile firmanın marjinal hasılatının çarpımıdır.

Anahtar Kavram

Monopolcü Gücü ve Faktör Talebi İlişkisi

İpuçları

1
Monopolcü bir firma için fiyat (PP) her zaman marjinal hasılattan (MRMR) büyüktür.
2
Marjinal hasılatı hesaplamak için MR=P(1−1/e)MR = P(1 - 1/e) formülünü kullanın.
3
VMPLVMP_L için fiyatı (5050), MRPLMRP_L için ise bulduğunuz marjinal hasılatı (3030) marjinal fiziki ürün (1010) ile çarpın.

Daha Fazla Pratik

Monopolcü sömürü (monopolistic exploitation) miktarının ne kadar olduğunu hesaplayınız.

Alternatif Yöntem

Önce monopolcü sömürü miktarını (P−MRP - MR) bulup marjinal ürünle çarparak aradaki farkı bulabilir, ardından VMPLVMP_L üzerinden sağlamasını yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

Ürün piyasasında monopolcü güce sahip olan bir firmanın, üretimde kullandığı emek faktörünün marjinal fiziki ürünü (MPLMP_L) 2525 birimdir. Firmanın ürettiği malın piyasa fiyatı 4040 TL ve bu fiyat düzeyinde talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri ∣e∣=2,5|e| = 2,5 olduğuna göre, bu firma için emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) ve marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) sırasıyla kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: VMPL=1000VMP_L = 1000 ; MRPL=600MRP_L = 600

Cevap

Emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) 10001000 TL ve marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) 600600 TL'dir.
Doğru cevap olan seçenekte, VMPLVMP_L marjinal ürün ile fiyatın çarpımı (25×40=100025 \times 40 = 1000) olarak, MRPLMRP_L ise marjinal ürün ile marjinal hasılatın çarpımı (25×24=60025 \times 24 = 600) olarak doğru hesaplanmıştır. Monopolcü bir firmada fiyat marjinal hasılattan büyük olduğu için VMPVMP, her zaman MRPMRP'den büyüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal Ürün Değeri (VMPLVMP_L) hesaplanır.
VMPL=MPL×P=25×40=1000VMP_L = MP_L \times P = 25 \times 40 = 1000 TL
Marjinal ürün değeri, marjinal fiziki ürünün piyasa fiyatı ile çarpılmasıyla bulunur.
2
Marjinal Hasılat (MRMR) hesaplanır.
MR=P×(1−1/∣e∣)=40×(1−1/2,5)=40×(1−0,4)=24MR = P \times (1 - 1/|e|) = 40 \times (1 - 1/2,5) = 40 \times (1 - 0,4) = 24 TL
Monopolcü firma için marjinal hasılat, fiyat ve esneklik ilişkisini gösteren Amoroso-Robinson formülü ile bulunur.
3
Marjinal Ürün Hasılatı (MRPLMRP_L) hesaplanır.
MRPL=MPL×MR=25×24=600MRP_L = MP_L \times MR = 25 \times 24 = 600 TL
Marjinal ürün hasılatı, marjinal fiziki ürünün firmanın elde ettiği marjinal hasılat ile çarpılmasıdır.

Anahtar Kavram

Monopolcü firmanın faktör talebinde VMP>MRPVMP > MRP ilişkisi.

Daha Fazla Pratik

Monopolcü sömürü miktarını (VMP−MRPVMP - MRP) hesaplayarak piyasa aksaklıklarını analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →

Bir firmanın ürün piyasasında monopol gücüne sahip olduğu, emek piyasasında ise tam rekabetçi bir alıcı (fiyat kabullenici) olarak faaliyet gösterdiği varsayılmaktadır. Firmanın kâr maksimizasyonunu sağladığı denge düzeyinde, ürettiği mala olan talebin fiyat esnekliği mutlak değerce 2,52,5 ve istihdam edilen son birim işçinin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) 500500 TL olarak hesaplanmıştır.

Bu bilgilere göre, işletmenin gerçekleştirdiği monopolcü sömürü (monopolistic exploitation) tutarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200

Cevap

İşletmenin gerçekleştirdiği monopolcü sömürü tutarı 200 TL'dir.
Monopolcü sömürü, bir firmanın ürün piyasasında monopol gücüne sahip olması nedeniyle ortaya çıkar. Bu durumda firma, işçiye emeğinin marjinal ürün değerini (VMPL=P×MPLVMP_L = P \times MP_L) değil, marjinal ürün hasılatını (MRPL=MR×MPLMRP_L = MR \times MP_L) ücret olarak öder. ∣e∣=2,5|e|=2,5 esneklik değerinde MR=P(0,6)MR = P(0,6) olduğu için MRPLMRP_L de VMPLVMP_L'nin %60'ına (300300 TL) eşit olur. Aradaki 200200 TL'lik fark monopolcü sömürüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) ile marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) arasındaki ilişkiyi belirle.
MRPL=VMPL×(1−1∣e∣)MRP_L = VMP_L \times (1 - \frac{1}{|e|})
Ürün piyasasında monopol gücü olduğunda, marjinal hasılat (MRMR) fiyattan küçüktür ve esneklik ile olan ilişkisi bu formülle tanımlanır.
2
Verilen değerleri formülde yerine koyarak MRPLMRP_L değerini hesapla.
MRPL=500×(1−12,5)=500×(1−0,4)=500×0,6=300MRP_L = 500 \times (1 - \frac{1}{2,5}) = 500 \times (1 - 0,4) = 500 \times 0,6 = 300 TL
Denge noktasında işçiye ödenen ücret (ww), faktör piyasası tam rekabetçi olduğu için MRPLMRP_L'ye eşittir.
3
Monopolcü sömürü miktarını hesapla.
Sömürü =VMPL−MRPL=500−300=200= VMP_L - MRP_L = 500 - 300 = 200 TL
Monopolcü sömürü, işçinin topluma sağladığı katkı (VMPLVMP_L) ile aldığı ücret (MRPL=wMRP_L = w) arasındaki farktır.

Anahtar Kavram

Monopolcü sömürü, ürün piyasasında monopol gücü olan bir firmanın, işçiye emeğinin marjinal ürün değerinden (VMPLVMP_L) daha az ücret (MRPLMRP_L) ödemesidir.

İpuçları

1
Monopolcü sömürünün formülünün VMPL−MRPLVMP_L - MRP_L olduğunu hatırlayınız.
2
Marjinal Ürün Hasılatı (MRPLMRP_L) hesaplanırken, Marjinal Ürün Değeri (VMPLVMP_L) ile (1−1/∣e∣)(1 - 1/|e|) oranını çarpmanız gerekir.

Daha Fazla Pratik

Eğer firma emek piyasasında da monopson gücüne sahip olsaydı, sömürü miktarı nasıl değişirdi?
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

Bir bölgede faaliyet gösteren tek bir şeker fabrikası ile bu fabrikaya hammadde (şeker pancarı) sağlayan ve bölgedeki tüm çiftçileri tek bir çatı altında temsil eden üretici kooperatifi karşı karşıya gelmiştir.

Bu piyasa yapısı ve denge koşullarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Söz konusu yapı iki yanlı tekel (bilateral monopol) olup denge fiyatı alıcı ve satıcının pazarlık gücü doğrultusunda bir fiyat aralığında oluşur.

Cevap

Piyasa yapısı iki yanlı tekeldir ve fiyat tarafların pazarlık gücüne göre bir aralıkta belirlenir.
Doğru cevap olan ifade, piyasada tek bir alıcının (şeker fabrikası) ve tek bir satıcının (kooperatif) karşı karşıya geldiği 'iki yanlı tekel' durumunu doğru tanımlamakta ve fiyatın bu yapıda 'pazarlık gücü' ile belirleneceğini belirtmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasadaki alıcı ve satıcı sayılarını analiz et.
Tek bir alıcı (şeker fabrikası) ve tek bir satıcı (üretici kooperatifi) bulunmaktadır.
Piyasa yapısını tanımlamak için piyasa aktörlerinin sayısının belirlenmesi gerekir.
2
Tespit edilen aktör sayılarına göre piyasa türünü isimlendir.
Monopson (tek alıcı) + Monopol (tek satıcı) = İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol).
Tek alıcı ve tek satıcının karşı karşıya geldiği durum iktisat literatüründe bu terimle ifade edilir.
3
Denge fiyatı ve miktarının nasıl oluşacağını değerlendir.
Fiyat tek bir noktada değil, tarafların pazarlık gücüne bağlı olarak belirli bir aralıkta oluşur.
İki tarafın da piyasa gücü olması, fiyatın matematiksel bir kesinlikten ziyade stratejik pazarlığa dayanmasına neden olur.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol)

İpuçları

1
Piyasadaki alıcı ve satıcı sayılarına odaklanın: Bir fabrika ve bir kooperatif.
2
Tek alıcının (monopson) ve tek satıcının (monopol) bir araya geldiği piyasa ismini hatırlayın.
3
Bu piyasa türünde fiyatın alıcının mı yoksa satıcının mı istediği yöne daha yakın olacağını 'pazarlık gücü' belirler.

Daha Fazla Pratik

İki yanlı tekelde denge fiyatının hangi aralıkta (monopson fiyatı ile monopol fiyatı arasında) oluştuğunu gösteren grafiksel analizi inceleyin.
Tahmini Süre:45s
Soru 7Soru →

Bir üretim faktörü piyasasında, piyasada oluşan denge ücret düzeyinin altında ve faktör arz eğrisinin üstünde kalan bölge aşağıdakilerden hangisini temsil eder?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ekonomik rant

Cevap

Denge ücret düzeyinin altında ve faktör arz eğrisinin üstünde kalan alan ekonomik rantı ifade eder.
Ekonomik rant, bir üretim faktörüne yapılan fiili ödeme ile o faktörü mevcut işinde tutabilmek için yapılması gereken en düşük ödeme (transfer kazancı) arasındaki farktır. Grafiksel olarak, yatay ücret doğrusunun altında ve yukarı doğru eğimli faktör arz eğrisinin üstünde kalan üçgen benzeri alan bu fazlalığı gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Faktör arz eğrisi ve ücret doğrusunun konumunu belirlemek
Ücret doğrusu WW düzeyinde yatay, arz eğrisi ise pozitif eğimlidir.
Toplam ödeme, ücret ve miktar çarpımı olan dikdörtgen alandır.
2
Fırsat maliyeti (transfer kazancı) alanını tanımlamak
Arz eğrisinin altında kalan alan, faktörün başka bir alana kaymaması için gereken minimum bedeli temsil eder.
Arz eğrisi her miktar için kabul edilebilir en düşük fiyatı (marjinal maliyeti) gösterir.
3
Artık değeri (farkı) hesaplamak
Toplam ödemeden transfer kazancı çıkarıldığında geriye kalan (ücret çizgisinin altı, arzın üstü) alan bulunur.
Bu fark, faktör sahibine sunulan fazladan getiridir ve ekonomik rant olarak tanımlanır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Rant ve Transfer Kazancı Ayrımı

İpuçları

1
Faktör sahibine yapılan toplam ödemenin bir kısmı maliyet, bir kısmı 'fazlalık'tır.
2
Arz eğrisi, faktörün kabul edebileceği minimum fiyatı gösterir. Aradaki fark 'rant' olarak adlandırılır.

Daha Fazla Pratik

Faktör arz esnekliğinin sıfır veya sonsuz olduğu özel durumlarda bu alanın nasıl değiştiğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 8Soru →

Tam rekabetçi bir ürün ve faktör piyasası ortamında kısa dönemde üretim yapan bir firmanın üretim fonksiyonu Q=10L−0,5L2Q = 10L - 0,5L^2 olarak belirlenmiştir. Firmanın ürettiği malın piyasa fiyatı 2020 TL, emeğin birim ücreti ise 8080 TL'dir. Buna göre, kâr maksimizasyonu hedefleyen bu firmanın istihdam etmesi gereken emek miktarı (LL) kaç birimdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6

Cevap

Firmanın kâr maksimizasyonu için istihdam etmesi gereken emek miktarı 6 birimdir.
Denge miktarı olan 6 birim, emeğin firmaya sağladığı marjinal katkının (20×(10−6)=8020 \times (10-6) = 80 TL), emeğe ödenen marjinal maliyete (80 TL ücret) tam olarak eşit olduğu noktayı temsil eder. Bu noktada firmanın toplam kârı maksimize edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Emeğin marjinal fiziki ürününü (MPLMP_L) hesaplayınız.
MPL=dQdL=10−LMP_L = \frac{dQ}{dL} = 10 - L
Tam rekabetçi firmanın faktör talebi, emeğin marjinal verimliliğine bağlıdır.
2
Emeğin marjinal ürün değerini (VMPLVMP_L) bulunuz.
VMPL=P×MPL=20×(10−L)=200−20LVMP_L = P \times MP_L = 20 \times (10 - L) = 200 - 20L
Ürün piyasası tam rekabetçi olduğu için marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L), marjinal ürün değerine (VMPLVMP_L) eşittir.
3
Denge koşulunu uygulayarak emek miktarını çözünüz.
VMPL=w⇒200−20L=80VMP_L = w \Rightarrow 200 - 20L = 80
Faktör piyasası tam rekabetçi olduğunda firma, emeğin ek getirisi ek maliyetine (ücret) eşit olana kadar istihdam yapar.
4
Denklemi sonuçlandırınız.
20L=120⇒L=620L = 120 \Rightarrow L = 6
Matematiksel sadeleştirme sonucu optimum girdi miktarı belirlenir.

Anahtar Kavram

Tam rekabetçi bir firmada kâr maksimizasyonu sağlayan faktör dengesi, faktörün marjinal ürün değerinin (VMPL=P×MPLVMP_L = P \times MP_L) faktör fiyatına (ww) eşit olduğu noktada gerçekleşir.

İpuçları

1
Tam rekabette kâr maksimizasyonu için marjinal ürün hasılatı ile faktörün birim fiyatı birbirine eşit olmalıdır.
2
Üretim fonksiyonunun türevini alarak emeğin marjinal ürününü (MPLMP_L) bulun ve bunu malın satış fiyatıyla çarparak parasal karşılığını hesaplayın.
3
20×(10−L)=8020 \times (10 - L) = 80 denklemini çözerek LL değerine ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Ürün piyasasında monopol gücü olan bir firma için aynı verilerle emek istihdamının nasıl değişeceğini analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Bir işletme, ürettiği malı monopol (tekel) gücüne sahip olduğu bir piyasada satmakta, üretimde kullandığı emek faktörünü ise tam rekabetçi bir işgücü piyasasından temin etmektedir. İşletmenin karşı karşıya olduğu mal talebinin fiyat esnekliği mutlak değerce 33, malın piyasa fiyatı 120120 TL ve emeğin marjinal fiziki ürünü (MPLMP_L) 55 birimdir. Bu işletme kârını maksimize edecek düzeyde emek istihdam ettiğine göre, işçi başına gerçekleşen "monopolcü sömürü" miktarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200

Cevap

İşçi başına gerçekleşen monopolcü sömürü miktarı 200200 TL'dir.
Doğru yanıt olan 200200 TL seçeneği, emeğin yarattığı piyasa değeri olan 600600 TL (VMPVMP) ile monopolcü firmanın marjinal hasılatı üzerinden belirlediği ve işçiye ödediği 400400 TL (MRPMRP) arasındaki farkı temsil eder. Bu fark, monopolcünün piyasa gücü nedeniyle işçiden elde ettiği sömürü miktarıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Emeğin marjinal ürün değerini (VMPVMP) hesaplayınız.
VMP=P×MPL=120×5=600VMP = P \times MP_L = 120 \times 5 = 600 TL
Tam rekabetçi bir ürün piyasası olsaydı işçiye ödenmesi gereken üst sınırı belirlemek için VMPVMP hesaplanır.
2
Marjinal hasılatı (MRMR) esneklik formülünü kullanarak hesaplayınız.
MR=P×(1−1∣e∣)=120×(1−13)=120×23=80MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|}) = 120 \times (1 - \frac{1}{3}) = 120 \times \frac{2}{3} = 80 TL
Ürün piyasasında monopol gücü olduğu için işletme faktör talebini belirlerken fiyatı değil, marjinal hasılatı dikkate alır.
3
Emeğin marjinal ürün hasılatını (MRPMRP) hesaplayınız.
MRP=MR×MPL=80×5=400MRP = MR \times MP_L = 80 \times 5 = 400 TL
İşletmenin faktör piyasasında tam rekabetçi olduğu durumda işçiye ödediği ücret MRPMRP düzeyine eşittir.
4
Monopolcü sömürü miktarını bulunuz.
Sömürü =VMP−MRP=600−400=200= VMP - MRP = 600 - 400 = 200 TL
Monopolcü sömürü, ürün piyasasındaki eksik rekabet nedeniyle işçinin üretime kattığı değer (VMPVMP) ile ona ödenen ücret (MRPMRP) arasındaki farktır.

Anahtar Kavram

Monopolcü sömürü, ürün piyasasında monopol gücüne sahip olan bir firmanın, faktör piyasasında tam rekabetçi olsa dahi işçiye emeğinin marjinal ürün değerinden (VMPVMP) daha az ödeme yapmasıdır (MRP<VMPMRP < VMP).

İpuçları

1
Monopolcü sömürünün tanımı gereği VMPVMP ve MRPMRP değerlerini ayrı ayrı hesaplamanız gerekir.
2
Ürün piyasasında monopol olduğu için P>MRP > MR olduğunu unutmayın. Marjinal hasılatı (MRMR) bulmak için MR=P(1−1/∣e∣)MR = P(1 - 1/|e|) formülünü kullanın.
3
VMP=120×5VMP = 120 \times 5 ve MRP=[120×(2/3)]×5MRP = [120 \times (2/3)] \times 5 işlemlerini yaptıktan sonra ikisi arasındaki farkı bulun.

Daha Fazla Pratik

Ürün piyasası tam rekabetçi olsaydı monopolcü sömürü miktarının neden sıfır olacağını tartışınız.

Alternatif Yöntem

Monopolcü sömürü doğrudan şu formülle de hesaplanabilir: So¨mu¨ru¨=(P−MR)×MPLSömürü = (P - MR) \times MP_L. Burada (P−MR)(P - MR) ifadesi ürün başına sömürüyü, MPLMP_L ile çarpımı ise toplam sömürüyü verir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 10Soru →

Bir firmanın üretim sürecinde kullandığı emeğin marjinal fiziki ürünü (MPLMP_L) 1212 birimdir. Firmanın ürünlerini sattığı piyasadaki talep esnekliğinin mutlak değeri ∣e∣=3|e| = 3 ve ürünün satış fiyatı 6060 TL'dir.

Buna göre, bu firma için emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) ve marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) değerleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: VMPL=720VMP_L = 720 TL ; MRPL=480MRP_L = 480 TL

Cevap

Emeğin marjinal ürün değeri 720 TL ve marjinal ürün hasılatı 480 TL'dir.
Doğru yanıt olan seçenek, hem marjinal ürün değerini (P×MPLP \times MP_L) hem de marjinal hasılatı doğru hesaplayıp marjinal ürün hasılatına (MR×MPLMR \times MP_L) ulaşan değerleri içermektedir. 60×12=72060 \times 12 = 720 ve 40×12=48040 \times 12 = 480 işlemleri kavramsal tanımlara tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal ürün değerini (VMP) hesapla.
VMPL=P×MPL=60 TL×12=720 TLVMP_L = P \times MP_L = 60 \text{ TL} \times 12 = 720 \text{ TL}
Marjinal ürün değeri, faktörün üretime kattığı fiziksel birimin piyasadaki satış fiyatı ile çarpılmasıyla bulunur.
2
Esneklik yardımıyla marjinal hasılatı (MR) hesapla.
MR=P×(1−1∣e∣)=60×(1−13)=60×23=40 TLMR = P \times (1 - \frac{1}{|e|}) = 60 \times (1 - \frac{1}{3}) = 60 \times \frac{2}{3} = 40 \text{ TL}
Ürün piyasasında monopol gücü olan firmalar için fiyat marjinal hasılata eşit değildir; marjinal hasılat talep esnekliğine bağlı olarak fiyattan daha düşüktür.
3
Marjinal ürün hasılatını (MRP) hesapla.
MRPL=MR×MPL=40 TL×12=480 TLMRP_L = MR \times MP_L = 40 \text{ TL} \times 12 = 480 \text{ TL}
Marjinal ürün hasılatı, ilave faktör kullanımının toplam hasılatta meydana getirdiği değişimi ölçer.

Anahtar Kavram

Monopolcü bir firmanın faktör talebi analizinde, ürün piyasasında P>MRP > MR olduğu için daima VMPL>MRPLVMP_L > MRP_L ilişkisi geçerlidir.

İpuçları

1
VMP hesaplanırken doğrudan piyasa fiyatı (P) kullanılırken, MRP hesaplanırken marjinal hasılat (MR) kullanılır.
2
Marjinal hasılatı bulmak için MR=P×(1−1/∣e∣)MR = P \times (1 - 1/|e|) formülünden yararlanabilirsiniz.
3
Esneklik 3 ise marjinal hasılat fiyatın 2/3'üne eşittir.

Daha Fazla Pratik

Ürün piyasasında tam rekabet olması durumunda VMP ve MRP arasındaki ilişkinin nasıl değişeceğini düşününüz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru →

Bir malın veya hizmetin tek bir satıcısı (monopol) ile tek bir alıcısının (monopson) piyasada karşı karşıya geldiği 'iki yanlı tekel' (bilateral monopol) durumunda denge fiyatının oluşumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı, belirli bir aralık içerisinde tarafların göreli pazarlık gücüne bağlı olarak belirlenir.

Cevap

Denge fiyatı, belirli bir aralık içerisinde tarafların göreli pazarlık gücüne bağlı olarak belirlenir.
İki yanlı tekel piyasasında hem alıcı hem de satıcı piyasa gücüne sahip olduğu için, teorik olarak kesin bir fiyat ve miktar dengesi yoktur. Satıcı marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada (MR=MCMR=MC) fiyat belirlemek isterken, alıcı marjinal ürün hasılatının marjinal faktör maliyetine eşit olduğu noktada (MRP=MFCMRP=MFC) fiyat belirlemek ister. Bu iki nokta arasındaki 'belirsizlik aralığı' içerisinde, denge fiyatı tarafların göreli pazarlık gücüne (bargaining power) göre şekillenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını tanımla.
İki yanlı tekel; piyasada tek bir satıcı (monopol) ve tek bir alıcının (monopson) bulunması durumudur.
Soruda sorulan denge mekanizmasını anlamak için önce aktörlerin konumunu belirlemek gerekir.
2
Tarafların amaçlarını analiz et.
Monopolcü satıcı fiyatı mümkün olduğunca yüksek tutmak isterken, monopsoncu alıcı fiyatı mümkün olduğunca düşük tutmak ister.
Her iki tarafın da piyasa gücüne sahip olması, tek bir denge noktasının oluşmasını engeller.
3
Denge fiyatının belirlenmesini değerlendir.
Fiyat, satıcının istediği en yüksek fiyat ile alıcının teklif ettiği en düşük fiyat arasındaki bir aralıkta, tarafların 'pazarlık gücü' (bargaining power) ile belirlenir.
Matematiksel olarak kesin bir denge noktası bulunmadığı için sonuç belirsizdir ve tarafların ikna kabiliyetine/gücüne bağlıdır.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel ve Belirsizlik Aralığı

İpuçları

1
Bu piyasada hem tek bir satıcı hem de tek bir alıcı olduğunu unutmayın.
2
Her iki tarafın da piyasa gücü varsa, fiyatın tek bir tarafça belirlenmesi mümkün müdür?
3
Denge fiyatının kesin bir noktada değil, bir aralıkta olduğunu ve 'pazarlık' kavramının önemini düşünün.

Daha Fazla Pratik

İki yanlı tekelin en tipik örneği olan güçlü bir işçi sendikası ile tek bir büyük işveren arasındaki toplu iş sözleşmesi süreçlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 12Soru →

Emek piyasasında tek alıcı (monopsoncu) konumunda olan bir firmanın, kârını maksimize edebilmesi için istihdam edeceği emek miktarını belirleyen temel denge koşulu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marjinal ürün hasılatının, marjinal faktör maliyetine eşit olması (MRP=MFCMRP = MFC)

Cevap

Marjinal ürün hasılatının, marjinal faktör maliyetine eşit olması (MRP=MFCMRP = MFC)
Monopson piyasasında tek alıcı olan firma, kârını maksimize etmek için her marjinal kararda olduğu gibi 'marjinal getiri = marjinal maliyet' kuralını uygular. Faktör piyasası bağlamında bu, marjinal ürün hasılatının (MRPMRP) marjinal faktör maliyetine (MFCMFC) eşitlenmesi anlamına gelir. Monopsoncu, karşı karşıya olduğu pozitif eğimli faktör arz eğrisi nedeniyle, bir birim daha fazla faktör kullanmak istediğinde sadece o birime değil, daha önce istihdam ettiği tüm birimlere de daha yüksek ücret ödemek zorundadır. Bu yüzden MFCMFC, her zaman ücretten (WW) daha yüksektir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını analiz etme
Piyasada tek alıcı (monopson) olduğu belirlenir.
Monopsoncu firma, faktör arz eğrisinin tamamıyla karşı karşıyadır ve daha fazla birim istihdam etmek için ücreti artırmak zorundadır.
2
Marjinal faktör maliyetini (MFCMFC) tanımlama
MFC>WMFC > W ilişkisi tespit edilir.
İşe alınan son birime ödenen yüksek ücretin önceki birimlere de yansıtılması nedeniyle, ek birimin maliyeti ödenen ücretten fazladır.
3
Denge koşulunu belirleme
MRP=MFCMRP = MFC eşitliğine ulaşılır.
Firma, son birimin sağladığı marjinal hasılat marjinal maliyetine eşit olana kadar istihdamı artırarak kârını maksimize eder.

Anahtar Kavram

Monopson Piyasasında Kâr Maksimizasyonu

İpuçları

1
Kâr maksimizasyonu her zaman marjinal gelir ile marjinal maliyetin eşitlendiği noktada gerçekleşir.
2
Faktör piyasasında marjinal gelir, marjinal ürün hasılatı (MRPMRP); marjinal maliyet ise marjinal faktör maliyetidir (MFCMFC).
3
Monopsoncu firma için işe alınan ek birimin maliyeti (MFCMFC), o birime ödenen ücretten (WW) daha yüksektir, çünkü ek istihdam tüm işçilerin ücretini artırır.

Daha Fazla Pratik

Monopson piyasasında istihdam düzeyi belirlendikten sonra, işçilere ödenecek ücretin hangi eğri üzerinden belirlendiğini (arz eğrisi vs MFC eğrisi) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 13Soru →

Ürün piyasasında monopolcü, emek piyasasında ise tam rekabetçi (fiyat kabullenici) olan bir firma için denge noktasında emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L), emeğin marjinal ürün hasılatından (MRPLMRP_L) daha büyüktür. Bu iki değer arasındaki farkın literatürde "monopolcü sömürü" olarak adlandırılmasının temel iktisadi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Monopolcü firmanın kâr maksimizasyonu sağladığı noktada ürün satış fiyatının marjinal hasılattan büyük olması (P>MRP > MR)

Cevap

Monopolcü sömürünün temel nedeni, firmanın ürün piyasasında monopol gücüne sahip olması nedeniyle satış fiyatının marjinal hasılattan büyük (P>MRP > MR) olmasıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, monopolcü sömürünün temel nedenini açıklamaktadır. Bir firma ürün piyasasında monopolcü ise, kârını maksimize etmek için marjinal hasılatını marjinal maliyetine (MR=MCMR = MC) eşitler. Bu durumda fiyat, marjinal hasılattan büyüktür (P>MRP > MR). Emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) fiyat ile marjinal ürünün çarpımıyken, emeğin marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) marjinal hasılat ile marjinal ürünün çarpımıdır. P>MRP > MR olduğu sürece VMPL>MRPLVMP_L > MRP_L olacaktır. Firma emek piyasasında tam rekabetçi olduğu için işçiye MRPLMRP_L düzeyinde ücret öder. İşçinin topluma kazandırdığı değer (VMPLVMP_L) ile aldığı ücret (MRPLMRP_L) arasındaki bu fark monopolcü sömürüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Emeğin marjinal ürün değeri (VMPLVMP_L) ve marjinal ürün hasılatı (MRPLMRP_L) formüllerini tanımlayın.
VMPL=P×MPLVMP_L = P \times MP_L ve MRPL=MR×MPLMRP_L = MR \times MP_L
Sömürünün kaynağını bulmak için bu iki temel kavramın bileşenlerini karşılaştırmak gerekir.
2
Ürün piyasasındaki rekabet koşullarını analiz edin.
Monopol piyasasında firma negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşılaştığı için P>MRP > MR koşulu geçerlidir.
Monopolcü gücü, fiyatın marjinal hasılattan sapmasına neden olur.
3
İki değeri birbiriyle oranlayarak farkı belirleyin.
P>MRP > MR olduğu için P×MPL>MR×MPLP \times MP_L > MR \times MP_L olur, dolayısıyla VMPL>MRPLVMP_L > MRP_L sonucuna ulaşılır.
Firma emek piyasasında tam rekabetçi olduğu için işçiye w=MRPLw = MRP_L kadar ücret öder; ancak işçinin ürettiği değerin piyasa karşılığı VMPLVMP_L olduğundan aradaki fark (VMPL−MRPLVMP_L - MRP_L) sömürüdür.

Anahtar Kavram

Monopolcü Sömürü

Daha Fazla Pratik

Monopsoncu sömürünün gerçekleştiği bir durumda VMPVMP, MRPMRP ve ww arasındaki hiyerarşiyi analiz eden bir soru çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 14Soru →

Bireysel işgücü arzı analizinde, ücret oranındaki bir artışın boş zamanın fırsat maliyetini yükseltmesine rağmen, bireyin çalışma saatlerini azaltarak daha fazla dinlenmeyi tercih etmesi durumu aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Boş zamanın normal bir mal olması varsayımı altında, gelir etkisinin ikame etkisinden mutlak değerce daha büyük olması

Cevap

Boş zamanın normal bir mal olduğu varsayımı altında, gelir etkisinin ikame etkisinden mutlak değerce daha büyük olması durumunda birey daha az çalışmayı tercih eder.
Ücret artışı (W↑W \uparrow) durumunda iki mekanizma çalışır: 1) İkame etkisi, boş zamanın fırsat maliyetini artırdığı için bireyi daha çok çalışmaya yöneltir. 2) Gelir etkisi, bireyin reel gelirini artırdığı için (boş zaman normal bir malsa) daha fazla dinlenmeye yöneltir. Eğer gelir etkisi ikame etkisinden daha güçlü ise birey net olarak daha az çalışır ve işgücü arz eğrisi negatif eğimli olur.

Adım Adım Çözüm

1
Ücret artışının iki temel etkisini tanımlama
İkame Etkisi (Çalışma süresini artırır) ve Gelir Etkisi (Çalışma süresini azaltır)
Ücret artışı hem boş zamanın göreli fiyatını artırır hem de toplam satın alma gücünü yükseltir.
2
Boş zamanın niteliğini belirleme
Boş zaman normal bir maldır.
Gelir arttığında bireylerin daha fazla dinlenme talep etmesi bu malın normal olduğunu gösterir.
3
Etki baskınlığını analiz etme
Gelir Etkisi > İkame Etkisi
Soru kökünde bireyin çalışma saatlerini azalttığı belirtildiği için, dinlenmeyi teşvik eden gelir etkisinin baskın olduğu sonucuna varılır.

Anahtar Kavram

Bireysel işgücü arzında gelir ve ikame etkilerinin çatışması ve geriye bükümlü arz eğrisi.

Daha Fazla Pratik

İşgücü arz eğrisinin hangi ücret düzeyinden sonra geriye bükülmeye başladığını belirleyen temel faktörleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 15Soru →

Bir bölgede emek piyasasında tek alıcı (monopsoncu) konumunda olan bir firmanın karşı karşıya olduğu emek arz fonksiyonu W=10+LW = 10 + L ve emeğin marjinal ürün hasılatı fonksiyonu MRP=70−2LMRP = 70 - 2L olarak verilmiştir. (Burada WW: ücret düzeyi, LL: istihdam edilen emek miktarıdır.) Bu firma kârını maksimize etmek istediğinde işçilere ödeyeceği ücret (WW) kaç birim olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 25

Cevap

Monopsoncu firmanın kâr maksimizasyonunu sağlayan ücret düzeyi 25 birimdir.
Denge durumu MFC=MRPMFC = MRP eşitliğinde gerçekleşir. TFC=10L+L2TFC = 10L + L^2 olduğundan MFC=10+2LMFC = 10 + 2L olur. 10+2L=70−2L10 + 2L = 70 - 2L eşitliğinden L=15L = 15 bulunur. Ücreti bulmak için bu miktar arz fonksiyonunda (W=10+LW = 10 + L) yerine konulmalıdır: W=10+15=25W = 10 + 15 = 25.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam Faktör Maliyeti (TFCTFC) fonksiyonunun belirlenmesi
TFC=W×L=(10+L)×L=10L+L2TFC = W \times L = (10 + L) \times L = 10L + L^2
Monopsoncu firma için marjinal maliyete ulaşmak için önce toplam maliyet fonksiyonu yazılmalıdır.
2
Marjinal Faktör Maliyeti (MFCMFC) fonksiyonunun türetilmesi
MFC=d(TFC)dL=10+2LMFC = \frac{d(TFC)}{dL} = 10 + 2L
Marjinal faktör maliyeti, toplam faktör maliyetinin emek miktarına göre türevidir.
3
Denge koşulunun (MFC=MRPMFC = MRP) uygulanması
10+2L=70−2L⇒4L=6010 + 2L = 70 - 2L \Rightarrow 4L = 60
Monopson piyasasında firma, marjinal maliyetini marjinal ürün hasılatına eşitlediği noktada kârını maksimize eder.
4
Denge istihdam miktarının (LL) bulunması
L=15L = 15
Denklemin çözümü sonucunda firmanın çalıştıracağı işçi sayısı 15 olarak belirlenir.
5
Denge ücret düzeyinin (WW) hesaplanması
W=10+15=25W = 10 + 15 = 25
Firma, 15 birimlik emeği arz eğrisi (W=10+LW = 10 + L) üzerinde bu miktara karşılık gelen en düşük ücretle istihdam eder.

Anahtar Kavram

Monopson piyasasında denge ücreti, marjinal faktör maliyetinin (MFC) marjinal ürün hasılatına (MRP) eşitlendiği istihdam miktarının arz eğrisi üzerinde okunan değeridir.

İpuçları

1
Monopsoncu firmanın marjinal faktör maliyeti (MFCMFC), arz eğrisinden daha dik bir eğime sahiptir.
2
Önce Toplam Faktör Maliyetini (TFC=W⋅LTFC = W \cdot L) yazıp türevini alarak MFCMFC fonksiyonunu bulmalısınız.
3
MFC=MRPMFC = MRP eşitliğinden LL değerini bulduktan sonra, bu değeri W=10+LW = 10 + L fonksiyonunda yerine yerleştirin.

Daha Fazla Pratik

Monopsoncu sömürüsünün (exploitation) miktarını hesaplamak için MRPMRP ile WW arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 16Soru →

Bir bölgede emek piyasasında tek alıcı (monopsoncu) konumunda olan bir firmanın karşı karşıya olduğu emek arz fonksiyonu W=100+2LW = 100 + 2L ve emeğin marjinal ürün hasılatı fonksiyonu MRPL=400−LMRP_L = 400 - L şeklindedir. Buna göre, monopsoncu firmanın kâr maksimizasyonunu sağladığı denge noktasında ortaya çıkan ölü ağırlık kaybı (refah kaybı) kaç birimdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2400

Cevap

Monopson piyasasında kâr maksimizasyonu sağlandığında ortaya çıkan ölü ağırlık kaybı 2400 birimdir.
Monopson piyasasında denge L=60L=60 ve W=220W=220 olarak gerçekleşirken, tam rekabetçi denge L=100L=100 ve W=300W=300 seviyesindedir. Refah kaybı, MRPMRP eğrisi ile arz eğrisi arasında, monopson miktarı ile tam rekabet miktarı (6060 ile 100100) arasında kalan üçgenin alanıdır. Bu üçgenin yüksekliği L=60L=60 noktasındaki MRPMRP (340340) ile ücret (220220) arasındaki fark olan 120120 birimdir. Tabanı ise 100−60=40100 - 60 = 40 birimdir. Alan formülü ile 24002400 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal Faktör Maliyetini (MFCMFC) hesaplayın.
MFC=100+4LMFC = 100 + 4L
Toplam Faktör Maliyeti TFC=W×L=(100+2L)L=100L+2L2TFC = W \times L = (100 + 2L)L = 100L + 2L^2 olup, bunun türevi marjinal maliyeti verir. Doğrusal arz fonksiyonlarında MFC'nin eğimi arzın iki katıdır.
2
Monopson dengesini (MFC=MRPLMFC = MRP_L) bulun.
100+4L=400−L⇒5L=300⇒Lm=60100 + 4L = 400 - L \Rightarrow 5L = 300 \Rightarrow L_m = 60
Monopsoncu firma, marjinal faktör maliyetinin marjinal ürün hasılatına eşit olduğu noktada istihdam miktarını belirler.
3
Tam rekabet dengesini (W=MRPLW = MRP_L) bulun.
100+2L=400−L⇒3L=300⇒Lc=100100 + 2L = 400 - L \Rightarrow 3L = 300 \Rightarrow L_c = 100
Tam rekabetçi piyasada denge, faktör arzının (ücretin) marjinal ürün hasılatına eşit olduğu noktada kurulur.
4
Ölü ağırlık kaybını hesaplayın.
Alan=(340−220)×(100−60)2=120×402=2400Alan = \frac{(340 - 220) \times (100 - 60)}{2} = \frac{120 \times 40}{2} = 2400
Ölü ağırlık kaybı, L=60L=60 ile L=100L=100 arasında, MRPLMRP_L eğrisi ile arz eğrisi arasında kalan üçgenin alanıdır. L=60L=60 için MRP=340MRP = 340 ve W=220W = 220 değerleri arasındaki fark üçgenin yüksekliğini verir.

Anahtar Kavram

Monopson piyasasında firma, marjinal faktör maliyetini (MFCMFC) marjinal ürün hasılatına (MRPMRP) eşitleyerek dengeye gelir. Ancak işçilere ödenen ücret arz eğrisinden belirlendiği için W<MFCW < MFC olur. Bu eksik istihdam ve düşük ücret seviyesi, rekabetçi dengeye kıyasla bir refah kaybına (ölü ağırlık kaybı) yol açar.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 17Soru →

Bir firmanın ürün piyasasında karşı karşıya olduğu talep eğrisinin fiyat esnekliği mutlak değerce 1,51,5 olarak hesaplanmıştır. Bu firma, emeğin marjinal fiziki ürününün (MPLMP_L) 66 birim olduğu denge seviyesinde, ürettiği malı birim başına 120120 TL fiyatla satmaktadır. Emeği tam rekabetçi bir piyasadan temin eden bu firmanın, çalıştırdığı işçi başına gerçekleştirdiği "monopolcü sömürü" miktarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 480

Cevap

Firmanın işçi başına gerçekleştirdiği monopolcü sömürü miktarı 480 TL'dir.
Doğru cevap olan 480 TL seçeneği, firmanın monopol gücü nedeniyle marjinal hasılatının fiyattan düşük olmasını (MR=40MR=40, P=120P=120) ve buna bağlı olarak oluşan VMPVMP ile MRPMRP arasındaki farkı doğru yansıtmaktadır. Hesaplamalara göre VMP=720VMP = 720 TL ve MRP=240MRP = 240 TL olup, aradaki 480 TL'lik fark monopolcü sömürüyü temsil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal hasılatın (MRMR) hesaplanması
MR=P×(1−1e)=120×(1−11,5)=120×(1−23)=120×13=40MR = P \times (1 - \frac{1}{e}) = 120 \times (1 - \frac{1}{1,5}) = 120 \times (1 - \frac{2}{3}) = 120 \times \frac{1}{3} = 40 TL
Monopol gücüne sahip bir firma için marjinal hasılat, fiyattan düşüktür ve esneklik yardımıyla hesaplanır.
2
Marjinal ürün değerinin (VMPVMP) hesaplanması
VMP=P×MPL=120×6=720VMP = P \times MP_L = 120 \times 6 = 720 TL
Emeğin toplum için yarattığı değer, ürünün piyasa fiyatı ile marjinal verimliliğin çarpımıdır.
3
Marjinal ürün hasılatının (MRPMRP) hesaplanması
MRP=MR×MPL=40×6=240MRP = MR \times MP_L = 40 \times 6 = 240 TL
Firmanın işçiyi çalıştırmak için baz aldığı gelir, marjinal hasılat ile marjinal verimliliğin çarpımıdır.
4
Monopolcü sömürü miktarının bulunması
So¨mu¨ru¨=VMP−MRP=720−240=480Sömürü = VMP - MRP = 720 - 240 = 480 TL
Monopolcü sömürü, işçinin yarattığı değer (VMPVMP) ile ona ödenen gelire temel teşkil eden hasılat (MRPMRP) arasındaki farktır.

Anahtar Kavram

Monopolcü sömürü, ürün piyasasında tekel gücü olan bir firmanın P>MRP > MR olması nedeniyle VMP>MRPVMP > MRP koşulunda çalışması ve işçiye emeğinin değerinden (VMPVMP) daha az ödeme yapmasıdır.

İpuçları

1
Monopolcü sömürüyü hesaplamak için öncelikle firmanın marjinal hasılatını (MRMR) bulmalısınız.
2
MR=P×(1−1/∣e∣)MR = P \times (1 - 1/|e|) formülünü kullanarak MRMR değerini hesaplayın, ardından bu değeri MPLMP_L ile çarparak MRPMRP'ye ulaşın.
3
Son adımda emeğin değerini (P×MPLP \times MP_L) hesaplayıp bulduğunuz MRPMRP değerinden çıkarın.

Daha Fazla Pratik

Eğer firma hem ürün piyasasında monopol hem de faktör piyasasında monopson gücüne sahip olsaydı, sömürü miktarının nasıl değişeceğini analiz ediniz.

Alternatif Yöntem

Sömürü miktarı doğrudan şu formülle de hesaplanabilir: So¨mu¨ru¨=(P−MR)×MPLSömürü = (P - MR) \times MP_L. Burada P−MRP-MR farkı, ürün başına tekelci marjı, MPLMP_L ile çarpımı ise toplam sömürüyü verir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 18Soru →

Marshall-Hicks türev talep kurallarına göre; bir üretim faktörünün toplam maliyet içerisindeki payı arttığında, o faktöre olan talebin fiyat esnekliğinin de artması beklenir. Ancak Hicks tarafından ortaya konulan ve 'önemsiz olmanın önemi' (the importance of being unimportant) tartışmasıyla ilişkili olan istisnaya göre, bu pay kuralının beklenen yönde çalışabilmesi için nihai malın talep esnekliği (ϵd\epsilon_d) ile faktörler arası ikame esnekliği (σ\sigma) arasında aşağıdaki ilişkilerden hangisi bulunmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nihai malın talep esnekliğinin, üretim faktörleri arasındaki ikame esnekliğinden büyük olması (ϵd>σ\epsilon_d > \sigma)

Cevap

Nihai malın talep esnekliğinin, üretim faktörleri arasındaki ikame esnekliğinden büyük olması durumunda (ϵd>σ\epsilon_d > \sigma), faktörün maliyet içerisindeki payı arttıkça faktör talep esnekliği de artar.
Türev talep kuralları içerisinde yer alan 'maliyet payı' kuralı, sadece nihai malın talep esnekliğinin (tüketicinin tepkisi), üretim faktörleri arasındaki teknik ikame esnekliğinden (üreticinin tepkisi) büyük olduğu durumlarda (ϵd>σ \epsilon_d > \sigma ) doğru çalışır. Bu durumda faktör fiyatı arttığında, mal fiyatındaki artışa bağlı olarak talep edilen miktardaki düşüş, üretimdeki ikame etkisinden daha baskın hale gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Türev talep kavramını tanımlama
Faktör talebi, üretilen malın talebine bağlıdır.
Esneklik kurallarının neden nihai mal piyasasına bağlı olduğunu anlamak için gereklidir.
2
Marshall-Hicks kurallarını listeleme
Dört temel kural: Malın talep esnekliği, ikame esnekliği, maliyet payı ve diğer faktörlerin arz esnekliği.
Faktör talep esnekliğini belirleyen değişkenleri kategorize etmek gerekir.
3
Pay kuralının (Üçüncü Kural) analiz edilmesi
Kural: Faktör payı (kk) arttıkça, faktör talep esnekliği (ϵL\epsilon_L) artar.
Soruda sorulan spesifik kuralın genel işleyişini belirlemek için gereklidir.
4
Hicks koşulunun uygulanması
Koşul: kk ile ϵL\epsilon_L aynı yönde hareket etmesi için ϵd>σ\epsilon_d > \sigma olmalıdır.
Marshall'ın eksik bıraktığı ve Hicks'in düzelttiği kritik matematiksel koşulu uygulamak cevabı verir.

Anahtar Kavram

Marshall-Hicks Türev Talep Kuralları ve Hicks Koşulu

İpuçları

1
Faktör talebinin esnekliği hem üretim teknolojisine hem de tüketici tercihlerine bağlıdır.
2
Faktörün maliyetteki payı (kk) arttığında esnekliğin artması için mal piyasasındaki değişimin (ϵd\epsilon_d) üretimdeki değişimden (σ\sigma) daha etkili olması gerekir.
3
Hicks koşuluna göre; eğer ikame esnekliği mal talep esnekliğinden küçükse, pay kuralı Marshall'ın öngördüğü gibi çalışır.

Daha Fazla Pratik

İkame esnekliğinin (σ\sigma) nihai mal talep esnekliğinden (ϵd\epsilon_d) büyük olduğu bir durumda, faktör maliyet payının azalmasının faktör talep esnekliği üzerindeki etkisini analiz ediniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 19Soru →

Üretim faktörü olarak sadece emeği (LL) kullanan bir firmanın üretim fonksiyonu Q=5LQ = 5L ve ürün piyasasında karşı karşıya olduğu ters talep fonksiyonu P=100−QP = 100 - Q şeklindedir. Firmanın tam rekabetçi emek piyasasından W=50W = 50 birim ücretle emek istihdam ettiği varsayıldığında, kâr maksimizasyonu yapan bu firmanın denge noktasındaki marjinal ürün değeri (VMPVMP) ile marjinal ürün hasılatı (MRPMRP) arasındaki fark (monopolcü sömürü miktarı) kaç birimdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 225

Cevap

Denge noktasında Marjinal Ürün Değeri (VMP) 275, Marjinal Ürün Hasılatı (MRP) 50 olup, aradaki fark 225 birimdir.
Dengede firmanın istihdam ettiği emek miktarı L=9L=9 olarak bulunur. Bu noktada ürünün fiyatı 55 birim, marjinal ürün ise 5 birimdir. Dolayısıyla işçinin yarattığı değer (VMP=55×5=275VMP = 55 \times 5 = 275) iken, firmanın bu işçiden elde ettiği ek hasılat (MRP=W=50MRP = W = 50) birimdir. Aradaki 225 birimlik fark monopolcü sömürüyü temsil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Emeğin marjinal ürününü (MPLMP_L) hesaplayın.
MPL=dQdL=5MP_L = \frac{dQ}{dL} = 5
Marjinal ürün, üretim fonksiyonunun emeğe göre türevidir.
2
Toplam hasılat (TRTR) üzerinden marjinal hasılatı (MRMR) türetin.
TR=P×Q=(100−Q)Q=100Q−Q2⇒MR=100−2QTR = P \times Q = (100 - Q)Q = 100Q - Q^2 \Rightarrow MR = 100 - 2Q
Monopolcü bir firma için marjinal hasılat talep eğrisinin eğiminin iki katıdır.
3
Marjinal ürün hasılatını (MRPMRP) oluşturun ve dengeyi bulun.
MRP=MR×MPL=(100−2(5L))×5=500−50LMRP = MR \times MP_L = (100 - 2(5L)) \times 5 = 500 - 50L ⇒\Rightarrow 500−50L=50⇒L=9500 - 50L = 50 \Rightarrow L = 9
Kâr maksimizasyonu yapan firma MRP=WMRP = W noktasında dengeye gelir.
4
Denge emek miktarında (L=9L=9) ürün miktarını ve fiyatı bulun.
Q=5×9=45Q = 5 \times 9 = 45, P=100−45=55P = 100 - 45 = 55
VMP hesaplamak için denge fiyatına ihtiyaç duyulur.
5
Marjinal ürün değerini (VMPVMP) hesaplayın.
VMP=P×MPL=55×5=275VMP = P \times MP_L = 55 \times 5 = 275
VMP, ürünün piyasa fiyatı ile marjinal ürünün çarpımıdır.
6
VMP ile MRP arasındaki farkı (monopolcü sömürüyü) hesaplayın.
VMP−MRP=275−50=225VMP - MRP = 275 - 50 = 225
Monopolcü firma P>MRP > MR olduğu için işçiye marjinal değerinden daha az ödeme yapar.

Anahtar Kavram

Monopolcü Sömürü (Monopolistic Exploitation), ürün piyasasında monopol olan bir firmanın, tam rekabetçi piyasa fiyatına kıyasla daha düşük olan marjinal hasılatı esas alarak (MRP) istihdam yapması sonucu işçiye marjinal ürün değerinden (VMP) daha az ücret ödemesidir.

İpuçları

1
Firmanın denge koşulunun MRP=WMRP = W olduğunu hatırlayın.
2
Monopolcü firma için MR=PMR = P değildir; önce toplam hasılatı yazıp türevini alarak MRMR fonksiyonunu bulmalısınız.
3
Denge emek miktarını (LL) bulduktan sonra hem PP hem de MRMR değerlerini hesaplayıp MPLMP_L ile çarparak farkı bulun.

Daha Fazla Pratik

Ürün piyasasının tam rekabet, faktör piyasasının ise monopson olduğu bir durumda ortaya çıkan 'Monopsoncu Sömürü' kavramını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 20Soru →

Bir üretim faktörü piyasasında tek alıcı (monopsoncu) konumunda olan bir firmanın karşı karşıya olduğu faktör arz fonksiyonu W=40+2LW = 40 + 2L ve faktörün marjinal ürün hasılatı fonksiyonu MRP=160−2LMRP = 160 - 2L olarak verilmiştir. Buna göre, kâr maksimizasyonunu hedefleyen monopsoncu firmanın denge durumunda istihdam edeceği faktör miktarı (LL) ve ödeyeceği faktör fiyatı (WW) aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: L=20L = 20 ve W=80W = 80

Cevap

Monopsoncu firma için denge miktarı L=20L = 20 ve bu miktara karşılık gelen ücret düzeyi W=80W = 80 birimdir.
Monopson piyasasında denge, firmanın katlandığı ek maliyetin (MFCMFC), ek birimin getirdiği hasılata (MRPMRP) eşit olduğu noktada sağlanır. Verilen fonksiyonlardan MFC=40+4LMFC = 40 + 4L olarak hesaplanır. 40+4L=160−2L40 + 4L = 160 - 2L eşitliğinden denge istihdam düzeyi L=20L = 20 bulunur. Bu miktarda işçilere ödenecek ücret ise arz fonksiyonu (W=40+2LW = 40 + 2L) kullanılarak W=80W = 80 olarak hesaplanır. Bu durum, monopsoncu sömürüsünün (MRP>WMRP > W) varlığını da doğrular; zira L=20L=20 için MRP=120MRP = 120 iken ödenen ücret 8080'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam Faktör Maliyeti (TFCTFC) fonksiyonunu oluşturun.
TFC=W×L=(40+2L)×L=40L+2L2TFC = W \times L = (40 + 2L) \times L = 40L + 2L^2
Firmanın katlandığı toplam maliyet, faktör miktarı ile faktör fiyatının çarpımıdır.
2
Marjinal Faktör Maliyeti (MFCMFC) fonksiyonunu türev yardımıyla bulun.
MFC=d(TFC)dL=40+4LMFC = \frac{d(TFC)}{dL} = 40 + 4L
Marjinal faktör maliyeti, toplam maliyetin bir birim ek faktör kullanımıyla meydana gelen değişimidir.
3
Kâr maksimizasyonu için MFC=MRPMFC = MRP denge koşulunu uygulayın.
40+4L=160−2L⇒6L=120⇒L=2040 + 4L = 160 - 2L \Rightarrow 6L = 120 \Rightarrow L = 20
Firma, ek birim faktörün maliyeti, o birimin getirdiği hasılata eşit olana kadar istihdamı artırır.
4
Denge ücretini (WW) bulmak için L=20L = 20 değerini faktör arz fonksiyonunda yerine koyun.
W=40+2(20)=40+40=80W = 40 + 2(20) = 40 + 40 = 80
Monopsoncu firma, istihdam edeceği miktarı belirledikten sonra, bu miktarın arz edildiği en düşük fiyatı (arz eğrisi üzerindeki değeri) öder.

Anahtar Kavram

Monopson Piyasasında Denge Koşulu (MFC=MRP>WMFC = MRP > W)

İpuçları

1
Monopsoncu bir firma için toplam maliyetin türevi, marjinal faktör maliyetini (MFCMFC) verir.
2
Denge miktarını bulmak için MFCMFC fonksiyonunu MRPMRP fonksiyonuna eşitleyin, ancak ücreti bulurken arz fonksiyonuna geri dönmeyi unutmayın.
3
W=40+2LW = 40 + 2L ise toplam maliyet 40L+2L240L + 2L^2 olur. Bunun türevi olan 40+4L40 + 4L ifadesini 160−2L160 - 2L ifadesine eşitleyerek LL değerine ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Aynı verilerle tam rekabetçi bir faktör piyasası dengesini hesaplayarak istihdam ve ücret farkını (ölü kayıp ve sömürü) analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Sayfa 1 / 6Sonraki
Faktör Piyasaları Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin