Examkin

Stok Yönetimi

233 soru

Soru 201Soru →

Bir beyaz eşya ana sanayi işletmesi, yüksek maliyetli ve kritik öneme sahip motor üniteleri için Sürekli Gözden Geçirme (Q), düşük maliyetli standart bağlantı elemanları için ise Periyodik Gözden Geçirme (P) sistemi kullanmaktadır. Pazarda yaşanan ani bir dalgalanma sonucunda her iki malzemenin de günlük üretimdeki kullanım hızında (talep oranında) öngörülmeyen ve bir süre devam edecek belirgin bir artış meydana gelmiştir.

İşletmenin stok kontrol parametrelerini (hedef stok seviyesi, yeniden sipariş noktası vb.) henüz güncellemediği bu geçiş döneminde, mevcut Q ve P sistemlerinin bu talep artışına vereceği mekanik tepkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Q sisteminde siparişler arası geçen süre kısalırken sipariş miktarı sabit kalır; P sisteminde ise sipariş verme periyodu sabit kalırken her defasında verilen sipariş miktarı artar.

Cevap

Sürekli Gözden Geçirme (Q) sisteminde artan talep nedeniyle sipariş noktasına daha çabuk ulaşılır, bu da sipariş sıklığını artırır (süre kısalır) ancak sipariş miktarı Q sabittir. Periyodik (P) sistemde ise zaman sabittir (P), ancak daha çok stok tüketildiği için hedef seviyeye ulaşmak adına verilen sipariş miktarı artar.
Sürekli Gözden Geçirme (Q) sisteminin yapısal özelliği gereği sipariş miktarı daima sabittir. Talep arttığında mevcut stok daha hızlı tükenir, bu da Yeniden Sipariş Noktasına (ROP) daha erken ulaşılmasını sağlar; dolayısıyla siparişler arasındaki süre kısalır. Periyodik Gözden Geçirme (P) sisteminde ise kontrol zamanı (periyot) önceden kilitlenmiştir ve sabittir. Artan talep nedeniyle periyot sonundaki stok seviyesi normalden daha düşük kalır. Sipariş miktarı, Hedef Stok Seviyesi ile Mevcut Stok arasındaki fark kadar olduğundan, azalan mevcut stok daha büyük bir sipariş hacmi gerektirir. Bu analiz, sistemlerin şok altındaki temel davranışlarını doğru ifade eden tek seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
Sürekli Gözden Geçirme (Q) sisteminin ana parametrelerini analiz et.
Q sisteminde sipariş miktarı (Q) her zaman SABİT, siparişler arası geçen süre (T) DEĞİŞKENDİR. Stok seviyesi, önceden belirlenen 'Yeniden Sipariş Noktasına (ROP)' düştüğünde sipariş verilir.
Talep değişiminin sabit olan parametreyi mi yoksa değişken olanı mı etkileyeceğini belirlemek.
2
Talep artışının Q sistemi üzerindeki etkisini değerlendir.
Talep hızlandığında stoklar daha çabuk erir ve ROP seviyesine daha kısa sürede ulaşılır. Bu nedenle ardışık iki sipariş arasında geçen süre KISALIR. Ancak verilecek sipariş miktarı formül (ESM) gereği önceden sabitlendiği için DEĞİŞMEZ.
Sistem parametreleri güncellenene kadar mevcut mekanizmanın vereceği doğal tepkiyi bulmak.
3
Periyodik Gözden Geçirme (P) sisteminin ana parametrelerini analiz et.
P sisteminde gözden geçirme aralığı / süresi (P) SABİT, her defasında verilecek sipariş miktarı (Q) DEĞİŞKENDİR. Sipariş Miktarı = (Hedef Stok Seviyesi) - (Mevcut Stok) formülüyle bulunur.
Sistemin sabit ve dinamik yönlerini ayrıştırmak.
4
Talep artışının P sistemi üzerindeki etkisini değerlendir.
Gözden geçirme süresi (P) sabittir, öne çekilemez. Talep arttığı için, gözden geçirme anı geldiğinde depodaki mevcut stok normalden DAHA AZ olacaktır. Hedef stok seviyesi henüz değiştirilmediği için, aradaki farkı kapatmak adına verilecek sipariş miktarı ARTAR.
Talep şokunun miktar üzerindeki matematiksel etkisini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Sürekli (Q) ve Periyodik (P) Sistemlerin Dinamik Değişkenleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 202Soru →

Bir tarım makineleri üreticisi, ürünlerine yönelik nihai pazar talebinin yalnızca ilkbahar ve yaz aylarında tepe noktasına ulaşmasına rağmen fabrikasını yılın on iki ayı boyunca sabit bir üretim hızıyla çalıştırmaktadır. İşletme yönetimi, sonbahar ve kış aylarında oluşan düşük talep dönemlerinde üretilen traktör ve biçerdöverleri fabrika sahasındaki büyük antrepolarda muhafaza etmektedir. İşletmenin bu politikayı benimsemesindeki temel gerekçe; mevsimsel talep dalgalanmalarına anlık olarak ayak uydurabilmek için sürekli yeni işçi alıp çıkarma, ek vardiya açma ve makine kapasitelerini değiştirme gibi yüksek maliyetli ve karmaşık süreçlerden kaçınmaktır.

Buna göre, işletmenin talep dalgalanmalarının üretim kapasitesi ve işgücü üzerindeki olumsuz etkilerini sönümlemek amacıyla stok bulundurması, stokların aşağıdaki işlevlerinden hangisini ifade etmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretim seviyesini düzeltme (dengeleme) işlevi

Cevap

İşletmenin mevsimsel talep dalgalanmalarına karşı sabit üretim hızıyla çalışarak kapasite ve işgücünü dengede tutması, stokların üretim seviyesini düzeltme (dengeleme) işlevidir.
İşletmeler talebin çok değişken olduğu durumlarda üretim hızını sürekli değiştirmenin (işe alma/çıkarma, fazla mesai, atıl kapasite) getirdiği yüksek maliyetlerden kaçınmak için talebin düşük olduğu dönemlerde üretimi aynı hızda sürdürerek stok biriktirirler. Talebin yüksek olduğu dönemlerde ise artan pazar ihtiyacı bu stoklardan karşılanır. Stokların bu stratejik amaçla kullanılması üretim literatüründe 'üretim seviyesini düzeltme (dengeleme)' veya 'smoothing' işlevi olarak tanımlanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki temel problemin ve uygulanan çözümün tespit edilmesi.
Problem: Talebin mevsimsel dalgalanması. Çözüm: Talebin düşük olduğu kış aylarında üretimi sürdürüp bitmiş ürünleri stoklamak, böylece işçi çıkarma/alma gibi maliyetlerden kaçınmak.
Hangi stok işlevinin kullanıldığını belirlemek için stoklama kararının arkasındaki temel idari güdüyü anlamak gerekir.
2
Tespit edilen uygulamanın stok işlevleri literatüründeki kavramsal karşılığının bulunması.
Talebin dalgalı olduğu durumlarda, üretimi sabit bir seviyede tutmak (sabit üretim stratejisi - level strategy) amacıyla bulundurulan nihai mamul stokları 'üretimi düzeltme (smoothing) stoku' olarak adlandırılır.
Stok işlevlerinin teorik tanımları ile vaka senaryosunu eşleştirmek doğru sonuca ulaştırır.

Anahtar Kavram

Stokların İşlevleri: Üretimi Düzeltme (Smoothing)
Soru 203Soru →

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) merkez arşivlerinde fiziki evrak yönetimi için standart tip barkodlu arşiv kutuları kullanılmaktadır. Kurumun bu kutulara olan talebi aylık sabit 1.0001.000 adettir.

Bir arşiv kutusunun kuruma maliyeti 400400 TL olup, kurumun yıllık stok elde bulundurma maliyeti ürün fiyatının %25\%25'i olarak belirlenmiştir. Kurum, her bir sipariş işleminin (ihale, evrak, onay vb.) kuruma maliyetini 1.5001.500 TL olarak hesaplamıştır.

Tedarik zinciri optimizasyonu kapsamında, Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden "çerçeve anlaşma" sistemine geçilmiş ve sipariş verme maliyetlerinde %84\%84 oranında tasarruf sağlanmıştır.

Buna göre, yeni sisteme geçilmesi kurumun Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) değerinde nasıl bir değişime neden olmuştur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 360 adet azalır.

Cevap

ESM değeri eski duruma göre 360 adet azalır.
Ekonomik Sipariş Miktarı formülü ESM=2DSHESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}} şeklindedir. İlk durumda yıllık talep (D) 12.00012.000 adet, sipariş maliyeti (S) 1.5001.500 TL ve elde bulundurma maliyeti (H) 100100 TL (400×0,25400 \times 0,25) olarak formüle yerleştirildiğinde eski ESM 600600 adet bulunur. Yeni durumda sipariş maliyeti %84\%84 azalarak 240240 TL'ye düşmüştür. Bu parametre ile hesaplanan yeni ESM ise 240240 adettir. Aradaki fark alındığında optimum sipariş miktarının 360360 adet azaldığı görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Yıllık talep miktarını (D) hesapla.
D=1.000 adet/ay×12 ay=12.000 adet/yılD = 1.000 \text{ adet/ay} \times 12 \text{ ay} = 12.000 \text{ adet/yıl}
ESM formülünde daima yıllık talep değeri kullanılmalıdır.
2
Birim başına yıllık stok elde bulundurma maliyetini (H) hesapla.
H=400 TL×0,25=100 TL/adet.yılH = 400 \text{ TL} \times 0,25 = 100 \text{ TL/adet.yıl}
Elde bulundurma maliyeti oransal verildiğinde birim fiyat ile çarpılarak tutara çevrilmelidir.
3
Tasarruf öncesi (eski) ESM değerini formül ESM=2DSHESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}} ile hesapla.
ESMeski=2×12.000×1.500100=360.000=600 adetESM_{eski} = \sqrt{\frac{2 \times 12.000 \times 1.500}{100}} = \sqrt{360.000} = 600 \text{ adet}
Mevcut durumdaki optimum sipariş miktarını bulmak için.
4
Tasarruf sonrası yeni sipariş verme maliyetini (SyeniS_{yeni}) hesapla.
Syeni=1.500 TL×(1−0,84)=1.500×0,16=240 TLS_{yeni} = 1.500 \text{ TL} \times (1 - 0,84) = 1.500 \times 0,16 = 240 \text{ TL}
Maliyet %84 oranında düştüğü için geriye maliyetin %16'sı kalmıştır.
5
Yeni ESM değerini hesapla.
ESMyeni=2×12.000×240100=57.600=240 adetESM_{yeni} = \sqrt{\frac{2 \times 12.000 \times 240}{100}} = \sqrt{57.600} = 240 \text{ adet}
Sipariş maliyetindeki düşüşün optimum sipariş miktarını nasıl etkilediğini görmek için.
6
Değişim miktarını bul.
600−240=360 adet azalmıs¸tır.600 - 240 = 360 \text{ adet azalmıştır.}
Soru bizden eski ve yeni değerler arasındaki değişimi istemektedir.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Hesaplama ve Parametre Analizi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 204Soru →

Uluslararası kahve zincirlerine endüstriyel espresso makineleri üreten bir tesis, makinelerin montajında kullandığı özel yapım pirinç basınç valflerini yurt dışından tedarik etmektedir.

İşletmenin üretim planlama departmanından alınan verilere göre:
• Basınç valfleri için yıllık talep 150.000150.000 adettir.
• İşletme yılda 300300 gün ve haftada 66 gün faaliyet göstermektedir.
• İlgili tedarikçiden verilen bir siparişin işletmeye ulaşma süresi (tedarik süresi) 33 haftadır.
• Tedarik sürecinde yaşanabilecek olası gecikmelere ve talep dalgalanmalarına karşı 2.0002.000 adet güvenlik stoğu bulundurulması politikası benimsenmiştir.

Bu bilgilere göre, işletmenin basınç valfleri için belirlemesi gereken Yeniden Sipariş Noktası (ROP) aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11.000

Cevap

11.000
Yeniden sipariş noktası (ROP), tedarik süresi boyunca beklenen talep ile güvenlik stoğunun toplamıdır. İşletmenin yıllık talebi 150.000150.000 adet ve yılda 300300 gün çalışıyorsa, günlük talep 150.000/300=500150.000 / 300 = 500 adettir. İşletme haftada 66 gün çalıştığından, 33 haftalık tedarik süresi 3×6=183 \times 6 = 18 iş gününe eşittir. Bu tedarik süresi boyunca tüketilecek miktar 500×18=9.000500 \times 18 = 9.000 adettir. Olası gecikmeler için belirlenen 2.0002.000 adetlik güvenlik stoğu da bu değere eklendiğinde Yeniden Sipariş Noktası 9.000+2.000=11.0009.000 + 2.000 = 11.000 adet olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Günlük talebi hesapla
150.000/300=500150.000 / 300 = 500 adet/gün
Tedarik süresi içindeki toplam talebi bulabilmek için öncelikle yıllık talepten günlük tüketim miktarına ulaşmak gerekir.
2
Tedarik süresini iş gününe çevir
3 hafta×6 gu¨n/hafta=18 is¸ gu¨nu¨3 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün/hafta} = 18 \text{ iş günü}
Talep günlük olarak hesaplandığı için, zaman birimi uyumluluğunu sağlamak adına teslimat süresi de işletmenin çalışma günleri (iş günü) cinsinden ifade edilmelidir.
3
Beklenen tedarik süresi talebini hesapla
500×18=9.000500 \times 18 = 9.000 adet
Sipariş verildikten sonra parçaların fabrikaya ulaşmasına kadar geçen sürede üretim bandının ihtiyaç duyacağı kesin miktar belirlenmelidir.
4
Yeniden Sipariş Noktasını (ROP) bul
9.000+2.000=11.0009.000 + 2.000 = 11.000 adet
Beklenen talebe, tedarikçi gecikmeleri veya ani talep artışlarına karşı önlem olarak tutulan güvenlik stoğu eklenerek siparişin tetikleneceği kritik seviye (ROP) bulunur.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası (ROP) formülünün zaman birimi uyumluluğu gözetilerek ve güvenlik stoğu dahil edilerek uygulanması
Soru 205Soru →

Bir kamu kurumu lojistik merkezi, yıllık talebi 18.00018.000 birim olan standart bir malzemenin stok yönetiminde bugüne kadar stoksuzluğa izin vermeyen Temel Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelini kullanmıştır. Yönetim, maliyet etkinliğini artırmak amacıyla aynı malzeme için stoksuzluğa (yokluğa) izin veren ESM modeline geçiş yapmaya karar vermiştir. Yapılan analizlerde maliyet verileri aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

* Sipariş verme maliyeti: 10 TL/siparis¸10 \text{ TL/sipariş}
* Birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti: 9 TL9 \text{ TL}
* Birim başına yıllık stoksuzluk (yokluk) maliyeti: 16 TL16 \text{ TL}

Buna göre, yeni modele geçilmesiyle birlikte bu malzeme için uygulanması gereken optimum sipariş miktarı ve işletmenin katlanacağı minimum toplam yıllık stok maliyeti sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir? (Ürün alım bedeli hariçtir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 250 birim;1.440 TL250 \text{ birim} \quad ; \quad 1.440 \text{ TL}

Cevap

Optimum sipariş miktarı 250 birim, toplam stok maliyeti ise 1.440 TL olarak hesaplanmalıdır.
Verilen değerlerle Stoksuzluğa İzin Veren ESM modelinin temel katsayısı (9+16)/16=1,25\sqrt{(9+16)/16} = 1,25'tir. Temel ESM miktarı olan 200200 birim bu katsayı ile çarpıldığında optimum miktar 250250 birim olarak bulunur. Bu miktarda sipariş verildiğinde maksimum stok 160160 birim, maksimum stoksuzluk 9090 birim olur. Formülde yerlerine konduğunda yıllık sipariş maliyeti (720 TL720 \text{ TL}), ortalama elde bulundurma maliyeti (460,8 TL460,8 \text{ TL}) ve ortalama stoksuzluk maliyeti (259,2 TL259,2 \text{ TL}) toplamı 1.440 TL1.440 \text{ TL} sonucunu verir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilerin tanımlanması ve Temel ESM değerinin (Q∗Q^*) bulunması.
D=18.000D = 18.000, S=10S = 10, H=9H = 9, B=16B = 16. Temel Q∗=2⋅18.000⋅109=40.000=200 birimQ^* = \sqrt{\frac{2 \cdot 18.000 \cdot 10}{9}} = \sqrt{40.000} = 200 \text{ birim}.
Stoksuzluğa izin veren model, temel ESM modelinin bir düzeltme katsayısıyla çarpılması prensibine dayanır.
2
Stoksuzluğa İzin Veren ESM miktarının (Q∗∗Q^{**}) hesaplanması.
Q∗∗=Q∗⋅H+BB=200⋅9+1616=200⋅2516=200⋅54=250 birimQ^{**} = Q^* \cdot \sqrt{\frac{H+B}{B}} = 200 \cdot \sqrt{\frac{9+16}{16}} = 200 \cdot \sqrt{\frac{25}{16}} = 200 \cdot \frac{5}{4} = 250 \text{ birim}.
Maliyetleri optimize edebilmek için stoksuzluk maliyetini sürece dahil eden formülün uygulanması gereklidir.
3
Maksimum stok seviyesi (ImaxI_{max}) ve maksimum stoksuzluk miktarının (VmaxV_{max}) belirlenmesi.
Imax=Q∗∗⋅BH+B=250⋅1625=160 birimI_{max} = Q^{**} \cdot \frac{B}{H+B} = 250 \cdot \frac{16}{25} = 160 \text{ birim}. Vmax=Q∗∗−Imax=250−160=90 birimV_{max} = Q^{**} - I_{max} = 250 - 160 = 90 \text{ birim}.
Toplam maliyet hesaplanırken, elde bulundurma ve stoksuzluk maliyetleri bu maksimum değerler üzerinden hesaplanır.
4
Yeni modele göre Yıllık Toplam Stok Maliyetinin (TCTC) hesaplanması.
TC=(DQ∗∗)⋅S+Imax2⋅H2Q∗∗+Vmax2⋅B2Q∗∗TC = (\frac{D}{Q^{**}}) \cdot S + \frac{I_{max}^2 \cdot H}{2Q^{**}} + \frac{V_{max}^2 \cdot B}{2Q^{**}} formülünden; (18.000/250)⋅10+(1602⋅9)/(2⋅250)+(902⋅16)/(2⋅250)=720+460,8+259,2=1.440 TL(18.000/250)\cdot 10 + (160^2 \cdot 9)/(2 \cdot 250) + (90^2 \cdot 16)/(2 \cdot 250) = 720 + 460,8 + 259,2 = 1.440 \text{ TL}.
Kurumun katlanacağı minimum toplam maliyet; yıllık sipariş, elde bulundurma ve stoksuzluk maliyetlerinin toplamından oluşur.

Anahtar Kavram

Stoksuzluğa İzin Veren Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Modeli
Soru 206Soru →

Bir üniversite araştırma hastanesi başhekimliği, diyaliz ünitesinde kullanılmak üzere yıllık 90.00090.000 adet hemodiyaliz seti tüketmektedir. Başhekimlik satın alma biriminin verilerine göre; her bir siparişin hazırlık, onay ve nakliye aşamalarının toplam maliyeti 1.0001.000 TL, bir adet hemodiyaliz setinin satın alma fiyatı ise 100100 TL'dir. Hastanenin yıllık elde bulundurma maliyeti oranı, birim satın alma fiyatının %20\%20'si olarak belirlenmiştir. Hastane yılda 300300 gün hizmet vermekte olup, tedarikçi firmanın siparişleri teslim süresi 55 gündür.

Buna göre, hastanenin stok maliyetlerini minimize edebilmesi için vermesi gereken optimum (ekonomik) sipariş miktarı kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3.000

Cevap

Optimum (ekonomik) sipariş miktarı 3.000 adettir.
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülü 2DSH\sqrt{\frac{2DS}{H}} şeklindedir. Burada yıllık talep (D) 90.00090.000, sipariş maliyeti (S) 1.0001.000 TL'dir. Birim elde bulundurma maliyeti (H) ise fiyatın elde bulundurma oranıyla çarpılmasıyla (100×0,20=20100 \times 0,20 = 20 TL) bulunur. Formülde yerine konulduğunda 2×90.000×1.00020=9.000.000\sqrt{\frac{2 \times 90.000 \times 1.000}{20}} = \sqrt{9.000.000} işlemi elde edilir. Bu değerin karekökü alındığında optimum sipariş miktarının 3.0003.000 adet olduğu görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen değişkenleri ESM (Ekonomik Sipariş Miktarı) formülü için sınıflandırın.
Yıllık Talep (D) = 90.000, Sipariş Maliyeti (S) = 1.000 TL, Birim Fiyat (P) = 100 TL, Elde Bulundurma Oranı (I) = 0,20. Çalışma günü (300) ve teslim süresi (5 gün) Yeniden Sipariş Noktası (ROP) içindir, ESM formülünde kullanılmaz.
Gereksiz (çeldirici) verileri eleyerek sadece ESM formülünün ihtiyaç duyduğu değişkenleri izole etmek.
2
Birim elde bulundurma maliyetini (H) hesaplayın.
H = P \times I = 100 \text{ TL} \times 0,20 = 20 \text{ TL/adet.yıl}
Elde bulundurma maliyeti yüzdesel olarak verildiğinde, formülde kullanabilmek için mutlaka birim satın alma fiyatı ile çarpılarak parasal değere dönüştürülmelidir.
3
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM/EOQ) formülünü uygulayın.
ESM = \sqrt{\frac{2 \times D \times S}{H}} = \sqrt{\frac{2 \times 90.000 \times 1.000}{20}}
Stok maliyetlerini (sipariş ve elde bulundurma) minimize eden sipariş miktarını bulmak.
4
Matematiksel işlemi tamamlayın.
ESM = \sqrt{\frac{180.000.000}{20}} = \sqrt{9.000.000} = 3.000 \text{ adet}
Formüldeki işlemler sırasıyla yapılarak nihai optimum sipariş büyüklüğüne ulaşmak.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM/EOQ) Modeli ve Maliyet Analizi
Soru 207Soru →

Bir kamu kurumu, hizmet binalarında kullanmak üzere özel bir hijyen solüsyonundan yılda 1.2501.250 galon tüketmektedir. Bu solüsyonun bir galonunun alım fiyatı 4040 TL'dir. Kurumun her sipariş işlemi için katlandığı sabit maliyet 4040 TL olarak hesaplanmıştır. Yıllık elde bulundurma maliyeti oranı ise, birim alım fiyatının %25\%25'i olarak belirlenmiştir.

Buna göre, kurumun toplam stok maliyetini minimize eden Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç galondur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100

Cevap

Doğru miktar 100100 galondur.
Doğru cevap 100100 değeridir. Ekonomik Sipariş Miktarı hesaplamasında öncelikle birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti (HH) bulunmalıdır. Bu değer, birim alım fiyatının yüzde oranı ile çarpılmasıyla (40×0,25=1040 \times 0,25 = 10 TL) elde edilir. Ardından değerler ESM=2DSHESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}} formülüne yerleştirilir. D=1.250D=1.250, S=40S=40 ve H=10H=10 değerleri için işlem yapıldığında 2×1.250×4010=10.000=100\sqrt{\frac{2 \times 1.250 \times 40}{10}} = \sqrt{10.000} = 100 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen parametrelerin tanımlanması
Yıllık talep (DD) = 1.2501.250, Sipariş maliyeti (SS) = 4040 TL, Birim fiyat (PP) = 4040 TL, Elde bulundurma oranı (ii) = %25\%25
Değerlerin ESM formülünde doğru yerlere yerleştirilebilmesi için öncelikle verilerin ayrıştırılması gerekir.
2
Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetinin (HH) hesaplanması
H=40×0,25=10H = 40 \times 0,25 = 10 TL
Formülde doğrudan kullanılacak maliyet değerinin birim fiyat üzerinden oransal olarak bulunması zorunludur.
3
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün uygulanması
ESM=2×1.250×4010ESM = \sqrt{\frac{2 \times 1.250 \times 40}{10}}
Stok maliyetlerini minimize eden sipariş miktarının standart ESM modeli ile hesaplanması gerekir.
4
İşlemlerin tamamlanıp nihai sonucun bulunması
ESM=10.000=100ESM = \sqrt{10.000} = 100 galon
Karekök alma işlemi yapılarak en uygun (ekonomik) sipariş miktarının belirlenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Modeli
Soru 208Soru →

Bir beyaz eşya üreticisi, çamaşır makinelerinde kullandığı standart bir elektrik motorundan yılda 50.00050.000 adet tüketmektedir. Bu motorların her bir siparişi için katlanılan sabit maliyet 400400 TL'dir. Bir adet motorun satın alma fiyatı 4040 TL olup, işletmenin yıllık elde bulundurma maliyeti oranı motorun satın alma fiyatının %25\%25'i olarak belirlenmiştir.

Buna göre, işletmenin toplam stok maliyetini en aza indiren Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2000

Cevap

İşletmenin toplam stok maliyetini en aza indiren Ekonomik Sipariş Miktarı 2000 adettir.
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülü, toplam stok maliyetini minimize eden sipariş miktarını bulmak için kullanılır. Formül ESM=2⋅D⋅SHESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}} şeklindedir. Soruda verilen yıllık talep (DD) 50.00050.000, sipariş maliyeti (SS) 400400 TL'dir. Birim elde bulundurma maliyeti (HH) ise birim fiyatın (PP) elde bulundurma oranı (ii) ile çarpılmasıyla bulunur: 40×0,25=1040 \times 0,25 = 10 TL. Değerler formüle yerleştirildiğinde 2⋅50.000⋅40010=4.000.000=2.000\sqrt{\frac{2 \cdot 50.000 \cdot 400}{10}} = \sqrt{4.000.000} = 2.000 adet sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen parametreleri belirleme
Yıllık talep (DD) = 50.00050.000, Sipariş maliyeti (SS) = 400400 TL, Birim fiyat (PP) = 4040 TL, Elde bulundurma oranı (ii) = %25\%25
Formülde kullanılacak doğru değerleri ayıklamak için.
2
Birim elde bulundurma maliyetini (HH) hesaplama
H=P×i=40×0,25=10H = P \times i = 40 \times 0,25 = 10 TL/adet-yıl
Elde bulundurma maliyeti oransal verildiğinden, formüle girilecek parasal değeri bulmak için.
3
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünü uygulama
ESM=2⋅D⋅SHESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}}
Optimum sipariş miktarını hesaplamak için.
4
Değerleri formüle yerleştirip işlemi tamamlama
ESM=2⋅50.000⋅40010=40.000.00010=4.000.000=2.000ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot 50.000 \cdot 400}{10}} = \sqrt{\frac{40.000.000}{10}} = \sqrt{4.000.000} = 2.000 adet
Nihai sonuca matematiksel olarak ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) hesaplamasında elde bulundurma maliyetinin oransal olarak verildiği durumlarda, doğru parametrelerin belirlenip formüle hatasız yerleştirilmesi.
Soru 209Soru →

Bir ulusal havalimanı işletmesinin teknik bakım direktörlüğü, ambarlarında yer alan 40.000 farklı kalem yedek parça ve sarf malzemesi için Pareto Prensibi'ne (80/20 kuralı) dayalı bir ABC analizi gerçekleştirmiştir. Analiz sonucunda, uçuş güvenliğini doğrudan etkileyen özel sensörler ve aviyonik parçaların (A sınıfı), toplam kalem sayısının %10'unu oluşturmasına rağmen yıllık toplam stok yatırım değerinin %75'ini kapsadığı görülmüştür. Buna karşılık, terminal genel bakımında kullanılan standart vidalar, somunlar ve temizlik bezlerinin (C sınıfı), kalem sayısının %65'ini oluştururken yıllık değerin yalnızca %5'lik kısmına denk geldiği tespit edilmiştir. Kalan ara kalemler ise B sınıfı olarak gruplandırılmıştır.

Bu işletmenin ABC sınıflandırması sonuçlarına dayanarak oluşturacağı stok kontrol ve satın alma politikalarıyla ilgili aşağıdaki stratejilerden hangisi en uygundur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: A sınıfı kalemler için sürekli gözden geçirme sistemi kullanılarak sıkı fiziksel kontroller ve hassas kayıt tutma işlemleri yürütülmeli; C sınıfı kalemler için ise kayıt maliyetlerini en aza indirmek amacıyla çift kutu (two-bin) gibi görsel ve basit kontrol yöntemleri tercih edilmelidir.

Cevap

A sınıfı kalemler için sıkı ve sürekli kontrol sistemleri benimsenirken, C sınıfı kalemler için iki kutu (two-bin) sistemi gibi detaylı kayıt gerektirmeyen basit yöntemlerin kullanılması doğru stratejidir.
ABC analizinin temel amacı yönetimin dikkatini ve kaynaklarını en yüksek finansal değere sahip az sayıdaki kaleme (Pareto Prensibi) odaklamaktır. A sınıfı kalemler stok bütçesinin büyük kısmını oluşturduğu için sürekli gözden geçirme (Q sistemi), eksiksiz kayıt ve düzenli fiziksel sayım gibi sıkı denetim mekanizmaları gerektirir. Buna karşılık, C sınıfı kalemler bütçede çok küçük bir yer tuttuğundan, bu kalemleri takip etmenin getireceği idari maliyetler ürünün kendi değerini aşabilir. Bu nedenle C sınıfında kayıt yükünü ortadan kaldıran çift kutu (two-bin) sistemi gibi pratik, görsel yöntemler kullanılarak personel zamanından tasarruf edilmesi en doğru ve rasyonel stok politikasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
ABC analizinde A, B ve C sınıflarının temel özelliklerini ve yönetim stratejilerini belirle.
A sınıfı yüksek değerli ve düşük miktarlı; C sınıfı düşük değerli ve yüksek miktarlı kalemlerdir.
Kontrol derecesini stok değerine göre ayarlamak ABC analizinin özüdür.
2
Seçeneklerdeki yönetim politikalarını A ve C sınıfları için eşleştirerek uygunluklarını değerlendir.
A sınıfı için sıkı kontrol (sürekli gözden geçirme), C sınıfı için gevşek kontrol (iki kutu sistemi, büyük parti sipariş) gerektiği ortaya çıkar.
Yönetim maliyetlerinin rasyonel dağıtılması stok kontrolünün temel prensibidir.
3
Yanlış eşleştirmeleri (A sınıfına büyük parti sipariş, C sınıfına sıkı fiziki sayım gibi) içeren ifadeleri ele.
Maliyetleri ve kontrol çabasını kalem sınıflarına ters tahsis eden tüm seçenekler elenir.
A ve C sınıflarının özellikleri birbiriyle değiştirilerek oluşturulan çeldiriciler tespit edilmiş olur.

Anahtar Kavram

ABC Analizi Yönetim Politikaları ve Sınıflandırma Mantığı
Soru 210Soru →

Bir kamu iktisadi teşebbüsünün (KİT) yedek parça ambarında stok kontrolünü iyileştirmek ve maliyetleri düşürmek amacıyla Pareto Prensibi (80/20 kuralı) temel alınarak ABC analizi uygulanacaktır.

Buna göre, söz konusu işletmede stokların ABC sınıflarına ayrılması ve yönetimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: A sınıfı kalemler, miktar olarak stokların küçük bir bölümünü oluşturmasına rağmen yıllık kullanım değeri açısından büyük kısmını kapsar ve sıkı kontrol gerektirir.

Cevap

A sınıfı stok kalemlerinin miktar olarak az ancak değer olarak yüksek paya sahip olduğu ve sıkı kontrol gerektirdiği ifadesi doğrudur.
Pareto Prensibine (80/20 kuralı) dayanan ABC analizinde A sınıfı stok kalemleri, depodaki toplam miktar veya çeşitlilik açısından küçük bir orana (yaklaşık %15-20) sahip olmalarına karşın, yıllık kullanım değeri (parasal değer) açısından işletme bütçesinin büyük bir kısmını (yaklaşık %70-80) oluştururlar. İşletmenin en fazla sermaye bağladığı bu kritik kalemler için sürekli gözden geçirme, hassas talep tahminleri, minimum güvenlik stoğu ve çok sıkı bir stok kontrol politikası uygulanması zorunludur.

Adım Adım Çözüm

1
ABC analizinin ve Pareto prensibinin (80/20 kuralı) amacını hatırlamak.
Analizin amacı, işletme sermayesinin büyük kısmını bağlayan az sayıdaki değerli kaleme odaklanmak ve kontrol düzeylerini önem derecesine göre belirlemektir.
Tüm stoklara eşit zaman ve maliyet harcamak verimsiz olacağı için stokların değerlerine göre ayrıştırılması gerekir.
2
A, B ve C sınıflarının temel özelliklerini ve yönetim politikalarını değerlendirmek.
A sınıfı: Miktar %15-20, Değer %70-80 (Sıkı kontrol). B sınıfı: Miktar %30, Değer %15 (Normal kontrol). C sınıfı: Miktar %50, Değer %5-10 (Gevşek kontrol).
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu bu temel yüzdelik dilimler ve kontrol düzeyleriyle eşleştirerek bulmak için.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri temel kurallarla karşılaştırmak.
Sadece A sınıfı kalemler için yapılan tanımın miktar/değer oranları ve sıkı kontrol gerekliliği yönüyle tamamen doğru olduğu tespit edilir.
Doğru ifadeyi belirlemek ve kavramsal yanılgıları elemektir.

Anahtar Kavram

ABC Analizinde Sınıfların Özellikleri ve Yönetim Politikaları
Soru 211Soru →

Bir büyükşehir belediyesi iştiraki olan Halk Ekmek fabrikası, günlük üretimde kullandığı temel hammadde olan un için düzenli olarak tedarik alımı yapmaktadır. Fabrika yönetimi, stok yönetimini optimize etmek amacıyla katlandığı maliyetleri sınıflandırmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi işletmenin katlandığı "elde bulundurma (taşıma) maliyetleri" arasında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Depoda bekletilen unların bozulmasını önlemek için harcanan iklimlendirme ve sigorta giderleri

Cevap

Depoda bekletilen unların bozulmasını önlemek için harcanan iklimlendirme ve sigorta giderleri
Doğru yanıt olan iklimlendirme ve sigorta giderleri; stoklanan malzemenin depoda bekletildiği süre boyunca değerini koruması ve güvence altına alınması için yapılan tipik bir 'elde bulundurma (taşıma)' maliyetidir. Bu maliyetler, ortalama stok miktarı arttıkça yükselen fiziksel saklama giderleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda istenen maliyet türünün tanımını hatırlama.
Elde bulundurma (taşıma) maliyeti, bir malzemenin belirli bir süre stokta fiziki olarak tutulması ve korunması nedeniyle ortaya çıkan maliyetlerdir.
Seçenekleri doğru sınıflandırabilmek için ana kavramın sınırlarını belirlemek gerekir.
2
Seçeneklerdeki maliyet kalemlerini türlerine göre sınıflandırma.
Sözleşme, nakliye ve muayene giderleri 'sipariş maliyeti'; satış kaybı ise 'stoksuzluk maliyeti' grubuna girer.
Çeldiricileri elemek ve doğru sınıflandırmayı yapmak içindir.
3
Elde bulundurma maliyeti tanımına uyan seçeneği tespit etme.
Depodaki malzemenin korunması amacını taşıyan iklimlendirme ve sigorta giderleri elde bulundurma maliyetidir.
Stok miktar ve süresiyle doğrudan orantılı artan fiziksel muhafaza giderleri bu sınıfa aittir.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması (Elde Bulundurma, Sipariş ve Stoksuzluk)
Soru 212Soru →

Bir mobilya üretim işletmesi, ham madde tedarik sürecinde tedarikçi firmalarla yaptığı yazışma ve haberleşme giderlerini, malzemelerin nakliye bedellerini ve ürünler fabrikaya ulaştığında yapılan mal kabul ve muayene harcamalarını kayıt altına almaktadır.

Stok yönetimi açısından değerlendirildiğinde, işletmenin katlandığı bu harcama kalemleri aşağıdaki maliyet türlerinden hangisinin kapsamında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sipariş verme maliyetleri

Cevap

Doğru yanıt, nakliye ve mal kabul gibi tedarik aşaması giderlerini ifade eden sipariş verme maliyetleridir.
Sipariş verme maliyetleri (veya tedarik/hazırlık maliyetleri), stokların tedarikçiden işletmeye getirilmesi sürecinde katlanılan giderlerdir. Bunlar arasında nakliye, kırtasiye, haberleşme, gümrük, satın alma departmanı giderleri ve mal kabul (muayene) giderleri bulunur. Soruda sayılan kalemler tam olarak bu süreci tanımlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Soru metninde verilen harcama kalemlerini analiz etme
Harcamaların yazışma, nakliye ve mal kabul gibi stokların işletmeye getirilmesi (tedarik) aşamasında gerçekleştiği belirlenir.
Maliyet türünü doğru sınıflandırmak için harcamaların üretim, depolama veya tedarik süreçlerinin hangisinde doğduğunu tespit etmek gerekir.
2
Tespit edilen harcamaları stok maliyet türleri ile eşleştirme
Bu harcamaların, siparişlerin verilmesi ve teslim alınması sırasındaki sabit nitelikli operasyonel giderler olduğu ve dolayısıyla 'sipariş verme maliyetleri' içinde sınıflandırıldığı sonucuna varılır.
Stok yönetiminde maliyetler temel olarak elde bulundurma (depolama), sipariş verme (tedarik) ve stoksuzluk olarak üçe ayrılır; taşıma ve muayene sipariş faaliyetleridir.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması
Soru 213Soru →

Bir entegre elektromekanik parça üretim tesisinde, talaşlı imalat ve nihai montaj olmak üzere iki ana üretim aşaması bulunmaktadır.

• Talaşlı imalat hattı, tezgâhların hazırlık (setup) sürelerinin çok uzun ve maliyetli olması nedeniyle, anlık montaj ihtiyacından bağımsız olarak daima optimal büyüklükteki büyük partiler hâlinde üretim yapmaktadır.
• Nihai montaj hattı ise doğrudan dış pazardan gelen müşteri siparişlerine göre günlük ve daha küçük partilerle çalışmaktadır.

Bu iki aşamanın çalışma tempoları ve parti büyüklükleri farklı olduğundan, montaj hattının parça beklemesini ve talaşlı imalatın yavaşlamasını önlemek amacıyla iki hat arasında sürekli bir yarı mamul havuzu bulundurulmaktadır.

Buna göre; talaşlı imalatın yüksek hazırlık maliyetlerini düşürmek amacıyla büyük partilerle ürettiği ürünlerin oluşturduğu stok ile iki hattın hız farklılıklarına rağmen birbirinden bağımsız ve kesintisiz çalışabilmesi için aralarında bulundurulan stok türleri (işlevlerine göre) sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çevrim stoku – Bağımsızlaştırma stoku

Cevap

Doğru cevap, büyük parti üretimi kaynaklı stok için 'Çevrim stoku' ve iki farklı hıza sahip hattı birbirinden yalıtmak için kullanılan stok için 'Bağımsızlaştırma stoku' kavramlarını içeren seçenektir.
Talaşlı imalat hattında olduğu gibi, yüksek hazırlık (setup) maliyetlerinden kaçınmak ve ölçek ekonomisinden yararlanmak amacıyla anlık ihtiyaçtan daha büyük partiler hâlinde üretim yapılması sonucu oluşan stoka 'Çevrim (Parti Büyüklüğü) Stoku' adı verilir. Diğer yandan, farklı hızlarda veya farklı parti büyüklükleriyle çalışan ardışık iki üretim biriminin (talaşlı imalat ve montaj) birbirini yavaşlatmasını veya durdurmasını engellemek amacıyla bu iki birim arasına yerleştirilen tampon stoka ise 'Bağımsızlaştırma (Ayırma/Decoupling) Stoku' denir.

Adım Adım Çözüm

1
Talaşlı imalat hattının yüksek hazırlık maliyetleri nedeniyle büyük partilerle üretim yapması durumunu analiz et.
Sipariş miktarından bağımsız olarak, sırf hazırlık maliyetlerini minimize etmek (parti büyüklüğünü optimize etmek) için tutulan bu stok türünün 'Çevrim (Parti Büyüklüğü) Stoku' olduğu belirlenir.
Üretim veya sipariş parti büyüklüklerinin ölçek ekonomisi yaratacak şekilde ayarlanması nedeniyle oluşan stoklar çevrim stokudur.
2
İki hattın farklı çalışma tempolarına sahip olması ve aralarında sürekli bir yarı mamul havuzu bulundurulması durumunu analiz et.
Birbirine bağımlı ardışık üretim merkezlerini (talaşlı imalat ve montaj) hız farklılıklarına ve anlık duruşlara karşı birbirinden yalıtan bu tampon stokun 'Bağımsızlaştırma (Ayırma/Decoupling) Stoku' olduğu belirlenir.
Operasyonların birbirini beklemeksizin esnek ve bağımsız olarak çalışabilmesini sağlayan stok türü bağımsızlaştırma stokudur.

Anahtar Kavram

İşlevlerine Göre Stok Türleri (Çevrim ve Bağımsızlaştırma Stokları)
Soru 214Soru →

Akıllı ev sistemleri üreten bir teknoloji fabrikası, üretim hattında kullandığı özel hareket sensörleri için stok kontrol sistemi uygulamaktadır.

İşletmenin bu sensörlere olan yıllık talebi 36.00036.000 adettir. Fabrika yılda 300300 gün ve haftada 66 gün faaliyet göstermektedir. Tedarikçi firmanın sensörleri teslim süresi 22 hafta olarak belirlenmiştir. İşletme, tedarik sürecindeki olası gecikmelere karşı 500500 adet güvenlik stoğu bulundurmaktadır.

Buna göre, işletmenin hareket sensörleri için belirlemesi gereken yeniden sipariş noktası (ROP) aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1940

Cevap

Doğru yeniden sipariş noktası 1940 adettir.
Yeniden sipariş noktası (ROP), günlük talep ile teslim süresinin (gün cinsinden) çarpılması ve bu değere güvenlik stoğunun eklenmesiyle bulunur. Günlük talep 36.000/300=12036.000 / 300 = 120 adettir. Teslim süresi 22 hafta olup, haftada 66 gün çalışıldığı için 1212 iş günüdür. Beklenen tüketim 120×12=1440120 \times 12 = 1440 adet olur. 500500 adet güvenlik stoğu eklendiğinde doğru değer 19401940 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Günlük talebin hesaplanması
d=36.000300=120d = \frac{36.000}{300} = 120 adet/gün
Yeniden sipariş noktasını bulmak için yıllık talebin günlük talebe dönüştürülmesi gerekir.
2
Teslim süresinin iş günü cinsinden hesaplanması
L=2 hafta×6 gu¨n/hafta=12L = 2 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün/hafta} = 12 iş günü
Günlük talep iş günü üzerinden hesaplandığı için teslim süresinin de iş günü cinsinden ifade edilmesi gerekir.
3
Yeniden sipariş noktasının (ROP) hesaplanması
ROP=(d×L)+SS=(120×12)+500=1440+500=1940ROP = (d \times L) + SS = (120 \times 12) + 500 = 1440 + 500 = 1940 adet
ROP, teslim süresi boyunca tüketilecek miktar ile güvenlik stoğunun toplamına eşittir.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası (ROP) ve Güvenlik Stoğu
Soru 215Soru →

Bir tekstil işletmesi, yaklaşan yeni sezon öncesinde pamuk fiyatlarında yaşanacağı öngörülen yüksek oranlı artışlardan mali olarak korunmak amacıyla, henüz günlük üretim ihtiyacı doğmadan büyük miktarda pamuk satın alarak depolarına yerleştirmiştir.

İşletmenin gelecekte beklenen fiyat artışları, grevler veya mevsimsel tedarik sıkıntıları gibi önceden tahmin edilebilen durumlara karşı oluşturduğu bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beklenti stoku

Cevap

Beklenti stoku
Soruda vurgulanan temel unsur, stokun 'öngörülen' ve 'tahmin edilebilen' bir fiyat artışı beklentisiyle oluşturulmasıdır. İşletmelerin gelecekte beklenen fiyat artışları, grevler, kapasite yetersizlikleri veya mevsimsel talep sıçramalarına karşı önceden yığınak yaparak oluşturduğu stok türü beklenti stokudur.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen stok tutma gerekçesini analiz etmek.
İşletmenin stok tutma nedeni 'öngörülen yüksek oranlı fiyat artışları' ve 'önceden tahmin edilebilen durumlar' olarak tespit edilir.
Stokların işlevsel sınıflandırmasında doğru türü bulmak için işletmenin motivasyonu belirleyicidir.
2
Belirlenen amacı stok türleri ile eşleştirmek.
Gelecekte gerçekleşmesi beklenen belirli olaylara (grev, zam, mevsimsel etki) hazırlık amacıyla önceden biriktirilen stokların 'beklenti stoku' olduğu sonucuna varılır.
Beklenti stoku tanımı gereği işletmeyi bilinen, planlı veya güçlü bir şekilde öngörülen gelecekteki değişimlere karşı korur.

Anahtar Kavram

Stok İşlevleri: Beklenti Stoku
Soru 216Soru →

Bir perakende işletmesinde satılan belirli bir ürünün günlük ortalama talebi 2020 adettir. Bu ürün için verilen siparişlerin tedarikçiden işletmeye ulaşma süresi (teslim süresi) 55 gün olarak belirlenmiştir. İşletme yönetimi, teslim süresi boyunca talebin beklenen değerin üzerine çıkma olasılığına karşı, stoksuz kalma riskini önlemek amacıyla 3030 adet güvenlik stoğu bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin olasılıklı stok modeline göre yeniden sipariş noktası (ROP) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 130

Cevap

İşletmenin yeniden sipariş noktası (ROP) 130 adettir.
Olasılıklı stok modellerinde Yeniden Sipariş Noktası (ROP), teslim süresindeki ortalama talep ile güvenlik stoğunun toplamıyla bulunur. İşletmenin teslim süresi boyunca beklenen talebi, günlük ortalama talep (2020 adet) ile teslim süresinin (55 gün) çarpımı olan 100100 adettir. Belirsizliklere karşı 3030 adet güvenlik stoğu ayrıldığına göre, stok seviyesi 100+30=130100 + 30 = 130 adede düştüğünde yeni sipariş verilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Teslim süresi boyunca beklenen ortalama talebi hesapla.
20×5=10020 \times 5 = 100 adet
Sipariş verildikten sonra ürünlerin depoya ulaşması için geçen 5 gün boyunca, günde ortalama 20 adet olmak üzere toplam 100 adetlik standart bir tüketim beklenmektedir.
2
Beklenen ortalama talebe işletmenin belirlediği güvenlik stoğunu ekle.
100+30=130100 + 30 = 130 adet
Olasılıklı stok modellerinde yeniden sipariş noktası (ROP), teslim süresi içindeki beklenen talep ile stoksuz kalma riskini önlemek için tutulan güvenlik stoğunun toplamından oluşur.

Anahtar Kavram

Olasılıklı Modellerde Yeniden Sipariş Noktası (ROP) ve Güvenlik Stoğu İlişkisi
Soru 217Soru →

Milli Savunma Bakanlığına bağlı bir askeri fabrika komutanlığı, zırhlı araç bakım hatlarında kullanılan 5 farklı malzemenin stok kontrolünü optimize etmek amacıyla Pareto Prensibine (80/2080/20 kuralı) dayalı ABC analizini uygulamaya karar vermiştir.

Aşağıdaki tabloda, bu malzemelerin yıllık talep miktarları ve birim maliyetleri verilmiştir:

Malzeme KoduYıllık Talep Miktarı (Adet)Birim Maliyet (TL/Adet)
Z-1011.000400
Z-10220.0005
Z-103500800
Z-1048.00010
Z-10540.0000,5

Buna göre, tablo verileri kullanılarak yapılacak bir ABC analizi sınıflandırması ve bu kalemlere uygulanacak stok yönetim politikalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam kullanım değerinin %80'ini oluşturan Z-101 ve Z-103 kodlu malzemeler A sınıfında değerlendirilmeli ve bu kalemler için sıkı stok kontrolü ile birlikte düşük emniyet stok seviyeleri benimsenmelidir.

Cevap

Toplam kullanım değerinin %80'ini oluşturan malzemelerin A sınıfına atanmasını ve bu malzemeler için düşük emniyet stoku ile sıkı kontrol politikası izlenmesini savunan seçenektir.
Doğru yanıt olan seçenek, hem ABC analizindeki A sınıfı hesaplamasını kusursuz yapmış (toplam 1.000.000 TL'lik değerin 800.000 TL'sini oluşturan Z-101 ve Z-103) hem de bu sınıfın temel yönetim politikasını (sıkı kontrol, düşük emniyet stoku) doğru ifade etmiştir. Sermayenin %80'ini bağlayan kalemlerde stoksuzluk riski, yüksek emniyet stokuyla değil, sıkı operasyonel takiple yönetilir.

Adım Adım Çözüm

1
Her bir malzemenin Yıllık Kullanım Değerini (Yıllık Talep × Birim Maliyet) hesapla ve toplam envanter değerini bul.
Z-101 = 400.000 TL, Z-102 = 100.000 TL, Z-103 = 400.000 TL, Z-104 = 80.000 TL, Z-105 = 20.000 TL. Toplam Değer = 1.000.000 TL.
ABC analizinde malzemelerin sınıflandırılması, fiziksel sayılarına veya sadece birim maliyetlerine göre değil, işletmeye olan toplam yıllık finansal etkilerine (kullanım değerlerine) göre yapılır.
2
Kullanım değerlerine göre malzemeleri büyükten küçüğe sıralayarak yüzdelik paylarını hesapla ve A, B, C sınıflarını belirle.
Z-101 ve Z-103 toplam değerin %80'ini (800.000 TL) oluşturur (A sınıfı). Z-102 ve Z-104 %18'ini oluşturur (B sınıfı). Z-105 ise miktar olarak çok olmasına rağmen değerin sadece %2'sini oluşturur (C sınıfı).
Pareto prensibine (80/20 kuralı) göre en yüksek finansal değeri yaratan az sayıdaki kalem A sınıfına girer.
3
Seçeneklerde sunulan stok yönetim politikalarının doğruluğunu ABC sınıflarının yönetim kurallarına göre değerlendir.
A sınıfı kalemler çok pahalı olduğu için yüksek sermaye bağlamamak adına düşük emniyet stoku tutulmalı ve sıkı kontrol edilmelidir. C sınıfı kalemler ise ucuz olduklarından sipariş maliyetinden kaçınmak için bol miktarda (yüksek emniyet stokuyla) bulundurulmalıdır.
Uygulanacak politika, malzemenin ait olduğu sınıfın finansal riskine ve yönetim maliyetine uygun olmalıdır.

Anahtar Kavram

ABC Analizi ve Stok Sınıflandırma Yöntemleri
Soru 218Soru →

Ticari havacılık sektörüne kompozit gövde panelleri üreten bir tesis, montaj hattında kritik bir bileşen olan özel titanyum alaşımlı perçinler için sürekli gözden geçirme (Q) modeli uygulamaktadır. İşletme haftanın 55 günü, yılda ise 5050 hafta olmak üzere toplam 250250 gün faaliyet göstermektedir.

Bu perçinlere olan yıllık talep 60.00060.000 adettir. Yurt dışındaki ana tedarikçiye verilen siparişlerin işletmeye ulaşma süresi (tedarik süresi) tam 33 hafta sürmektedir. İşletme yönetimi, tedarik sürecinde yaşanabilecek olası lojistik gecikmelere ve talep dalgalanmalarına karşı 1.2001.200 adet perçini güvenlik stoğu olarak elde tutma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin bu perçinler için belirlemesi gereken yeniden sipariş noktası (ROP) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4.8004.800

Cevap

Doğru değer 4.8004.800'dür. Günlük talep (240240 adet) ile iş günü cinsinden tedarik süresi (1515 gün) çarpılır ve sonuca güvenlik stoğu (1.2001.200 adet) eklenir.
Yeniden sipariş noktası (ROP) hesaplanırken öncelikle günlük talep (60.000/250=24060.000 / 250 = 240 adet/gün) bulunur. Daha sonra teslim süresi takvim haftasından iş gününe çevrilir (3 hafta×5 gu¨n=153 \text{ hafta} \times 5 \text{ gün} = 15 iş günü). Teslim süresi boyunca beklenen olağan talep (240×15=3.600240 \times 15 = 3.600 adet) ile belirsizliklere karşı elde tutulan güvenlik stoğu (1.2001.200 adet) toplanarak doğru sonuca (4.8004.800 adet) ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Günlük perçin talebinin (d) hesaplanması
Günlük Talep = Yıllık Talep / Yıllık Çalışma Günü = 60.000/250=24060.000 / 250 = 240 adet/gün
Tedarik süresi içindeki toplam tüketimi bulmak için öncelikle bir günde tüketilen ortalama miktarın bilinmesi gerekir.
2
Tedarik süresinin (L) iş gününe çevrilmesi
33 hafta ×\times 55 gün/hafta = 1515 iş günü
İşletme haftada 5 gün çalıştığı için, üretim sadece bu günlerde gerçekleşir. Bu nedenle tedarik süresi takvim günü yerine çalışma günü (iş günü) cinsinden ifade edilmelidir.
3
Yeniden Sipariş Noktasının (ROP) hesaplanması
ROP=(d×L)+Gu¨venlik Stog˘u=(240×15)+1.200=3.600+1.200=4.800ROP = (d \times L) + \text{Güvenlik Stoğu} = (240 \times 15) + 1.200 = 3.600 + 1.200 = 4.800 adet
ROP, siparişin ulaşması beklenen süre içindeki olağan tüketim ile olası risklere karşı tutulan güvenlik stoğunun toplamından oluşur.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası (ROP) ve Güvenlik Stoğu hesaplaması
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 219Soru →

Bir Orman Bölge Müdürlüğü, orman yangınlarına müdahalede kullanılan özel bir yangın geciktirici kimyasal maddeden yıllık 3.0003.000 varil tüketmektedir. Bu kimyasal maddenin tedarik sürecine ilişkin maliyet bilgileri aşağıda verilmiştir:

* **Sipariş verme maliyeti (SS):** Her bir sipariş işlemi için 300300 TL
* **Elde bulundurma maliyeti oranı (ii):** Yıllık olarak ürünün birim fiyatının %20\%20'si

Tedarikçi firma, tek seferde verilecek sipariş miktarlarına göre aşağıdaki miktar iskontosu tarifesini uygulamaktadır:

Sipariş Miktarı (Varil)Birim Fiyat (TL)
1−4991 - 499100100
500−999500 - 9999595
1.0001.000 ve üzeri9292

Buna göre, bölge müdürlüğünün toplam yıllık stok maliyetini (satın alma, sipariş verme ve elde bulundurma) en küçükleyen optimum sipariş miktarı kaç varildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1000

Cevap

Optimum sipariş miktarı 1000 varildir.
Miktar iskontolu modellerde optimum sipariş miktarını belirlemek için öncelikle her fiyat kademesi için ESM değeri hesaplanır ve bu değerin fiyatın geçerli olduğu aralığa düşüp düşmediği (uygunluğu) kontrol edilir. Geçerli ESM noktaları ve uygun olmayan ESM'ler için ilgili fiyat aralığının alt sınırı birer adaydır. Bu adaylar (300, 500 ve 1000) için Yıllık Toplam Maliyet (Satın Alma + Sipariş + Elde Bulundurma) hesaplandığında en düşük maliyet 286.100 TL ile 1000 varillik siparişte gerçekleşir. Bu nedenle optimum miktar 1000 olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Her fiyat kademesi için geçerli olup olmadığına bakılmaksızın Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) değerlerini hesapla.
1. Kademe (C=100C=100): ESM1=(2×3000×300)/(0,20×100)=90.000=300ESM_1 = \sqrt{(2 \times 3000 \times 300) / (0,20 \times 100)} = \sqrt{90.000} = 300
2. Kademe (C=95C=95): ESM2=(2×3000×300)/(0,20×95)=94.736≈307ESM_2 = \sqrt{(2 \times 3000 \times 300) / (0,20 \times 95)} = \sqrt{94.736} \approx 307
3. Kademe (C=92C=92): ESM3=(2×3000×300)/(0,20×92)=97.826≈312ESM_3 = \sqrt{(2 \times 3000 \times 300) / (0,20 \times 92)} = \sqrt{97.826} \approx 312
Miktar iskontolu modellerde ilk adım, her fiyat seviyesi için teorik optimum noktanın neresi olduğunu bulmaktır.
2
Hesaplanan ESM değerlerinin, o fiyatın geçerli olduğu aralığa (geçerliliğine) uygun olup olmadığını kontrol et ve test edilecek sipariş miktarı adaylarını belirle.
ESM1=300ESM_1 = 300, 1−4991-499 aralığında olduğu için GEÇERLİDİR.
ESM2=307ESM_2 = 307, 500−999500-999 aralığında olmadığı için GEÇERSİZDİR. İndirimden yararlanmak için alt sınır olan 500500 test edilmelidir.
ESM3=312ESM_3 = 312, 10001000 ve üzeri aralığında olmadığı için GEÇERSİZDİR. İndirimden yararlanmak için alt sınır olan 10001000 test edilmelidir.
Aday miktarlar: 300300, 500500 ve 10001000.
Bir sipariş miktarı kendi fiyat aralığında değilse uygulanamaz. Bu durumda o fiyatın sunduğu en düşük maliyet, o fiyatın başladığı miktar alt sınırında gerçekleşir.
3
Aday sipariş miktarları için Toplam Yıllık Maliyeti (TMTM) hesapla. TM=(D×C)+(D/Q×S)+(Q/2×i×C)TM = (D \times C) + (D/Q \times S) + (Q/2 \times i \times C)
Q=300Q=300 için: (3000×100)+(3000/300×300)+(300/2×20)=300.000+3.000+3.000=306.000(3000 \times 100) + (3000/300 \times 300) + (300/2 \times 20) = 300.000 + 3.000 + 3.000 = 306.000 TL.
Q=500Q=500 için: (3000×95)+(3000/500×300)+(500/2×19)=285.000+1.800+4.750=291.550(3000 \times 95) + (3000/500 \times 300) + (500/2 \times 19) = 285.000 + 1.800 + 4.750 = 291.550 TL.
Q=1000Q=1000 için: (3000×92)+(3000/1000×300)+(1000/2×18,4)=276.000+900+9.200=286.100(3000 \times 92) + (3000/1000 \times 300) + (1000/2 \times 18,4) = 276.000 + 900 + 9.200 = 286.100 TL.
Optimum karar, satın alma, sipariş verme ve elde bulundurma maliyetlerinin toplamını en düşük yapan sipariş miktarının seçilmesidir.
4
Toplam maliyetleri karşılaştır ve en düşük olanı seç.
286.100286.100 TL ile en düşük maliyet 10001000 varillik siparişte elde edilmiştir.
İşletmenin amacı toplam maliyet minimizasyonudur.

Anahtar Kavram

Miktar iskontosu durumunda toplam maliyet (satın alma maliyeti dahil) analizi yapılarak uygun miktar alt sınırlarının ve geçerli ESM değerlerinin karşılaştırılması.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 220Soru →

Anadolu İklimlendirme A.Ş., endüstriyel havalandırma sistemlerinde kullandığı özel fan kanatlarını dışarıdan tedarik etmek yerine kendi tesislerinde üretmektedir. İşletmenin bu parçaya yönelik yıllık talebi 36.000 adettir. İşletmenin ilgili üretim hattındaki yıllık üretim kapasitesi 100.000 adet olarak belirlenmiştir. Bir üretim partisi için üretime hazırlık maliyeti 200 TL ve bir birim fan kanadının yıllık elde bulundurma maliyeti 10 TL'dir.

Buna göre, işletmenin toplam stok maliyetini minimize edecek Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1500

Cevap

İşletmenin toplam stok maliyetini minimize edecek Ekonomik Üretim Miktarı 1.500 adettir.
Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modelinde, işletme kendi üretimini yaptığı için stoklar bir yandan kademeli olarak üretilirken diğer yandan anlık olarak tüketilmeye başlar. Bu nedenle klasik ESM formülünün paydasına üretim hızı düzeltme faktörü olan (1−D/P)(1 - D/P) eklenmelidir. Verilen değerler formülde yerine konulduğunda EU¨M=(2⋅36.000⋅200)/(10⋅(1−36.000/100.000))EÜM = \sqrt{(2 \cdot 36.000 \cdot 200) / (10 \cdot (1 - 36.000/100.000))} işlemi gerçekleştirilir. Buradan karekök içindeki değer 2.250.000 olarak bulunur. Sonuç, optimum üretim miktarı olan 1.500 adettir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen parametrelerin belirlenmesi.
Yıllık talep (DD) = 36.000 adet, Yıllık üretim hızı (PP) = 100.000 adet, Hazırlık maliyeti (SS) = 200 TL, Elde bulundurma maliyeti (HH) = 10 TL.
EÜM formülünde kullanılacak değişkenlerin netleştirilmesi.
2
Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) hesaplama formülünün yazılması.
EU¨M=2⋅D⋅SH⋅(1−DP)EÜM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H \cdot (1 - \frac{D}{P})}}
İşletme, ilgili parçayı dışarıdan almak yerine kendi ürettiği için üretim ve tüketimin eş zamanlı olduğunu varsayan EÜM modelinin kullanılması gereklidir.
3
Üretim hızı düzeltme faktörünün (1−DP)(1 - \frac{D}{P}) hesaplanması.
1−36.000100.000=1−0,36=0,641 - \frac{36.000}{100.000} = 1 - 0,36 = 0,64
Elde bulundurulan stok miktarını etkileyen, üretimin ne kadarlık bir kısmının üretim anında tüketildiğini bulmak.
4
Değerlerin formüle yerleştirilmesi ve EÜM'nin hesaplanması.
EU¨M=2⋅36.000⋅20010⋅0,64=14.400.0006,4=2.250.000=1.500EÜM = \sqrt{\frac{2 \cdot 36.000 \cdot 200}{10 \cdot 0,64}} = \sqrt{\frac{14.400.000}{6,4}} = \sqrt{2.250.000} = 1.500 adet.
Toplam elde bulundurma ve üretime hazırlık maliyetlerini eşitleyerek optimum parti hacminin matematiksel olarak elde edilmesi.

Anahtar Kavram

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) hesaplamasında (1−DP)(1 - \frac{D}{P}) oranının kullanılarak dışarıdan tedarik (ESM) senaryolarından farklılaştırılması.
ÖncekiSayfa 11 / 12Sonraki
Stok Yönetimi Alıştırma Soruları — KPSS İşletme — Sayfa 11 | Examkin