Stok Yönetimi Alıştırma Soruları — KPSS İşletme — Sayfa 3

Soru 41Soru →

Bir otomotiv yan sanayi firmasının maliyet muhasebesi uzmanı, işletmenin stok politikalarını optimize etmek amacıyla katlanılan tüm maliyetleri "elde bulundurma", "sipariş verme" ve "stoksuzluk" maliyetleri olarak sınıflandırmaktadır.

Buna göre, uzman tarafından yapılan aşağıdaki maliyet kalemi ve stok maliyeti türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Ürünlerin depoda beklediği süre boyunca oluşan sigorta ve iklimlendirme giderleri

\rightarrow

Elde Bulundurma Maliyeti

Malzeme yokluğu sebebiyle üretimin aksaması ve boş kalan işçilik süreleri

\rightarrow

Stoksuzluk Maliyeti

Stoklara tahsis edilen finansal kaynağın farklı bir yatırıma yönlendirilememesi sonucu kaçırılan kâr

\rightarrow

Sipariş Verme Maliyeti

Tedarikçiden alınan partilerin işletmeye taşınması sırasındaki nakliye ve gümrük harcamaları

\rightarrow

Sipariş Verme Maliyeti

Depolanan hammadde ve yarı mamullerin zamanla fiziki deformasyona uğraması (fire vermesi)

\rightarrow

Elde Bulundurma Maliyeti

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Stoklara tahsis edilen finansal kaynağın farklı bir yatırıma yönlendirilememesi sonucu kaçırılan kâr $\rightarrow$ Sipariş Verme Maliyeti

Cevap

Yanlış eşleştirme, stoklara bağlanan sermayenin alternatif getirisinden mahrum kalınmasının sipariş verme maliyeti olarak gösterilmesidir; bu kalem gerçekte elde bulundurma maliyetinin bir unsurudur.

Stoklara bağlanan sermayenin alternatif bir yatırımda değerlendirilememesi sonucu ortaya çıkan kâr kaybı (fırsat maliyeti), ürünlerin stokta tutulduğu süre boyunca işletmenin katlandığı bir maliyettir. Bu nedenle fırsat maliyeti, sipariş verme (hazırlık) aşamasının değil, doğrudan 'elde bulundurma' maliyetinin en önemli kalemlerinden biridir.

Adım Adım Çözüm

1

Her bir seçenekteki maliyet kaleminin oluşum nedenini (depolama süreci mi, tedarik süreci mi, yokluk durumu mu) analiz et.

Sigorta, fire ve iklimlendirme depolama süreciyle; üretimin durması yoklukla; nakliye ise tedarik süreciyle ilgilidir.

Stok maliyetlerinin türü, maliyetin hangi faaliyet esnasında tetiklendiğine göre belirlenir.

2

Sermayenin alternatif getirisinden mahrum kalınması (fırsat maliyeti) kavramını değerlendir.

Stoklara bağlanan para, bankada faiz veya farklı bir projede değerlendirilemez. Bu kâr kaybı, paranın stokta yattığı her gün artar.

Maliyet sınıflandırmasında görünmeyen kayıpların da doğasına inilmesi gerekir.

3

Fırsat maliyetini doğru kategoriyle eşleştir.

Söz konusu fırsat maliyeti, sipariş sürecinde ortaya çıkan sabit bir hazırlık maliyeti değil; ürünler depoda bekledikçe oluşan bir "Elde Bulundurma Maliyeti" unsurudur.

Bu durum hatalı eşleştirmenin yapıldığı seçeneği kesin olarak ortaya çıkarır.

Anahtar Kavram

Stok Maliyeti Kalemlerinin Sınıflandırılması

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 42Soru →

Küresel çapta faaliyet gösteren bir teknoloji distribütörü, yurt dışındaki üreticilerden tedarik ettiği ürünlerin gemiyle taşınıp kendi ana depolarına ulaşmasının ortalama 35 gün sürdüğünü planlamalarına dâhil etmektedir. İşletme, mülkiyeti kendisine geçmiş olan ancak henüz fiziki olarak deposuna girmemiş, konteynerler içinde transit hâlindeki bu ürünleri sisteminde özel bir stok kalemi olarak takip etmektedir.

Buna göre, işletmenin tedarik sürecindeki taşıma süresinden kaynaklanan ve yolda bulunan bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Boru hattı stoku

Mevsimsel stok

Spekülatif stok

Bağımlı talep stoku

Ölü stok

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Boru hattı stoku

Cevap

Boru hattı (transit/yol) stoku

İşletmelerin tedarik zinciri boyunca malzemelerin bir noktadan diğerine taşınması zaman alır. Ürünlerin tedarikçiden çıkıp işletmenin deposuna ulaşmasına kadar geçen bu taşıma süresi boyunca yolda (transit hâlde) bulunan mallara 'boru hattı stoku', 'yol stoku' veya 'transit stok' adı verilir. Senaryoda belirtilen 35 günlük gemi yolculuğundaki ürünler bu tanımın tam karşılığıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Senaryoda vurgulanan temel lojistik durumunu analiz et.

Ürünlerin mülkiyeti işletmeye geçmiş ancak fiziki olarak henüz depoya ulaşmamış, 35 günlük bir deniz yolu taşıması sürecindedir.

Stokun hangi fonksiyona hizmet ettiğini veya hangi kısıttan doğduğunu anlamak stok türünü belirlemenin ilk adımıdır.

2

Taşıma halindeki ürünlerin literatürdeki stok karşılığını belirle.

Lojistik süreçlerdeki tedarik süresi (lead time) boyunca araçların içinde (gemi, tır vb.) bulunan stoklara literatürde 'boru hattı stoku' veya 'transit stok' adı verilir.

Kavramsal eşleştirme yapılarak doğru terime ulaşılması gerekir.

Anahtar Kavram

Stok İşlevleri ve Türleri

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 43Soru →

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) lojistik depolarında, olası afet durumlarında hızla sevk edilmek üzere standart arama kurtarma çadırlarının stok yönetimini optimize etmek amacıyla Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelini kullanmaya karar vermiştir. Kurumun planlama verilerine göre;

• Çadırlar için yıllık talep miktarı: 32.000 adet
• Her bir siparişin verilmesi ve teslim alınmasıyla ilgili sabit maliyet: 4.000 TL
• Bir adet çadırın birim satın alma maliyeti: 400 TL
• Çadırların yıllık elde bulundurma maliyeti oranı: %25

Buna göre, AFAD'ın toplam stok maliyetlerini (sipariş ve elde bulundurma) minimize etmesi için sipariş etmesi gereken Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) aşağıdakilerden hangisidir?

40

800

1.600

32.000

2.560.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.600

Cevap

Toplam stok maliyetlerini minimize eden Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) 1.600 adettir.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) hesaplanırken

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}}

formülü kullanılır. Öncelikle yıllık elde bulundurma maliyeti (

H

) hesaplanmalıdır. Bu değer, çadırın birim fiyatı ile elde bulundurma oranının çarpımıdır (

400 \text{ TL} \times %25 = 100 \text{ TL}

). Değerler formüle yerleştirildiğinde

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot 32.000 \cdot 4.000}{100}} = \sqrt{2.560.000}

elde edilir. Bu değerin karekökü alındığında optimum sipariş miktarı 1.600 adet olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen değerleri matematiksel sembollerle ifade etme.

Yıllık Talep (

D

) = 32.000, Sipariş Maliyeti (

S

) = 4.000 TL, Birim Fiyat (

C

) = 400 TL, Elde Bulundurma Oranı (

i

) = 0,25

ESM formülünde kullanılacak değişkenleri netleştirmek için.

2

Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetini (

H

) hesaplama.

H = C \times i = 400 \times 0,25 = 100 \text{ TL}

ESM formülünün paydasında oransal değer değil, parasal birim değer kullanılması gerektiği için.

3

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünü uygulama.

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}}

formülüne değerler yerleştirilir:

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot 32.000 \cdot 4.000}{100}}

Toplam stok maliyetlerini (sipariş + elde bulundurma) minimize eden optimum noktayı bulmak için.

4

Matematiksel işlemi sonuçlandırma.

ESM = \sqrt{\frac{256.000.000}{100}} = \sqrt{2.560.000} = 1.600 \text{ adet}

Nihai sipariş miktarını belirlemek için karekök işlemi tamamlanır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Modeli

Soru 44Soru →

Bir Şehir Hastanesi merkez laboratuvarı, testlerde kullandığı özel biyokimyasal reaktif kitlerinin stok yönetimini optimize etmek amacıyla Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelini kullanmaya karar vermiştir.

Laboratuvarın bu kitlere olan yıllık talebi $10.000$ adettir. Her bir siparişin hastaneye getirdiği sabit hazırlık ve sipariş verme maliyeti $2.000$ TL'dir. Bir adet kitin birim satın alma fiyatı $400$ TL olup, hastanenin yıllık elde bulundurma maliyeti oranı birim fiyatın $\%10$ 'u olarak belirlenmiştir.

Buna göre, hastanenin toplam stok maliyetlerini minimize edebilmesi için vermesi gereken ekonomik sipariş miktarı (ESM) kaç adettir?

20

1.000

2.000

20.000

1.000.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1.000$

Cevap

Ekonomik sipariş miktarı, birim elde bulundurma maliyeti hesaplandıktan sonra formülün doğru uygulanmasıyla

1.000

adet olarak bulunur.

Doğru cevap

1.000

'dir. Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülü

ESM = \sqrt{(2DS)/H}

şeklindedir. İlk adımda yıllık birim elde bulundurma maliyeti hesaplanmalıdır:

H = 400 \times 0,10 = 40

TL. Sonrasında değerler formüle yerleştirildiğinde

\sqrt{(2 \cdot 10.000 \cdot 2.000) / 40} = \sqrt{40.000.000 / 40} = \sqrt{1.000.000} = 1.000

adet sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen değişkenlerin belirlenmesi

Yıllık talep (

D

) =

10.000

, Sipariş maliyeti (

S

) =

2.000

TL, Birim fiyat (

C

) =

400

TL, Elde bulundurma oranı (

p

) =

\%10

(

0,10

).

ESM formülünde kullanılacak parametrelerin netleştirilmesi.

2

Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetinin (

H

) hesaplanması

H = C \times p \Rightarrow H = 400 \times 0,10 = 40

TL/adet/yıl.

Elde bulundurma maliyeti oran olarak verildiği için formüle koymadan önce birim fiyata göre parasal değerinin bulunması gerekir.

3

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün uygulanması

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}}

formülüne değerlerin yerleştirilmesi:

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot 10.000 \cdot 2.000}{40}}

Toplam stok maliyetini (sipariş verme + elde bulundurma) minimize eden sipariş miktarının bulunması.

4

Matematiksel işlemin tamamlanması

ESM = \sqrt{\frac{40.000.000}{40}} = \sqrt{1.000.000} = 1.000

adet.

Bölme ve ardından karekök alma işleminin yapılarak nihai değerin bulunması.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Modeli

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 45Soru →

Biyomedikal cihazlar üreten Biyomed A.Ş., ürettiği hasta monitörlerinde kullanmak üzere özel bir sensörü kendi tesislerinde üretmektedir. İşletmenin bu sensör için yıllık talebi $14.000$ adettir. İşletmenin yıllık üretim hızı (kapasitesi) $32.000$ adet olup, üretime hazırlık maliyeti parti başına $90$ TL'dir. Sensörün birim elde bulundurma maliyeti ise yıllık $7$ TL'dir.

Buna göre, Biyomed A.Ş.'nin toplam stok maliyetini minimize eden Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

450

600

800

1000

1200

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 800

Cevap

Toplam stok maliyetini minimize eden Ekonomik Üretim Miktarı 800 adettir.

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modeli, bir işletmenin kendi ihtiyacı olan parçaları dışarıdan satın almak yerine kendi ürettiği durumlarda kullanılır. Bu modelde, üretim hızı (

P

) talepten (

D

) büyük olduğu için üretim devam ederken bir yandan da tüketim olur. Bu nedenle temel ESM formülünün paydası

\left(1 - \frac{D}{P}\right)

faktörü ile çarpılarak düzeltilir. Verilen değerler (

D=14.000

,

P=32.000

,

S=90

,

H=7

) EÜM formülünde yerine konulduğunda, en uygun üretim miktarı

800

adet olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen parametrelerin tanımlanması

D = 14.000, P = 32.000, S = 90, H = 7

Formülde kullanılacak değişkenlerin netleştirilmesi gereklidir.

2

Üretim hızı faktörünün hesaplanması

1 - \frac{D}{P} = 1 - \frac{14.000}{32.000} = 1 - \frac{7}{16} = \frac{9}{16}

Kendi üretimini yapan işletmelerde üretime devam edilirken bir yandan tüketim de olduğu için stok birikim hızının belirlenmesi gerekir.

3

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) formülünün uygulanması

E\ddot{U}M = \sqrt{ \frac{2 \cdot 14.000 \cdot 90}{7 \cdot \left(\frac{9}{16}\right)} }

Stok maliyetlerini minimize eden üretim partisi miktarının matematiksel olarak ifade edilmesidir.

4

Matematiksel işlemin tamamlanması

E\ddot{U}M = \sqrt{ \frac{2.520.000}{63/16} } = \sqrt{640.000} = 800

Formülün çözülerek nihai optimal üretim miktarının bulunmasıdır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) Modeli

Soru 46Soru →

Endüstriyel aydınlatma sistemleri üreten Lüksen Elektrik A.Ş., armatürlerin montajında kullandığı alüminyum gövde parçalarını kendi döküm tesisinde üretmektedir. İşletmenin bu parçaya yönelik yıllık talebi $16.000$ adettir. Döküm tesisinin bu parça için yıllık üretim kapasitesi $25.000$ adet olarak belirlenmiştir. Bir üretim partisinin hazırlık maliyeti $225$ TL ve bir adet parçanın yıllık elde bulundurma maliyeti $20$ TL'dir.

Verilen bilgilere göre, işletmenin toplam stok maliyetlerini en aza indirecek Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

360

600

750

1000

1250

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1000

Cevap

İşletmenin toplam stok maliyetlerini en aza indirecek Ekonomik Üretim Miktarı 1000 adettir.

Doğru yanıt olan 1000 adet, parçanın işletme içinde üretildiği varsayımıyla Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modelinin eksiksiz hesaplanması sonucu elde edilir. Yıllık 16.000 talep ve 25.000 kapasite verileri formüle entegre edildiğinde payda 7,2 değerini alır, karekök içerisindeki 1.000.000 değeri ise nihai olarak 1000 adedi verir.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen problem parametrelerinin EÜM modeline uygun şekilde tanımlanması.

Yıllık talep (

D

) =

16.000

, Yıllık üretim hızı (

P

) =

25.000

, Hazırlık maliyeti (

S

) =

225

TL, Elde bulundurma maliyeti (

H

) =

20

TL olarak belirlenir.

Değişkenlerin doğru tanımlanması, formülün hatasız uygulanması için ilk gerekliliktir.

2

EÜM formülündeki üretim düzeltme faktörünün hesaplanması.

1 - \frac{D}{P} = 1 - \frac{16.000}{25.000} = 1 - 0,64 = 0,36

değeri bulunur.

İşletme parçayı kendi ürettiği için stoklar aniden değil, üretim hızı ile talep hızı arasındaki fark kadar kademeli olarak artar.

3

Parametrelerin ana EÜM formülüne yerleştirilerek optimum parti miktarının hesaplanması.

EÜM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H \cdot \left(1 - \frac{D}{P}\right)}} = \sqrt{\frac{2 \cdot 16.000 \cdot 225}{20 \cdot 0,36}} = \sqrt{\frac{7.200.000}{7,2}} = \sqrt{1.000.000} = 1000

adet sonucuna ulaşılır.

Toplam hazırlık ve elde bulundurma maliyetlerini eşitleyen türevsel optimum nokta bu formülle elde edilir.

Anahtar Kavram

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) Modeli

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 47Soru →

Bir büyükşehir belediyesine bağlı Su ve Kanalizasyon İdaresi (SKİ), içme suyu arıtma tesislerinde kullanılan standart sıvı klor silindirlerinin stok yönetimini optimize etmek amacıyla Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelini kullanmaya karar vermiştir.

İdarenin klor silindirleri için yıllık talebi $32.000$ adettir. Her bir siparişin verilmesi ve teslim alınmasıyla ilgili katlanılan sabit sipariş maliyeti $1.000 \text{ TL}$ 'dir. Bir adet klor silindirinin birim satın alma fiyatı $400 \text{ TL}$ olup, idarenin belirlediği yıllık stokta bulundurma maliyeti oranı birim fiyatın $\%25$ 'i olarak saptanmıştır.

Buna göre, Su ve Kanalizasyon İdaresinin toplam stok maliyetlerini (sipariş ve elde bulundurma) minimize etmesi için vermesi gereken Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç adettir?

40

80

400

800

1.600

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $800$

Cevap

Toplam stok maliyetlerini minimize eden Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM)

800

adettir.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülü

ESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}}

şeklindedir. Soruda verilen değerler incelendiğinde; yıllık talep (

D

)

32.000

adet ve sipariş maliyeti (

S

)

1.000 \text{ TL}

'dir. Elde bulundurma maliyeti (

H

), birim fiyatın

\%25

'i olarak verildiği için ilk olarak bu tutar hesaplanmalıdır:

H = 400 \times 0,25 = 100 \text{ TL/adet-yıl}

. Tüm değerler formülde yerine konulduğunda;

\sqrt{\frac{2 \times 32.000 \times 1.000}{100}} = \sqrt{640.000} = 800

adet bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen parametrelerin matematiksel olarak ifade edilmesi

D = 32.000 adet, S = 1.000 TL, C = 400 TL, i = %25

Değişkenlerin ESM formülünde doğru yerlere yerleştirilebilmesi için ayrıştırılması

2

Birim elde bulundurma maliyetinin (H) hesaplanması

H = C \times i = 400 \times 0,25 = 100 TL/adet-yıl

ESM formülünün paydasında, yüzde oranının değil, ürün başına düşen mutlak maliyet tutarının kullanılması zorunludur

3

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün uygulanması

ESM = \sqrt{\frac{2 \times 32.000 \times 1.000}{100}}

Sipariş ve elde bulundurma maliyetlerini eşitleyerek toplam maliyeti minimize eden miktar denkleminin kurulması

4

Matematiksel işlemin çözümlenmesi

ESM = \sqrt{640.000} = 800 adet

Karekök alma işleminin tamamlanarak optimum sipariş miktarının elde edilmesi

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Hesaplaması

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 48Soru →

Endüstriyel mutfak ekipmanları üreten bir işletme, montaj hattında kullandığı özel bir termostat için yıllık $36.000$ adet talebe sahiptir. İşletme yılda $300$ gün ve haftada $6$ gün faaliyet göstermektedir.

Söz konusu termostatın sipariş edildikten sonra teslim alınmasına kadar geçen süre (tedarik süresi) $2$ haftadır. İşletme yönetimi, tedarik sürecinde yaşanabilecek olası aksaklıklara ve talep dalgalanmalarına karşı $500$ adet güvenlik stoğu bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin bu termostat için belirlemesi gereken Yeniden Sipariş Noktası (ROP) kaç adettir?

740

1.440

1.940

2.180

6.500

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.940

Cevap

Doğru yanıt

1.940

değerini gösteren seçenektir.

Yeniden Sipariş Noktası (ROP), teslim süresi boyunca beklenen talep ile güvenlik stoğunun toplamına eşittir. İlk olarak yıllık talep, yıllık çalışma gününe bölünerek günlük talep bulunur (

36.000 / 300 = 120

adet/gün). İki haftalık teslim süresi, haftada

6

gün çalışıldığı için gün cinsinden hesaplanır (

2 \times 6 = 12

gün). Teslim süresi boyunca beklenen talep

120 \times 12 = 1.440

adettir. Güvenlik stoğu (

500

adet) bu değere eklendiğinde doğru sonuç

1.940

olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Günlük talebin (

d

) hesaplanması.

36.000 / 300 = 120

adet/gün

Yeniden sipariş noktası hesaplanırken tedarik süresi gün cinsinden ifade edileceği için yıllık talebin günlük talebe dönüştürülmesi gerekir.

2

Tedarik süresinin (

L

) gün cinsinden bulunması.

2 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün/hafta} = 12

gün

İşletmenin haftada

6

gün çalıştığı belirtildiği için, formülde kullanılacak tedarik süresi çalışma günleri üzerinden hesaplanmalıdır.

3

Yeniden Sipariş Noktasının (ROP) hesaplanması.

ROP = (d \times L) + SS = (120 \times 12) + 500 = 1.940

adet

ROP, teslim süresi boyunca oluşacak beklenen talep ile güvenlik stoğunun (

SS

) toplanmasıyla elde edilir.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası ve Güvenlik Stoğu Hesaplaması

Soru 49Soru →

Bir zincir eczane deposu, ithal ettiği özel bir tansiyon ilacı için aylık $6.000$ kutu talebe sahiptir. Depo ayda $30$ gün kesintisiz hizmet vermektedir. Tedarikçi firmadan verilen siparişlerin depoya ulaşması (teslim süresi) $2$ hafta sürmektedir.

Depo yönetimi, olası teslimat gecikmelerine karşı ve müşteri hizmet seviyesini korumak amacıyla $500$ kutu güvenlik stoğu bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, deponun bu ilaç için belirlemesi gereken yeniden sipariş noktası (ROP) kaç kutudur?

900

2.800

3.300

9.800

12.500

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3.300

Cevap

Deponun belirlemesi gereken yeniden sipariş noktası 3.300 kutudur.

Yeniden sipariş noktası (ROP), teslim süresi boyunca tüketilecek olan miktar ile güvenlik stoğunun (SS) toplamından oluşur (

ROP = d \times L + SS

). İlk adımda zaman birimleri eşitlenmelidir: Aylık 6.000 kutu talep, 30 günlük çalışma süresine bölünerek günlük talep (

d

) 200 kutu olarak bulunur. 2 haftalık teslim süresi (

L

) ise 14 güne eşittir. Beklenen tüketim

200 \times 14 = 2.800

kutudur. Formül gereği bu değere 500 kutuluk güvenlik stoğu eklendiğinde sonuç

3.300

kutu olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Günlük talebin (

d

) hesaplanması

d = 6.000 / 30 = 200

kutu/gün

Tedarik süresindeki günlük tüketimi doğru bulabilmek için aylık talebin çalışma gününe bölünmesi gerekir.

2

Teslim süresinin (

L

) gün cinsinden ifade edilmesi

L = 2 \times 7 = 14

gün

Günlük talep ile çarpabilmek için teslim süresinin zaman birimi gün olmalıdır.

3

Yeniden Sipariş Noktasının (ROP) hesaplanması

ROP = (200 \times 14) + 500 = 2.800 + 500 = 3.300

kutu

Teslim süresince beklenen normal talebe olası gecikmeler için ayrılan güvenlik stoğu formül gereği eklenir.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası (ROP) ve Güvenlik Stoğu

Soru 50Soru →

Tarım makineleri üretimi yapan Başak Traktör A.Ş., montaj hattında kullandığı özel bir hidrolik valfi dışarıdan satın almak yerine kendi tesislerinde üretmektedir. İşletmenin bu valf üretimiyle ilgili kapasite ve maliyet verileri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Parametre	Değer
Yıllık Talep ( $D$ )	45.000 adet
Üretime Hazırlık Maliyeti ( $S$ )	2.000 TL/parti
Yıllık Elde Bulundurma Maliyeti ( $H$ )	20 TL/adet
Günlük Üretim Hızı ( $p$ )	500 adet/gün
Yıllık Çalışma Süresi	250 gün

Buna göre, işletmenin toplam stok maliyetlerini minimize edecek Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

1.800

2.400

3.750

3.000

5.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3.750

Cevap

İşletmenin toplam stok maliyetlerini minimize edecek Ekonomik Üretim Miktarı 3.750 adettir.

Doğru yanıtı bulmak için öncelikle günlük talep oranı hesaplanmalıdır. İşletme yılda 250 gün çalışmakta ve yıllık 45.000 adet valf talep edilmektedir. Buna göre günlük talep (

d

) 180 adettir. Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modelinde, stokların birikme hızını gösteren

(1 - d/p)

faktörü elde bulundurma maliyetine (H) bölünür. Bu faktör

1 - (180/500) = 0,64

olarak bulunur. Formülde değerler yerine konduğunda:

\sqrt{(2 \cdot 45.000 \cdot 2.000) / (20 \cdot 0,64)} = \sqrt{180.000.000 / 12,8} = \sqrt{14.062.500} = 3.750

sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Günlük talep miktarını (

d

) hesapla.

d = \frac{45.000}{250} = 180

adet/gün

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modelinde üretim devam ederken bir yandan da tüketim olduğu için günlük talep hızına ihtiyaç vardır.

2

EÜM formülündeki stok birikim oranını belirleyen

(1 - \frac{d}{p})

düzeltme faktörünü hesapla.

1 - \frac{d}{p} = 1 - \frac{180}{500} = 1 - 0,36 = 0,64

Üretim hızı (

p

) talep hızından (

d

) büyüktür ve stoklar yalnızca

(p-d)

hızında birikir.

3

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) formülünü uygula.

Q^* = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H \cdot (1 - \frac{d}{p})}} = \sqrt{\frac{2 \cdot 45.000 \cdot 2.000}{20 \cdot 0,64}}

Kendi parçasını üreten işletmelerde stok ve hazırlık maliyetlerini minimize eden miktar bu formülle bulunur.

4

Karekök içindeki işlemleri tamamla ve nihai sonucu bul.

Q^* = \sqrt{\frac{180.000.000}{12,8}} = \sqrt{14.062.500} = 3.750

adet

Matematiksel işlemler tamamlanarak optimum üretim parti büyüklüğü tespit edilir.

Anahtar Kavram

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) Modeli

Soru 51Soru →

Orman Genel Müdürlüğü lojistik birimi, yangınla mücadele faaliyetlerinde kullanılan kritik sarf malzemelerinin ve yedek parçaların stok yönetimini daha etkin hale getirmek istemektedir. Birim, farklı değer ve kritiklik seviyesine sahip bu malzemeler için Sürekli (Q) Gözden Geçirme Sistemi ile Periyodik (P) Gözden Geçirme Sistemi'ni ihtiyaçlara göre entegre bir şekilde kullanmayı planlamaktadır.

Buna göre, Q ve P stok kontrol sistemlerinin karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Periyodik (P) sistemde stoksuz kalma riski hem gözden geçirme hem de tedarik süresi boyunca devam ettiğinden, Sürekli (Q) sisteme kıyasla daha yüksek emniyet stoku gerektirir.

Sürekli (Q) sistemde siparişler önceden belirlenmiş sabit zaman aralıklarında verilirken, Periyodik (P) sistemde stok düzeyi belirli bir noktaya düştüğünde sipariş tetiklenir.

Çok sayıda farklı kalemin aynı tedarikçiden eş zamanlı sipariş edilerek nakliye tasarrufu sağlanması hedeflendiğinde, Sürekli (Q) sistem Periyodik (P) sisteme göre daha uygun bir yapı sunar.

Periyodik (P) sistemde ortalama stok düzeyi ve elde bulundurma maliyetleri daha düşük olduğundan, A sınıfı (yüksek değerli) stok kalemlerinin yönetiminde öncelikle P sistemi tercih edilmelidir.

Sürekli (Q) sistemde sipariş miktarı her seferinde güncel talebe göre değiştiği için, depo kapasite planlamasını yapmak Periyodik (P) sisteme göre çok daha karmaşıktır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Periyodik (P) sistemde stoksuz kalma riski hem gözden geçirme hem de tedarik süresi boyunca devam ettiğinden, Sürekli (Q) sisteme kıyasla daha yüksek emniyet stoku gerektirir.

Cevap

Periyodik (P) sistemin, koruma süresinin uzunluğu nedeniyle Sürekli (Q) sisteme kıyasla daha yüksek emniyet stoku gerektirdiğini belirten ifade doğrudur.

Periyodik (P) gözden geçirme sisteminde stok durumu sürekli izlenmez, sadece önceden belirlenmiş T sürelerinde (periyot) kontrol edilir. Bu nedenle işletme, siparişi verdiği an ile bir sonraki gözden geçirme dönemi arasında geçecek zamanın tamamında stoksuz kalma riski taşır. Koruma (risk) süresi

T + L

(Periyot + Tedarik Süresi) kadardır. Sürekli (Q) sistemde ise stok her an izlendiğinden koruma süresi yalnızca tedarik süresi (

L

) kadardır. Risk süresi daha uzun olduğu için, Periyodik sistemde talep belirsizliğini yönetmek adına daha yüksek emniyet stoku tutulması zorunludur.

Adım Adım Çözüm

1

Q ve P sistemlerinin temel özelliklerini ayırt etme.

Q sisteminde miktar sabit/zaman değişkendir. P sisteminde zaman sabit/miktar değişkendir.

Sistemler arası kavramsal karşılaştırma yapabilmek için tanımları netleştirmek.

2

Sistemlerin risk sürelerini (korunma sürelerini) analiz etme.

Q sisteminde risk sadece tedarik süresidir (L). P sisteminde risk hem gözden geçirme süresi (P) hem de tedarik süresidir (P+L).

Hangi sistemin neden daha fazla emniyet stokuna ihtiyaç duyduğunu matematiksel mantıkla kavramak.

3

Seçenekleri analiz etme.

Doğru seçeneğin, P sisteminin P+L koruma süresinden dolayı daha fazla emniyet stoku gerektirdiğini belirten ifade olduğu tespit edilir.

Diğer seçeneklerde yer alan hatalı bilgi ve zıt eşleştirmeleri elemek.

Anahtar Kavram

Sürekli (Q) ve Periyodik (P) Gözden Geçirme Sistemleri Arasındaki Temel Farklar

Soru 52Soru →

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, pasaport basımında kullanılan yüksek güvenlikli çiplerin (RFID) stok yönetimini Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeliyle optimize etmek istemektedir.

Kurumun bu çiplere olan yıllık talebi $24.000$ adettir. Her bir siparişin verilme maliyeti $3.000$ TL olarak hesaplanmıştır. Çiplerin birim satın alma fiyatı $1.600$ TL olup, kurumun yıllık elde bulundurma maliyeti oranı birim fiyatın $\%25$ 'i olarak belirlenmiştir.

Buna göre, kurumun toplam stok maliyetini minimize etmesi için vermesi gereken Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç adettir?

40

80

300

600

2400

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 600

Cevap

Kurumun toplam stok maliyetini minimize etmesi için vermesi gereken Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) 600 adettir.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelinde, toplam maliyeti minimize eden miktar

ESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}}

formülüyle bulunur. Verilen durumda yıllık talep (

D

)

24.000

, sipariş maliyeti (

S

)

3.000

TL'dir. Birim başına elde bulundurma maliyeti (

H

), birim fiyatın (

1.600

TL)

\%25

'i alınarak

400

TL olarak hesaplanır. Değerler formüle yerleştirildiğinde

\sqrt{\frac{2 \times 24.000 \times 3.000}{400}} = \sqrt{360.000} = 600

adet sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen parametrelerin matematiksel sembollerle ifade edilmesi

Yıllık Talep (

D

) = 24.000, Sipariş Maliyeti (

S

) = 3.000 TL, Birim Fiyat (

C

) = 1.600 TL, Bulundurma Oranı (

i

) = %25

Formülde kullanılacak değişkenlerin netleştirilmesi.

2

Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetinin (

H

) hesaplanması

H = C \times i = 1.600 \times 0,25 = 400

TL/adet

ESM formülünün paydasında kullanılacak olan gerçek elde bulundurma maliyetini bulmak.

3

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün uygulanması

ESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}} = \sqrt{\frac{2 \times 24.000 \times 3.000}{400}}

Toplam stok maliyetini (sipariş + elde bulundurma) minimize eden optimum sipariş miktarını hesaplamak.

4

Matematiksel işlemin sonuçlandırılması

ESM = \sqrt{\frac{144.000.000}{400}} = \sqrt{360.000} = 600

adet

İşlemlerin tamamlanarak nihai sipariş miktarına ulaşılması.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM)

Soru 53Soru →

Bir kamu iktisadi teşebbüsü bünyesinde faaliyet gösteren bir petrokimya tesisinde, birbirini izleyen farklı üretim safhalarının işlem hızları (kapasiteleri) birbirinden farklılık göstermektedir. Tesis yönetimi, herhangi bir aşamada meydana gelebilecek kısa süreli bir makine arızasının veya planlı bakım çalışmasının diğer aşamaları beklemeye zorlamasını ve tüm üretim hattını kesintiye uğratmasını engellemek amacıyla, ardışık işlemler arasında sürekli olarak belirli bir miktarda yarı mamul bulundurmaktadır.

Buna göre, üretim sürecindeki istasyonların birbirine olan kesin bağımlılığını ortadan kaldırarak esnek bir biçimde çalışmalarına olanak tanıyan bu stok türü, işlevsel sınıflandırmaya göre aşağıdakilerden hangisidir?

Ayırma stoku

Emniyet stoku

Çevrim stoku

Hazırlık stoku

Transit stok

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ayırma stoku

Cevap

Ayırma stoku (Tampon stok)

Soruda bahsedilen stok uygulamasının temel amacı, birbirini izleyen üretim safhaları arasındaki bağımlılığı gevşetmek ve bir istasyondaki kesintinin diğer istasyonlara yansımasını önlemektir. Üretim veya tedarik aşamalarını birbirinden kopararak (decoupling) her birinin kendi hızında ve bağımsız çalışmasına olanak sağlayan bu stok türü 'ayırma stoku' (tampon stok) olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1

Vakadaki temel problemi ve alınan önlemi analiz et.

Problem: İstasyonlar arası hız farkları ve arıza riskinin tüm hattı durdurma ihtimali. Önlem: İstasyonlar arasına yarı mamul yerleştirerek süreçleri birbirinden bağımsız hale getirmek.

Stokun hangi işlevi yerine getirdiğini tespit etmek, doğru sınıflandırmayı yapmanın ilk adımıdır.

2

Tanımlanan önlemi stok işlevleri teorisiyle eşleştir.

İstasyonları (veya tedarikçi ile üreticiyi) birbirinden ayırarak (decoupling) sistemin esnekliğini ve sürekliliğini sağlayan stoklara ayırma stoku denir.

Kavramsal bilgi ile senaryodaki uygulamanın örtüştürülmesi gerekmektedir.

Anahtar Kavram

Stokların İşlevsel Sınıflandırması

Soru 54Soru →

Endüstriyel sıvı transfer pompaları üreten HidroDinamik A.Ş., ürünlerinin montajında kullandığı özel sızdırmazlık contalarını dışarıdan tedarik etmek yerine kendi dökümhanesinde üretmektedir. İşletmenin bu contalar için yıllık talebi $9.000$ adet olup, tesisin yıllık üretim kapasitesi $25.000$ adettir.

Contalar için üretime hazırlık (set-up) maliyeti parti başına $2.000$ TL ve bir contanın yıllık elde bulundurma maliyeti $4$ TL olarak belirlenmiştir.

Buna göre, işletmenin toplam stok maliyetini minimize eden Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

2.400

3.000

3.750

5.000

6.250

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3.750

Cevap

İşletmenin toplam stok maliyetini minimize eden Ekonomik Üretim Miktarı 3.750 adettir.

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modelinde sipariş miktarını belirleyen formül

E\ddot{U}M = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H \cdot (1 - \frac{D}{P})}}

şeklindedir. Verilen soruda yıllık talep (

D

)

9.000

adet, üretime hazırlık maliyeti (

S

)

2.000

TL, yıllık elde bulundurma maliyeti (

H

)

4

TL ve yıllık üretim kapasitesi (

P

)

25.000

adettir. Değerler formülde yerine konulduğunda,

E\ddot{U}M = \sqrt{\frac{2 \cdot 9.000 \cdot 2.000}{4 \cdot (1 - \frac{9.000}{25.000})}} = \sqrt{\frac{36.000.000}{4 \cdot (1 - 0,36)}} = \sqrt{\frac{36.000.000}{4 \cdot 0,64}} = \sqrt{\frac{36.000.000}{2,56}} = \sqrt{14.062.500} = 3.750

adet olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen parametrelerin tanımlanması.

D = 9000

,

P = 25000

,

S = 2000

,

H = 4

EÜM formülünde kullanılacak değişkenlerin ayrıştırılması gereklidir.

2

Üretim-tüketim düzeltme faktörünün (

1 - D/P

) hesaplanması.

1 - \frac{9000}{25000} = 1 - 0,36 = 0,64

İşletme kendi üretimini yaptığı için, eşzamanlı üretim ve tüketim oranının belirlenmesi stok birikim hızını gösterir.

3

EÜM formülünün uygulanması.

E\ddot{U}M = \sqrt{\frac{2 \cdot 9000 \cdot 2000}{4 \cdot 0,64}} = \sqrt{\frac{36.000.000}{2,56}}

Belirlenen parametrelerin optimize edilmiş formülde yerine konarak işlem yapılması gerekir.

4

Karekök işleminin tamamlanması.

E\ddot{U}M = \sqrt{14.062.500} = 3750

Stok maliyetini minimize eden optimum parti büyüklüğünün bulunması sağlanır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) hesaplamasında eşzamanlı üretim ve tüketim hızının stok maliyeti üzerindeki düzeltici etkisi

Soru 55Soru →

Bir kamu iktisadi teşebbüsü, tedarikçisiyle yaptığı yeni sözleşme kapsamında ofis sarf malzemeleri ve rutin bakım ürünleri gibi çok çeşitli ancak birim maliyeti düşük kalemlerin tedarik sürecini değiştirmiştir. Yeni uygulamada, stok düzeyleri sürekli olarak izlenmemekte, yalnızca her ayın son iş günü kontrol edilmektedir. Eksilen miktarlar, daha önceden belirlenmiş bir hedef stok düzeyine tamamlanacak şekilde tespit edilip tek bir toplu sipariş verilmektedir.

Buna göre, işletmenin uygulamaya başladığı stok kontrol sistemi ve bu sistemin emniyet stoku üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Periyodik (P) gözden geçirme sistemi uygulanmaktadır; stoksuzluk riski hem sipariş aralığı hem de teslim süresi boyunca devam ettiği için sürekli (Q) sisteme kıyasla daha yüksek emniyet stoku gerektirir.

Sürekli (Q) gözden geçirme sistemi uygulanmaktadır; sipariş periyodu sabit tutulduğu için teslim süresindeki belirsizlikler ortadan kalkar ve daha düşük emniyet stoku ile çalışılır.

Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) uygulanmaktadır; bu sistemde ofis sarf malzemeleri gibi kalemlerin talebi bağımlı olduğundan emniyet stoku tutulmasına gerek yoktur.

Periyodik (P) gözden geçirme sistemi uygulanmaktadır; stok düzeyi sürekli izlenmediği için elde bulundurma maliyetleri sıfırlanır ve sistem emniyet stoku olmaksızın işler.

Sürekli (Q) gözden geçirme sistemi uygulanmaktadır; her siparişte eksilen miktar kadar alım yapıldığı için sipariş maliyetleri artar ve bunu dengelemek için emniyet stoku düzeyi düşürülür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Periyodik (P) gözden geçirme sistemi uygulanmaktadır; stoksuzluk riski hem sipariş aralığı hem de teslim süresi boyunca devam ettiği için sürekli (Q) sisteme kıyasla daha yüksek emniyet stoku gerektirir.

Cevap

İşletmenin uyguladığı yöntem Periyodik (P) gözden geçirme sistemidir ve bu sistem koruma (risk) süresinin uzunluğu nedeniyle Sürekli (Q) sisteme göre daha yüksek emniyet stoku gerektirir.

Parçada belirtilen 'stokların her ayın son iş günü kontrol edilmesi' (sabit sipariş periyodu) ve 'eksilen miktarın hedef düzeye tamamlanması' (değişken sipariş miktarı) özellikleri doğrudan Periyodik (P) gözden geçirme sistemini tanımlar. Periyodik sistemde işletme, hem iki sipariş arasındaki süre (P) hem de siparişin gelmesi için geçen teslim süresi (L) boyunca stoksuzluk riskiyle karşı karşıyadır. Sürekli (Q) sistemde ise stoklar anlık izlendiği için stoksuzluk riski sadece teslim süresi (L) ile sınırlıdır. Bu nedenle, aynı hizmet (bulunabilirlik) düzeyini sağlamak hedeflendiğinde Periyodik (P) sistem, Sürekli (Q) sisteme göre daha yüksek bir emniyet stoku bulundurulmasını gerektirir.

Adım Adım Çözüm

1

Senaryodaki tedarik periyodu ve sipariş miktarı özelliklerini analiz et.

Stokların her ayın son iş günü (sabit zaman) kontrol edildiği ve hedef stok düzeyine tamamlanacak kadar (değişken miktar) sipariş verildiği tespit edilir.

Uygulanan stok kontrol sisteminin türünü (Q veya P) belirlemek için zaman ve miktar değişkenlerinin hangisinin sabit, hangisinin değişken olduğuna bakılmalıdır.

2

Tespit edilen sistemin (Periyodik Sistem) emniyet stoku gereksinimini diğer sistemle karşılaştır.

Periyodik (P) sistemde risk süresi, gözden geçirme süresi ile teslim süresinin toplamıdır (P+L). Sürekli (Q) sistemde ise risk süresi sadece teslim süresidir (L). Risk süresi uzun olduğundan P sistemi daha yüksek emniyet stokuna ihtiyaç duyar.

Sistemlerin açık kaldığı belirsizlik süreleri, olası stoksuzluk riskini ve dolayısıyla tutulması gereken emniyet stoku miktarını doğrudan etkiler.

Anahtar Kavram

Sürekli (Q) ve Periyodik (P) Gözden Geçirme Sistemlerinde Emniyet Stoku

Soru 56Soru →

Bir devlet üniversitesinin Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı, her yıl mezuniyet dönemlerinde kullanılan özel güvenlik hologramlı diploma kağıtlarının stok yönetimini Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeline göre yapmaktadır.

Kurumun bu diploma kağıtlarına olan yıllık talebi $18.000$ adettir. Her bir siparişin kuruma maliyeti $400 \text{ TL}$ 'dir. Diploma kağıtlarının birim satın alma maliyeti $40 \text{ TL}$ olup, yıllık elde bulundurma maliyeti birim satın alma fiyatının $\%25$ 'i olarak belirlenmiştir.

Buna göre, daire başkanlığının stok maliyetlerini minimize etmek için vermesi gereken ekonomik sipariş miktarı kaç adettir?

30

120

300

600

1.200

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.200

Cevap

Ekonomik Sipariş Miktarı

1.200

adettir.

Ekonomik Sipariş Miktarı modeli formülünde (

ESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}}

), verilen değerler doğru yerleştirilmelidir. Yıllık talep

D = 18.000

, sipariş verme maliyeti

S = 400

ve birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti

H = 40 \times 0,25 = 10 \text{ TL}

'dir. İşlem yapıldığında

\sqrt{\frac{2 \cdot 18.000 \cdot 400}{10}} = \sqrt{1.440.000} = 1.200

adet sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen parametrelerin matematiksel karşılıklarını belirle.

Yıllık Talep (

D

) =

18.000

, Sipariş Maliyeti (

S

) =

400 \text{ TL}

, Birim Fiyat (

C

) =

40 \text{ TL}

, Elde Bulundurma Oranı (

i

) =

\%25

(

0,25

).

ESM formülünde kullanılacak doğru değerleri ayıklamak için.

2

Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetini (

H

) hesapla.

H = C \times i = 40 \text{ TL} \times 0,25 = 10 \text{ TL}

.

Formülün paydasında birim başına düşen oransal değil, mutlak elde bulundurma maliyeti kullanılmalıdır.

3

ESM (

Q^*

) formülünü uygula.

Q^* = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}} = \sqrt{\frac{2 \cdot 18.000 \cdot 400}{10}}

Stok maliyetlerini minimize eden optimum sipariş miktarını bulmak için.

4

Matematiksel işlemi tamamla.

Q^* = \sqrt{\frac{14.400.000}{10}} = \sqrt{1.440.000} = 1.200

adet.

Karekök içindeki ifadeyi sadeleştirerek nihai sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün ve oransal elde bulundurma maliyetinin doğru kullanımı.

Soru 57Soru →

Bir elektronik parça üreticisi, tedarik zincirinde yaşanan küresel aksaklıklar nedeniyle hammadde depolarındaki ortalama stok seviyesini artırma kararı almıştır. Bu stratejik karar sonucunda işletmenin; depo alanı kullanım giderleri, sigorta primleri ve stoka bağlanan sermayenin fırsat maliyeti gibi gider kalemlerinde belirgin bir artış yaşanmıştır. Buna karşın, hammadde yetersizliği sebebiyle üretim hattının durması, atıl işçilik oluşması ve geciken teslimatlar yüzünden müşteri güveninin sarsılması gibi olumsuz durumların önüne geçilmiştir.

Buna göre, firmanın aldığı bu karar neticesinde artış ve azalış gösteren stok maliyeti türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Sipariş verme maliyeti – Stoksuzluk maliyeti

Elde bulundurma maliyeti – Stoksuzluk maliyeti

Stoksuzluk maliyeti – Elde bulundurma maliyeti

Elde bulundurma maliyeti – Sipariş verme maliyeti

Hazırlık maliyeti – Sipariş verme maliyeti

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Elde bulundurma maliyeti – Stoksuzluk maliyeti

Cevap

Elde bulundurma maliyeti – Stoksuzluk maliyeti

İşletmenin stok seviyesini artırmasıyla birlikte katlandığı depo alanı, sigorta giderleri ve stoka bağlanan sermayenin alternatif getirisinden mahrum kalınması (fırsat maliyeti) doğrudan 'elde bulundurma maliyeti' kavramını ifade eder. Öte yandan, stok bulundurularak önüne geçilen hammadde eksikliğinden kaynaklı üretim duruşları, atıl işçilik ve müşteri kayıpları ise stokun talep edildiği anda hazır bulunmaması durumunda ortaya çıkan 'stoksuzluk maliyeti'dir. Bu nedenle sırasıyla elde bulundurma maliyeti artmış, stoksuzluk maliyeti azalmıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Metinde belirtilen ve artış gösterdiği vurgulanan maliyet kalemlerini (depo alanı, sigorta primleri, stoka bağlanan sermayenin fırsat maliyeti) analiz etme.

Bu kalemlerin tamamının 'elde bulundurma maliyeti' kapsamında olduğu belirlenir.

Stok seviyesinin artırılması doğrudan depolama ve finansman yükünü artırır.

2

Metinde belirtilen ve azalış gösterdiği (önüne geçildiği) vurgulanan olumsuz durumları (üretim hattının durması, atıl işçilik, müşteri güven kaybı) analiz etme.

Bu durumların 'stoksuzluk maliyeti' kapsamında olduğu belirlenir.

Talep anında stogun bulunmamasının yarattığı üretim aksamaları ve prestij kaybı stoksuzluk maliyetini oluşturur.

3

Bulunan iki maliyet türünü soruda istenen 'sırasıyla' kuralına göre eşleştirme.

İlk sırada 'elde bulundurma maliyeti', ikinci sırada 'stoksuzluk maliyeti' olmalıdır.

Soruda önce artış gösteren, sonra azalış gösteren maliyet türü sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması

Soru 58Soru →

Büyük ölçekli bir tekstil fabrikasında, iplik eğirme departmanında zaman zaman yaşanan kısa süreli makine arızalarının, ardışık bir süreç olan dokuma hattının tamamen durmasına yol açtığı tespit edilmiştir. Bu operasyonel kırılganlığı gidermek isteyen üretim müdürü, iplik eğirme ile dokuma istasyonları arasında her zaman belirli bir miktarda yarı mamul bulundurulması talimatını vermiştir.

Bu durumda üretim müdürü, stok bulundurmanın aşağıdaki temel işlevlerinden hangisini yerine getirmeyi amaçlamaktadır?

Üretim aşamalarını birbirinden bağımsızlaştırarak sistem içi kesintilerin yayılmasını önlemek

Nihai ürün talebindeki öngörülemeyen değişimlere karşı müşteri hizmet düzeyini korumak

Sipariş verme ve elde bulundurma maliyetlerini dengeleyerek ekonomik parti hacimlerine ulaşmak

Mevsimsel talep dalgalanmalarını karşılayabilmek amacıyla üretim miktarını sabit tutmak

Üretim hattında itme (push) sisteminden çekme (pull) sistemine geçiş için altyapı oluşturmak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretim aşamalarını birbirinden bağımsızlaştırarak sistem içi kesintilerin yayılmasını önlemek

Cevap

Üretim müdürünün temel amacı, üretim aşamalarını birbirinden bağımsızlaştırarak sistem içi kesintilerin yayılmasını önlemektir.

Üretim sistemlerinde birbirini takip eden istasyonların çalışma hızları veya arıza/bakım periyotları her zaman birebir uyumlu olmayabilir. Bir istasyondaki arıza veya duruşun tüm hattı felç etmesini önlemek amacıyla iş merkezleri arasına yerleştirilen ara stoklara (tampon veya ayırma stokları) başvurulur. Bu stokların temel işlevi, üretim aşamalarını birbirinden esnek bir şekilde ayırarak (bağımsızlaştırarak) birimler arası operasyonel kesintilerin dalga dalga yayılmasını engellemektir.

Adım Adım Çözüm

1

Senaryodaki temel sorunu ve alınan önlemi analiz et.

Sorun: İplik departmanındaki arızaların dokuma hattını durdurması. Önlem: İki departman arasına yarı mamul stoku koymak.

Stok bulundurma işlevinin doğru tanımlanabilmesi için mevcut problemin doğasının anlaşılması gerekir.

2

Alınan önlemin üretim sistemine etkisini değerlendir.

Araya konulan yarı mamul stoku sayesinde, iplik makinesi dursa bile dokuma makinesi bu stoktan beslenerek çalışmaya devam edebilecektir.

Stokun fiziki olarak operasyonlara nasıl bir esneklik sağladığını belirlemek.

3

Bulguları stok yönetimi teorisindeki işlevlerle eşleştir.

Bu durum, literatürde ardışık üretim safhalarının birbirine olan sıkı bağımlılığını azaltan 'üretim aşamalarını birbirinden bağımsızlaştırma' (decoupling) işleviyle örtüşmektedir.

Senaryodaki pratik uygulamanın akademik terminolojideki tam karşılığını tespit etmek.

Anahtar Kavram

Stok İşlevleri: Üretim Aşamalarını Bağımsızlaştırma (Decoupling)

Soru 59Soru →

Büyük ölçekli bir yayınevi matbaası, kitap kapaklarının üretiminde kullandığı özel bir cilt tutkalı için yıllık $48.000$ kg talebe sahiptir. İşletme, haftada $5$ gün olmak üzere yılda toplam $240$ gün kesintisiz üretim yapmaktadır.

Bu tutkalın tedarikçiden sipariş edildikten sonra matbaaya ulaşması tam $3$ hafta sürmektedir. Beklenmedik talep artışlarına ve teslimat gecikmelerine karşı işletme yönetimi, üretim hattında daima $800$ kg güvenlik stoğu bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, matbaanın cilt tutkalı için belirlemesi gereken yeniden sipariş noktası (ROP) kaç kg olmalıdır?

1400

2200

3000

3200

3800

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3800

Cevap

Doğru miktar 3800 kg olmalıdır. Yeniden sipariş noktası, teslim süresi boyunca tüketilecek miktar ile güvenlik stoğunun toplamına eşittir.

Yeniden sipariş noktası (

ROP

), teslim süresi (

L

) içindeki talep (

d

) ile güvenlik stoğunun (

SS

) toplamıdır. İşletmenin günlük talebi

48.000 / 240 = 200

kg'dır. Haftada

5

gün çalışıldığı için

3

haftalık teslim süresi

15

iş gününe eşittir. Teslimat süresince beklenen tüketim

200 \times 15 = 3000

kg olur. Sistemin durmaması için ayrılan

800

kg güvenlik stoğu eklendiğinde doğru ROP değeri

3800

kg olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Günlük talebi (

d

) hesapla.

d = \frac{48.000}{240} = 200

kg/gün.

Yeniden sipariş noktası formülünde kullanılacak talebin, teslim süresinin zaman birimiyle (veya tam tersi) uyumlu olması gerekir.

2

Teslim süresini (

L

) çalışma günü cinsinden ifade et.

L = 3 \text{ hafta} \times 5 \text{ gün/hafta} = 15

iş günü.

Tedarik süresi hafta cinsinden verilmiş, ancak talep oranı günlük olarak bulunmuştur. Zaman birimlerinin eşitlenmesi zorunludur.

3

Teslim süresi içindeki beklenen talebi bul.

Beklenen Talep

= d \times L = 200 \times 15 = 3000

kg.

Sipariş verildikten sonra mallar ulaşana kadar üretim hattının tüketeceği temel miktardır.

4

Güvenlik stoğunu (

SS

) ekleyerek Yeniden Sipariş Noktasını (

ROP

) hesapla.

ROP = (d \times L) + SS = 3000 + 800 = 3800

kg.

Olası gecikmelere karşı belirlenen güvenlik stoğu, beklenen talebe eklenerek nihai sipariş tetikleme noktası bulunur.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası formülünde

ROP = (d \times L) + SS

zaman birimlerinin uyumluluğu ve güvenlik stoğunun sisteme dahil edilmesi esastır.

Soru 60Soru →

Büyük ölçekli bir ticari matbaa işletmesi, dergi basımında kullandığı özel A4 boyutunda kuşe kağıt bobinleri için yıllık $90.000$ adet talebe sahiptir. İşletme, yılda $50$ hafta ve haftada $6$ gün kesintisiz olarak üretim yapmaktadır.

Bu kağıt bobinlerinin tedarikçiden sipariş edildikten sonra işletmeye ulaşması (teslim süresi) tam $2$ hafta sürmektedir. İşletme yönetimi, olası tedarik gecikmelerine ve talep dalgalanmalarına karşı üretim hattının durmamasını sağlamak amacıyla $1.200$ adet güvenlik stoğu bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin bu kağıt bobinleri için belirlemesi gereken Yeniden Sipariş Noktası (ROP) kaç adettir?

1.800

2.400

3.600

4.800

5.400

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4.800

Cevap

4.800

Yeniden Sipariş Noktası (ROP), siparişin verilmesi ile teslim alınması arasında geçen sürede (teslim süresi) beklenen talep miktarı ve güvenlik stoğunun toplamından oluşur. İlk olarak yıllık 300 çalışma günü (

50 \times 6

) bulunarak günlük talep

90.000 / 300 = 300

adet/gün olarak hesaplanır. İki haftalık teslim süresi işletmenin çalışma takvimine göre

2 \times 6 = 12

iş gününe denktir. Formül uygulandığında:

ROP = (300 \text{ adet/gün} \times 12 \text{ gün}) + 1.200 \text{ güvenlik stoğu} = 4.800

adet olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Yıllık toplam çalışma gün sayısını hesapla.

50 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün/hafta} = 300 \text{ gün}

Günlük talebi doğru bulabilmek için işletmenin yılda kaç gün aktif üretim yaptığının bilinmesi gerekir.

2

Günlük talebi (

d

) hesapla.

d = \frac{90.000 \text{ adet}}{300 \text{ gün}} = 300 \text{ adet/gün}

Yeniden sipariş noktasında, teslim süresindeki her bir gün için ne kadar ürüne ihtiyaç duyulduğu belirlenmelidir.

3

Teslim süresini (

L

) çalışma günü cinsinden ifade et.

L = 2 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün/hafta} = 12 \text{ iş günü}

Günlük talep çalışma günleri üzerinden hesaplandığı için, teslim süresi de işletmenin çalıştığı gün sayısı baz alınarak dönüştürülmelidir.

4

Yeniden Sipariş Noktası (ROP) formülünü uygula:

ROP = (d \times L) + SS

ROP = (300 \times 12) + 1.200 = 3.600 + 1.200 = 4.800 \text{ adet}

Stok seviyesi teslim süresi boyunca kullanılacak miktar (3.600) ile acil durumlar için ayrılan güvenlik stoğu (1.200) toplamına düştüğünde yeni sipariş verilmelidir.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası (ROP) ve Güvenlik Stoğu

Stok Yönetimi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram