Stok Yönetimi

Ağır iş makineleri üreten endüstriyel bir tesis, montajda kullandığı kritik metal bileşenleri dışarıdaki tedarikçilerden satın almak yerine kendi atölyelerinde parti (lot) büyüklükleri hâlinde üretme kararı almıştır. İşletmenin stok kontrol uzmanı, ekonomik üretim miktarını (EÜM) belirlerken geleneksel tedarik modelindeki 'sipariş verme' maliyetlerinin yerini 'hazırlık (setup)' maliyetlerinin alacağını raporlamıştır.

Buna göre, işletmenin katlanacağı aşağıdaki gider kalemlerinden hangisi stok yönetiminde doğrudan bir 'hazırlık maliyeti' olarak sınıflandırılır?

Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğüne bağlı bir iş makineleri bakım merkezinde, yedek parça envanteri ABC stok sınıflandırma yöntemiyle analiz edilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda; motor bloğu ve ana hidrolik pompalar gibi toplam stok miktarının çok küçük bir bölümünü oluşturmasına rağmen yıllık toplam kullanım değeri son derece yüksek olan parçalar "X Sınıfı", somun, cıvata ve sızdırmazlık contası gibi miktar olarak deponun büyük çoğunluğunu oluşturan fakat yıllık kullanım değeri çok düşük olan malzemeler ise "Z Sınıfı" olarak gruplandırılmıştır. Mevcut durumda tüm yedek parçaların aynı standart stok kontrol prosedürleri ve sayım sıklıkları ile yönetildiği saptanmıştır.

Kurumun stok yönetiminde Pareto prensibine uygun, etkin ve rasyonel bir politikaya geçebilmesi için aşağıdakilerden hangisini uygulaması en uygundur?

Bir devlet hastanesinin malzeme yönetim ve tedarik birimi, tıbbi sarf deposundaki binlerce farklı malzemeyi daha etkin yönetebilmek için Pareto Prensibi (80/20 kuralı) temel alınarak bir ABC analizi gerçekleştirmiştir. Yapılan analiz sonucunda; toplam stok kalemlerinin %20'sini oluşturan ancak yıllık bütçenin yaklaşık %80'ini tüketen ürünler "A sınıfı", miktar olarak %50'lik paya sahip olup yıllık bütçede sadece %5'lik değer yaratan ürünler ise "C sınıfı" olarak sınıflandırılmıştır. Geriye kalan ürünler ise "B sınıfı" kategorisine alınmıştır.

Bu hastanenin malzeme yönetim biriminin, belirlenen stok sınıfları için uygulayacağı aşağıdaki stratejilerden hangisi ABC analizi yaklaşımına uygundur?

Bir devlet hastanesi, acil servis biriminde kullanılan kritik bir tıbbi sarf malzemesinin stok kontrolünü sürekli gözden geçirme (Q) modeliyle yapmaktadır. Bu malzemeye olan günlük talep normal dağılım göstermekte olup, günlük ortalama talep $50$ adet ve talebin standart sapması $4$ adettir. Tedarikçi firmanın siparişi teslim süresi sabit olup $16$ gündür.

Hastane yönetimi, stoksuz kalma riskini belirli bir seviyede tutmak amacıyla hizmet düzeyi faktörünü (Z değeri) $1.5$ olarak kabul etmiştir.

Buna göre, bu tıbbi sarf malzemesi için belirlenmesi gereken yeniden sipariş noktası (ROP) aşağıdakilerden hangisidir?

Bir tarım kooperatifi, yalnızca kısa bir ekim mevsiminde ekilebilen ve bir sonraki yıla devredilemeyen özel bir organik tohum çeşidini ithal etmektedir. Bu tohumun paket başına maliyeti ve satış fiyatı ile ilgili veriler aşağıdaki gibidir:

- Satış fiyatı: $200$ TL/paket
- İthalat maliyeti: $80$ TL/paket
- Sezon sonunda elde kalan tohumların hayvan yemi olarak satış (hurda) değeri: $40$ TL/paket

Bu tohum çeşidine olan talep, ortalaması $5000$ paket ve standart sapması $1000$ paket olan normal dağılıma uymaktadır.

Buna göre, kooperatifin beklenen kârını maksimize etmesi için sipariş etmesi gereken optimal tohum miktarı (paket) aşağıdakilerden hangisidir?
(Standart normal dağılım eğrisi altında kalan alanlar için $Z$ tablosu değerleri: $Z_{0.25} = -0.67$; $Z_{0.60} = 0.25$; $Z_{0.75} = 0.67$; $Z_{0.83} = 0.96$)

Bir devlet şeker fabrikasının malzeme planlama birimi, üretim sürecinde kullanılan iki farklı stok kalemi için stok kontrol sistemlerini yeniden düzenlemektedir.

I. Kalem: Arıza durumunda tüm üretimi durdurma riski olan, yurt dışından temin edilen yüksek maliyetli santrifüj motor yedek parçaları. Bu kalem için, stok seviyesi önceden belirlenmiş kritik bir noktaya düştüğünde sabit miktarda sipariş tetikleyen bir sistem tercih edilmiştir.

II. Kalem: Yerel piyasadan aylık olarak tedarik edilen, birim maliyeti düşük standart toz şeker paketleme çuvalları. Bu kalem için ise, her ayın sonunda mevcut stok sayılarak seviyeyi hedef bir maksimum miktara tamamlayacak şekilde sipariş veren bir sistem kurulmuştur.

Buna göre, I. ve II. kalemler için kurulan stok kontrol sistemlerinin özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Büyük ölçekli inşaat projelerine yapı malzemeleri tedarik eden bir işletme, özellikle çimento ve yapı çeliği gibi kritik ürünlerde zaman zaman stok yetersizliği (yok-satma) problemi yaşamaktadır. İşletme yönetimi, bu durumun finansal ve operasyonel bilançosunu çıkarmak amacıyla stok maliyetlerini analiz etmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi işletmenin stoksuzluk (yok-satma) maliyeti kapsamında değerlendireceği kalemlerden biri değildir?

Bir üretim işletmesinin stok kontrol departmanı, katlandığı maliyet unsurlarını analiz etmek üzere aşağıdaki tespitleri yapmıştır:

I. Dış tedarikçilerden malzeme temin edilirken yürütülen sözleşme süreçleri, taşıma, evrak takibi ve mal kabul muayenesi işlemleri için katlanılan sabit nitelikli giderler
II. Satın alınan stoklara bağlanan işletme sermayesinin, firmanın diğer kârlı yatırım projelerinde kullanılamaması sonucunda ortaya çıkan fırsat maliyeti
III. Yoğun siparişlerin zamanında karşılanamaması sebebiyle iptal edilen satışlar ve firmanın piyasadaki ticari itibarının zedelenmesi

Stok yönetimi literatürüne göre, numaralanmış bu maliyet kalemlerinin kavramsal karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir beyaz eşya üreticisi, montaj hattında kullandığı kompresörleri daha önce dışarıdaki bir tedarikçiden satın almaktaydı. Bu süreçte firma; pazar araştırması, sözleşme hazırlığı, evrak takibi ve nakliye gibi işlemler için her sipariş partisinde belirli sabit idari giderlere katlanmaktaydı. Alınan stratejik bir kararla, bu kompresörlerin işletmenin kendi tesislerinde üretilmesine başlanmıştır. Kendi üretimine geçilmesiyle birlikte eskiden katlanılan satın alma giderleri ortadan kalkmış, ancak üretim hatlarının ilgili kompresör modelini üretecek duruma getirilmesi için gereken duruşlar, makine kalibrasyonları ve kalıp değişimleri nedeniyle yeni tür sabit giderler ortaya çıkmıştır.

Üretim ve stok yönetimi terminolojisine göre, dış tedarik sürecinde katlanılan sipariş verme maliyetlerinin işletme içi üretim durumundaki kavramsal karşılığı olan bu yeni maliyet kalemi aşağıdakilerden hangisidir?

Dondurulmuş gıda sektöründe faaliyet gösteren entegre bir tesis, hammadde tedarik sürecinde yapısal bir değişikliğe giderek tek seferde verdiği sipariş miktarını önemli ölçüde azaltmış ve buna karşılık sipariş sıklığını artırmıştır. İşletme yönetiminin bu kararı almasındaki temel neden; stoklara bağlanan sermayenin alternatif yatırım fırsatlarında değerlendirilememesinden kaynaklanan finansal kayıpların ve ürünlerin soğuk hava depolarında bekleme süresine bağlı olarak artan enerji ile bozulma (fire) giderlerinin katlanılamaz boyutlara ulaşmasıdır.

Buna göre, işletmenin uyguladığı yeni tedarik stratejisinin stok maliyetleri üzerindeki beklenen etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

TCDD Taşımacılık A.Ş., Yüksek Hızlı Tren (YHT) setlerinin periyodik bakımlarında kullanılmak üzere yıllık $50.000$ adet özel standart fren balatası tedarik etmektedir. Bir siparişin verilmesi, tedarik ve nakliye organizasyonu dâhil toplam $1.000$ $\text{TL}$ sabit maliyet oluşturmaktadır. Fren balatasının birim satın alma bedeli $400$ $\text{TL}$ olup, işletmenin yıllık stok bulundurma maliyeti oranı, birim fiyatın $\%25$'i olarak belirlenmiştir.

Buna göre, işletmenin yıllık toplam stok maliyetlerini minimize edecek Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) aşağıdakilerden hangisidir?

Bir butik çikolata üreticisi, özel üretimlerinde kullandığı ithal kakao yağı için yıllık $7.200$ kg talebe sahiptir. İşletme yılda $360$ gün kesintisiz olarak faaliyet göstermektedir. Bu hammaddenin sipariş edildikten sonra işletmeye ulaşma süresi (tedarik süresi) $3$ haftadır. Olası teslimat gecikmelerine karşı işletme, deposunda sürekli olarak $120$ kg güvenlik stoğu bulundurmayı politika edinmiştir.

Buna göre, işletmenin kakao yağı için belirlemesi gereken yeniden sipariş noktası (ROP) kaç kg olmalıdır?

Karayolları Genel Müdürlüğüne bağlı bir makine ikmal başmühendisliği, yol bakım araçlarına ait yedek parçaları Pareto prensibine dayanan ABC analizi yöntemine göre sınıflandırmıştır. Analiz sonucunda, toplam yedek parça kalemlerinin miktar olarak yalnızca %12'sini oluşturmasına karşın, toplam stok yatırım değerinin %78'ini temsil eden "A" sınıfı malzemeler tespit edilmiştir.

Buna göre, "A" sınıfı olarak gruplandırılan bu yedek parçaların envanter yönetimi kapsamında aşağıdakilerden hangisinin uygulanması en uygundur?

Posta ve Telgraf Teşkilatı (PTT) kargo işleme merkezlerinde kullanılmak üzere standart termal barkod etiketleri tedarik etmektedir. PTT'nin yıllık etiket talebi $80.000$ rulodur.

Bir rulo etiketin birim satın alma maliyeti $100$ TL, her bir siparişin verilme maliyeti (sabit sipariş maliyeti) ise $500$ TL'dir. İşletmenin yıllık stokta bulundurma maliyeti oranı, birim satın alma fiyatının $\%20$'si olarak belirlenmiştir.

Verilen bilgilere göre, PTT'nin toplam stok maliyetlerini (sipariş ve elde bulundurma) minimize edecek Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç rulodur?

Bir e-ticaret firmasının lojistik merkezinde, ambalaj malzemelerinin stok kontrolü belirli kurallara göre yapılmaktadır. Lojistik yöneticisi, standart kargo poşetlerinin stok seviyesini yalnızca her haftanın cuma günü kontrol etmektedir. Yapılan her kontrolde, depodaki mevcut poşet sayısını maksimum hedef stok seviyesi olan 10.000 adede tamamlayacak şekilde tedarikçiye yeni sipariş verilmektedir.

Buna göre, bu işletmede uygulanan stok kontrol sistemi ve bu sisteme ait sipariş miktarı özelliği aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Mavi Ambalaj A.Ş., kendi ürünlerinin paketlenmesinde kullandığı özel karton kutuları kendi tesislerinde üretmektedir. İşletmenin bu kutulara olan yıllık talebi 18.000 adet olup, tesisin yıllık üretim kapasitesi 50.000 adettir. Üretime hazırlık maliyeti parti başına 500 TL ve bir kutunun yıllık elde bulundurma maliyeti 2 TL'dir.

Buna göre, Mavi Ambalaj A.Ş. için Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

Savunma sanayisine yönelik insansız hava araçları (İHA) geliştiren AeroDinamik A.Ş., montajında kullandığı özel tasarımlı rotor motorlarını dışarıdan satın almak yerine kendi entegre tesislerinde üretme kararı almıştır. İşletmenin bu motorlara olan yıllık talebi 32.000 adettir ve tesisin yıllık üretim kapasitesi 50.000 adet olarak belirlenmiştir. Bir üretim partisi için üretime hazırlık maliyeti 5.625 TL ve bir adet motorun yıllık elde bulundurma maliyeti 10 TL'dir. Buna göre, AeroDinamik A.Ş.'nin toplam stok maliyetlerini minimize edecek Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

Bir otomotiv yedek parça fabrikası, yurt dışındaki ana tedarikçilerinden kaynaklanabilecek olası sevkiyat gecikmelerine ve piyasadaki anlık sipariş dalgalanmalarına karşı üretim bantlarının durmasını engellemek amacıyla, hesaplanan normal ihtiyacının üzerinde ekstra hammadde tutmaktadır.

Bu fabrikanın tedarik ve talep belirsizliklerine karşı önlem olarak bulundurduğu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Savunma sanayisine yönelik optik sistemler üreten bir tesis, yurt dışından tedarik ettiği özel merceklerin teslimat sürelerinde yaşanan gecikmeler ve üretim sürecindeki fire oranlarının öngörülemeyen dalgalanmaları nedeniyle zaman zaman üretim kesintileriyle karşı karşıya kalmaktadır. İşletme yönetimi, tedarik sürecindeki bu belirsizlikleri telafi etmek ve nihai ürün montajının durmasını engellemek amacıyla, beklenen ortalama tedarik süresi boyunca tüketilecek miktara ek olarak deponun bir bölümünde sürekli bulundurulacak ekstra bir stok katmanı oluşturma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin belirsizliklere karşı korunma amacıyla oluşturduğu bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir üretim işletmesi, hammadde tedarikinde kullandığı temel Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelini terk ederek 'stoksuzluğa (yokluğa) izin veren ESM modeline' geçiş yapmaya karar vermiştir. Bu geçişte işletmenin yıllık talebi ($D$), sipariş verme maliyeti ($S$) ve birim başına elde bulundurma maliyeti ($H$) sabit kalmıştır. Yeni modelde, müşterilerin beklemeyi kabul ettiği ve stoksuz kalınan her birim için belirli bir stoksuzluk maliyetine ($B$) katlanıldığı varsayılmaktadır.

Buna göre, yeni modele geçilmesiyle birlikte işletmenin optimum sipariş miktarı ($Q^*$) ve ulaşacağı maksimum stok seviyesi ($I_{max}$), temel ESM modeline kıyasla nasıl bir değişim gösterir?