Örgütsel Davranış

Bir kamu kurumunda uzman olarak çalışan Burak, birim yöneticisinin haksız görev dağılımı yaptığını düşünmekte ve bu durum onda ciddi bir iş tatminsizliği yaratmaktadır. Burak, yaşadığı bu tatminsizliği yöneticisiyle veya üst makamlarla görüşerek çözme yoluna gitmemiş, aynı zamanda kurumdan ayrılmayı da düşünmemiştir. Ancak zamanla işe geç gelmeye başlamış, toplantılarda pasif kalmış ve kendisine verilen görevlerdeki hata oranı belirgin şekilde artmıştır.

Farrell ve Rusbult'un modeline göre, Burak'ın iş tatminsizliğine karşı sergilediği bu davranışsal tepki aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlüğünde şef olarak görev yapan Sinan Bey, biriminin hedeflenen dosya işlem sayısına ulaşamaması üzerine yönetime sunduğu raporda; başarısızlığın temel nedeni olarak mevzuattaki ani değişiklikleri, sistemsel altyapı yetersizliklerini ve vatandaşların eksik evrak getirmesini göstermiştir. Ayrıca çalışma arkadaşlarına, 'Biz ne kadar gayret edersek edelim, sistemin getirdiği zorluklar ve şans faktörü yanımızda olmadığı sürece hedefleri tutturmamız imkânsız.' şeklinde bir değerlendirmede bulunmuştur.

Buna göre Sinan Bey'in sergilediği tutum, örgütsel davranış bağlamında aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisiyle en iyi açıklanır?

Devlet Malzeme Ofisi (DMO) lojistik merkezinde görevli 8 kişilik bir çalışan grubu, son aylarda artan sevkiyat gecikmelerini incelemek üzere her cuma öğleden sonra iki saat bir araya gelmektedir. Sadece sevkiyat bölümünde çalışan bu personeller, iş süreçlerindeki aksaklıkları tartışmakta ve gecikmeleri önlemeye yönelik çözüm taslakları hazırlayarak üst yönetime sunmaktadır. Ancak bu grubun, hazırladıkları önerileri bizzat uygulamaya koyma, kendi çalışma takvimlerini değiştirme veya süreçlere doğrudan müdahale etme yetkisi bulunmamaktadır.

Buna göre, özellikleri anlatılan takım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir hastanede uzun yıllardır hasta bakıcı olarak görev yapan Salih, resmi örgüt şemasında diğer çalışanlara emir verme veya onları yönlendirme yetkisine sahip değildir. Buna rağmen yardımsever kişiliği, yüksek iş ahlakı ve mesai arkadaşlarına gösterdiği samimi ilgi nedeniyle çalıştığı servisteki tüm personel tarafından örnek alınmakta ve kendisine büyük bir saygı duyulmaktadır. Servis yönetimi, yeni uygulamaların hayata geçirilmesinde personelin olası direncini kırmak için sıklıkla Salih'in çalışanlar üzerindeki bu kişisel kredisinden faydalanmaktadır.

Buna göre Salih'in çalışma arkadaşları üzerindeki etkisi, French ve Raven'ın güç kaynakları sınıflandırmasına göre aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Bir kamu hastanesinde görev yapan başhemşire Zeynep Hanım, mesai saatleri içindeki resmi görevlerini eksiksiz yerine getirmesinin yanı sıra, hastanedeki geçici donanım yetersizliklerini veya nöbet çizelgelerindeki ani değişiklikleri hiçbir zaman sorun etmemektedir. İdari ve fiziksel aksaklıklardan şikayet edip zaman kaybetmek yerine, bu durumları iş yaşamının kaçınılmaz bir parçası olarak kabullenmekte ve görevine odaklanmaya devam etmektedir.

Örgütsel davranış alanyazınına göre, Zeynep Hanım'ın çalışma ortamındaki bu tür olağan zorluklar ve aksaklıklar karşısında sergilediği şikayet etmeme ve olumlu tutumunu koruma davranışı, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde yeniden yapılanma süreci kapsamında, kalite kontrol ile üretim departmanlarının yetki sınırlarını yeniden belirleyen bir yönetmelik taslağı hazırlanmıştır. Yönetmelik henüz yürürlüğe girmemiş ve departman yöneticileri arasında herhangi bir tartışma veya duygusal gerginlik yaşanmamış olsa da kalite kontrol yöneticisi, bu taslağın kendi departmanının denetim bağımsızlığını kısıtlayacağını bilişsel düzeyde kavramıştır.

Örgütsel çatışma süreci aşamalarına göre, kalite kontrol yöneticisinin içinde bulunduğu bu evre aşağıdakilerden hangisidir?

Uzun yıllar sektöründe tekel konumunda hizmet veren bir kamu işletmesinin özelleştirilmesi sonrasında yeni yönetim kurulu, piyasadaki hızlı teknolojik değişimlere ayak uydurabilmek amacıyla köklü bir yapısal dönüşüm başlatmıştır. Geleneksel katı kuralların esnetildiği bu yeni dönemde; çalışanların inisiyatif alması ve cesur riskler üstlenmesi teşvik edilmekte, geçici ve dinamik proje takımları kurularak yenilikçi hizmetlerin hızla geliştirilip piyasaya sunulması hedeflenmektedir.

Cameron ve Quinn'in "Rekabetçi Değerler Yaklaşımı"na (Competing Values Framework) göre, bu işletmenin inşa etmeye çalıştığı örgüt kültürü tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun stratejik planlama komisyonunda görevli Uzman Ali Bey, toplantılar sırasında genellikle üyeler arasındaki olası gerginlikleri yatıştırmakta, sessiz kalan üyelerin görüşlerini ifade edebilmeleri için cesaretlendirici bir tutum sergilemekte ve grubun uyumunu korumak adına zaman zaman kendi fikirlerinden taviz vermektedir.

Buna göre, grup dinamikleri literatürü dikkate alındığında Ali Bey'in komisyon içinde üstlendiği bu rol kategorisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda İç Denetim Birimi Başkanı olarak görev yapan Sinan Bey, kurumun genel müdürüne doğrudan bağlı olarak çalışmakta ve işleyiş hakkında üst yönetime danışmanlık yapmaktadır. Sinan Bey, denetim raporlarında tespit ettiği yapısal sorunların çözümü için operasyonel birim yöneticilerine doğrudan talimat verme salahiyetine sahip değildir. Buna rağmen, iç kontrol standartları ve risk yönetimi konularındaki derin bilgi birikimi ve tecrübesi sayesinde, operasyonel birim yöneticilerinin söz konusu raporlardaki tavsiyeleri gönüllü olarak uygulamalarını sağlamaktadır.

Bu durum, örgütsel güç ve otorite kavramları bağlamında incelendiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir çalışanın üstlendiği görevleri, çalışma ortamını ve iş tecrübelerini değerlendirmesi sonucunda işine karşı geliştirdiği genel olumlu duygu durumu ve memnuniyet düzeyi, örgütsel davranış disiplininde temel bir kavramla açıklanmaktadır.

Bu parçada tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı bir araştırma enstitüsünde laboratuvar şefi olarak çalışan Melis Hanım, analiz süreçlerini büyük bir titizlikle yürütmekte, kalite kontrol prosedürlerini harfiyen uygulamakta ve hazırladığı bilimsel raporları her zaman belirlenen teslim tarihinden önce hatasız bir şekilde sunmaktadır. Çalışma masası daima düzenli olan Melis Hanım, yöneticileri tarafından "son derece disiplinli, planlı ve güvenilir" bir personel olarak değerlendirilmektedir.

Beş Faktör (Big Five) Kişilik Modeli dikkate alındığında, Melis Hanım'ın sergilediği bu belirgin özellikler aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisiyle en doğrudan ilişkilidir?

Bir kamu kurumu teknoloji dairesinde şube müdürü olan Tarık Bey, biriminde yürütülen 'Veri Entegrasyonu Projesi'nde görevli uzman yardımcısı Kaan'ın son aylardaki performans düşüklüğünü incelemektedir. Tarık Bey'in yaptığı durum tespitleri şunlardır:

I. Kaan, birimdeki diğer tüm projelerde görevlerini üstün başarıyla ve zamanında tamamlamaktadır.
II. Veri Entegrasyonu Projesi'nde Kaan ile aynı görev tanımına sahip diğer tüm uzman yardımcıları da benzer performans sorunları ve gecikmeler yaşamaktadır.
III. Kaan'ın sadece bu özel projede gösterdiği performans düşüklüğü, projenin başından beri istikrarlı bir şekilde devam etmektedir.

Bu tespitlere rağmen Tarık Bey, 'Z kuşağı çalışanları teknolojiye yatkın görünseler de uzun süreli odaklanma ve iş ahlakı konusunda çok yetersizler; Kaan'ın başarısızlığı tamamen kendi sorumsuzluğundan kaynaklanıyor.' şeklinde bir çıkarımda bulunmuştur. Sorunu çözmek için tüm alternatifleri detaylıca analiz edip en uygun personeli bulmak yerine, 'Şu an boşta olan ve asgari şartları sağlayan ilk personeli onun yerine atamak benim için yeterli bir çözümdür.' diyerek Kaan'ı projeden almıştır.

Bu vakada Tarık Bey'in algı, atıf ve karar verme süreçleriyle ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi bütünüyle doğrudur?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) insan kaynakları departmanı tarafından yayımlanan kurumsal etik ilkeler kılavuzunda, kurumun temel gayesinin 'ülkenin ekonomik istikrarını ve refahını kalıcı olarak sağlamak' olduğu belirtilmiştir. Kılavuzun devamında, personelin bu büyük gayeye ulaşabilmek için görevlerini ifa ederken mutlaka 'dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık ve liyakat' ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Rokeach'ın Değerler Sınıflaması'na göre, personelin günlük işleyişte benimsemesi beklenen bu 'dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık ve liyakat' ilkeleri aşağıdaki kavramlardan hangisi kapsamında değerlendirilir?

Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) bünyesinde kıdemli hava trafik kontrolörü olarak görev yapan Cihan Bey, mesleki yaşamında 'mantıklı ve analitik düşünmeyi' nihai hedefi olan 'kamu hizmetinde üstün başarıya' ulaşmak için temel bir vasıta olarak benimsemiştir. Kurum yönetiminin ani bir kararla Cihan Bey'in aylardır altyapısını hazırladığı yeni nöbet sistemini iptal etmesi üzerine, kararı alanlara karşı anlık ve şiddetli bir öfke yaşamıştır. İlerleyen günlerde bu keskin öfke, kaynağı belirsizleşen genel bir enerji düşüklüğüne ve karamsarlığa evrilmiştir. Bu karamsar ruh haliyle Cihan Bey, yönetimin sadece bu kararından yola çıkarak onların tüm idari vasıflarını tamamen yetersiz olarak değerlendirmeye başlamıştır. Kurumun atadığı yeni bir görev gücünde ise içsel olarak hiçbir heyecan duymamasına rağmen, 'Bu yeni görev, farklı kriz yönetimi yeteneklerimi keşfetmem için bir şans' şeklinde bilişsel bir yeniden değerlendirme yaparak, sadece pozitif görünmekle kalmamış, gerçekten coşkulu hissetmek için içsel dünyasını değiştirmeye çabalamıştır.

Bu vakada yer alan örgütsel davranış dinamikleri teorik açıdan incelendiğinde, aşağıdaki analizlerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunda (EPDK) uzman olarak görev yapan Kerem Bey; yapısı gereği rekabetçi, sürekli saatle yarışan, sabırsız ve aynı anda birkaç işi yapmaya çalışan bir karaktere sahiptir. Son dönemde Daire Başkanı, kuruma sunulan önemli bir tarife dosyasını siyasi bir takvime yetiştirmek amacıyla Kerem Bey'den bazı detaylı maliyet analizlerini atlayarak acilen onaylamasını istemektedir. Ancak kurumun İç Denetim Yönergesi ve mesleki etik ilkeleri, bu analizlerin eksiksiz ve haftalar süren titiz bir incelemeden geçirilmesini emretmektedir.

İlk duyduğunda ani bir şok yaşayan Kerem Bey, aradan geçen iki aylık sürede bu iki zıt beklentiyi de karşılayabilmek adına uykusundan feragat ederek gece gündüz çalışmaya başlamıştır. Dışarıdan bakıldığında duruma uyum sağlamış ve yüksek tempoda işleri yürütüyor gibi görünse de vücudunun savunma mekanizmaları içten içe yıpranmakta ve yorgunluğu birikmektedir.

Bu vakaya göre Kerem Bey'in kişilik yapısı, maruz kaldığı örgütsel stres kaynağı, Hans Selye'nin Genel Uyum Sendromu'na (GAS) göre bulunduğu aşama ve bu sorunun kalıcı çözümü için uygulanması gereken uygun stres yönetimi stratejisi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumu olan Mesleki Yeterlilik Kurumunda, yeni oluşturulacak 'Sınav ve Belgelendirme Dairesi'nin hangi başkanlığa bağlanacağı konusunda yapısal bir belirsizlik yaşanmaktadır. Standartlar Dairesi Başkanı, bu yeni birimin kendi görev alanıyla örtüştüğünün rasyonel olarak farkındadır ve diğer daire başkanlarıyla fikir ayrılığına düşebileceğini öngörmektedir. Ancak bu durumu henüz kişiselleştirmemiş ve herhangi bir duygusal tepki geliştirmemiştir. Öte yandan, Denetim Dairesi Başkanı aynı belirsizlikten dolayı yoğun bir kaygı duymaya, uykusuzluk çekmeye ve diğer yöneticilere karşı şüphe ve husumet beslemeye başlamıştır. Henüz taraflar arasında herhangi bir fiili eylem veya tartışma gerçekleşmemiştir.

Örgütsel çatışma süreci modelleri dikkate alındığında, Standartlar Dairesi Başkanı ile Denetim Dairesi Başkanının yaşamakta olduğu durumlar sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangileriyle ifade edilir?

Bir büyükşehir belediyesinde Ulaşım Planlama Daire Başkanlığı bünyesinde görevli trafik analiz uzmanı Leyla Hanım, 'Akıllı Kavşak Optimizasyonu' çalışmasına ait veri analiz raporunu zamanında teslim edememiştir. Durumu değerlendiren Daire Başkanı, gecikmenin ardındaki süreçleri detaylıca incelemek yerine, doğrudan Leyla Hanım'ın analitik düşünme becerisinde yetersiz olduğuna ve işine yeterince odaklanmadığına kanaat getirmiştir.

Oysa nesnel veriler incelendiğinde şu sonuçlar ortaya çıkmaktadır:
I. Akıllı Kavşak projesi için veri tedariki sağlamakla yükümlü olan altyapı ve sinyalizasyon birimlerindeki tüm personelin de kendi iş paketlerinde gecikmeler yaşadığı görülmüştür.
II. Leyla Hanım, eş zamanlı olarak sorumluluğunu yürüttüğü 'Toplu Taşıma Güzergâh Revizyonu' ve 'Yaya Geçidi Etütleri' gibi diğer farklı projelerin tamamını takvime uygun şekilde eksiksiz tamamlamıştır.
III. Leyla Hanım, kurumda görev yaptığı son beş yıl içerisinde yer aldığı tüm benzer kavşak optimizasyonu projelerinde görevlerini her zaman vaktinde bitirmiş, hiçbir gecikme yaşamamıştır.

Buna göre, Kelley’nin Atıf (Yükleme) Kuramı çerçevesinde Leyla Hanım'ın durumuna ilişkin boyutların dereceleri (Görüş Birliği, Farklılık, Tutarlılık) ve Daire Başkanı'nın rasyonel karar alma sürecinden saparak düştüğü algısal hata aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir Devlet Su İşleri (DSİ) Bölge Müdürlüğünde proje kontrol mühendisi olarak çalışan personelin iş akışını düzenlemek ve kurallara uyumunu artırmak isteyen başmühendis, aşağıdaki uygulamaları hayata geçirmiştir:

I. Şantiye denetimlerinde iş güvenliği kurallarına uymadığı tespit edilen personelin, o ayki arazi tazminatından kesinti yapılması.
II. Proje hakediş evraklarını zamanında ve sıfır hata ile teslim eden mühendislerin, normalde her ayın son cuma günü katılmak zorunda oldukları ve personel tarafından yorucu bulunan 'aylık veri doğrulama' toplantılarından muaf tutulması.
III. Şantiye günlüklerinin eksiksiz tutulmasını teşvik etmek amacıyla, başmühendisin ne zaman yapacağı belli olmayan habersiz arazi denetimlerinde kayıtları tam olan personelin dosyasına olumlu sicil notu eklemesi.

Edimsel (operant) koşullanma yaklaşımına göre, başmühendisin uyguladığı bu yöntemler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak adlandırılmıştır?

Bir kamu kurumunun Strateji Geliştirme Başkanlığında uzman olarak görev yapan Elif Hanım; karakteristik olarak sürekli zamanla yarışan, sabırsız ve aşırı rekabetçi bir yapıya sahiptir. Son zamanlarda, kendisinden beklenen görevlerin sınırlarının net olmaması ve yetki alanının tam olarak tanımlanmaması nedeniyle yoğun bir stres yaşamaktadır. Vücudu, strese karşı verdiği ilk şok tepkisini atlatmış olup; şu an mevcut duruma uyum sağlamak ve strese karşı koymak için tüm savunma mekanizmalarını aktif bir şekilde kullanmaktadır.

Bu senaryoda ifade edilen durumla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Kamu İhale Kurumunda (KİK) görev yapan uzman Tarık, kurumun sağladığı özel eğitim bursuyla yurt dışında yüksek lisansını tamamlamıştır. Özel sektörden aldığı çok daha yüksek maaşlı tekliflere rağmen, 'Benim bu kuruma ve beni yetiştiren devlete bir minnet borcum var, şu an kurumdan ayrılmam ahlaki açıdan doğru olmaz' düşüncesiyle görevine devam etmektedir. Tarık, yürüttüğü yeni bir veri analizi projesinin kurumun ortak sunucularında geçici bir yavaşlamaya neden olacağını öngörmüştür. Bu durumun diğer birimlerin günlük iş akışını sekteye uğratmaması için, projeyi başlatmadan haftalar önce Bilgi İşlem Dairesi ile iletişime geçerek onları durumdan haberdar etmiş ve kendi çalışma programını onların sistem güncelleme takvimine göre yeniden ayarlayarak olası bir krizin önüne geçmiştir.

Meyer ve Allen'ın Örgütsel Bağlılık Modeli ile D. Organ'ın Örgütsel Vatandaşlık Davranışı boyutları dikkate alındığında; Tarık'ın kuruma duyduğu bağlılık türü ve bilgi işlem dairesine yönelik sergilediği davranış boyutu aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?