Örgütsel Davranış

Bir büyükşehir belediyesinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nde (UKOME) görevli sivil mühendis Melis Hanım, şehrin yeni akıllı sinyalizasyon sisteminin karmaşık algoritmalarına ve yazılım kodlarına tam anlamıyla hâkim olan yegâne personeldir. Melis Hanım, kurum şemasında emir-komuta zincirinde bir amir statüsünde bulunmamasına ve astlarına doğrudan talimat verme yetkisi olmamasına rağmen, bu eşsiz teknik donanımı sayesinde alınacak ulaşım kararları üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Yaklaşan daire başkanlığı atamalarında kendi adaylığını güçlendirmek isteyen Melis Hanım, otobüs filo yöneticileri ve raylı sistem şefleriyle gayriresmî toplantılar düzenlemiş; üst yönetime karşı ortak bir duruş sergilemek ve toplu bir destek bloğu oluşturmak amacıyla bu gruplarla anlaşmaya varmıştır.

Buna göre, Melis Hanım'ın kurum içindeki etkisini dayandırdığı temel güç kaynağı ve atama sürecinde başvurduğu örgütsel politika taktiği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bir kamu kurumunun bilgi işlem daire başkanlığında görevli beş kişilik bir ekip, kurum içi yeni bir mesajlaşma altyapısı kurmakla görevlendirilmiştir. Süreç içerisinde ekip üyelerinden birinin, "Proje sonunda bireysel performansımız değil, tüm ekibin ortak çıktısı değerlendirilecek; benim eksikliğimi kimse fark etmez" düşüncesiyle üzerine düşen görevleri aksattığı ve tek başına çalışırken göstereceği çabanın çok daha azını sergilediği gözlemlenmiştir.

Örgütsel davranış literatürüne göre, bireylerin grup halinde çalışırken bireysel çalıştıkları durumlara kıyasla daha az efor sarf etmesi eğilimini ifade eden bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir düzenleyici ve denetleyici kurumda kıdemli uzman olan Selim Bey, kurumun yeni uygulamaya koyduğu "hibrit çalışma" kotalarının sonuçları açıklandığında, kendisiyle aynı unvanda olan ve ölçülebilir iş yükü kendisinden daha az olan bir meslektaşının bu hakka sahip olup kendisinin olamadığını görmüştür. Selim Bey, kendi çabası ile elde ettiği bu netice arasındaki dengesizliğin büyük bir haksızlık olduğunu düşünmektedir. Bununla birlikte, değerlendirme kriterlerinin (hizmet süresi, yabancı dil puanı, disiplin cezası almama vb.) herkes için standart uygulandığını, süreçte itiraz hakkı tanındığını ve değerlendirme komisyonunun tarafsız çalıştığını kabul etmektedir. Durumun gerekçesini öğrenmek için daire başkanıyla görüştüğünde, başkanı karara temel teşkil eden tüm puanlama tablolarını ve teknik verileri zamanında ve oldukça anlaşılır bir şekilde kendisine sunmuştur. Ancak başkan, görüşme boyunca Selim Bey ile göz teması kurmaktan kaçınmış, alaycı bir ses tonuyla "kendini kurumun vazgeçilmezi sanma yanılgısından kurtulmasını" tavsiye etmiştir.

Buna göre, Selim Bey'in adalet algısı ve bunun muhtemel örgütsel yansımaları hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir bakanlıkta mali hizmetler uzmanı olarak görev yapan Ayça Hanım, yıl sonu performans değerlendirmesi sonucunda beklediğinden daha düşük bir başarı primi almıştır. Ayça Hanım, performans kriterlerinin tüm çalışanlara önceden duyurulmasını, değerlendirmelerin standart bir form üzerinden yapılmasını ve itiraz hakkı tanınmasını olumlu bulmasına rağmen, prim miktarının harcadığı çabaya uygun olmadığını düşünmektedir. İtiraz süreci kapsamında yöneticisiyle yaptığı görüşmede, yöneticisi kendisine son derece nazik ve saygılı davranmış ancak prim hesaplamasında kullanılan spesifik ağırlıklandırmaların mantığına dair doyurucu ve açık bir açıklama sunmaktan kaçınmıştır.

Bu senaryoya göre, Ayça Hanım'ın örgütsel adalet algısı ve bununla ilişkili kavramlar bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi en doğrudur?

Bir kamu havacılık otoritesinde, siber güvenlik altyapısını uluslararası standartlara uyumlu hale getirmek amacıyla Bilişim, Hukuk ve İnsan Kaynakları departmanlarından uzmanların katılımıyla geçici bir birim oluşturulmuştur. İlk toplantılardaki resmi ve temkinli ortam, ilerleyen haftalarda yerini açık bir gerilime bırakmıştır. Bilişim uzmanları teknik kararların kendi inisiyatiflerinde olmasını savunurken, hukukçular yasal riskler nedeniyle nihai onayın kendilerinde olması gerektiğinde ısrar ederek liderlik mücadelesine girmiştir. Bu çatışma sürerken, birimin ortak bir amacı benimseyip sinerji yaratmaktan ziyade sadece bilgi paylaşımı için bir araya geldiği görülmektedir. Ayrıca, ortak bir hesap verebilirlik kültürünün oluşmaması nedeniyle bazı üyelerin "nasılsa birileri ilgilenir" düşüncesiyle çabalarını azalttığı ve sosyal kaytarma (social loafing) eğilimi gösterdiği tespit edilmiştir.

Tuckman'ın grup gelişim modeli ve grup/takım ayrımları dikkate alındığında, bu birimin mevcut durumuyla ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Bir Tarım ve Orman İl Müdürlüğünde, Bitkisel Üretim Şubesi ile Hayvan Sağlığı Şubesi, kuruma tahsis edilecek yeni hizmet aracı filosunun bütçe kullanımı konusunda anlaşmazlık yaşamaktadır. Bitkisel Üretim Şubesi, arazilerdeki hasat denetimleri için 4x4 arazi taşıtları talep ederken; Hayvan Sağlığı Şubesi, köylerdeki aşılama programları için soğuk zincir donanımlı panelvanlar istemektedir. Şube müdürleri başlangıçta, sabit olan bütçeyi yarı yarıya bölüşerek her iki araç türünden de ihtiyaç duyulanın ancak yarısı kadar almayı teklif etmişlerdir. Ancak sürecin ilerleyen aşamalarında bir araya gelerek görev takvimlerini ve temel işlevsel gereksinimlerini detaylıca tartışmışlardır. Yapılan müzakereler sonucunda, güçlü motora sahip standart panelvanların alınıp, içlerine modüler (sökülüp takılabilir) soğuk hava kabinleri ile arazi tipi süspansiyon sistemlerinin eklenmesine karar verilmiştir. Böylece aynı araçların hasat döneminde arazi denetimlerinde, salgın dönemlerinde ise aşılama çalışmalarında tam kapasiteyle ve ortak kullanılması sağlanmıştır.

Buna göre, şube müdürlerinin başlangıçtaki tutumları ile ulaştıkları nihai çözümün Thomas-Kilmann çatışma yönetimi stilleri ve müzakere yaklaşımları bağlamındaki karşılığı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesinde peyzaj mimarı olarak çalışan Zeynep, kurumun şehre ve topluma kattığı değere yürekten inanmakta, kurumun vizyonunu kendi amaçları gibi benimsemekte ve bu ailenin bir parçası olmaktan büyük bir gurur duymaktadır. Farklı kurumlardan daha iyi şartlarda iş teklifleri almasına rağmen, kuruma karşı hissettiği bu güçlü aidiyet duygusu sebebiyle mevcut işinde kalmayı tercih etmektedir.

Meyer ve Allen'in üç boyutlu örgütsel bağlılık modeline göre, Zeynep'in kurumunda kalma motivasyonu aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Bir il tarım ve orman müdürlüğünde ziraat yüksek mühendisi olarak görev yapan Aylin Hanım'ın işine yönelik tutumu şu üç aşamada gözlemlenmiştir:

I. Son norm kadro düzenlemesiyle çalışma şartlarının adaletsizleştiğini ve liyakat ilkelerinin ihlal edildiğini düşünmektedir.
II. Bu haksızlık algısı nedeniyle kurumuna ve işine karşı derin bir hayal kırıklığı ve öfke duymaktadır.
III. Yaşadığı bu durum karşısında üstleriyle görüşmek veya tayin istemek yerine; mesai saatlerine uymamaya, üretici şikayetlerini sümen altı etmeye, saha denetimlerini bilerek eksik yapmaya ve kurumun işleyişindeki aksaklıkların daha da kötüye gitmesine pasif bir şekilde seyirci kalmaya başlamıştır.

Buna göre, Aylin Hanım'ın (III) numaralı aşamada sergilediği nihai reaksiyonun iş tatminsizliğine verilen tepkiler (EVLN) modelindeki karşılığı ve bu reaksiyonun tutumun hangi ana bileşenini doğrudan temsil ettiği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu üniversitesinin merkez kütüphanesinde, Dijital Kaynaklar Birimi ile Basılı Kaynaklar Birimi yöneticileri arasında yıl sonu bütçesinin kullanımı konusunda ciddi bir anlaşmazlık yaşanmaktadır. Kütüphane Daire Başkanı, bu gerilimi çözmek yerine bütçe toplantılarını sürekli ertelemekte, konu açıldığında lafı değiştirmekte ve sorunun zamanla kendiliğinden ortadan kalkacağını ummaktadır.

Thomas-Kilmann'ın Çatışma Yönetimi Modeli'ne göre, Kütüphane Daire Başkanı'nın sergilediği bu yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bölge kalkınma ajansında görev yapan Yatırım Destek Ofisi Başkanı ile Proje Yönetimi Ofisi Başkanı, hibe programı başvuru değerlendirme takvimi konusunda anlaşmazlığa düşmüşlerdir. Proje Yönetimi Ofisi Başkanı, aralarındaki iyi ilişkilerin zedelenmemesi ve kurum içi uyumun korunması amacıyla kendi ofisinin menfaatlerinden ve zaman planlamasından tamamen vazgeçerek diğer ofis başkanının önerdiği takvimi olduğu gibi kabul etmiştir.

Thomas-Kilmann'ın çatışma yönetimi modeline göre, Proje Yönetimi Ofisi Başkanının sergilediği bu yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) il müdürlüğünde servis şefi olarak görev yapan Erdem Bey, iş yoğunluğunun çok yüksek olduğu dönemlerde ve vatandaşlarla yaşanan gerginliklerde sakinliğini her zaman koruyabilmektedir. Kriz anlarında paniğe kapılmayan, stres altında dahi mantıklı kararlar alabilen ve endişeye kapılmadan ekibini yönlendirebilen bir yapıya sahiptir.

Beş Faktör Kişilik Modeli'ne (Büyük Beşli) göre, Erdem Bey'in bu özellikleri aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisinin yüksek olduğunu göstermektedir?

Bir kamu kurumunun bilgi işlem dairesinde görevli yeni bir mühendis, kurumun yeni geçtiği özel siber güvenlik yazılımı konusunda kurumdaki tek sertifikalı personeldir. Hiyerarşik olarak resmi yetkisi olmamasına rağmen, daire başkanları ve genel müdür yardımcıları bu yazılımla ilgili stratejik kararlar alırken mühendisin bilgisine başvurmakta ve onun yönlendirmelerine eksiksiz uymaktadır.

Buna göre, hiyerarşik olarak alt kademede bulunan mühendisin üst yöneticiler üzerinde sahip olduğu güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Siber Olaylara Müdahale Merkezinde kıdemli analist olarak görev yapan Ayça, mesleki yaşamında 'mantıklı düşünme ve analitik olmayı' temel bir ilke olarak benimsemiştir. Hayattaki en büyük gayesi ise 'güvenli ve huzurlu bir toplum' idealine katkı sağlamaktır. Zorlu geçen bir nöbeti sırasında, kritik bir altyapıya yönelik siber saldırı girişimi tespit ettiğinde anlık olarak şiddetli bir 'öfke ve telaş' yaşamıştır. Saldırı kısa sürede püskürtülmüş olmasına rağmen, takip eden haftalar boyunca Ayça'nın üzerinde belirli bir tetikleyicisi olmayan, genel bir 'isteksizlik ve karamsarlık' hali hâkim olmuştur. Buna rağmen Ayça, birim içi olağan toplantılarda kurumun kendisinden beklediği pozitif ve enerjik tutumu sergileyebilmek adına; sadece dışarıya karşı gülümsemekle yetinmeyip, kendi içsel hislerini de bu beklentiye uygun hale getirmek için odaklanma ve bilişsel yeniden çerçeveleme çabası içine girmektedir.

Bu vakada yer alan örgütsel davranış kavramları ve süreçleriyle ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Rekabet Kurumunda on beş yıldır başuzman olarak görev yapan Tarık Bey, kurumda son dönemde uygulamaya konulan performans değerlendirme sisteminin liyakatten uzak ve adaletsiz olduğunu düşünmektedir. Bu durum kendisinde derin bir iş tatminsizliğine yol açmıştır. Ancak, mevcut ekonomik koşullarda aynı maaş ve yan hakları sunan başka bir iş bulmasının çok zor olması ve emeklilik ikramiyesine hak kazanmasına kısa bir süre kalması nedeniyle kurumdan ayrılamamaktadır. Bununla birlikte Tarık Bey, son aylarda toplantılara mazeretsiz olarak geç katılmaya, hazırladığı sektör inceleme raporlarında önceden yapmadığı basit maddi hatalar yapmaya ve mesai saatleri içinde şahsi işlerine daha fazla vakit ayırmaya başlamıştır.

Örgütsel davranış alanyazınına göre, Tarık Bey'in kurumda kalmaya devam etmesinin temel nedeni ve iş tatminsizliğine karşı sergilediği tepkinin türü sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu bankasının Teftiş Kurulu Başkanlığında görevli müfettişlerin, şube denetim raporlarını yazım kurallarına uygun ve eksiksiz teslim etme alışkanlıklarını güçlendirmek hedeflenmektedir. Bu amaçla yönetim, müfettişlerin arka arkaya hatasız olarak sundukları rapor sayısı önceden kestirilemeyen farklı adetlere (örneğin bazen 3, bazen 5, bazen 2 rapora) ulaştığında, o müfettişin o ay için planlanan ve sevilmeyen bir görev olan "geçmiş yıl dosyalarını arşivleme" yükümlülüğünü iptal etme kararı almıştır. Buna göre, banka yönetiminin müfettişlerin rapor yazma davranışını artırmak için kullandığı strateji ve uyguladığı pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir devlet üniversitesinin bilgi işlem merkezinde uzman olarak çalışan Tarık, yıl sonu performans değerlendirmesi neticesinde kendisine yatan teşvik ikramiyesi tutarını yetersiz bulmuştur. Ayrıca ikramiye tutarının belirlenmesinde kullanılan performans ölçüm yöntemlerinin sadece nicel verilere dayanmasını da eleştirerek sürecin eksik kurgulandığını düşünmektedir. Durumu fark eden birim yöneticisi, Tarık'ı ofisine davet etmiş; ona son derece saygılı, değer veren bir üslupla yaklaşmış ve bütçe kısıtlarını, hesaplama tablolarını şeffaf, dürüst ve zamanında açıklamıştır. Tarık, aldığı ikramiye tutarını (çıktı) ve hesaplama yöntemini (süreç) halen onaylamasa da, yöneticisinin bu dürüst açıklamaları ve nazik tavrı sayesinde kuruma karşı olumsuz bir tutum geliştirmemiştir.

Buna göre, yöneticinin kararın gerekçelerini şeffaf bir şekilde açıklaması (bilgisel) ve çalışana saygılı davranması (kişilerarası), örgütsel adaletin hangi boyutuyla doğrudan ilgilidir?

Sosyal Güvenlik Kurumunda (SGK) uzun yıllardır memur olarak görev yapan Kemal Bey, işini ve çalışma ortamını pek sevmemesine rağmen kurumundan ayrılmayı düşünmemektedir. Bunun temel nedeni olarak; kurumda geçirdiği yıllar sayesinde elde ettiği kıdem haklarını, mevcut maaş standartlarını ve emekliliğine yaklaşmış olmasını göstermektedir. Kemal Bey, başka bir işe geçmesi durumunda bu kazanımlarını kaybedeceğini ve ciddi bir maddi zarara uğrayacağını belirtmektedir.

Buna göre, Meyer ve Allen'ın örgütsel bağlılık modeline göre Kemal Bey'in durumunu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Ulusal çapta faaliyet gösteren bir tıbbi cihaz kurumu, ana hizmet binasının girişinde 'Sınırları Aşan Yenilikçilik ve Sıfır Hata' yazılı gösterişli bir anıt sergilemekte ve her yıl yayımladığı faaliyet raporlarında 'risk alarak sektöre yön verme' ilkesini benimsediğini duyurmaktadır. Ancak, AR-GE departmanında görevli bir mühendisin inisiyatif kullanarak geliştirdiği yeni nesil prototip, test aşamasında başarısız olunca mühendis hakkında idari soruşturma başlatılmış ve projesi iptal edilmiştir. Bu emsal teşkil eden olaydan sonra, kurumdaki diğer tüm personelin yeni tasarımlar önermek yerine yalnızca yıllar önce onaylanmış risksiz standart şablonları kopyalayarak çalıştıkları gözlemlenmiştir.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeli dikkate alındığında, bu kurumdaki kültürel yapıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı bir ihtisas denetim biriminde göreve yeni başlayan müfettiş yardımcılarının, karmaşık vergi kaçakçılığı örüntülerini tespit etme becerilerini geliştirmeleri hedeflenmektedir. Sürecin başında birim amiri, yardımcıların hazırladığı her taslak rapordaki en ufak doğru tespiti bile inceleme anında sözlü olarak takdir etmiştir. Ancak yardımcılar temel denetim becerilerini kazandıktan sonra amir, bu sürekli geri bildirimi bırakmıştır. Bunun yerine amir, artık sadece çok iyi gizlenmiş ve tespiti zor olan istisnai vakalar başarıyla raporlandığında takdirlerini sunmaya başlamıştır. Bu tür zor vakaların personelin karşısına kaçıncı dosya incelemesinde çıkacağı önceden bilinemediği için, müfettiş yardımcıları her dosyayı aynı titizlikle ve ödül beklentisini kaybetmeden yüksek bir motivasyonla incelemeye devam etmişlerdir.

Buna göre, edimsel (operant) koşullanma kuramı bağlamında birim amirinin uygulamaya başladığı yeni pekiştirme tarifesi ve bu tarifenin personel davranışı üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Bir kamu kurumunun destek hizmetleri dairesinde görevli memurlar, mesai saatleri dışında da sıkça bir araya gelen, birbirlerine karşı güçlü bir aidiyet ve sadakat duygusu (sargınlık) besleyen bir çalışma grubudur. Bununla birlikte, grupta yazılı olmayan bir mutabakatla 'yönetimin dikkatini çekmemek adına yalnızca asgari düzeyde iş üretilmesi ve belirlenen günlük evrak işleme kotasının kesinlikle aşılmaması' yönünde katı bir standart benimsenmiştir. Kurum üst yönetimi, bu dairenin işlem hacmini artırmak ve verimliliği yükseltmek amacıyla, belirli bir kotanın üzerine çıkan çalışanlara ek ödeme öngören 'bireysel performansa dayalı prim sistemini' aniden yürürlüğe koyar.

Örgütsel davranış alanındaki 'grup sargınlığı (cohesiveness) ve performans normları' etkileşimi dikkate alındığında, bu çalışma grubunun mevcut üretkenlik düzeyi ve yönetimin müdahalesine vereceği en muhtemel tepki aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?