Stratejik Yönetim

Bir tıbbi cihaz üreticisi, uzun süren kurum içi eğitimler ve Ar-Ge yatırımları sonucunda, yalnızca kendi mühendislerinin uzmanlığına dayanan, rakiplerin kolayca taklit edemediği özgün bir "mikroçip tasarım becerisi" geliştirmiştir. Şirket yönetimi yayımladığı strateji belgesinde; kurumun ana varlık sebebini "Sağlık profesyonellerine en hassas teşhis imkânlarını sunarak insan hayatının kalitesini yükseltmek" olarak tanımlamış, ardından da "2030 yılı sonuna kadar Avrupa tanı cihazları pazarındaki payımızı %20 seviyesine çıkarmak" şeklinde ölçülebilir bir rota belirlemiştir.

Buna göre vakada bahsedilen;
I. Rakiplerin taklit edemediği özgün tasarım becerisi,
II. "Sağlık profesyonellerine... insan hayatının kalitesini yükseltmek" ifadesi,
III. "2030 yılı sonuna kadar... pazar payımızı %20 seviyesine çıkarmak" kararı,
stratejik yönetimin kavramları açısından sırasıyla aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

Bünyesinde çok sayıda farklı sektörde faaliyet gösteren iş birimi bulunduran bir holdingin stratejik planlama komitesi, portföyündeki "İleri Teknoloji Malzemeleri" birimini değerlendirmektedir. Yapılan ilk analizde, birimin faaliyet gösterdiği pazarın yıllık büyüme oranının $\%18$ (yüksek) olduğu, ancak birimin en büyük rakibine göre nispi pazar payının $0,3$ (düşük) seviyesinde kaldığı saptanmıştır. Sadece bu iki nicel kritere dayalı Boston Danışmanlık Grubu (BCG) Matrisi yaklaşımı, birimi "Soru İşaretleri" (Belirsizler) olarak sınıflandırmıştır.

Ancak komite, tek boyutlu pazar payı göstergesinin yanıltıcı olabileceğini düşünerek analizi General Electric (GE) - McKinsey İşletme Portföy Matrisi ile derinleştirmiştir. Yapılan çok faktörlü değerlendirmede; sektörün yüksek kar marjları, olumlu yasal teşvikler ve yüksek giriş engelleri nedeniyle "Endüstri Çekiciliği" YÜKSEK (High); birimin ise düşük pazar payına rağmen sahip olduğu yenilikçi patentler, üstün teknolojik altyapı ve kârlılık oranları sayesinde "İşletme Rekabet Gücü" GÜÇLÜ (Strong) olarak puanlanmıştır.

Bu senaryoya göre, iki farklı durum belirleme matrisinin sunduğu teorik çerçeveler birlikte değerlendirildiğinde, iş birimi için alınması gereken stratejik karar aşağıdakilerden hangisidir?

Alfa A.Ş., uzun yıllardır otomobil lastiği üretimi ve satışı yapmaktadır. Şirket yönetimi, son yıllarda tedarik zincirinde yaşanan dalgalanmalardan etkilenmemek ve temel hammadde maliyetlerini güvence altına alabilmek amacıyla, lastik üretiminde yoğun olarak kullandığı kauçuğun ana sağlayıcısı konumundaki bir tarım plantasyonunu satın alarak kendi bünyesine katmıştır.

Buna göre Alfa A.Ş.'nin uyguladığı kurumsal strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Çok uluslu bir işletme, bünyesindeki farklı stratejik iş birimlerini değerlendirmek amacıyla kapsamlı bir portföy analizi yapmak istemektedir. Yönetim kurulu, stratejik iş birimlerinin durumunu yalnızca "pazar büyüme hızı" ve "nispi pazar payı" gibi tekil göstergelerle değerlendirmenin yetersiz olacağını savunmaktadır. Bu doğrultuda; pazarın büyüklüğü, sektörel kârlılık oranları ve teknolojik yapı gibi çeşitli değişkenlerin bir araya gelmesiyle oluşan "Endüstri (Pazar) Çekiciliği" ile işletmenin marka gücü, üretim kapasitesi ve Ar-Ge yeteneği gibi değişkenlerin oluşturduğu "İşletmenin Rekabet Gücü" boyutlarını temel alan dokuz hücreli (3x3) çok faktörlü bir matrisin kullanılmasına karar verilmiştir.

Buna göre, işletmenin kullanmaya karar verdiği durum belirleme matrisi aşağıdakilerden hangisidir?

Akıllı ev aletleri sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin stratejik planlama ekibi tarafından yapılan analiz sonucunda aşağıdaki bulgular elde edilmiştir:

I. Devletin enerji verimliliği yüksek cihazlara yönelik yeni vergi indirimleri ve teşvik yasaları çıkarması
II. İşletmenin sahip olduğu patentli üretim teknolojisi sayesinde rakiplerine göre maliyet avantajı elde etmesi
III. Sektöre özel mikroçip sağlayan küresel tedarikçi sayısının yalnızca birkaç büyük firmadan ibaret olması
IV. İşletmenin dağıtım kanallarındaki personelinin sektör ortalamasının altında bir verimlilikle çalışması

Bu bulguların stratejik analiz teknikleri (PESTEL, Porter'ın Beş Güç Modeli ve SWOT) bağlamında sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Stratejik yönetim sürecinde iç çevre analizi yapan bir işletme yöneticisi, firmanın sahip olduğu yeni bir yazılım altyapısını değerlendirmektedir. Yapılan incelemede bu yazılımın pazardaki fırsatları değerlendirmek için değerli olduğu ve rakiplerde henüz bulunmadığı için nadir olduğu görülmüştür. Ancak yazılımın kod yapısının standart olması ve patent korumasının bulunmaması sebebiyle rakipler tarafından kısa sürede ve düşük maliyetle taklit edilebileceği anlaşılmıştır.

Buna göre, yöneticinin kullandığı stratejik analiz tekniği ve bu kaynağın işletmeye sağlayacağı rekabet durumu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Ulusal çapta faaliyet gösteren bir lojistik firmasının yönetim kurulu başkanı, yıllık değerlendirme toplantısında şirket çalışanlarına hitaben şu ifadeleri kullanmıştır:

"Değerli çalışma arkadaşlarım, bizim bu sektördeki temel varlık nedenimiz; müşterilerimizin gönderilerini en güvenli, hızlı ve şeffaf şekilde, modern teknolojilerden faydalanarak alıcılarına ulaştırmaktır. Önümüzdeki on yıllık süreçte ise ulaşmak istediğimiz nihai nokta, yalnızca Türkiye'nin değil, tüm Avrupa kıtasının en çok tercih edilen ve sektöre yön veren lojistik markası olmaktır."

Buna göre, yönetim kurulu başkanının konuşmasında sırasıyla aşağıdaki stratejik yönetim kavramlarından hangilerine vurgu yapılmıştır?

Bir kamu iktisadi teşebbüsü (KİT), artan operasyonel maliyetler ve değişen piyasa koşulları karşısında rekabet gücünü koruyabilmek amacıyla yeni bir yol haritası belirlemiştir. Kurum, içsel yetkinliklerini ve piyasadaki riskleri değerlendirdikten sonra 'maliyet liderliği' stratejisini izlemeye karar vermiştir. Alınan bu kararın ardından, kurumun mevcut organizasyon şeması daha yatay bir yapıya dönüştürülmüş, üretim personeline yönelik yeni verimlilik eğitimleri başlatılmış ve yıllık bütçe ödenekleri bu yeni önceliklere göre ilgili birimlere tahsis edilmiştir.

Buna göre, sözü edilen KİT'in organizasyon şemasını değiştirmesi, eğitimler düzenlemesi ve bütçe tahsisi yapması stratejik yönetim sürecinin hangi aşaması kapsamında değerlendirilir?

Türkiye pazarında uzun yıllardır beyaz eşya ve tüketici elektroniği sektöründe faaliyet gösteren ve bu alanda yüksek pazar payına sahip olan Beta A.Ş., ekonomik dalgalanmalara karşı riskini dağıtmak istemektedir. Şirket yönetimi, mevcut faaliyet alanıyla tedarik, üretim veya pazarlama açısından hiçbir teknolojik ve ticari bağı bulunmayan gayrimenkul ve konut inşaatı sektörüne yatırım yaparak yeni bir şirket kurma kararı almıştır.

Buna göre, Beta A.Ş.'nin uyguladığı kurumsal strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Küresel pazarda elektrikli araçlara yönelik talebin hızla artması, otomotiv yan sanayisinde faaliyet gösteren bir işletme tarafından önemli bir büyüme potansiyeli olarak değerlendirilmektedir. Ancak işletme, uzun yıllar geleneksel içten yanmalı motor parçaları üretimine odaklandığı için elektrikli araç bileşenleri konusundaki bilgi birikimi, nitelikli personeli ve üretim altyapısı bakımından rakiplerinin gerisinde kalmıştır. İşletme yönetimi, pazardaki bu yeni yönelimden kazanç sağlayabilmek amacıyla teknoloji transferi anlaşmaları yapmış ve mevcut altyapısındaki teknolojik yetersizlikleri gidermek için yoğun bir yatırım programı başlatmıştır.

Durum belirleme matrislerinden TOWS yaklaşımına göre, işletmenin içsel eksikliklerini iyileştirerek dış çevredeki olumlu gelişmelerden yararlanmayı hedeflediği bu strateji türü aşağıdakilerden hangisidir?

Lojistik sektöründe faaliyet gösteren bir firma, rakiplerinde bulunmayan ve kopyalanması son derece maliyetli olan özel bir rota optimizasyon yazılımı geliştirmiştir. Bu yazılım, firmanın operasyonel maliyetlerini ciddi oranda düşürmesine rağmen şirket içindeki departmanlar arası iletişimsizlik ve uyumsuz performans değerleme sistemleri nedeniyle yazılımdan beklenen finansal getiri tam olarak sağlanamamaktadır.

Bu işletmenin stratejik durumu ve yapması gereken analizlerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir rüzgâr türbini üreticisi, geliştirdiği yeni bir kanat tasarımının stratejik konumunu değerlendirmektedir. Yapılan incelemeler sonucunda; tasarımın enerji verimliliğini %20 artırdığı, piyasadaki diğer firmalarda bu teknolojinin bulunmadığı ve uluslararası patentler sayesinde kopyalanmasının yasal olarak engellendiği tespit edilmiştir. Buna rağmen işletmenin, bu yenilikçi tasarımı seri üretime geçirecek teknik altyapıdan, finansal güçten ve tamamlayıcı organizasyonel birimlerden yoksun olduğu saptanmıştır.

Stratejik yönetim literatürüne göre, bu işletmenin durumunu tespit etmek için kullanılan analiz aracı ve yeni tasarımın işletmeye sağladığı rekabetçi sonuç aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Küresel ölçekte yazılım hizmetleri sunan bir bilişim şirketi, yeniden yapılanma sürecinde temel yönelimini ifade eden aşağıdaki bildirgelere kurumsal web sitesinde yer vermiştir:

I. Gelecekte, yapay zeka teknolojilerinde küresel standartları belirleyen öncü şirket konumuna erişmek.
II. Bireylerin yaşam kalitesini artırmak amacıyla, yenilikçi ve güvenilir dijital çözümler tasarlayıp kullanıma sunmak.
III. Tüm faaliyetlerimizde ve kararlarımızda; yenilikçiliği, şeffaflığı ve toplumsal faydayı daima rehber edinmek.

Bu şirketin yayınladığı I, II ve III numaralı ifadelerin stratejik yönetim kavramları açısından doğru adlandırılması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bir büyükşehir belediyesine bağlı ulaşım koordinasyon birimi, kent içi trafiği rahatlatmak amacıyla gelecek beş yılın planlamasını yapmaktadır. İlk aşamada kentin nüfus artış hızı, mevcut yolların taşıma kapasitesi ve kurumun finansal kaynakları detaylıca incelenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda uzman heyet; 'yeni raylı sistem hatlarının inşası', 'otobüs filolarının genişletilmesi' veya 'akıllı sinyalizasyon sistemlerine yatırım yapılması' gibi farklı eylem planlarını maliyet-fayda ekseninde tartışmış ve kurumun hedeflerine en uygun olan akıllı sinyalizasyon projesinde karar kılmıştır.

Buna göre uzman heyetin farklı eylem planlarını tartışarak akıllı sinyalizasyon projesinde karar kılması, stratejik yönetim sürecinin hangi evresi kapsamında değerlendirilir?

Bir üretim işletmesinin strateji geliştirme toplantısında söz alan genel müdür, firmanın sahip olduğu yeni bir nanoteknolojik kaplama materyali hakkında şu değerlendirmeyi yapmıştır:

'Bu yeni materyalimiz, ürün dayanıklılığını artırarak müşterilerimiz için ciddi bir değer yaratıyor ve şu an piyasada başka hiçbir firmada bulunmuyor. Patent hakları tamamen bize ait olduğu için rakiplerimizin bunu kısa ve orta vadede kopyalaması neredeyse imkânsızdır. Bununla birlikte, mevcut üretim bandımız, pazarlama ağımız ve genel organizasyon yapımız bu yenilikçi ürünün potansiyelini tam anlamıyla ticari bir başarıya dönüştürecek uygunluğa ve sistematiğe henüz erişememiştir.'

Buna göre, genel müdürün yaptığı analiz türü ve ulaştığı stratejik sonuç eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Ulusal çapta faaliyet gösteren bir teknoloji şirketi, sektördeki rekabet gücünü artırmak amacıyla kapsamlı bir stratejik değerlendirme süreci başlatmıştır. Şirket yönetimi; sahip oldukları patentli yazılım algoritmaları, nitelikli AR-GE personeli ve marka itibarı gibi kurumsal yeteneklerin pazardaki nadirliğini, rakipler tarafından kopyalanma veya ikame edilme zorluğunu ve bu varlıkların kurum tarafından rekabet avantajı yaratacak şekilde ne derece etkin kullanılabildiğini sistematik bir şekilde ölçmek istemektedir.

Buna göre, işletme yönetiminin sahip olduğu kaynak ve yetenekleri belirtilen kriterler çerçevesinde değerlendirmek için aşağıdaki stratejik analiz araçlarından hangisini kullanması en uygundur?

Gıda perakendeciliği alanında faaliyet gösteren bölgesel bir işletme, müşteri siparişlerini hızlandıran ve memnuniyeti büyük oranda artıran yapay zekâ destekli bir stok ve sipariş yönetim sistemi geliştirmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda; bu sistemin işletmeye önemli bir değer kattığı ve mevcut durumda bölgedeki diğer rakiplerde bulunmadığı tespit edilmiştir. Ancak sistemin temelini oluşturan yazılım algoritmalarının erişilebilir açık kaynaklı kodlara dayanması nedeniyle, sektördeki rakipler tarafından kısa sürede benzerlerinin yapılabileceği öngörülmektedir.

Jay Barney tarafından geliştirilen ve işletme içi unsurların rekabetçi gücünü test eden çerçeveye göre, söz konusu sistemin firmaya sağlayacağı stratejik sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Stratejik yönetim disiplininde, bir işletmenin sahip olduğu kaynak ve yeteneklerin rekabetçi pozisyonuna etkisi analiz edilirken yalnızca kaynağın niteliksel özelliklerine değil, aynı zamanda işletmenin bu kaynağı sömürebilme (değerlendirme) kapasitesine de odaklanılır.

Örneğin; bir otomotiv ana sanayi işletmesi, otonom sürüş sistemlerinde çığır açacak devrim niteliğinde bir yapay zekâ algoritması geliştirmiştir. Yapılan durum tespitinde; bu algoritmanın müşteriler için yüksek değer yarattığı, dünyada yalnızca bu işletmenin elinde bulunması sebebiyle nadir olduğu ve kod yapısının karmaşıklığı sayesinde rakiplerce kopyalanmasının fiilen imkânsız olduğu görülmüştür. Ne var ki, işletmenin hantal bürokratik yapısı, departmanlar arası iletişim kopuklukları ve yenilikçi projelere bütçe ayırmadaki isteksizliği, söz konusu algoritmanın seri üretim araçlara entegrasyonunu sürekli engellemektedir.

Buna göre, işletmenin içinde bulunduğu durum ve kullanılması gereken analiz araçları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir mobilya üreticisi, geleceğe yönelik stratejilerini belirlemek amacıyla kapsamlı bir durum analizi gerçekleştirmiş ve yönetim kurulu raporuna şu notları düşmüştür:

• Ahşap ham maddesi sağlayan işletmelerin sayısındaki azalma ve birleşmeler
• Gümrük mevzuatında yapılan değişiklikle ihracatta sağlanan yeni vergi avantajları
• Çalışan personelin teknolojik tasarım programlarını kullanma konusundaki yetersizliği
• Genç nüfusun minimalist ev eşyalarına olan ilgisindeki belirgin artış

Bu rapora göre, yapılan analiz ve sınıflandırmalarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Birden fazla sektörde faaliyet gösteren bir şirketler grubunun üst yönetimi, stratejik değerlendirme toplantısında düşük büyüme potansiyeline sahip tekstil pazarından çekilme ve buradan elde edilecek sermayeyi yapay zekâ alanında faaliyet gösteren yeni bir şirketi satın almak için kullanma kararı almıştır.

Bu kapsamda şirketler grubunun "Hangi iş alanlarında veya pazarlarda faaliyet göstermeliyiz?" sorusuna odaklanarak örgütün bütününe yön veren portföy kararları alması, stratejik yönetim hiyerarşisindeki aşağıdaki strateji düzeylerinden hangisi ile ifade edilir?