Yönetim Fonksiyonları

Bir büyükşehir belediyesinin insan kaynakları daire başkanlığında veri analisti olarak görev yapan Sinem Hanım, kurum içinde herhangi bir idari yetkiye veya resmi amirlik sıfatına sahip değildir. Ancak norm kadro planlaması, birimler arası rotasyon takvimi ve performans teşvik sistemine ilişkin hazırlanmakta olan güncel taslak dosyalara işi gereği yalnızca o erişebilmektedir. Diğer personel, kendi kariyerlerini doğrudan etkileyebilecek bu stratejik dosyalardaki detayları önceden öğrenebilmek amacıyla Sinem Hanım'ın iş süreçlerindeki ricalarını hızla yerine getirmekte ve onun gayriresmi taleplerine uyum göstermektedir.

Buna göre Sinem Hanım'ın çalışma arkadaşları üzerinde sahip olduğu ve onları yönlendirmesini sağlayan örgütsel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Milli Eğitim Bakanlığı, lise öğrencilerine yönelik hazırladığı yeni dijital eğitim platformunu tüm okullarda erişime açmadan önce kapsamlı bir teknik değerlendirmeye tabi tutmuştur. Bu süreçte, yüz binlerce öğrencinin aynı anda sisteme girmesi durumu simüle edilerek sunucuların vereceği tepkiler ölçülmüş; olası sistem çökmeleri ve erişim sorunları, eğitim-öğretim yılı fiilen başlamadan önce tespit edilip gerekli altyapı güçlendirmeleri yapılmıştır.

Yönetim süreci fonksiyonları dikkate alındığında, Milli Eğitim Bakanlığının bu uygulaması aşağıdakilerden hangisine bir örnektir?

Devlet Arşivleri Başkanlığı, fiziki evrakların yıpranmasını önlemek ve vatandaşların belgelere erişimini kolaylaştırmak amacıyla kapsamlı bir dijitalleşme sürecine girmiştir. Kurum yönetimi, bu planlama sürecinde sırasıyla aşağıdaki bilimsel adımları izlemektedir:

I. "Tarihi mirası dijital dünyada saniyeler içinde erişilebilir kılmak" şeklindeki genel misyon ve vizyonun benimsenmesi
II. Önümüzdeki üç yıl içinde tüm Osmanlı dönemi kayıtlarının taranarak sisteme yüklenmesi yönünde ölçülebilir ana hedeflerin belirlenmesi
III. (Boş bırakılan aşama)
IV. Optik karakter tanıma (OCR) yazılımlarının dışarıdan satın alınması, yapay zeka destekli yerli bir yazılım geliştirilmesi veya işlemlerin taşeron firmalara devredilmesi gibi farklı eylem yollarının listelenmesi
V. Ortaya konulan bu çözüm yollarının fayda, maliyet ve uygulanabilirlik açısından kıyaslanarak kurum için en uygun stratejinin seçilmesi

Yönetim bilimindeki klasik planlama süreci dikkate alındığında, III numaralı boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Bir büyükşehir belediyesine bağlı olarak hizmet veren toplu taşıma kurumu, sefer güvenliğini artırmak amacıyla filodaki otobüslere yeni bir telemetri sistemi entegre etmiştir. Bu sistem sayesinde araçların hız limitleri, güzergâh dışına çıkıp çıkmadıkları ve motor sıcaklıkları sefer yapıldığı esnada merkezden anlık olarak izlenmektedir. Herhangi bir sürücü hız limitini aştığında, sistem otomatik olarak kabin içine sesli bir ikaz göndermekte ve sürücünün o anda hızını düşürerek kural ihlalini sonlandırması sağlanmaktadır.

Buna göre, kurumun uyguladığı bu süreç zamanlamasına göre hangi yönetim uygulamasına örnek oluşturur?

Orman yangınlarıyla mücadele sorumluluğunu üstlenen bir kamu birimi, yaklaşan yaz sezonunda yangınlara ilk müdahale süresini 10 dakikanın altına indirmeyi birincil amaç olarak saptamıştır. Yönetim ekibi bu amaca ulaşabilmek adına; kurumun mevcut bütçe kısıtlarını, meteorolojik beklentileri, eldeki personel kapasitesini ve yangın söndürme teknolojisindeki gelişmeleri analiz ederek gelecekte karşılaşabilecekleri koşullara dair çeşitli öngörüler ve dayanak noktaları (öncüller) oluşturmuştur.

Yönetim bilimindeki bilimsel planlama süreci aşamaları dikkate alındığında, yönetim ekibinin bu öngörüleri oluşturduktan sonra atması gereken ilk adım aşağıdakilerden hangisidir?

Tarımsal biyoteknoloji alanında araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) faaliyetleri yürüten bir işletme, "Kuraklığa Dayanıklı Tohum" geliştirme süreci için yeni bir ürün yöneticisi atamıştır. Bu süreçte görev alacak genetik, bitki patolojisi ve saha testi uzmanları, bir yandan kendi uzmanlık departmanlarındaki rutin çalışmalarına devam ederken diğer yandan ürün yöneticisinin projedeki talimatlarını yerine getirmektedirler. Uzmanların temel performans değerlendirmeleri kendi departman (fonksiyon) yöneticileri tarafından yapılmakla birlikte, günlük araştırma yönlendirmeleri ürün yöneticisi tarafından sağlanmaktadır.

Bu senaryoda işletmenin uyguladığı örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Ulusal düzeyde hizmet veren kapsamlı bir eğitim ve araştırma hastanesi, tarihsel olarak dâhiliye, cerrahi, acil tıp ve radyoloji gibi uzmanlık kliniklerine göre yapılandırılmıştır. Ancak son yıllarda yönetim; 'Organ Nakli', 'Onkoloji Tedavisi' ve 'Obezite Merkezi' gibi birden fazla tıbbi branşın ortak, yoğun ve uzun süreli çalışmasını gerektiren spesifik sağlık programları başlatmıştır.

Hastane yönetimi, hekimlerin ve sağlık personelinin bir yandan kendi ana uzmanlık kliniklerinin (örneğin cerrahi kliniği) mesleki standartlarına ve şeflerine bağlı kalmasını sağlarken, diğer yandan görevlendirildikleri özel programın (örneğin Organ Nakli Programı) direktörüne karşı da sorumlu olmasını öngören yeni bir tasarıma geçmiştir.

Bu eğitim ve araştırma hastanesinin karmaşık tedavi süreçlerini esnek bir şekilde yönetmek için benimsediği ve personelin birden fazla yöneticiye rapor verdiği örgütlenme modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Savunma sanayisinde faaliyet gösteren köklü bir işletme, ulusal güvenliği ilgilendiren çok gizli ve kapsamlı bir insansız hava aracı (İHA) tasarım ihalesini kazanmıştır. Dört yıl sürecek bu kritik projenin başarıya ulaşması için; görevlendirilecek mühendis ve uzmanların kendi rutin departman işlerinden tamamen koparılması, yalnızca bu projeye odaklanması ve proje yöneticisine karşı tek yetki ve sorumlulukla bağlanması kararlaştırılmıştır. Çalışanların proje süresince bağlı bulundukları eski fonksiyonel yöneticileriyle hiçbir emir-komuta ilişkisi kalmayacaktır.

Bu işletmenin söz konusu İHA projesini yürütmek için benimsemesi gereken en uygun örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Uzun yıllar boyunca hasar, poliçe onay, satış ve aktüerya gibi uzmanlık alanlarına göre yapılandırılmış olan bir sigorta şirketi; zamanla bireysel tüketicilerin, büyük ticari işletmelerin ve kamu kurumlarının risk profillerinin, beklentilerinin ve işlem hacimlerinin birbirinden tamamen farklılaştığını gözlemlemiştir. Eski yapıda, büyük ticari bir müşterinin talebi farklı uzmanlık birimleri arasında dolaşırken karar alma süreci uzamakta ve müşteri memnuniyeti düşmektedir. Bu sorunu çözmek amacıyla üst yönetim, şirketi "Bireysel Müşteriler", "Ticari İşletmeler" ve "Kamu Kurumları" olmak üzere üç ana birime ayırmış; her bir birimin bünyesine yalnızca o gruba hizmet verecek olan özel satış, poliçe onay ve hasar uzmanlarını yerleştirmiştir.

Buna göre, sigorta şirketinin yeni organizasyon yapısında benimsediği bölümlere ayırma ölçütü ve bu yeni yapının işletmeye getireceği en belirgin yapısal dezavantaj aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) il müdürlüğünde görev yapan bir yazılım uzmanı, işveren prim tahakkuk sisteminde acil müdahale gerektiren teknik bir hata tespit etmiştir. Hatanın gün sonuna kadar çözülmemesi durumunda çok sayıda işverenin mağdur olacağını öngören uzman, kendi amiri olan Bilgi İşlem Şefi'ne durumu sadece bilgi amaçlı iletmiş; ancak hiyerarşik silsileyi izleyerek zaman kaybetmemek adına doğrudan farklı bir birimde yer alan İşverenler Servisi Şube Müdürü ile iletişime geçerek sorunun çözüm sürecini birlikte yürütmüşlerdir.

Buna göre, yazılım uzmanının hiyerarşik basamakları atlayarak farklı bir departmanın yöneticisiyle kurduğu bu iletişim ve uyum sağlama biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu savunma sanayii işletmesinde yürütülen milli uçak tasarım projesinde; gövde biriminde yapılan milimetrik bir yapısal değişiklik, motor biriminin soğutma sistemlerini etkilemekte, bu durum elektronik (aviyonik) biriminin kablo yerleşimlerini değiştirmekte ve nihayetinde tekrar gövde birimindeki ağırlık merkezinin güncellenmesini zorunlu kılmaktadır. Proje başkanı, birimler arası uyumun tek yönlü ve doğrusal bir zincir şeklinde değil; her birimin diğerlerini eşzamanlı olarak etkilediği bütüncül ve dinamik bir ağ olarak ele alınması gerektiğini vurgulamıştır.

Buna göre, proje başkanının vurguladığı bu durum, Mary Parker Follett'in koordinasyon ilkelerinden hangisi ile doğrudan ilişkilidir?

Bir büyükşehir belediyesinin çevre planlama dairesi, atık yönetimi için yeni bir geri dönüşüm tesisi kurma kararı alacaktır. Daire başkanı, dünyadaki tüm teknolojik alternatifleri incelemenin, her birinin gelecekteki çevresel etkilerini kusursuz bir şekilde hesaplamanın ve tüm maliyetleri net olarak öngörmenin zaman ve bütçe yetersizliğinden dolayı imkânsız olduğunu komisyona iletmiştir. Bu kısıtlar altında komisyon, optimum seçeneği bulmak için sınırsız bir arama yapmak yerine, önceden belirlenmiş asgari kapasite ve bütçe kriterlerini sağlayan ilk tesis projesini onaylayarak karar sürecini tamamlamıştır.

Buna göre, çevre planlama dairesinin karar alma süreci aşağıdaki modellerden ve kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Bir büyükşehir belediyesinde ulaşım planlama daire başkanı, yeni bir raylı sistem hattının güzergahını belirlemek üzere bir karar süreci yürütmektedir. Daire başkanı; zaman kısıtı, maliyet tahminlerindeki belirsizlikler ve olası tüm güzergah kombinasyonları hakkında eksiksiz bilgiye ulaşmanın imkânsızlığı nedeniyle, kurumu için en mükemmel (optimum) rotayı bulmak yerine, belirlenen asgari teknik ve bütçe standartlarını karşılayan ilk uygulanabilir güzergahı seçerek süreci sonlandırmıştır.

Bu vaka bağlamında, daire başkanının sergilediği karar verme yaklaşımı ve bu yaklaşımın dayandığı temel model aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Bir kamu bankasının teftiş kurulunda görev yapan ve mesleki etiğe bağlılığı, adil yaklaşımı ile tanınan Başmüfettiş Kemal Bey, kuruma yeni katılan müfettiş yardımcıları tarafından bir rol model olarak benimsenmektedir. Genç müfettişler, Kemal Bey'in doğrudan bir emir veya talebi olmamasına rağmen onun davranış kalıplarını kopyalamakta ve kurum içinde onun sergilediği duruşu kendilerine rehber edinmektedirler.

French ve Raven'ın örgütsel güç kaynakları sınıflandırmasına göre, Kemal Bey'in müfettiş yardımcıları üzerindeki bu etkisi aşağıdaki güç türlerinden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

Bir vergi dairesi başkanlığında görev yapan İnsan Kaynakları Danışmanı, vezne memurlarının mola ve çalışma saatlerinin düzenlenmesi konusunda vezne şefini atlayarak doğrudan memurlara yeni bir mesai çizelgesi uygulamaları yönünde talimat vermiştir. Vezne şefi ise danışmanın kendi personeline doğrudan bağlayıcı emir veremeyeceğini, bu konuda sadece üst yönetime tavsiye ve rapor sunabileceğini belirterek duruma itiraz etmiştir.

Buna göre, İnsan Kaynakları Danışmanının organizasyon yapısındaki konumunu ve sahip olduğu "yalnızca tavsiye verme ve uzmanlık bilgisini sunma" esasına dayanan yetki türünü aşağıdakilerden hangisi en iyi ifade eder?

Büyük çaplı bir uluslararası spor organizasyonunun ihalesini almak ve bu organizasyonu yürütmek amacıyla; bağımsız bir etkinlik yönetimi şirketi, bir güvenlik firması, bir teknoloji altyapı sağlayıcısı ve bir halkla ilişkiler ajansı geçici olarak bir araya gelmiştir. Bu işletmeler, kendi yasal ve ekonomik bağımsızlıklarını korurken bilgi iletişim teknolojileri yardımıyla sistemlerini entegre etmiş ve dışarıya karşı tek bir organizasyon gibi hareket etmeye başlamışlardır. Spor organizasyonu tamamlandıktan ve hedef gerçekleştirildikten sonra bu ortaklığın dağılması planlanmaktadır.

Buna göre, bu senaryoda oluşturulan örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Birden fazla karmaşık ve uzun süreli altyapı projesini eşzamanlı olarak yürüten bir inşaat taahhüt işletmesi, her bir proje için özel yöneticiler görevlendirmiştir. İşletme üst yönetimi; mühendis ve teknikerlerin şantiyedeki operasyonel işler için proje yöneticisinden emir almasını, ancak aynı personelin mesleki gelişim, terfi süreçleri ve teknik standartların denetimi açısından merkezdeki kendi uzmanlık departmanlarının yöneticilerine (fonksiyonel yöneticilere) bağlı kalmaya devam etmesini kararlaştırmıştır.

Buna göre, işletmenin benimsediği bu örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ihtisas kurulunda raportör olarak görev yapan Elif Hanım, kendisiyle aynı kıdeme, eğitime ve iş yüküne sahip olan çalışma arkadaşı Murat Bey ile birlikte yoğun bir proje hazırlamıştır. Ancak projenin başarıyla tamamlanmasının ardından, üst yönetim tarafından yalnızca Murat Bey takdir belgesiyle ödüllendirilmiştir. Bu durumu büyük bir haksızlık olarak değerlendiren Elif Hanım, sonraki süreçte kuruma daha geç gelmeye ve işlere yalnızca asgari düzeyde çaba göstermeye başlamıştır.

Yöneltme (yürütme) fonksiyonu kapsamında ele alınan motivasyon kuramlarına göre, Elif Hanım'ın çabasını bilinçli olarak azaltarak tepki göstermesi aşağıdaki yaklaşımlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

Bir kamu kurumunun proje koordinasyon biriminde yönetici olan Sinan Bey, ekibindeki uzman personellerden birinin grup içindeki uyumdan ziyade, kendi başına üstesinden gelebileceği orta derecede riskli görevleri tercih ettiğini gözlemlemiştir. Bu personel, çabalarının sonuçlarına yönelik anında geri bildirim almak istemekte ve problem çözme sorumluluğunu bizzat üstlenmekten büyük keyif almaktadır. Yürütme (yöneltme) sürecinin etkinliğini artırmak isteyen Sinan Bey, bu personeli yeni kurulacak bağımsız bir araştırma masasının tek sorumlusu olarak görevlendirmiştir.

David McClelland'ın Başarı (Öğrenilmiş) İhtiyaçlar Teorisi dikkate alındığında, Sinan Bey'in bu yöneltme kararı personelin ağırlıklı olarak hangi ihtiyacını tatmin etmeye yöneliktir?

Çok uluslu bir dayanıklı tüketim malları üreticisi, kuruluşundan bu yana faaliyetlerini üretim, pazarlama, finans ve insan kaynakları gibi temel uzmanlık alanlarına göre gruplandırarak yürütmüştür. Ancak zamanla işletmenin rekabet ettiği beyaz eşya, tüketici elektroniği ve küçük ev aletleri pazarlarındaki dinamiklerin birbirinden tamamen farklılaştığı görülmüştür. Bu durum karşısında karar alma süreçlerinin yavaşladığını ve rakiplere yanıt vermekte gecikildiğini fark eden üst yönetim, yapısal bir değişime gitmiştir. Yeni organizasyon şemasında "Beyaz Eşya", "Tüketici Elektroniği" ve "Küçük Ev Aletleri" adıyla üç bağımsız ana birim oluşturulmuş ve her birimin kendi bünyesinde bağımsız üretim, pazarlama ve Ar-Ge departmanları kurulmuştur.

Bu vaka senaryosuna göre, işletmenin geçiş yaptığı yeni bölümlendirme sistemi ve bu yapısal değişimin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?