Kamu Giderlerinde Etkinlik ve Maliyet-Fayda Analizi

116 soru

İçişleri Bakanlığı, ülke genelinde "Akıllı Afet Yönetim Sistemleri" kurmak üzere uzun vadeli bir kamu yatırım projesinin maliyet-fayda analizini gerçekleştirmektedir. Analiz sürecinde, projenin ekonomik ömrü boyunca yaratacağı net toplumsal faydaların bugünkü değerinin hesaplanmasında kullanılacak sosyal iskonto oranının ve zaman değerinin tespiti aşamasına gelinmiştir.

Buna göre, kamu yatırımlarında iskonto oranının belirlenmesi ve uygulanması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Sermayenin sosyal fırsat maliyeti yaklaşımı benimsendiğinde, kamu yatırımı için piyasadan çekilen fonların özel sektör yatırımlarında yaratabileceği alternatif getiri oranı dikkate alınır.

Toplumsal zaman tercihi oranının düşük olması, bugünkü tüketim yerine gelecekteki tüketimin tercih edilebildiğini ve gelecek nesillerin refahına daha fazla önem verildiğini gösterir.

Projenin ekonomik ömrü uzadıkça, kullanılan iskonto oranındaki küçük bir artışın, projenin ileri yıllarında elde edilecek faydaların bugünkü değeri üzerindeki düşürücü etkisi daha belirgin hale gelir.

Projenin nakit akımları enflasyon etkisinden arındırılarak sabit (reel) fiyatlarla tahmin edilmişse, bu nakit akımlarını indirgemek için piyasadaki enflasyon beklentisini yansıtan nominal iskonto oranı kullanılmalıdır.

Piyasa faiz oranlarının vergiler, eksik rekabet koşulları ve dışsallıklar gibi piyasa aksaklıklarını içermesi nedeniyle, kamu projelerinin değerlendirilmesinde piyasa faizi yerine gölge fiyat niteliğindeki sosyal iskonto oranı tercih edilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Projenin nakit akımları enflasyon etkisinden arındırılarak sabit (reel) fiyatlarla tahmin edilmişse, bu nakit akımlarını indirgemek için piyasadaki enflasyon beklentisini yansıtan nominal iskonto oranı kullanılmalıdır.

Cevap

Projenin nakit akımları sabit (reel) fiyatlarla tahmin edilmişse, enflasyon beklentisini içeren nominal iskonto oranının kullanılması gerektiğini belirten ifade yanlıştır.

Maliyet-fayda analizinde net bugünkü değer hesaplanırken uyulması gereken temel bir matematiksel kural vardır: 'Tutarlılık ilkesi'. Eğer bir projenin gelecekteki fayda ve maliyetleri enflasyon etkisinden arındırılmış (satın alma gücü sabitlenmiş, reel) rakamlarla ifade ediliyorsa, bu akımları bugüne indirgemek için kullanılacak iskonto oranının da enflasyondan arındırılmış 'reel iskonto oranı' olması zorunludur. Nakit akımlarının reel, iskonto oranının ise nominal (enflasyonu içeren) alınması durumunda, iskonto formülünün paydasındaki oran enflasyon kadar fazladan şişmiş olur ve projenin net bugünkü değeri suni olarak çok düşük çıkar.

Adım Adım Çözüm

İskonto oranının tanımını ve maliyet-fayda analizindeki işlevini hatırlamak

İskonto oranı, gelecekteki nakit akımlarını (fayda ve maliyetleri) bugünkü değere indirgemek için kullanılan orandır.

Zamanın bir değeri vardır ve farklı yıllardaki nakit akımları ancak bugünkü değere çekilerek karşılaştırılabilir.

Enflasyonun nakit akımları ve iskonto oranı üzerindeki etkisini değerlendirmek

Nakit akımları enflasyondan arındırılmış (sabit/reel fiyatlı) veya enflasyonu içeren (cari/nominal fiyatlı) şekilde belirlenebilir. Aynı durum iskonto oranı için de geçerlidir.

Maliyet ve fayda tahminlerinin gerçeği yansıtması için enflasyon faktörü analize doğru şekilde dâhil edilmelidir.

Reel ve nominal değişkenler arasındaki tutarlılık kuralını uygulamak

Matematiksel tutarlılık kuralına göre; reel nakit akımları reel iskonto oranıyla, nominal nakit akımları ise nominal iskonto oranıyla indirgenmelidir.

Eğer reel nakit akımları nominal iskonto oranıyla indirgenirse, paydadaki faiz oranının içinde enflasyon bulunacağından, projenin net bugünkü değeri olduğundan çok daha düşük ve hatalı çıkar.

Anahtar Kavram

İskonto İşleminde Reel ve Nominal Değişken Tutarlılığı

Soru 82Soru →

Bir kamu idaresi, sağlık hizmetlerini modernize etmek amacıyla yurt dışından yüksek teknolojili tıbbi cihaz ithal etmeyi planlamaktadır. Ülkede uygulanan döviz kontrol rejimleri nedeniyle resmi döviz kuru, serbest piyasadaki denge kurunun oldukça altında (aşırı değerli yerli para) seyretmektedir. Bu yatırım projesinin toplumsal maliyet-fayda analizi (MFA) yapılırken, ithal edilecek cihazların gerçek ekonomik maliyetini belirlemek için aşağıdakilerden hangisi uygulanmalıdır?

Cihazların maliyeti, kamu bütçesinden çıkacak gerçek nakdi yansıtması bakımından resmi döviz kuru üzerinden hesaplanmalıdır.

Resmi kur ile denge kuru arasındaki farkı ve dövizin kıtlık değerini yansıtmak amacıyla cihazların maliyeti gölge döviz kuru üzerinden değerlendirilmelidir.

Tıbbi cihazlar sosyal bir mal niteliğinde olduğu için analize maliyet olarak değil, doğrudan toplumsal fayda olarak dahil edilmelidir.

Cihazların ithalatı sırasında ödenen gümrük vergileri ve fonlar, toplumsal bir maliyet artışı olarak kabul edilip piyasa fiyatına eklenmelidir.

Döviz kuru belirsizliğini ortadan kaldırmak için cihazların maliyeti, projenin yürütüldüğü yılın tüketici fiyat endeksiyle (TÜFE) deflate edilerek sabitlenmelidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Resmi kur ile denge kuru arasındaki farkı ve dövizin kıtlık değerini yansıtmak amacıyla cihazların maliyeti gölge döviz kuru üzerinden değerlendirilmelidir.

Cevap

Resmi kur ile denge kuru arasındaki farkı ve dövizin kıtlık değerini yansıtmak amacıyla cihazların maliyeti gölge döviz kuru üzerinden değerlendirilmelidir.

Toplumsal maliyet-fayda analizinde, eğer piyasa fiyatları (bu örnekte resmi döviz kuru) kaynakların gerçek kıtlığını veya fırsat maliyetini yansıtmıyorsa, bu değerlerin gölge fiyatlarla düzeltilmesi gerekir. Yerli paranın aşırı değerli olduğu durumlarda döviz kıt bir kaynaktır ve resmi kur maliyeti olduğundan düşük gösterir; bu nedenle gölge döviz kuru kullanımı zorunludur.

Adım Adım Çözüm

Piyasa aksaklığının tespiti

Resmi döviz kurunun, dövizin gerçek kıtlık değerini yansıtmadığı (aşırı değerli yerli para durumu) belirlenmiştir.

Maliyet-fayda analizinde temel amaç, projenin toplum için yarattığı gerçek kaynak değişimini ölçmektir.

Gölge fiyat kavramının uygulanması

Piyasa fiyatlarının (resmi kurun) yanıltıcı olduğu bu durumda 'Gölge Fiyat' (Shadow Price) yaklaşımına başvurulur.

Gölge fiyatlar, piyasa fiyatlarının sosyal fırsat maliyetinden saptığı durumlarda gerçek değeri temsil eder.

Gölge döviz kurunun belirlenmesi

İthal girdilerin maliyeti, resmi kur yerine dövizin denge değerini yansıtan gölge döviz kuru ile hesaplanır.

Bu sayede toplumun kıt döviz kaynaklarını bu projeye tahsis etmesinin gerçek maliyeti analiz edilmiş olur.

Anahtar Kavram

Gölge Fiyat (Shadow Price), piyasa fiyatlarının piyasa aksaklıkları (tekel, vergi, işsizlik, kur kontrolü vb.) nedeniyle sosyal fırsat maliyetini yansıtmadığı durumlarda kullanılan düzeltilmiş fiyatlardır.

İpuçları

Resmi rakamlar her zaman kaynakların gerçek değerini yansıtır mı?

Kurun yapay olarak düşük tutulması, ithal edilen bir ürünün toplum için 'ucuz' olduğu anlamına mı gelir?

Piyasa fiyatlarının sosyal fırsat maliyetinden saptığı durumlarda kullanılan kavrama odaklanın.

Daha Fazla Pratik

İşsizliğin olduğu bir bölgedeki kamu projesinde 'Gölge Ücret' (Shadow Wage) hesaplamasını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 83Soru →

Adalet Bakanlığı, yargılama süreçlerini hızlandırmak ve fiziksel ulaşım maliyetlerini azaltmak amacıyla "Yurt Geneli e-Duruşma Altyapı Ağı" projesini değerlendirmektedir.

Projenin ilk yatırım maliyeti (0. yıl) $4.000.000 \text{ TL}$ olarak belirlenmiştir.
Projenin uygulanmasıyla sağlanacak net sosyal faydalar (zaman tasarrufu, ulaşım maliyeti azalışı vb.);
- 1. yıl için $2.200.000 \text{ TL}$ ,
- 2. yıl için $3.388.000 \text{ TL}$
olarak hesaplanmıştır.

Analizde kullanılacak sosyal iskonto oranı $\%10$ olarak kabul edilmektedir.

Buna göre, projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) kaç TL'dir ve bu sonuca göre yatırım kararı ne yönde olmalıdır?

+800.000 \text{ TL}

; proje kabul edilmelidir.

+800.000 \text{ TL}

; proje reddedilmelidir.

+1.588.000 \text{ TL}

; proje kabul edilmelidir.

+1.080.000 \text{ TL}

; proje kabul edilmelidir.

-800.000 \text{ TL}

; proje kabul edilmelidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $+800.000 \text{ TL}$ ; proje kabul edilmelidir.

Cevap

Projenin Net Bugünkü Değeri

+800.000 \text{ TL}

olarak hesaplanır ve bu değer sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

Doğru yanıtta, 1. yılın faydası

(1,10)^1

ile, 2. yılın faydası ise

(1,10)^2

ile iskonto edilerek faydaların bugünkü değeri toplamı

4.800.000 \text{ TL}

bulunmuştur. Bu değerden

4.000.000 \text{ TL}

tutarındaki ilk yatırım maliyeti çıkarıldığında

+800.000 \text{ TL}

Net Bugünkü Değere (NBD) ulaşılır. NBD pozitif olduğu için (sıfırdan büyük), proje toplum için net bir refah artışı sağlamaktadır ve kabul edilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1. yılın net sosyal faydasının bugünkü değerini hesapla.

PV_1 = \frac{2.200.000}{(1 + 0,10)^1} = \frac{2.200.000}{1,10} = 2.000.000 \text{ TL}

Gelecekte elde edilecek faydanın bugünkü satın alma gücünü bulmak için 1 yıllık iskonto işlemi yapılır.

2. yılın net sosyal faydasının bugünkü değerini hesapla.

PV_2 = \frac{3.388.000}{(1 + 0,10)^2} = \frac{3.388.000}{1,21} = 2.800.000 \text{ TL}

İkinci yıldaki faydanın bugünkü değerini bulmak için 2 yıllık (kare) iskonto faktörü kullanılır.

Projenin toplam Net Bugünkü Değerini (NBD) hesapla.

NBD = (PV_1 + PV_2) - I_0 = (2.000.000 + 2.800.000) - 4.000.000 = +800.000 \text{ TL}

NBD, gelecekteki faydaların bugünkü değerleri toplamından, ilk yatırım maliyetinin çıkarılmasıyla elde edilir.

NBD sonucuna göre yatırım kararını ver.

NBD > 0

olduğu için "proje kabul edilmelidir" kararı verilir.

Maliyet-Fayda Analizinde refah artışı sağlayan (NBD'si pozitif olan) kamu projeleri toplumsal açıdan verimli kabul edilir.

Anahtar Kavram

Net Bugünkü Değer (NBD) Yöntemi ve Karar Kriteri

Soru 84Soru →

Kırsal kalkınmayı desteklemek amacıyla, geniş tarım arazilerine sahip bir bölgede devlet tarafından 'Kırsal Geniş Bant Fiber Optik Altyapı Projesi' hayata geçirilmektedir. Bu kamu yatırımının maliyet-fayda analizi (MFA) yapılırken, projenin ortaya çıkaracağı çeşitli ekonomik ve sosyal etkilerin doğru bir şekilde sınıflandırılması gerekmektedir.

Buna göre, projenin yarattığı aşağıdaki etkilerden hangisi toplumun net refahında reel (gerçek) bir artış yaratmayan, yalnızca nispi fiyat değişiklikleri yoluyla gruplar arası gelir transferine neden olan 'parasal (pecuniary) fayda' niteliğindedir ve mükerrer sayıma yol açmaması için genellikle analize fayda olarak dahil edilmez?

Bölge halkının dijital hizmetlere erişiminin artmasıyla ortaya çıkan sosyokültürel gelişim ve fırsat eşitliği

Akıllı tarım teknolojilerinin kullanılmaya başlanması sayesinde toplam tarımsal üretim miktarında sağlanan artış

İnternet hizmetine abone olamayan dar gelirli hanelere devlet tarafından yapılacak düzenli fatura yardımları

Altyapının tamamlanmasıyla birlikte bölgedeki tarım arazilerinin piyasa satış değerlerinde ve kira bedellerinde yaşanan yükseliş

Projenin işletme döneminde ağ altyapısının bakımı ve onarımı için her yıl yapılacak periyodik personel harcamaları

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Altyapının tamamlanmasıyla birlikte bölgedeki tarım arazilerinin piyasa satış değerlerinde ve kira bedellerinde yaşanan yükseliş

Cevap

Altyapının tamamlanmasıyla birlikte bölgedeki tarım arazilerinin piyasa satış değerlerinde ve kira bedellerinde yaşanan yükseliş

Parasal (pecuniary) faydalar, bir projenin toplumun fiziki üretim kapasitesinde veya gerçek refahında net bir artış yaratmadan, sadece nispi fiyatlar (rant, kira, ücret) üzerinden belirli gruplar arasında gelir transferine neden olduğu etkilerdir. Bir bölgeye altyapı götürüldüğünde arazilerin değerlenmesi, projenin yarattığı gerçek faydaların (örneğin tarımsal verimlilik artışının) gayrimenkul piyasasına yansımasıdır. Bu değer artışının analize ayrı bir fayda kalemi olarak eklenmesi, aynı faydanın iki kez hesaplanması anlamına gelen çifte sayıma (mükerrer sayım) neden olur.

Adım Adım Çözüm

Proje etkilerini maliyet-fayda analizi kavramlarıyla eşleştirme

Etkilerin gerçek fayda, parasal fayda, cari gider ve transfer harcaması olarak ayrıştırılması sağlanır.

Farklı sınıflandırma sistemlerine (bütçe vs. proje analizi) ait kavramları birbirinden ayırmak için.

Nispi fiyat değişiklikleri ve rant artışlarını tespit etme

Tarım arazilerindeki değer ve kira artışlarının sadece gayrimenkul sahiplerine yönelik bir gelir transferi olduğu belirlenir.

Toplumun fiziksel üretim kapasitesindeki artış ile fiyat hareketlerini birbirinden ayırt etmek için.

Mükerrer sayım riskini değerlendirme

Arazi değerindeki artışın, artan tarımsal verimliliğin piyasadaki yansıması olduğu ve fayda hanesine tekrar yazılamayacağı sonucuna varılır.

Maliyet-fayda analizinde hesaplama tutarlılığını sağlamak için.

Anahtar Kavram

Parasal (Pecuniary) Fayda ve Mükerrer Sayım İkilemi

Soru 85Soru →

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından ülkenin gelişmekte olan bir bölgesinde devasa bir 'Yüksek Teknoloji Üretim Üssü' projesi başlatılmıştır. Projenin uygulanmaya başlamasıyla birlikte bölgede kalifiye mühendislere ve teknik personele olan talep aniden artmış, bu durum bölgedeki diğer özel işletmelerin işgücü maliyetlerini (ödedikleri ücretleri) önemli ölçüde yükseltmiştir. Aynı zamanda, bölgedeki teknik personelin elde ettiği ücret geliri de eş anlı olarak artmıştır.

Maliyet-fayda analizi (MFA) çerçevesinde, ekonomide yeni bir fiziki üretim kapasitesi veya kaynak yaratmayan, yalnızca nispi fiyatlar (ücretler) üzerinden gelir dağılımını değiştiren bu durum aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir ve analize nasıl yansıtılır?

Parasal (Pecuniary) etki olarak değerlendirilir; ekonominin bütününde net bir refah değişimi yaratmayıp yalnızca bir kesimden diğerine gelir transferi sağladığı için toplumsal maliyet-fayda analizine dâhil edilmez.

Soyut (Maddi olmayan) maliyet olarak değerlendirilir; doğrudan piyasada ölçülemediği varsayımıyla gölge fiyat yöntemi uygulanarak projenin toplam maliyetlerine eklenir.

Dolaylı (İkincil) gerçek (reel) maliyet olarak değerlendirilir; özel sektörün katlandığı bu ek yük projenin net bugünkü değerini doğrudan azaltacağı için analize dâhil edilir.

Analitik bütçe sisteminin kuralları gereği ekonomik sınıflandırmada transfer harcaması olarak değerlendirilir; cari harcamalar kaleminde gösterilerek analizde maliyet unsuru sayılır.

Kamu harcamalarının güdüsel farklılığından kaynaklanan bir durum olarak değerlendirilir; kamu sektörünün özel sektör kârlılığını zedeleyici etkisi nedeniyle negatif dışsallık sayılarak analize eklenir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Parasal (Pecuniary) etki olarak değerlendirilir; ekonominin bütününde net bir refah değişimi yaratmayıp yalnızca bir kesimden diğerine gelir transferi sağladığı için toplumsal maliyet-fayda analizine dâhil edilmez.

Cevap

Doğru cevap, bu durumun bir parasal (pecuniary) etki olduğunu ve toplumsal maliyet-fayda analizine dâhil edilmediğini belirten seçenektir.

Maliyet-Fayda Analizinde (MFA) projelerin ortaya çıkardığı etkiler temel olarak 'Gerçek (Reel) Etkiler' ve 'Parasal (Pecuniary) Etkiler' olarak ikiye ayrılır. Gerçek etkiler, ekonominin fiziki üretim olanaklarını ve toplumun net refahını değiştiren etkilerken; parasal etkiler sadece nispi fiyatlar (ücretler, rantlar, girdi fiyatları) düzeyinde ortaya çıkan değişimlerdir. Sorudaki senaryoda, ücretlerin artması işverenler açısından bir maliyet iken, işçiler açısından birebir aynı tutarda bir kazançtır. Bu durum ekonomide yeni bir zenginlik yaratmayan, sadece işverenden işçiye yönelmiş sıfır toplamlı bir 'gelir transferidir'. Toplumsal refahta net bir değişim yaratmadığı ve dâhil edilmesi halinde çifte sayıma (double counting) yol açacağı için parasal etkiler MFA hesaplamalarına katılmaz.

Adım Adım Çözüm

Projenin ekonomide yarattığı etkinin niteliğini tanımlamak.

Proje sebebiyle işgücü talebi artmış ve ücretler yükselmiştir. Bu durum fiziki olarak yeni bir kaynak yaratmamış veya yok etmemiştir; sadece var olan bir kaynağın (işgücünün) piyasa fiyatını değiştirmiştir.

Maliyet-Fayda Analizinde (MFA) etkilerin reel (gerçek) mi yoksa parasal (pecuniary) mı olduğunun ayrımını yapmak temel bir zorunluluktur.

Fiyat değişiminin (ücret artışının) toplumsal refaha net etkisini hesaplamak.

Ücretlerin artması özel sektör işletmeleri için bir maliyet artışı (kayıp) iken, aynı artış işçiler için birebir eşit miktarda bir gelir artışı (kazanç) ifade eder. Toplam refah değişimi sıfırdır (-100 Birim Maliyet + 100 Birim Gelir = 0).

Toplumsal maliyet-fayda analizi, sadece bir gruptan diğerine yapılan gelir transferlerini değil, ekonominin bütünündeki net refah değişimlerini ölçmeyi hedefler.

Elde edilen veriyi MFA metodolojisine yerleştirmek.

Sıfır toplamlı bir transfer olan ve nispi fiyat değişimlerinden kaynaklanan bu durum literatürde 'Parasal (Pecuniary) Etkiler' olarak adlandırılır ve çifte sayım (double counting) hatasına düşmemek için analize dâhil edilmez.

Sadece ekonominin gerçek üretim kapasitesini değiştiren 'gerçek (reel) etkiler' maliyet-fayda analizinin konusunu oluşturur.

Anahtar Kavram

Parasal (Pecuniary) Etkiler ve Reel Etkiler Ayrımı

Soru 86Soru →

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun temel ilkeleri çerçevesinde, kamu kaynaklarının kullanımında performansın ölçülmesi amacıyla 3E (Tutumluluk, Etkinlik, Etkililik) prensipleri esas alınmaktadır. Bir yerel yönetimin yürüttüğü "Sokak Hayvanları Rehabilitasyon Projesi" kapsamında; operasyonlar için gerekli tıbbi sarf malzemeleri piyasa rayiç bedellerinin altında bir maliyetle temin edilmiş, mevcut veteriner hekim kadrosu ve teknik imkânlarla günlük kısırlaştırma kapasitesi %30 oranında artırılmış ve projenin sonunda bölgedeki zoonoz hastalık vakalarında hedeflenen %40'lık azalma gerçekleşmiştir.

Bu projede yer alan "mevcut veteriner kadrosu ve teknik imkânlar (girdi) ile günlük operasyon kapasitesindeki artış (çıktı) arasındaki rasyonel ilişki" aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?

Tutumluluk

Etkinlik

Etkililik

Stratejik Planlama

Maliyet-Fayda Analizi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Etkinlik

Cevap

Girdi ile çıktı arasındaki rasyonel ilişkiyi ifade eden kavram 'Etkinlik' olarak tanımlanır.

Kamu maliyesinde etkinlik (efficiency), belirli bir çıktı düzeyini en az girdiyle elde etmek veya belirli bir girdi düzeyiyle en yüksek çıktıyı üretmek arasındaki rasyonel ilişkiyi temsil eder. Senaryoda veteriner kadrosu girdisini kullanarak operasyon sayısının (çıktı) artırılması doğrudan teknik etkinliği ifade eder.

Adım Adım Çözüm

Senaryodaki 3E bileşenlerini ayrıştırın.

Girdi: Veteriner kadrosu/ekipman. Çıktı: Kısırlaştırma/Operasyon sayısı. Sonuç (Outcome): Hastalık vakalarının azalması.

Soruda hangi aşamalar arasındaki ilişkinin sorulduğunu netleştirmek gerekir.

İlişkinin türünü belirleyin.

Soru, mevcut kadro (girdi) ile elde edilen operasyon artışı (çıktı) arasındaki ilişkiyi sorgulamaktadır.

Girdi-çıktı odaklı rasyonellik 'Efficiency' (Etkinlik) kavramına karşılık gelir.

Diğer kavramlarla karşılaştırarak doğruluğu teyit edin.

Malzemelerin ucuza alınması 'Tutumluluk', hastalıkların azalması ise 'Etkililik' kapsamındadır. Artış oranı ise teknik bir etkinlik göstergesidir.

3E kavramları arasındaki farklar kamu maliyesi sınavlarında en sık karıştırılan noktalardır.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinde 3E Prensipleri

Daha Fazla Pratik

Etkililik ve Tutumluluk arasındaki farkı pekiştirmek için 5018 sayılı Kanun'da yer alan 'Performans Bilgi Sistemi' başlığını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 87Soru →

Kamu yatırım projelerinin maliyet-fayda analizinde, gelecekte ortaya çıkacak olan fayda ve maliyetlerin bugünkü değerine ulaşmak amacıyla kullanılan iskonto oranı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İskonto oranındaki bir artış, gelecekteki faydaların bugünkü değerinin azalmasına neden olur.

İskonto oranı yükseldikçe, uzun vadeli yatırım projelerinin net bugünkü değeri artar.

Kamu projelerinde iskonto oranı belirlenirken sadece özel sektördeki kâr marjları esas alınır.

İskonto işlemi, zamanın değerini dikkate almadan gelecek yıllardaki nominal tutarların doğrudan toplanmasını sağlar.

İskonto oranı ile gelecekteki faydaların bugünkü değeri arasında doğru orantılı bir ilişki bulunmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İskonto oranındaki bir artış, gelecekteki faydaların bugünkü değerinin azalmasına neden olur.

Cevap

İskonto oranındaki bir artış, gelecekteki faydaların bugünkü değerinin azalmasına neden olur.

İskonto oranı, gelecekteki nakit akışlarının paranın zaman maliyeti üzerinden bugüne indirgenmesinde kullanılan katsayıdır. Matematiksel olarak iskonto oranı (

i

) arttıkça, gelecekte beklenen bir tutarın bugünkü karşılığı (

PV

) azalır. Bu durum, toplumun veya karar vericilerin bugünkü tüketime, gelecekteki tüketime göre daha fazla önem verdiğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

İskonto formülünün incelenmesi

PV = \frac{FV}{(1+i)^n}

Bugünkü değeri (

PV

) bulmak için gelecekteki değer (

FV

), iskonto oranı (

i

) ve zaman (

n

) parametrelerine bölünmelidir.

Değişkenler arası ilişkinin analizi

i \uparrow \Rightarrow PV \downarrow

Matematiksel olarak paydada yer alan iskonto oranı (

i

) arttığında, kesrin toplam değeri yani bugünkü değer azalmaktadır.

Ekonomik yorumun yapılması

Ters yönlü ilişki

Yüksek iskonto oranı, gelecekteki paranın bugüne göre daha az değerli kabul edildiğini ve zamanın maliyetinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kavram

İskonto Oranı ve Bugünkü Değer Arasındaki Ters İlişki

Soru 88Soru →

Tarım ve Orman Bakanlığı, 15 yıl sürecek büyük ölçekli bir ağaçlandırma projesinin maliyet-fayda analizini yürütmektedir. Projenin yıllık net sosyal faydaları, enflasyon etkisinden arındırılmış "sabit fiyatlarla" (reel değerler) yıllık $250.000$ TL olarak tahmin edilmiştir. Cari piyasa koşullarında nominal sosyal iskonto oranı $\%26,5$ ve beklenen yıllık enflasyon oranı $\%15$ olarak belirlenmiştir.

Bu projenin ekonomik değerlendirilmesinde tutarlılık ilkesi ve zamanın değeri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Projenin faydaları sabit fiyatlarla hesaplandığı için %26,5 oranındaki nominal iskonto oranının doğrudan kullanılması, hesaplama tutarlılığı açısından zorunludur.

Nominal iskonto oranı ile enflasyon oranı arasındaki %11,5'lik (26,5 - 15) basit fark, analizde kullanılması gereken tam ve kesin reel iskonto oranını verir.

Analizde kullanılması gereken reel iskonto oranı %10 olup, bu oran üzerinden yapılacak hesaplama, nominal iskonto oranı kullanımına kıyasla projenin Net Bugünkü Değerini (NBD) daha düşük gösterecektir.

Eğer projenin fayda akımları her yıl beklenen enflasyon oranında artırılarak "cari fiyatlarla" (nominal) ifade edilseydi, %26,5 oranındaki nominal iskonto oranının kullanılması yöntem olarak doğru olurdu.

İskonto oranının belirlenmesinde "toplumsal zaman tercihi" yaklaşımı yerine "sermayenin toplumsal fırsat maliyeti" yaklaşımının tercih edilmesi, iskonto oranını genellikle aşağı çeker.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Eğer projenin fayda akımları her yıl beklenen enflasyon oranında artırılarak "cari fiyatlarla" (nominal) ifade edilseydi, %26,5 oranındaki nominal iskonto oranının kullanılması yöntem olarak doğru olurdu.

Cevap

Eğer projenin fayda akımları her yıl beklenen enflasyon oranında artırılarak 'cari fiyatlarla' (nominal) ifade edilseydi, %26,5 oranındaki nominal iskonto oranının kullanılması yöntem olarak doğru olurdu.

Maliyet-fayda analizinde temel kural, nakit akışları ile iskonto oranının uyumlu olmasıdır. Eğer fayda ve maliyetler enflasyon dahil (nominal/cari fiyat) hesaplanmışsa, iskonto oranı da nominal olmalıdır. Bu durumda, her iki taraftaki enflasyon etkisi birbirini nötralize ederek doğru bugünkü değere ulaşılmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

Tutarlılık ilkesini belirle

Nakit akışları ile iskonto oranı aynı türden (her ikisi de reel veya her ikisi de nominal) olmalıdır.

Enflasyonun etkisini doğru hesaplamak ve bugünkü değeri saptırmamak için bu zorunludur.

Fisher Denklemi ile reel iskonto oranını hesapla

r = \frac{1 + i}{1 + \pi} - 1 \Rightarrow r = \frac{1,265}{1,15} - 1 = 1,1 - 1 = 0,10

(%10).

Nominal oranın içindeki enflasyon beklentisini arındırarak net reel getiri oranını bulmak gerekir.

İskonto oranı ve NBD ilişkisini değerlendir

İskonto oranı azaldıkça NBD artar; nominal oran (%26,5) yerine reel oran (%10) kullanıldığında proje daha kârlı görünür.

Zaman tercihi gereği, daha düşük iskonto oranı gelecekteki değerlere bugünden daha fazla ağırlık verir.

Alternatif (nominal) yöntemi doğrula

Eğer nakit akışları nominal ise nominal iskonto oranı (%26,5) kullanılır.

Nakit akışının içindeki enflasyon artışı, paydadaki nominal oran içindeki enflasyon beklentisi ile birbirini dengeler.

Anahtar Kavram

İskonto Oranında Tutarlılık ve Fisher Denklemi

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 89Soru →

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun temel ilkeleri çerçevesinde, bir kamu kurumunun yürüttüğü "Mesleki Sertifikasyon ve İstihdam Destek" projesine ilişkin performans denetimi raporunda şu bulgulara yer verilmiştir:

I. Proje kapsamında ihtiyaç duyulan eğitim materyallerinin, piyasa fiyat araştırması sonucunda en uygun bedelle ve benzer projelerden %15 daha düşük maliyetle tedarik edildiği,
II. Mevcut uzman personel ve ayrılan bütçe imkânları dahilinde, dönem başında hedeflenen kursiyer sayısının %20 üzerine çıkıldığı,
III. Ancak eğitimlerini başarıyla tamamlayan kursiyerlerin ilgili sektörde istihdam edilme oranının, stratejik planda hedeflenen %60 seviyesinin oldukça altında kaldığı tespit edilmiştir.

Bu bulgulara göre, projenin performans boyutları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak nitelendirilmiştir?

Tutumluluk - Etkinlik - Etkililik

Etkinlik - Tutumluluk - Etkililik

Tutumluluk - Etkililik - Etkinlik

Etkililik - Tutumluluk - Etkinlik

Verimlilik - Etkililik - Tutumluluk

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tutumluluk - Etkinlik - Etkililik

Cevap

Projenin performans boyutları sırasıyla tutumluluk, etkinlik ve etkililik olarak nitelendirilmelidir.

Kamu giderlerinde performans denetimi sürecinde; girdilerin en düşük maliyetle temini 'tutumluluk', girdilerin çıktıya dönüştürülme hızı ve kalitesi 'etkinlik', çıktıların ise önceden belirlenen amaçlara ulaşma derecesi 'etkililik' olarak tanımlanır. Senaryoda sırasıyla düşük maliyet (tutumluluk), yüksek kursiyer çıktısı (etkinlik) ve düşük istihdam oranı (etkililik sorunu) vurgulanmıştır.

Adım Adım Çözüm

I. bulguyu analiz et

Tutumluluk

Girdilerin (eğitim materyalleri) en uygun maliyetle ve piyasa rayicinin altında temin edilmesi, kaynakların 'tutumluluk' (ekonomiklik) ilkesine göre kullanıldığını gösterir.

II. bulguyu analiz et

Etkinlik

Belirli bir girdi (personel ve bütçe) ile planlanandan daha fazla çıktı (kursiyer sayısı) üretilmesi, girdi-çıktı rasyosunun optimize edildiğini yani 'etkinlik' (verimlilik) sağlandığını gösterir.

III. bulguyu analiz et

Etkililik

Çıktıların (sertifikalı kursiyerler) projenin nihai amacı olan istihdam hedefine ne derece ulaştığının ölçülmesi, projenin 'etkililik' düzeyini belirler. Hedefin altında kalınması etkililiğin düşük olduğunu gösterir.

Anahtar Kavram

Performansın 3E Boyutu: Tutumluluk (Girdi maliyeti), Etkinlik (Girdi-Çıktı oranı), Etkililik (Çıktı-Amaç uyumu).

İpuçları

Girdi maliyetlerine odaklanan ilk maddeye dikkat edin.

Girdi ve çıktı (personel/bütçe ve kursiyer sayısı) arasındaki ilişkiyi temsil eden kavramı hatırlayın.

Projenin nihai amacı olan istihdam hedefine ulaşılıp ulaşılamaması 'etkililik' ile ilgilidir.

Daha Fazla Pratik

Performans esaslı bütçeleme sisteminde 'çıktı' (output) ile 'sonuç' (outcome) arasındaki farkı çalışmak bu konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 90Soru →

Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen "Erken Teşhis Hayat Kurtarır" projesi kapsamında, kanser tarama kitleri ihale yoluyla piyasa rayiç bedelinin $\%15$ altında temin edilmiştir. Proje uygulama sürecinde, görevlendirilen her bir laboratuvar teknisyeni başına düşen günlük tarama sayısı, bütçe hazırlık aşamasında öngörülen hedefin $\%20$ üzerine çıkmıştır. Ancak, tarama sonuçlarının takip mekanizmasındaki sistemik aksaklıklar nedeniyle, bölgedeki "geç evre kanser teşhis edilme oranı"nda hedeflenen düşüş sağlanamamıştır.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda yer alan performans esaslı bütçeleme ve denetim ilkeleri çerçevesinde, bu projenin çıktı-sonuç ilişkisi ve kaynak kullanımı hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Proje, girdi maliyetlerinin minimize edilmesi ve birim girdiyle daha fazla çıktı üretilmesi bakımından başarılıdır; ancak hedeflenen sosyal sonuç elde edilemediği için etkililik ilkesi açısından başarısızdır.

Tarama sayısının hedeflenenin üzerine çıkması projenin etkililiğini kanıtlarken, kitlerin ucuza alınması verimlilik ilkesinin temel göstergesidir.

Geç evre teşhis oranının düşmemesi, kaynakların piyasa bedelinin altında alınmasıyla (tutumluluk) açıklanabileceğinden proje verimlilik ilkesine aykırıdır.

5018 sayılı Kanun uyarınca çıktıların (tarama sayısı) hedefleri aşması durumunda, nihai sosyal sonuçların (teşhis oranları) gerçekleşip gerçekleşmemesi performans denetiminin kapsamı dışındadır.

Proje girdi-çıktı rasyosu açısından başarılı (verimli) olsa da, kitlerin piyasa değerinin altında alınması kaliteyi düşürdüğü için tutumluluk ilkesine aykırı bir durum oluşturmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Proje, girdi maliyetlerinin minimize edilmesi ve birim girdiyle daha fazla çıktı üretilmesi bakımından başarılıdır; ancak hedeflenen sosyal sonuç elde edilemediği için etkililik ilkesi açısından başarısızdır.

Cevap

Proje, girdi maliyetlerinin minimize edilmesi (tutumluluk) ve birim girdiyle daha fazla çıktı üretilmesi (verimlilik) bakımından başarılıdır; ancak hedeflenen nihai sosyal sonuç elde edilemediği için etkililik ilkesi açısından başarısızdır.

Doğru değerlendirme, projenin kaynak temini aşamasında tutumlu, üretim sürecinde verimli (etkin) ancak nihai hedefler açısından etkililikten yoksun olduğunu tespit eden ifadedir. Kitlerin rayiç bedelin altında alınması 'Tutumluluk', birim personel başına çıktının artması 'Verimlilik' ve sağlık göstergesindeki hedefe ulaşılamaması 'Etkililik' kavramlarıyla birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

Girdi maliyeti analizini yapınız.

Kitlerin

\%15

ucuza alınması 'Tutumluluk' (Economy) ilkesinin sağlandığını gösterir.

Tutumluluk, girdilerin en uygun maliyetle temin edilmesidir.

Girdi-çıktı rasyosunu değerlendiriniz.

Teknisyen (girdi) başına düşen tarama sayısının (çıktı)

\%20

artması 'Verimlilik/Etkinlik' (Efficiency) ilkesinin sağlandığını gösterir.

Verimlilik, mevcut girdilerle maksimum çıktının elde edilmesidir.

Nihai sonuç ve amaç uyumunu kontrol ediniz.

Geç evre teşhis oranındaki düşüş hedefinin gerçekleşmemesi 'Etkililik' (Effectiveness) ilkesinin sağlanamadığını gösterir.

Etkililik, çıktıların amaçlanan sonuçları ve sosyal etkileri yaratma derecesidir.

Anahtar Kavram

3E İlkeleri: Tutumluluk (Girdi maliyeti), Verimlilik (Girdi-Çıktı rasyosu), Etkililik (Çıktı-Sonuç uyumu).

Soru 91Soru →

Bir kamu kurumu tarafından işsizlikle mücadele kapsamında hayata geçirilen 'Bölgesel Yazılım ve Dijital Dönüşüm Eğitim Projesi'nin sosyal maliyet-fayda analizi (MFA) yapılmaktadır. Bu analiz kapsamında tespit edilen etkilerden hangisi, toplumsal kaynak kullanımında veya refahında net bir artış yaratmayan, yalnızca piyasa fiyatlarındaki değişimler yoluyla bir kesimden diğerine kaynak transferi niteliği taşıyan 'parasal (pecuniary) etki' kategorisinde değerlendirilmelidir?

Eğitim alan bireylerin beşeri sermayelerindeki artışa bağlı olarak elde ettikleri ömür boyu gelir artışı.

Yazılımcı arzındaki artışın piyasada ücretleri düşürmesi sonucu, teknoloji firmalarının işgücü maliyetlerinde sağladığı tasarruf.

Bölgedeki genç işsizliğinin azalmasıyla birlikte asayiş olaylarındaki düşüşün sağladığı kamu güvenliği harcaması tasarrufu.

Katılımcıların eğitim süreci sonunda elde ettikleri özgüven artışı ve toplumsal hayata katılım motivasyonu.

Dijital yetkinliği artan bireylerin bölgedeki diğer sektörlerde tetiklediği teknolojik yenilik ve verimlilik artışları.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazılımcı arzındaki artışın piyasada ücretleri düşürmesi sonucu, teknoloji firmalarının işgücü maliyetlerinde sağladığı tasarruf.

Cevap

Yazılımcı arzındaki artışın piyasada ücretleri düşürmesi sonucu teknoloji firmalarının işgücü maliyetlerinde sağladığı tasarruf, parasal (pecuniary) bir etkidir.

Sosyal maliyet-fayda analizinde, piyasa mekanizması içinde fiyatların değişmesi sonucu oluşan etkiler 'parasal (pecuniary)' olarak adlandırılır. Yazılımcı ücretlerinin düşmesi, işverenler için bir maliyet tasarrufu (fayda) gibi görünse de, bu durum çalışanların gelir kaybıyla birebir dengelenen bir transferdir. Toplum geneli için yeni bir kaynak yaratılmadığından, bu etki analizde bir fayda kalemi olarak yer almaz.

Adım Adım Çözüm

Reel ve parasal etkiler arasındaki farkı tanımlamak.

Reel etkiler toplumsal üretim olanaklarını veya bireysel faydayı değiştirirken; parasal etkiler yalnızca piyasa fiyatlarındaki değişimler nedeniyle refahın kişiler arası dağılımını değiştirir.

Maliyet-fayda analizinde toplumsal refah artışını ölçmek için parasal etkilerin ayıklanması gerekir.

Eğitim projesinin işgücü piyasasına etkisini analiz etmek.

Eğitimle artan işgücü arzı, piyasa denge ücretini aşağı çeker. Bu durum işverenlerin daha az ücret ödemesini (fayda), çalışanların ise daha az ücret almasını (maliyet) sağlar.

Ücret değişimi bir transfer mekanizmasıdır; bir tarafın kazancı diğer tarafın kaybına eşit olduğundan net sosyal refah artışı yaratmaz.

Diğer seçeneklerdeki etkileri sınıflandırmak.

Verimlilik artışı (gelir artışı), kamu harcaması tasarrufu, psikolojik tatmin ve teknolojik yayılma, gerçek kaynak kullanımı veya doğrudan fayda değişimi yaratan reel etkilerdir.

Bu etkiler çifte sayma hatasına yol açmaz ve toplumsal refahın parçasıdır.

Anahtar Kavram

Parasal (Pecuniary) Fayda ve Maliyetler

Daha Fazla Pratik

MFA'da reel etkilerin 'doğrudan' ve 'dolaylı' olarak nasıl ayrıldığını ve gölge fiyat uygulamasının hangi durumlarda gerekli olduğunu incelemek konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 92Soru →

Kamu projelerinin maliyet-fayda analizinde (MFA); projenin piyasa fiyatlarında yol açtığı değişimler nedeniyle ortaya çıkan, toplumsal toplam refah artışı yaratmayan ancak bir kesimden diğerine gelir transferine neden olan etkiler aşağıdakilerden hangisidir?

Parasal (pecuniary) etkiler

Reel (gerçek) etkiler

Maddi olmayan (soyut) etkiler

Dışsal etkiler

Doğrudan (birincil) etkiler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Parasal (pecuniary) etkiler

Cevap

Kamu projelerinde fiyat değişimleri üzerinden gerçekleşen ve toplumsal net refah artışı yaratmayan transferler 'Parasal etkiler' olarak adlandırılır.

Doğru yanıt olan parasal etkiler, projenin piyasa fiyatlarını (örneğin kira bedelleri, ücretler) değiştirmesi sonucunda bir grubun kazançlı çıkarken diğerinin kaybetmesi durumunu tanımlar. Bu durum toplumsal kaynaklarda net bir artış yaratmadığı için maliyet-fayda analizinde bir fayda kalemi olarak hesaplamalara dahil edilmez.

Adım Adım Çözüm

Etkinin kaynağını belirleyin.

Etki, piyasadaki fiyat değişimlerinden kaynaklanmaktadır.

Parasal etkiler piyasa mekanizması ve fiyatlar aracılığıyla ortaya çıkar.

Refah üzerindeki etkisini analiz edin.

Toplumsal düzeyde net bir refah artışı yoktur, sadece gelir transferi söz konusudur.

Bir grubun kazancı diğerinin kaybı olduğu için MFA'da genellikle dikkate alınmazlar.

Kavramsal sınıflandırmayı yapın.

Bu özelliklere sahip etkiler 'Parasal (Pecuniary)' etkilerdir.

MFA literatüründe fiyat kaynaklı transferler bu terimle ifade edilir.

Anahtar Kavram

Parasal (Pecuniary) Fayda ve Maliyetler

Soru 93Soru →

Bir büyükşehir belediyesi, kent içi trafik akışını optimize etmek ve yakıt tasarrufu sağlamak amacıyla "Akıllı Trafik Yönetim Sistemi" projesini hayata geçirmeyi planlamaktadır. Projeye ilişkin 2 yıllık öngörüler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Kalem	T=0 (Yatırım Dönemi)	T=1	T=2
Başlangıç Yatırım Maliyeti	$2.500.000$ TL	-	-
Yıllık Sosyal Fayda	-	$1.650.000$ TL	$1.815.000$ TL
Yıllık Sosyal İşletme Gideri	-	$550.000$ TL	$605.000$ TL

Sosyal iskonto oranının $\%10$ olduğu varsayıldığında; projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) kaç TL'dir ve belediyenin yatırım kararı ne yönde olmalıdır?

+500.000

TL; Proje kabul edilmelidir.

-500.000

TL; Proje reddedilmelidir.

-190.000

TL; Proje reddedilmelidir.

-500.000

TL; Proje kabul edilmelidir.

+2.000.000

TL; Proje kabul edilmelidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $-500.000$ TL; Proje reddedilmelidir.

Cevap

Projenin Net Bugünkü Değeri

-500.000

TL'dir ve yatırım reddedilmelidir.

Doğru analizde, her yılın net sosyal faydası (

1,1

Milyon ve

1,21

Milyon TL) belirlenir ve bunlar

\%10

oranında iskonto edildiğinde toplamda

2

Milyon TL bugünkü fayda değeri elde edilir.

2,5

Milyon TL'lik başlangıç maliyeti bu toplamdan çıkarıldığında sonuç

-500.000

TL olarak bulunur. NBD negatif olduğu için karar kuralı gereği proje reddedilmelidir.

Adım Adım Çözüm

Yıllık net sosyal faydaları hesaplayınız.

1. Yıl:

1.650.000 - 550.000 = 1.100.000

TL; 2. Yıl:

1.815.000 - 605.000 = 1.210.000

NBD analizinde brüt fayda değil, işletme maliyetleri düşülmüş net fayda akımları kullanılır.

Yıllık net faydaları

\%10

iskonto oranı ile bugüne indirgeyiniz.

1. Yıl:

1.100.000 / 1,1^1 = 1.000.000

TL; 2. Yıl:

1.210.000 / 1,1^2 = 1.000.000

Paranın zaman değeri gereği, gelecekteki değerler bugünkü değerlerine dönüştürülmelidir.

Net Bugünkü Değeri (NBD) hesaplayınız.

NBD = (1.000.000 + 1.000.000) - 2.500.000 = -500.000

NBD, faydaların bugünkü değerinden maliyetlerin bugünkü değerinin çıkarılmasıdır.

Karar kuralını uygulayınız.

NBD < 0

olduğu için proje reddedilmelidir.

NBD'nin negatif olması, projenin sosyal maliyetinin sosyal faydasından yüksek olduğunu ifade eder.

Anahtar Kavram

Net Bugünkü Değer (NBD) Analizi ve Karar Kuralı

Daha Fazla Pratik

Farklı iskonto oranları altında NBD'nin nasıl değiştiğini incelemek için 'İç Verim Oranı' konusuna göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 94Soru →

Bir kamu yatırım projesinin $2$ yılın sonunda topluma $1.210$ TL tutarında net sosyal fayda sağlaması öngörülmektedir. Sosyal iskonto oranının yıllık $\%10$ olduğu varsayıldığında, bu projenin sağladığı faydanın bugünkü değeri ( $PV$ ) kaç TL'dir?

1.000

1.100

1.210

900

1.464

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1.000$

Cevap

Sosyal iskonto oranı

\%10

ve süre

2

yıl olduğunda,

1.210

TL'nin bugünkü değeri

1.000

TL'dir.

İskonto işlemi, gelecekteki bir nominal değerin paranın zaman değeri ve sosyal zaman tercihi dikkate alınarak bugünkü karşılığının bulunmasıdır.

1.210

TL'lik tutar, yıllık

\%10

oranla

2

yıl geriye çekildiğinde (

1.210 / 1,21

) tam olarak

1.000

TL sonucunu verir.

Adım Adım Çözüm

Bugünkü değer (

PV

) formülünü belirle.

PV = \frac{FV}{(1 + r)^n}

Gelecekteki bir değerin bugünkü karşılığını bulmak için standart indirgeme formülü kullanılır.

Verilen değerleri (

FV = 1.210

r = 0,10

n = 2

) formülde yerine koy.

PV = \frac{1.210}{(1 + 0,10)^2}

Hesaplamayı gerçekleştirmek için verilerin yerleştirilmesi gerekir.

Paydadaki üslü ifadeyi ve bölme işlemini tamamla.

PV = \frac{1.210}{1,21} = 1.000

1,1^2 = 1,21

olduğu için

1.210

bu değere bölünerek bugünkü değere ulaşılır.

Anahtar Kavram

İskonto Oranı ve Bugünkü Değer İlişkisi

Tahmini Süre:45s

Soru 95Soru →

Devlet Arşivleri Başkanlığı, kritik tarihi belgelerin dijital ortama aktarılması ve yapay zeka destekli bir tasnif sistemi kurulması amacıyla yeni bir yatırım projesini değerlendirmektedir. Projeye ilişkin mali veriler ve öngörülen net sosyal faydalar şu şekildedir:

Kalem	Değer / Oran
Başlangıç Yatırım Maliyeti ( $t=0$ )	$1.800.000\text{ TL}$
1. Yıl Sonu Net Sosyal Fayda ( $t=1$ )	$1.100.000\text{ TL}$
2. Yıl Sonu Net Sosyal Fayda ( $t=2$ )	$1.210.000\text{ TL}$
Sosyal İskonto Oranı ( $i$ )	$\%10$

Bu verilere göre, Net Bugünkü Değer (NBD) yöntemiyle yapılan analiz sonucunda projenin NBD değeri ve yatırım kararı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

+200.000\text{ TL}

; Proje kabul edilmelidir.

+510.000\text{ TL}

; Proje kabul edilmelidir.

-200.000\text{ TL}

; Proje kabul edilmelidir.

+200.000\text{ TL}

; Proje reddedilmelidir.

+510.000\text{ TL}

; Proje sadece mali kâr amacıyla değerlendirilmelidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $+200.000\text{ TL}$ ; Proje kabul edilmelidir.

Cevap

Projenin Net Bugünkü Değeri

+200.000\text{ TL}

'dir ve NBD pozitif olduğu için proje kabul edilmelidir.

Yapılan hesaplamalar sonucunda, birinci ve ikinci yılın sosyal faydalarının bugünkü değerleri toplamı

2.000.000\text{ TL}

olarak bulunmuştur. Bu tutardan

1.800.000\text{ TL}

tutarındaki başlangıç maliyeti çıkarıldığında

+200.000\text{ TL}

pozitif bir NBD elde edilmektedir. Kriter gereği NBD pozitif olduğunda proje kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1. Yıl sonundaki faydanın bugünkü değerini hesapla.

PV_1 = \frac{1.100.000}{(1+0,10)^1} = 1.000.000\text{ TL}

Gelecekteki bir değerin bugünkü değerini bulmak için sosyal iskonto oranı kullanılmalıdır.

2. Yıl sonundaki faydanın bugünkü değerini hesapla.

PV_2 = \frac{1.210.000}{(1+0,10)^2} = \frac{1.210.000}{1,21} = 1.000.000\text{ TL}

İkinci yıl için iskonto faktörü

(1+i)^2

olarak uygulanır.

Toplam bugünkü faydayı hesapla.

1.000.000 + 1.000.000 = 2.000.000\text{ TL}

Tüm dönemlerdeki iskonto edilmiş faydalar toplanarak toplam sosyal fayda bulunur.

Net Bugünkü Değeri (NBD) hesapla.

NBD = 2.000.000 - 1.800.000 = +200.000\text{ TL}

NBD, toplam bugünkü faydadan başlangıç yatırım maliyetinin çıkarılmasıyla bulunur.

Yatırım kararını belirle.

NBD > 0

olduğu için proje kabul edilir.

Net Bugünkü Değer kriterine göre NBD pozitifse proje toplum refahını artıracağı için uygulanmalıdır.

Anahtar Kavram

Net Bugünkü Değer (NBD) Analizi

Daha Fazla Pratik

İskonto oranındaki bir artışın NBD üzerindeki etkisini ve iç verim oranı (İVO) ile ilişkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 96Soru →

Bir kamu yatırım projesinin maliyet-fayda analizi sürecinde, projenin uygulanmasıyla toplumdaki bir grubun refahı artarken başka bir grubun refahının azaldığı öngörülmektedir. Bu durumda, projeden kazançlı çıkanların elde ettikleri toplam faydanın, zarar görenlerin kayıplarını teorik olarak telafi edebilecek düzeyde olması koşuluyla projenin toplumsal refahı artırdığını kabul eden refah kriteri aşağıdakilerden hangisidir?

Pareto Kriteri

Kaldor-Hicks Kriteri

Scitovsky Kriteri

Little Kriteri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kaldor-Hicks Kriteri

Cevap

Kazançlı çıkanların zarar görenlerin kayıplarını teorik olarak telafi edebileceği (potansiyel tazminat) ilkesine dayanan Kaldor-Hicks kriteridir.

Doğru yanıt olan seçenek, 'potansiyel tazminat testi' olarak da bilinen Kaldor-Hicks kriteridir. Bu kritere göre, bir politika değişikliği sonucunda kazananların kazançları, kaybedenlerin kayıplarını karşılamaya yetiyorsa (fiilen ödeme yapılması gerekmez), o değişim toplumsal refahı artırmış sayılır.

Adım Adım Çözüm

Senaryodaki kazananlar ve kaybedenler arasındaki ilişkiyi analiz etme.

Projenin bir grubu iyileştirirken diğerini kötüleştirdiği saptanmıştır (Pareto iyileşmesi değildir).

Pareto kriterinin uygulanabilmesi için kimsenin refahının azalmaması gerekir.

Tazminat ilkesinin niteliğini değerlendirme.

Faydanın maliyeti teorik olarak karşılaması 'potansiyel tazminat' ilkesini işaret eder.

Kaldor-Hicks kriteri, fiili ödeme şartı aramaksızın toplam faydanın toplam maliyetten büyük olmasını yeterli görür.

Anahtar Kavram

Tazminat İlkesi ve Kaldor-Hicks Kriteri

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 97Soru →

Bir kamu otoritesi tarafından yürütülmesi planlanan bölgesel ulaşım altyapısı projesinin maliyet-fayda analizi sürecinde şu teknik bulgulara ulaşılmıştır:

- Proje hayata geçirildiğinde $X$ toplumsal kesiminin refah düzeyi yükselirken, $Y$ kesiminin refah düzeyi gerilemektedir.
- Yapılan hesaplamalarda, $X$ kesiminin projeden elde edeceği toplam kazancın, $Y$ kesiminin uğrayacağı toplam zararı teorik olarak tazmin etmeye (compensation) yettiği saptanmıştır.
- Ancak analiz derinleştirildiğinde, $Y$ kesiminin mevcut durumun (proje öncesi halin) korunması için $X$ kesimine teklif edebileceği potansiyel tazminat miktarının, $X$ kesiminin projeden beklediği net faydadan daha büyük olduğu ve bu durumun bir 'tersine dönüş' (reversal) riski taşıdığı tespit edilmiştir.

Buna göre, projenin toplumsal refahı artırdığının kabul edilebilmesi için hem potansiyel tazminatın mümkün olmasını hem de tersine dönüş testinin aşılmasını öngören refah kriteri aşağıdakilerden hangisidir?

Scitovsky Kriteri

Kaldor-Hicks Kriteri

Pareto Kriteri

Pigou Refah Kriteri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Scitovsky Kriteri

Cevap

Scitovsky Kriteri, bir projenin refah artırıcı sayılabilmesi için hem kazananların kaybedenleri tazmin edebilmesini hem de kaybedenlerin kazananları eski durumda kalmaya ikna edememesini gerektirir.

Doğru yanıt olan kriter, literatürde 'Çifte Kriter' olarak da adlandırılan Scitovsky yaklaşımıdır. Bu yaklaşıma göre bir politika değişikliği; hem Kaldor-Hicks kriterine göre bir iyileşme sağlamalı (kazananların kaybedenleri tazmin edebilmesi) hem de kaybedenlerin mevcut durumu korumak adına kazananları rüşvet yoluyla ikna edememesi (tersine dönüş testinin başarısız olması) durumunda refahı artırıyor kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

Projenin taraflar üzerindeki etkilerini analiz et.

X

grubu kazanmakta,

Y

grubu kaybetmektedir. Bu durum Pareto kriterinin doğrudan ihlal edildiğini gösterir.

Pareto iyileştirmesi için kimsenin zarar görmemesi gerekir.

Tazminat ilkesini (Kaldor-Hicks) kontrol et.

X

grubu

Y

'nin zararını karşılayabilmektedir. Bu, Kaldor-Hicks kriterinin sağlandığı anlamına gelir.

Kaldor-Hicks, toplam faydanın toplam maliyetten büyük olması durumunda potansiyel tazmini yeterli bulur.

Tersine dönüş testini (Reversal Test) değerlendir.

Y

grubunun projeyi engellemek için teklif edeceği bedelin,

X

'in kazancından büyük olması 'Scitovsky Paradoksu'na yol açar.

Scitovsky kriteri, sadece tazminin mümkün olmasını değil, aynı zamanda bu sürecin mantıksal bir döngüye (tersine dönüşe) girmemesini şart koşar.

Anahtar Kavram

Scitovsky Çifte Kriteri ve Tersine Dönüş Testi

Alternatif Yöntem

Grafiksel analizde, Fayda İmkanları Eğrisi üzerinde iki farklı durum (

A

B

noktaları) arasındaki geçişte eğrilerin kesişmesi durumu Scitovsky Paradoksu'nu temsil eder.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 98Soru →

Kamu yatırım projelerinin maliyet-fayda analizi sürecinde, projenin uygulanacağı bölgede ciddi boyutta yapısal işsizlik bulunması durumunda, projede istihdam edilecek işgücü için piyasa ücret düzeyi yerine "gölge ücret" (shadow wage) kullanılması önerilmektedir. Bu yaklaşımın temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

İşgücünün toplumsal fırsat maliyetinin, piyasadaki nominal ücret düzeyinden daha düşük olması

Kamu harcamalarının temel amacının finansal kar elde etmek yerine özel sektör yatırımlarını ikame etmek olması

Piyasa fiyatlarının tam rekabet şartları altında her durumda toplumsal refahı maksimize ettiğinin varsayılması

İşsizliğin olduğu bölgelerde kamu harcamalarının her zaman enflasyonist bir baskı yaratacağı beklentisi

Maliyet-fayda analizinde sadece projenin doğrudan ve maddi (elle tutulur) maliyetlerinin dikkate alınmak istenmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşgücünün toplumsal fırsat maliyetinin, piyasadaki nominal ücret düzeyinden daha düşük olması

Cevap

İşgücünün toplumsal fırsat maliyetinin piyasadaki nominal ücret düzeyinden daha düşük olması gölge ücret kullanılmasının temel gerekçesidir.

Gölge fiyat, piyasa fiyatlarının kaynakların gerçek kıtlığını veya toplumsal değerini yansıtmadığı durumlarda kullanılan düzeltilmiş fiyatlardır. Yapısal işsizliğin olduğu bir ortamda, bir işçiyi işe almanın toplumsal maliyeti (vazgeçilen alternatif üretim), o işçiye ödenen piyasa ücretinden daha düşüktür. Bu nedenle analizde daha düşük olan fırsat maliyetini temsil eden gölge ücret kullanılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

Piyasa aksaklığının (yapısal işsizlik) analiz edilmesi

Bölgede işsizlik olduğu için işgücünün piyasa ücreti (

PÜ

), denge ücretinin üzerindedir.

Asgari ücret, sendikalar veya piyasa katılıkları ücretlerin aşağı inmesini engeller.

Toplumsal fırsat maliyetinin belirlenmesi

Bir işsizin projede istihdam edilmesinin topluma maliyeti, o kişinin vazgeçtiği üretimdir.

Kişi zaten işsiz olduğu için vazgeçilen üretim düzeyi çok düşüktür.

Gölge fiyatın saptanması

Gölge Ücret (

GÜ

) < Piyasa Ücreti (

PÜ

) olarak belirlenmelidir.

Gerçek toplumsal maliyet piyasa fiyatından düşük olduğu için yatırım kararı bu düşük maliyet üzerinden verilmelidir.

Anahtar Kavram

Fırsat Maliyeti ve Piyasa Aksaklıkları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 99Soru →

Kamu yatırım projelerinin toplumsal maliyet-fayda analizinde ( $MFA$ ) fayda ve maliyetlerin sınıflandırılması büyük önem taşımaktadır. Analiz sürecinde piyasa fiyatları üzerinden doğrudan parasal bir değer takdir edilemeyen, ancak bireylerin refah düzeyini artıran unsurlar "soyut (ölçülemeyen) faydalar" olarak tanımlanır.

Buna göre, bir "Tarihi Kent Meydanı Restorasyon Projesi"nin sosyal maliyet-fayda analizinde aşağıdakilerden hangisi soyut fayda (intangible benefit) kapsamında değerlendirilir?

Restorasyon çalışmalarında kullanılan yapı malzemelerinin piyasa bedelleri

Meydan çevresindeki taşınmazların kira ve satış değerlerinde meydana gelen artışlar

Tarihi dokunun korunmasının vatandaşlarda uyandırdığı kültürel aidiyet ve estetik memnuniyet

Restorasyon sürecinde görev alan mimar ve işçilere ödenen toplam ücretler

Meydanın turizme açılmasıyla elde edilen yıllık toplam giriş ücreti gelirleri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarihi dokunun korunmasının vatandaşlarda uyandırdığı kültürel aidiyet ve estetik memnuniyet

Cevap

Tarihi dokunun korunmasının vatandaşlarda uyandırdığı kültürel aidiyet ve estetik memnuniyet

Doğru yanıt olan kültürel aidiyet ve estetik memnuniyet ifadesi, maliyet-fayda analizinde piyasa fiyatları üzerinden doğrudan değer biçilemeyen ancak toplumsal refahı artıran etkileri temsil eder. Bu tür etkiler 'soyut (intangible)' olarak sınıflandırılır ve analizde özel yöntemlerle (gölge fiyatlar, beyan edilen tercihler vb.) dikkate alınmaya çalışılır.

Adım Adım Çözüm

Kavram Tanımlama

Soyut (intangible) faydalar, piyasa fiyatı olmayan ve paraca ölçülmesi zor olan etkilerdir.

Soruda istenen sınıflandırma kriterini belirlemek için soyut fayda tanımını netleştirmek gerekir.

Seçeneklerin Analizi

Malzeme bedelleri, personel ücretleri ve giriş ücretleri somuttur; kira artışları ise parasaldır.

Parasal (pecuniary) ve somut (tangible) etkileri eleyerek soyut etkileri ayırt etmek gerekir.

Sonuçlandırma

Estetik ve kültürel değerler soyut fayda sınıfına girer.

Psikolojik ve kültürel etkiler doğrudan parayla ölçülemediği için soyut fayda olarak kabul edilir.

Anahtar Kavram

Maliyet-Fayda Analizinde Somut ve Soyut Fayda Ayrımı

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 100Soru →

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde, kamu idarelerinin faaliyetleri değerlendirilirken kullanılan; belirli bir çıktı düzeyine en az girdiyle ulaşılmasını veya belirli bir girdi ile en yüksek çıktı düzeyinin elde edilmesini ifade eden performans kriteri aşağıdakilerden hangisidir?

Tutumluluk

Verimlilik

Etkililik

Yerindelik

Saydamlık

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Verimlilik

Cevap

Kamu kaynaklarının kullanımında girdi ile çıktı arasındaki teknik ilişkiyi ifade eden kavram Verimlilik (Efficiency) kriteridir.

Doğru yanıt olan seçenek, kamu kaynaklarının kullanımında 'girdi-çıktı' ilişkisini temel alan Verimlilik kavramını tanımlamaktadır. Verimlilik, teknik olarak üretim sürecinin başarısını ölçer ve birim girdi başına düşen çıktı miktarını maksimize etmeyi hedefler.

Adım Adım Çözüm

Soruda verilen tanımı analiz et.

Tanım, 'en az girdi ile en çok çıktı' veya 'belirli bir çıktı için en az girdi' vurgusu yapmaktadır.

Bu vurgu, teknik bir rasyo (oran) olan girdi-çıktı ilişkisine işaret eder.

3E kavramlarını (Tutumluluk, Verimlilik, Etkililik) karşılaştır.

Tutumluluk girdi maliyetiyle, Etkililik hedefe ulaşmayla, Verimlilik ise girdi-çıktı oranıyla ilgilidir.

Performans denetiminde her bir kavramın odak noktası farklıdır.

Anahtar Kavram

Verimlilik (Efficiency), bir üretim sürecinde girdilerin çıktılara dönüştürülme performansıdır.

Daha Fazla Pratik

Verimlilik ve Etkililik arasındaki farkı pekiştirmek için bir projenin 'çıktısı' ile 'toplumsal sonucu' arasındaki farkı inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

ÖncekiSayfa 5 / 6Sonraki

Kamu Giderlerinde Etkinlik ve Maliyet-Fayda Analizi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm