Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi uyarınca, bir devletin yabancı bir mahkeme önünde yargı bağışıklığından ($immunity$ $from$ $jurisdiction$) feragat etmiş olması, kural olarak icra bağışıklığı ($immunity$ $from$ $execution$) bakımından aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurur?

$2026$ yılında, Kenya'nın başkenti Nairobi'de düzenlenen uluslararası bir enerji zirvesini takip eden Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir gazeteci, zirve binasının çıkışında bir İsviçre vatandaşı tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve hayati tehlike oluşturacak şekilde yaralanmıştır. Kenya yargı makamlarının kovuşturma yapmadan serbest bıraktığı fail, olaydan üç ay sonra turistik gezi amacıyla İstanbul Havalimanı üzerinden Türkiye'ye giriş yaparken Türk emniyet birimlerince gözaltına alınmıştır. Türk savcılığının, failin İsviçre vatandaşı olmasına ve suçun Kenya topraklarında işlenmesine rağmen Türk mahkemelerinde yargılama başlatabilmek için dayandığı temel yetki ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin yargı yetkisinin sınırlarını belirleyen ilkeler arasında yer alan evrensel yetki ile koruma ilkesi; her iki ilkenin de suçun işlendiği yer, failin uyruğu veya mağdurun uyruğu ile doğrudan bir bağ bulunmaksızın devletlere yargılama yetkisi tanıması bakımından benzerlik göstermektedir.

Buna göre, evrensel yetkiyi koruma ilkesinden ayıran temel hukuki fark aşağıdakilerden hangisidir?

Bir devletin, taraf olduğu bir uyuşmazlıkta yabancı bir devlet mahkemesinin yargı yetkisini (jurisdiction) açıkça kabul ederek bağışıklıktan vazgeçmesi durumunda, dava sonucunda verilecek kararın zorla yerine getirilmesi aşamasındaki icra bağışıklığı (execution) bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$A$ Devleti merkezli bir şirketler grubu, $B$ Devleti'ndeki ham madde arzını kısıtlayarak fiyatları manipüle edecek kararlar almış; ancak bu kararların asıl yıkıcı sonucu $C$ Devleti'ndeki yerel sanayi üreticilerinin hammaddeye erişemeyerek toplu iflaslara sürüklenmesi ve $C$ Devleti ekonomisinin genel kamu düzenini bozacak düzeyde bir durgunluğa girmesi şeklinde ortaya çıkmıştır. $C$ Devleti makamları, bu kararları alan yabancı şirket yöneticileri hakkında kendi rekabet ve ceza kanunlarını uygulayarak yargı süreci başlatmıştır.

Uluslararası hukukta "Lotus Davası" (1927) ile temelleri atılan ve modern uygulamada "etki doktrini" olarak da adlandırılan bu durum, $C$ Devleti'nin yargı yetkisini mülkilik ilkesinin aşağıdaki hangi görünümü ile açıkladığını göstermektedir?

Uluslararası hukukta devletin yetkisini düzenleyen kurallardan biri; devletin güvenliğini, siyasi bağımsızlığını veya hayati ekonomik menfaatlerini doğrudan tehdit eden suçlar üzerinde, suçun nerede ve kim tarafından işlendiğine bakılmaksızın yargı yetkisi kullanabilmesine olanak tanır.

Buna göre; bir yabancı devlet vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile hiçbir tabiiyet bağı bulunmayan bir şahsın, yabancı bir ülkede Türk Devleti'nin resmi diplomatik haberleşme şifreleme sistemlerine siber saldırı düzenleyerek devlet sırlarını ele geçirmeye çalışması durumunda, Türkiye'nin bu şahıs üzerinde kullanacağı yargılama yetkisi aşağıdaki ilkelerden hangisine dayanmaktadır?

Luvia Devleti vatandaşı olan bir turistin, tatil amacıyla bulunduğu Karia Devleti'nde yerel bir müzeden tarihi eser çaldığı tespit edilmiştir. Luvia Devleti'nin, söz konusu şahsın kendi vatandaşı olması esasına dayanarak bu suç hakkında yargılama yetkisi kullanması uluslararası hukukta aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

2026 yılında Arjantin'in başkenti Buenos Aires'te turist olarak bulunan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, yerel bir kişi tarafından fiziksel saldırıya uğramıştır. Türkiye'nin, mağdurun kendi vatandaşı olması esasına dayanarak bu olay üzerinde yargı yetkisi tesis etmesi uluslararası hukukta aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Günümüz uluslararası hukuk uygulamalarında genel kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" (restrictive immunity) teorisi uyarınca, bir devletin yabancı bir devlet mahkemesinde yargı bağışıklığından yararlanıp yararlanamayacağı hangi temel ayrıma göre belirlenmektedir?

Yabancı bir devlet vatandaşı olan ve Türkiye ile herhangi bir uyrukluk bağı bulunmayan bir şahsın, kendi ülkesinde bulunduğu sırada Türkiye Cumhuriyeti'nin milli güvenliğini tehlikeye atacak nitelikteki gizli askeri belgeleri ele geçirerek casusluk faaliyetinde bulunması durumunda; Türkiye'nin bu suç üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Aris Devleti vatandaşı bir arkeolog, bilimsel araştırma ve kazı çalışmaları yürütmek amacıyla bulunduğu Pura Devleti'nde, kişisel bir tartışma neticesinde yerel bir kamu görevlisini ağır şekilde yaralamıştır. Olayın ardından Aris Devleti, failin kendi tabiiyetinde bulunmasını gerekçe göstererek söz konusu kişi üzerinde cezai yargılama yetkisini kullanmak istediğini bildirmiştir. Aris Devleti'nin bu talebi, uluslararası hukukta kabul edilen aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisi ile açıklanabilir?

Bir devletin yabancı bir ülke mahkemesi tarafından verilen tazminat kararına uymaması durumunda, o devletin söz konusu yabancı ülkedeki malvarlığına el konulması veya haciz işlemi uygulanması uluslararası hukukta belirli kısıtlamalara tabidir. Devletin egemenliğini temsil eden ve ticari bir nitelik taşımayan bazı malvarlığı unsurları, rıza olmaksızın zorla uygulama (cebri icra) işlemlerine konu edilemez.

Buna göre, uluslararası hukukta kural olarak cebri icra işlemlerinden muaf tutulan malvarlığı unsuru aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta deniz haydutluğu, köle ticareti ve soykırım gibi tüm uluslararası toplumu hedef alan suçları işleyenler, 'insanlığın ortak düşmanı' (hostis humani generis) olarak kabul edilirler. Bu tür suçların faillerinin, suçun işlendiği yer veya tarafların vatandaşlığına bakılmaksızın, suçluyu ele geçiren herhangi bir devletin mahkemelerince yargılanabilmesini sağlayan yetki ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devlet görevlilerine tanınan yargı bağışıklıkları; makamın onurunu ve işleyişini korumaya yönelik "kişisel bağışıklık" ($ratione$ $personae$) ve devlet eylemlerinin sürekliliğini sağlamaya yönelik "işlevsel bağışıklık" ($ratione$ $materiae$) olarak ikiye ayrılmaktadır. Buna göre, işlevsel bağışıklığın ($ratione$ $materiae$) kapsamı ve işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta 'Troyka' (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) üyeleri, görev süreleri boyunca mutlak kişisel bağışıklıktan (ratione personae) yararlanmaktadır. Ancak görev süreleri sona erdiğinde bu hukuki korumanın kapsamı ve niteliği değişmektedir.

Buna göre, görevden ayrılmış bir devlet başkanının, görevde olduğu dönemde gerçekleştirdiği 'özel' (resmi sıfat taşımayan) bir fiili nedeniyle yabancı bir devlet mahkemesinde yargılanmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$(A)$ Devleti'nde faaliyet gösteren bir teknoloji firması tarafından üretilen ve bu ülkeden ihraç edilen hatalı yazılıma sahip bir kontrol ünitesi, $(B)$ Devleti'ndeki bir enerji tesisinde kurulumu yapıldıktan kısa bir süre sonra aşırı ısınarak yangına sebebiyet vermiştir. $(B)$ Devleti'nin, söz konusu olaya ilişkin adli soruşturma başlatırken yargı yetkisini "suçun neticesinin kendi ülkesinde gerçekleşmiş olması" esasına dayandırması, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

$2026$ yılında Vietnam'ın başkenti Hanoi'de bir enerji santrali projesinde danışman olarak görev yapan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir mühendis, mesai bitiminde evine dönerken yerel bir grup tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve ciddi şekilde yaralanmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda faillerin Vietnam vatandaşı olduğu ve olayın tamamen Vietnam topraklarında gerçekleştiği kesinleşmiştir. Türkiye'nin, söz konusu suçun mağdurunun kendi vatandaşı olması hasebiyle bu olay üzerinde yargı yetkisi tesis etmesi uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

Devletlerin egemenlik alanlarını belirleyen mülkilik ilkesi uyarınca, bir suçun icra hareketleri bir devletin (A Devleti) ülkesinde başlamış ancak suçun tamamlanması veya hukuk düzenini sarsıcı neticesi bir başka devletin (B Devleti) ülkesinde gerçekleşmişse, her iki devletin de bu olay üzerinde yargı yetkisi doğabilmektedir.

Buna göre, suçun neticesinin kendi ülkesinde gerçekleşmiş olması nedeniyle (B) Devleti'nin bu olay üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan mülkilik ilkesi görünümü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir devlet, yabancı bir ülkede düzenlenen uluslararası bir ticaret fuarına katılım sağlamak amacıyla yerel bir lojistik firmasıyla stant kurulumu ve taşıma hizmetlerini içeren bir sözleşme akdetmiştir. Sözleşme hükümlerinin ihlali iddiasıyla yerel mahkemede açılan davada yabancı devlet, "yargı bağışıklığı" itirazında bulunmuştur. Sınırlı (kısıtlayıcı) yargı bağışıklığı teorisi uyarınca, mahkemenin bu uyuşmazlıkta yargı yetkisine sahip olup olmadığını belirlemek için esas alması gereken temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

A Devleti, B Devleti sınırları içerisinde bulunan ve kültürel tanıtım faaliyetleri yürüten kamu binasının giriş katını, özel bir işletmeciye restoran olarak kullanılmak üzere kiraya vermiştir. Sözleşme hükümlerine uyulmadığı gerekçesiyle restoran işletmecisi tarafından B Devleti mahkemelerinde A Devleti aleyhine tazminat davası açılmıştır. A Devleti, söz konusu binanın mülkiyetinin kendisine ait olduğunu ve binanın genel kullanım amacının kültürel diplomasi (kamu hizmeti) olduğunu ileri sürerek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.

Günümüz uluslararası hukukunda genel kabul gören sınırlı yargı bağışıklığı teorisi ve yerleşik mahkeme içtihatları dikkate alındığında, bu uyuşmazlığın hukuki sonucu aşağıdakilerden hangisidir?