Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

Alfa Devleti vatandaşı olan bir tıp doktoru, tatil amacıyla bulunduğu Beta Devleti'nde yerel bir klinikte tıbbi etik kurallarına ve yerel yasalara aykırı bir cerrahi operasyon gerçekleştirmiştir. Failin kendi ülkesi olan Alfa Devleti, bu kişinin yurt dışında işlediği bu fiil nedeniyle kendi mahkemelerinde yargılanmasına karar vermiştir. Buna göre, Alfa Devleti'nin kendi vatandaşı üzerindeki bu yargı yetkisi uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini düzenleyen kurallar çerçevesinde; bir devletin, kendi vatandaşı olan bir kişinin yabancı bir devletin ülkesinde işlediği iddia edilen bir suç nedeniyle "vatandaşın iade edilmemesi" kuralına dayanarak iade talebini reddetmesi ve ardından bu kişiyi kendi ceza kanunları uyarınca yargılaması durumu, aşağıdaki ilkelerden hangisinin doğrudan bir tezahürüdür?

A Devleti vatandaşı olan bir kişi, turistik amaçla bulunduğu B Devleti'nde yerel bir bankaya yönelik nitelikli dolandırıcılık suçu işlemiş ve ardından kendi ülkesine dönmüştür. B Devleti'nin iade talebi, A Devleti tarafından "kendi vatandaşını iade etmeme" kuralı uyarınca reddedilmiş; ancak A Devleti, söz konusu kişiyi kendi ceza kanunları kapsamında yargılamaya başlamıştır. Bu olayda A Devleti'nin yargı yetkisini kullanırken dayandığı uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletlerin cezai yargı yetkisini (jurisdiction) tesis ederken kullandıkları bağlantı noktaları; fiilin işlendiği yer, failin uyruğu, korunan hukuki menfaatin niteliği veya doğrudan mağdurun uyruğu gibi unsurlara dayanmaktadır. Özellikle $1927$ tarihli 'Lotus Davası' ile uluslararası hukuk literatüründe geniş çaplı bir tartışma alanı bulan ve bir devletin, kendi sınırları dışında bir yabancı tarafından kendi vatandaşına karşı işlenen suçlarda yargı yetkisi iddia etmesini sağlayan doktrin, pek çok ulusal ceza kanununda (örneğin TCK Madde $12$) belirli şartlara bağlanarak düzenlenmiştir.

Açık denizde seyreden Liberya bayraklı bir petrol sondaj platformunda görev yapan Türk vatandaşı bir mühendisin, aralarında çıkan bir husumet neticesinde Yunanistan vatandaşı bir meslektaşı tarafından kasten ağır şekilde yaralanması olayında; Türk makamlarının söz konusu suçla ilgili yargı yetkisini münhasıran 'mağdurun Türk vatandaşı olması' gerekçesine dayandırması, aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisi ile ifade edilir?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini (jurisdiction) tesis ederken başvurdukları temel kriterlerden biri, fail ile devlet arasındaki vatandaşlık bağına dayanmaktadır. Bu çerçevede; (A) Devleti vatandaşı olan bir mimarın, (B) Devleti sınırları içerisinde yürüttüğü bir restorasyon projesi sırasında tarihi eser kaçakçılığı suçuna karıştığı iddia edilmektedir. Şahsın (A) Devleti'ne dönmesinin ardından (B) Devleti'nin iade talebi, 'vatandaşın iade edilmemesi' ilkesi gereği reddedilmiş; ancak (A) Devleti, kendi ceza kanunlarını işleterek bu kişiyi yargılama sürecini başlatmıştır. (A) Devleti'nin yabancı bir ülkede işlenen bu fiil üzerinde yargı yetkisi kullanması, aşağıdaki ilkelerden hangisi ile doğrudan ilişkilidir?

A Ülkesi topraklarında bulunan bir kişi, sınırın hemen ötesindeki B Ülkesi sınırları içerisinde seyir halindeki bir trenin makinistine ateş açmış; mermi B Ülkesi hava sahasını katederek makiniste isabet etmiş ve yaralanmasına neden olmuştur. Bu olayda suçun icra hareketleri A Ülkesi'nde başlamış olsa da neticesinin B Ülkesi'nde gerçekleşmiş olması sebebiyle B Ülkesi'nin yargı yetkisini kullanması, mülkilik ilkesinin hangi alt görünümü ile ifade edilir?

Uluslararası hukukta devletlerin ceza yargı yetkisi genellikle ülkesellik, failin uyruğu (aktif şahsilik) veya mağdurun uyruğu (pasif şahsilik) gibi belirli bir bağa dayanmaktadır. Ancak bazı suçların tüm uluslararası toplumu hedef aldığı ve bu suçları işleyenlerin "insanlığın ortak düşmanı" (*hostis humani generis*) kabul edildiği durumlarda; suçun işlendiği yer, failin veya mağdurun uyruğu ile hiçbir bağı bulunmayan bir devletin yargı yetkisini kullanması aşağıdakilerden hangisidir?

Bir devletin, kendi ülkesi dışında işlenen ve ne failin ne de mağdurun kendi vatandaşı olmadığı bir suç üzerinde; sırf suçun tüm uluslararası toplumu hedef alan, 'insanlığın ortak düşmanı' (*hostis humani generis*) niteliğindeki ağır bir eylem olması sebebiyle ceza yargı yetkisi kullanması, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile açıklanmaktadır?

Uluslararası hukukta devletin 'troyka' (Üçlü) olarak adlandırılan en üst düzey temsilcilerinin yargı bağışıklıkları, ulusal ve uluslararası yargı yetkisi arasındaki hassas dengeyi yansıtmaktadır. Uluslararası Adalet Divanı'nın $2002$ tarihli 'Tutuklama Emri' (Yerodia) davasındaki içtihadı ve mevcut uluslararası teamül hukuku kuralları dikkate alındığında; görevdeki bir Dışişleri Bakanı'nın yabancı bir devletin ulusal mahkemeleri karşısındaki hukuki statüsü ve bağışıklığının niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Ütopya Devleti'nde ikamet eden bir yazılımcı, sınır komşusu olan Arkadya Devleti'nin demiryolu ağını yöneten merkezi kontrol sistemine uzaktan sızmış ve trenlerin hız limitlerini devre dışı bırakan bir komut dizisi çalıştırmıştır. Bu müdahalenin ardından Arkadya Devleti topraklarındaki yoğun bir kavşak noktasında bir tren raydan çıkmış ve ciddi can kayıpları ile geniş çaplı maddi hasar meydana gelmiştir.

Bu olayda, fiilin icra hareketleri Ütopya Devleti'nde başlamış ancak suçun kanuni tanımındaki netice Arkadya Devleti ülkesinde gerçekleşmiştir. Arkadya Devleti'nin bu kişi üzerinde yargı yetkisi kullanmasını mümkün kılan uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini belirleyen temel doktrinler çerçevesinde; devletin kendi güvenliği, para birimi veya hayati çıkarlarını korumaya yönelik ülke dışında işlenen suçlara müdahale etmesini sağlayan yetki türü ile sıklıkla karıştırılan; ancak bu türden farklı olarak "devlet odaklı" bir korumadan ziyade "insanlık odaklı" bir cezalandırma gayesi güden ve "hostis humani generis" (insanlık düşmanı) kavramına dayanan yetki ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

$A$ Devleti, $B$ Devleti'nde faaliyet gösteren özel bir mühendislik firmasından, kendi ülkesindeki kamu binalarının enerji altyapısını modernize etmek amacıyla teknik danışmanlık hizmeti satın almıştır. Sözleşmeden doğan ödeme uyuşmazlığı nedeniyle firmanın $B$ Devleti mahkemelerinde açtığı davada $A$ Devleti, yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.

Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören "sınırlı yargı bağışıklığı" teorisi uyarınca, bu uyuşmazlığın çözümüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

2025 yılında Çad'da insani yardım faaliyetleri yürüten bir Türk sivil toplum kuruluşu gönüllüsünün, bu ülkede yerel bir militan grup tarafından alıkonulması ve fiziksel saldırıya uğraması olayında; Türkiye Cumhuriyeti'nin, suçun faili olan yabancı uyruklu şahısları yargılama yetkisini kendi vatandaşının mağduriyetine dayandırarak ileri sürmesi, uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini belirleyen aşağıdaki ilkelerden hangisiyle açıklanır?

A Devleti, B Devleti'nde faaliyet gösteren özel bir inşaat firmasıyla imzaladığı ticari sözleşmeden kaynaklanan tüm uyuşmazlıklarda B Devleti mahkemelerinin yargı yetkisini açıkça kabul etmiştir. Sözleşmenin ihlali nedeniyle açılan davada A Devleti tazminata mahkûm edilmiş ve karar kesinleşmiştir. Davacı şirket, alacağını tahsil etmek amacıyla A Devleti'nin B Devleti karasularında bulunan ve askeri lojistik hizmetlerinde kullanılan bir ikmal gemisine haciz konulmasını talep etmektedir.

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi dikkate alındığında, bu talebin hukuki sonucuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uruguay'ın Montevideo kentinde düzenlenen bir teknoloji fuarına katılan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir yazılımcı, fuar alanı dışında bir Arjantin vatandaşı tarafından gasp edilmiş ve fiziksel saldırıya uğrayarak yaralanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin, suçun faili yabancı bir devlet vatandaşı olmasına ve fiilin yabancı bir ülkede gerçekleşmesine rağmen, mağdurun kendi vatandaşı olması hasebiyle cezai yargı yetkisini tesis etmesi uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisiyle ifade edilir?

Yabancı bir ülke vatandaşı olan ve Türkiye ile herhangi bir vatandaşlık bağı bulunmayan bir şahıs, ikamet ettiği yabancı bir devletin topraklarında, Türkiye Cumhuriyeti'nin anayasal düzenini ve devletin bütünlüğünü hedef alan silahlı bir örgütün finansmanını sağlamak amacıyla yardım toplamış ve stratejik saldırı planları hazırlamıştır. Şahsın gerçekleştirdiği bu eylemlerin tamamı Türkiye sınırları dışında vuku bulmuştur.

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisi ilkeleri dikkate alındığında, Türkiye'nin söz konusu şahıs üzerinde ceza yargı yetkisi kullanmasının temel hukuki dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

(K) Devleti sınırları içerisinde bulunan bir şahıs, (L) Devleti'nde yer alan bir maden işletmesine ait hisse senetlerinin sahtesini üretmiş ve bu sahte senetleri (L) Devleti'ndeki borsada işleme sokarak yatırımcıların büyük maddi zarara uğramasına neden olmuştur. Suçun hazırlık ve icra hareketlerinin bir kısmı (K) Devleti'nde gerçekleşmiş olsa da, suçun hukuki neticesi (L) Devleti topraklarında meydana gelmiştir. (L) Devleti'nin, fiilin kendi ülkesinde neticelenmesi gerekçesiyle bu suç üzerinde yargı yetkisi tesis etmesi, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

Uluslararası hukuk düzeninde, bazı suçların sadece belirli bir devleti değil, tüm insanlığı ve uluslararası kamu düzenini hedef aldığı kabul edilmektedir. Bu tür suçların faillerinin cezasız kalmaması adına, klasik yargı yetkisi bağlantılarının (yer veya kişi) mevcut olmadığı durumlarda dahi, faili elinde bulunduran herhangi bir devletin yargılama yapabilmesine imkan tanınır.

Bu bağlamda; suçun işlendiği yere, failin vatandaşlığına veya mağdurun uyruğuna bakılmaksızın, sırf suçun niteliği gereği uluslararası toplumun ortak çıkarlarını korumak amacıyla kullanılan yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Yabancı bir devletin vatandaşı olan ve Türkiye ile herhangi bir uyrukluk bağı bulunmayan bir şahıs, ikamet ettiği başka bir yabancı devletin topraklarında Türkiye Cumhuriyeti'ne ait resmi "soğuk damga" ve "devlet mühürlerini" gerçeğe aykırı olarak taklit ederek sahte resmi belgeler tanzim etmiştir. Söz konusu fiilin tamamı Türkiye sınırları dışında gerçekleşmiş olmasına rağmen, Türkiye'nin bu şahsı kendi mahkemelerinde yargılayabilmek için uluslararası hukuk uyarınca dayanabileceği yargı yetkisi ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

(A) Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren bir biyokimya uzmanı, (B) Devleti'ne ihraç edilmek üzere hazırlanan bir tarımsal gübre içeriğine, ancak (B) Devleti'nin toprak florasıyla temas ettiğinde aktif hale gelecek bir patojen yerleştirmiştir. Söz konusu madde (B) Devleti topraklarına ulaşıp kullanılmaya başlandığında, bölgedeki tüm tarımsal üretimin durmasına ve ekosistemin geri dönülemez şekilde çökmesine neden olan bir sonuç doğurmuştur.

Bu olayda, suçun icra hareketlerinin (A) Devleti'nde başlamasına rağmen, suçun tamamlandığı yer veya zararlı sonuçların meydana geldiği yer sıfatıyla (B) Devleti'nin bu fiil üzerinde yargı yetkisi kullanmasını meşrulaştıran mülkilik ilkesi görünümü aşağıdakilerden hangisidir?