Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

'K' devleti vatandaşı olan ve çok uluslu bir ticari işletmenin bölge müdürü olarak görev yapan Bayan (Z), şirketine büyük bir altyapı ihalesinde avantaj sağlamak amacıyla 'L' devletindeki yerel yetkililere rüşvet vermiştir. Olayın uluslararası basına yansıması üzerine Bayan (Z), derhal vatandaşı olduğu 'K' devletine dönmüştür. 'L' devleti, rüşvet suçunun kendi sınırları içerisinde işlenmesi sebebiyle soruşturma başlatırken; 'K' devleti de failin kendi vatandaşı olmasını esas alarak, yurt dışında gerçekleşen bu eylem için kendi ceza kanunları uyarınca resen yargılama yetkisini kullanmıştır.

Buna göre, 'K' devletinin Bayan (Z) hakkında kendi ülkesi dışında işlenen bir suçtan dolayı yargı yetkisi kullanması, uluslararası hukukta devletin yargı yetkisini temellendiren aşağıdaki ilkelerden hangisine dayanmaktadır?

F ülkesi vatandaşı olan (Z), G ülkesinde kurduğu bir telekomünikasyon merkezi üzerinden, H ülkesinde yaşayan kişileri telefonla arayarak organize bir dolandırıcılık faaliyeti yürütmüştür. Suçun tüm planlama ve arama (icra) hareketleri G ülkesinde yapılmış olmasına rağmen, mağdurların malvarlığındaki eksilme ve haksız kazancın elde edilmesi doğrudan H ülkesi sınırları içinde gerçekleşmiştir. H ülkesi adli makamları, eylemin mağdurların uyrukluğundan bağımsız olarak, haksız fiilin neticesinin doğrudan kendi topraklarında doğmasını esas alarak (Z) hakkında yargı yetkisi iddia etmiştir.

Buna göre, H ülkesinin yargı yetkisini tesis ederken dayandığı uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Kanada sınırları içerisinde faaliyet gösteren uluslararası bir teknoloji şirketinde görevli Brezilya uyruklu bir çalışan, aralarındaki mesleki husumet nedeniyle aynı departmanda uzman olarak çalışan Türkiye Cumhuriyeti uyruklu bir personele ağır şekilde saldırmış ve yaralamıştır. Olayın ardından turistik amaçla Türkiye'ye giriş yapan Brezilyalı fail, kolluk kuvvetlerince yakalanmış ve hakkında Türk ceza yargısı süreci başlatılmıştır.

Suçun Türkiye'nin egemenlik alanında işlenmemesi, devletin güvenliği veya mali çıkarları gibi temel menfaatlerini doğrudan hedef almaması ve soykırım, deniz haydutluğu gibi tüm insanlığa karşı işlenmiş evrensel bir nitelik taşımamasına rağmen; failin Türkiye'de yargılanabilmesinin uluslararası hukuktaki dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Devletlerin ceza yargı yetkisi, uluslararası hukukta belirli ilkelere dayandırılarak kullanılmaktadır. Aşağıda farklı ceza yargı yetkisi uygulamalarına ilişkin üç örnek olay verilmiştir:

I. Açık denizde seyreden sivil gemilere yönelik deniz haydutluğu (korsanlık) eylemlerine karışan ve herhangi bir devletin uyruğunda bulunmayan (vatansız) bir şahsın, eylemle hiçbir hukuki veya fiili bağı olmayan C devleti makamlarınca yakalanarak C devleti mahkemelerinde yargılanması.
II. D devleti vatandaşı olan bir örgüt üyesinin, E devleti sınırları içerisinde gizli bir tesis kurarak B devletinin ulusal para birimini büyük miktarlarda sahte olarak basması üzerine, failin B devleti mahkemelerince yargılanması.
III. F devleti topraklarında turistik gezi amacıyla bulunan H devleti vatandaşına yönelik ağır yaralama suçu işleyen J devleti vatandaşının, olayın ardından mağdurun uyruğunda bulunduğu H devleti mahkemelerince yargılanması.

Uluslararası hukuktaki yargı yetkisi kuralları dikkate alındığında, yukarıdaki örnek olayların dayandığı yetki ilkeleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Omega Cumhuriyeti Eğitim Bakanlığı, yabancı dil ve kültürünü tanıtmak amacıyla komşu ülke Sigma'nın başkentinde, yerel halka ücretli eğitim veren ve ticari kâr amacı güden bir dil akademisi açmıştır. Akademi binasının kiralanması için Sigma vatandaşı bir mülk sahibiyle yapılan sözleşmeden doğan kira borcunun ödenmemesi üzerine, mülk sahibi Sigma mahkemelerinde Omega Cumhuriyeti aleyhine alacak davası açmıştır. Omega Cumhuriyeti ise bu akademinin Eğitim Bakanlığına bağlı bir resmi kurum olduğunu ileri sürerek "yargı bağışıklığı" itirazında bulunmuştur.

Günümüz uluslararası hukukunda kabul gören "sınırlı (dar) yargı bağışıklığı" teorisi dikkate alındığında, bu uyuşmazlığın çözümüne ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Günümüz uluslararası hukukunda yaygın olarak kabul gören 'sınırlı yargı bağışıklığı' (restrictive immunity) teorisine göre devletler, yabancı bir devlet mahkemesi önünde yalnızca egemenlik yetkisinin kullanımı (acta jure imperii) kapsamındaki fiilleri için bağışıklığa sahiptir. Özel hukuk kişilerinin de yapabileceği ticari nitelikteki işlemler (acta jure gestionis) ise bu bağışıklık kapsamında değerlendirilmez. Bu teoriye göre bir işlemin niteliği (nature of the act) esas alınmaktadır. Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisinde bir devletin yabancı bir ülke mahkemesinde 'yargı bağışıklığından' yararlanması beklenir?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığı ile icra bağışıklığı arasındaki temel farklar ve bu bağışıklıkların kapsamı dikkate alındığında; bir devletin, başka bir devlet mahkemesinde yargılanmayı kabul ederek yargı bağışıklığından feragat etmesi durumunda, aleyhine verilen tazminat kararının uygulanması aşamasında aşağıdakilerden hangisi icra bağışıklığı kapsamında korunmaya devam eden ve haczedilemeyen varlıklar arasında yer alır?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığı ile icra bağışıklığı birbirinden bağımsız iki ayrı hukuk kurumu olarak kabul edilmektedir. Bir devletin yabancı bir devlet mahkemesinde yargılanmayı kabul etmesi (yargı bağışıklığından feragat etmesi), o devletin malvarlığına yönelik icra işlemlerine de rıza gösterdiği anlamına gelmez. Bazı malvarlığı kategorileri, devletin egemenlik fonksiyonlarını sürdürebilmesi için özel olarak korunmaktadır.

Buna göre, bir devletin yabancı bir ülkede bulunan aşağıdaki malvarlığı unsurlarından hangisi, uluslararası hukuk ilkeleri uyarınca icra bağışıklığından yararlanır ve haciz işlemlerine konu edilemez?

Artemis Devleti, ülke genelindeki hızlı tren ağını genişletmek amacıyla uluslararası finans piyasalarında yüksek tutarlı devlet tahvili ihraç etmiş ve bu tahvilleri yabancı yatırımcılara satmıştır. Artemis Devleti'nin vadesi gelen ödemeleri yapmaması üzerine yabancı bir banka, kendi ülkesindeki mahkemelerde alacak davası açmıştır. Günümüz uluslararası hukukunda geçerli olan 'sınırlı yargı bağışıklığı' teorisi ve bu teorideki 'işlemin niteliği' ($nature$ $of$ $the$ $act$) kriteri dikkate alındığında, bu uyuşmazlık hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığına ilişkin 'sınırlı bağışıklık' (restrictive immunity) teorisi çerçevesinde, bir devlet işleminin 'jure gestionis' (özel hukuk tasarrufu) kapsamında olup olmadığını belirlemek için kullanılan 'işlemin niteliği' (nature of the act) ölçütü aşağıdakilerden hangisini esas alır?

Uluslararası hukukta devlet görevlilerinin yargı bağışıklıkları, ulusal mahkemelerin yargı yetkisini kullanmasını engelleyen usuli bir engel niteliğindedir. Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) 2002 tarihli 'Tutuklama Emri' (Yerodia) davasında vurgulanan ilkeler çerçevesinde, 'troyka' olarak adlandırılan üst düzey devlet görevlilerinin bağışıklıklarının kapsamı ve süresi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

(K) Devleti'nde faaliyet gösteren bir biyoteknoloji firması tarafından üretilen ve kasıtlı bir müdahale neticesinde içinde ölümcül bir virüs barındıran aşı serisi (L) Devleti'ne ihraç edilmiştir. Bu aşıların (L) Devleti'ndeki sağlık merkezlerinde uygulanması sonucunda çok sayıda kişi hayatını kaybetmiştir. (L) Devleti'nin, suçun hazırlık ve icra hareketleri kendi ülkesi dışında başlamış olsa da neticenin kendi ülkesinde gerçekleşmiş olmasına dayanarak yargı yetkisi kullanması, mülkilik ilkesinin hangi alt türü kapsamında değerlendirilir?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisi türlerinden biri olan kişisel yetki kapsamında; bir devletin, kendi vatandaşının yabancı bir ülkede işlediği suçlar üzerinde failin uyrukluğu nedeniyle yargılama yapabilmesi aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

"M" Devleti'nin Milli Eğitim Bakanlığı, "N" Devleti'nde yerleşik özel bir yazılım firmasından, kamu okullarında kullanılacak bir uzaktan eğitim platformu için lisans hizmeti satın almıştır. Sözleşme şartlarına rağmen "M" Devleti'nin ödemeyi geciktirmesi üzerine firma, "N" Devleti mahkemelerinde alacak davası açmıştır. "M" Devleti, söz konusu işlemin eğitim gibi kamusal bir hizmetin yürütülmesi amacıyla yapıldığını belirterek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.

Sınırlı yargı bağışıklığı (restrictive immunity) teorisi uyarınca, mahkemenin bu uyuşmazlıkta yargı yetkisine sahip olduğuna karar vermesi için temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığına ilişkin "sınırlı bağışıklık" (restrictive immunity) teorisi çerçevesinde, bir işlemin egemenlik tasarrufu (jure imperii) mu yoksa özel hukuk tasarrufu (jure gestionis) mu olduğunun belirlenmesinde işlemin "amacından" (purpose) ziyade "niteliğine" (nature) bakılması gerektiği kabul edilmektedir. Bu kritere göre, işlemin kamu hizmetine yönelik olması bağışıklık için yeterli görülmemekte; işlemin benzerinin özel bir kişi tarafından yapılıp yapılamayacağı esas alınmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki işlemlerden hangisi bu kriter uyarınca yabancı devletin yargı bağışıklığından yararlanamayacağı bir özel hukuk tasarrufu (acta jure gestionis) örneğidir?

Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde düzenlenen bir festival sırasında, bir Fransız vatandaşı, orada görevli olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir gazeteciye yönelik kasten yaralama fiilini gerçekleştirmiştir. Bu olay üzerine Türkiye'nin, söz konusu yabancı uyruklu fail hakkında mağdurun Türk vatandaşı olması esasına dayanarak yargı yetkisi tesis etmesi uluslararası hukukta aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Yabancı bir ülkede ikamet eden ve Türkiye ile hiçbir vatandaşlık bağı bulunmayan bir şahıs, bulunduğu ülkede Türkiye Cumhuriyeti'ne ait resmi devlet mühürlerini ve kıymetli damgalarını taklit ederek sahte belgeler üretmektedir. Şahsın bu eylemleri sonucunda Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin idari düzeni ve güvenliği doğrudan zarar görmektedir.

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini belirleyen ilkeler dikkate alındığında, Türkiye'nin kendi sınırları dışında bir yabancı tarafından işlenen bu suç üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin "üçlü" (troika) olarak adlandırılan en üst düzey temsilcilerinin (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) yargı bağışıklıkları, görev sürelerinin devam edip etmemesine göre farklılık göstermektedir. Buna göre, görev süresi sona ermiş bir Dışişleri Bakanı'nın yabancı bir devlet mahkemesindeki hukuki durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta bir devletin, suçun işlendiği yerle (ülkesellik), failin veya mağdurun uyrukluğuyla (şahsilik) ya da kendi devlet güvenliğine yönelik doğrudan bir tehditle (koruma) herhangi bir bağı bulunmamasına rağmen; söz konusu suçun tüm insanlığın ortak çıkarlarını zedeleyen niteliği gereği yargılama yetkisi kullanması durumuna ne ad verilir?

Yabancı bir ülke vatandaşı olan şahsın, kendi ülkesindeki bir matbaada Türkiye Cumhuriyeti'ne ait sahte pasaport ve giriş vizeleri tanzim ettiği tespit edilmiştir. Bu şahsın eylemi Türkiye'nin idari düzenini ve güvenliğini doğrudan hedef aldığına göre, uluslararası hukuk uyarınca Türkiye'nin bu kişi üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan ilke aşağıdakilerden hangisidir?