Uluslararası Hukukun Kaynakları

430 soru

Uluslararası bir uyuşmazlıkta yargı yetkisini kullanan bir mahkemenin, pozitif hukuk kurallarını bir kenara bırakarak uyuşmazlığı tamamen adalet ve hakkaniyet duygusuna ( $ex$ $aequo$ $et$ $bono$ ) dayalı olarak sonuçlandırabilmesi için karşılanması gereken öncelikli koşul aşağıdakilerden hangisidir?

Uyuşmazlığın taraflarının bu yöntemin uygulanması konusunda açıkça rıza göstermiş olması

Uyuşmazlığın çözümünde uygulanabilecek herhangi bir yazılı antlaşma hükmünün bulunmaması

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin uyuşmazlığın hakkaniyete göre çözülmesi yönünde tavsiye kararı alması

Hakkaniyetin, uyuşmazlığın tarafları arasında bir uluslararası teâmül kuralı olarak kabul edilmiş olması

Uyuşmazlığın konusunun sadece devletlerin egemenlik haklarını ilgilendiren teknik bir mesele olması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uyuşmazlığın taraflarının bu yöntemin uygulanması konusunda açıkça rıza göstermiş olması

Cevap

Uyuşmazlık taraflarının bu yöntemin uygulanması konusunda açıkça rıza göstermiş olması doğru cevaptır.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinin 2. fıkrası, tarafların kabul etmesi kaydıyla Divan'ın 'hakkaniyet ve nisfet' (

ex

aequo

et

bono

) uyarınca karar verme yetkisini saklı tutar. Bu durum, mahkemenin mevcut pozitif hukuk kurallarını uygulamak yerine adalet duygusuna dayanarak karar vermesini sağlar ve ancak tarafların bu yöndeki açık irade beyanıyla mümkündür.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38. maddesini inceleyin.

Maddenin ilk fıkrası asli ve yardımcı kaynakları sayarken, ikinci fıkrası özel bir durum öngörür.

Yargı organının hangi kurallara göre karar vereceği bu maddede düzenlenmiştir.

Madde 38/2'de yer alan 'ex aequo et bono' ifadesinin şartını belirleyin.

İlgili fıkra, tarafların uyuşması (rıza göstermesi) halinde bu yetkinin kullanılabileceğini açıkça belirtir.

Devletlerin egemenliği gereği, hukuk dışı bir kritere ancak kendi rızalarıyla tabi tutulabilirler.

Anahtar Kavram

Hakkaniyet ve Nisfet yetkisinin (Ex Aequo et Bono) hukuk kurallarını askıya alabilmesi için tarafların açık rızasının şart olması.

İpuçları

UAD Statüsü'nün 38. maddesinin 2. fıkrasını hatırlayın.

Tahmini Süre:45s

Soru 362Soru →

Uluslararası Adalet Divanı ( $UAD$ ) Statüsü’nün 38. maddesi kapsamında, uyuşmazlıkların çözümünde başvurulan 'hakkaniyet' ( $equity$ ) kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi 'hakkaniyet ve nisfet' ( $ex$ $aequo$ $et$ $bono$ ) yetkisinin sınırlarını ve niteliğini doğru yansıtmaktadır?

Divan'ın pozitif hukuk kurallarını bir kenara bırakarak hakkaniyet temelinde hüküm kurabilmesi için uyuşmazlık taraflarının bu yönde açıkça yetki vermesi zorunluyken; hukukun genel bir ilkesi olarak hakkaniyetin uyuşmazlığa uygulanması için tarafların ayrıca bir rızası gerekmez.

Hakkaniyet ve nisfet, Statü’nün 38/1-c maddesinde sayılan 'hukukun genel ilkeleri' arasında yer aldığı için, tarafların rızası olmasa dahi hukuk boşluğu bulunan her durumda Divan tarafından asli kaynak olarak re'sen uygulanabilir.

Uluslararası hukukta hakkaniyet ve nisfet, yargı kararları ve öğreti ile aynı hukuki statüye sahip bir yardımcı kaynak olduğundan, Divan tarafından sadece asli kaynaklar yetersiz kaldığında ikincil olarak başvurulabilir.

Hakkaniyet ve nisfet yetkisi, jus cogens niteliğindeki emredici kuralların uyuşmazlık konusuna uygulanmasını engelleyen veya bu kuralları geçersiz kılan bir üst hukuk normu niteliğindedir.

Hakkaniyet ve nisfet çerçevesinde karar verme yetkisi, sadece Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin tavsiye kararı ve taraflardan en az birinin talebiyle Divan tarafından takdir edilen bir usuldür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Divan'ın pozitif hukuk kurallarını bir kenara bırakarak hakkaniyet temelinde hüküm kurabilmesi için uyuşmazlık taraflarının bu yönde açıkça yetki vermesi zorunluyken; hukukun genel bir ilkesi olarak hakkaniyetin uyuşmazlığa uygulanması için tarafların ayrıca bir rızası gerekmez.

Cevap

Divan'ın pozitif hukuk kurallarını bir kenara bırakarak hakkaniyet temelinde hüküm kurabilmesi (

ex

aequo

et

bono

) için uyuşmazlık taraflarının açık rızası şarttır; ancak hakkaniyetin hukukun genel bir ilkesi olarak uyuşmazlığa dahil edilmesi (

infra

legem

) tarafların ayrıca bir rızasına bağlı değildir.

Doğru ifade, hakkaniyetin uluslararası yargıdaki çift yönlü yapısını vurgulamaktadır. Uluslararası hukukta 'hakkaniyet' (

equity

), bazen mevcut hukuk kurallarının adaletli bir şekilde yorumlanması ve uygulanması (

infra

legem

) için kullanılan genel bir ilkedir ve bu durumda Divan zaten yetkilidir. Ancak 'hakkaniyet ve nisfet' (

ex

aequo

et

bono

) yetkisi, Divan'ın mevcut antlaşma ve teamülleri bir kenara bırakarak tamamen adalet mülahazalarıyla karar vermesidir ki bu durum Statü'nün 38/2 maddesi uyarınca tarafların bu konuda Divan'a 'açıkça' yetki vermesini zorunlu kılar.

Adım Adım Çözüm

Hakkaniyet kavramının uluslararası hukuktaki iki temel görünümünü ayırt etme.

Hakkaniyet, hem hukukun bir parçası (infra legem) hem de hukukun dışında/üstünde bir karar verme yetkisi (ex aequo et bono) olarak karşımıza çıkar.

UAD Statüsü m. 38/1 ve m. 38/2 arasındaki farkı anlamak için bu ayrım kritiktir.

UAD Statüsü Madde 38/2'deki rıza şartını inceleme.

Madde 38/2, Divan'ın hakkaniyet ve nisfet (

ex

aequo

et

bono

) uyarınca karar verebilmesi için tarafların bu konuda 'açıkça anlaşmaları' gerektiğini belirtir.

Pozitif hukuk kurallarının (antlaşma, teamül) dışına çıkılması devlet egemenliği gereği ancak rıza ile mümkündür.

Hukukun genel ilkeleri ile hakkaniyet ve nisfet arasındaki ilişkiyi kurma.

Hukukun genel ilkeleri (m. 38/1-c) asli kaynaktır ve Divan tarafından rıza aranmadan uygulanır; ancak hakkaniyet ve nisfet (m. 38/2) ek bir yetkilendirme gerektirir.

Hakkaniyetin hukukun içinde mi (interpretative) yoksa hukuk yerine mi (ex aequo et bono) uygulandığı ayrımı doğru cevaba ulaştırır.

Anahtar Kavram

Hakkaniyet ve Nisfet yetkisi (Ex Aequo et Bono) tarafların rızasına bağlı bir yetkidir; buna karşın hukukun genel bir ilkesi olarak hakkaniyetin (Equity infra legem) uygulanması rıza gerektirmez.

Daha Fazla Pratik

Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı davalarında hakkaniyetin rıza olmaksızın nasıl kullanıldığını (equity infra legem) incelemek, bu kavramın sınırlarını daha iyi anlamanızı sağlar.

Alternatif Yöntem

UAD Statüsü'nün 38. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasını karşılaştırarak; 1. fıkradaki kaynakların rıza gerektirmediğini, 2. fıkradaki yöntemin ise ancak tarafların rızasıyla hukukun yerini alabileceğini hatırlamak çözümü kolaylaştırır.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 363Soru →

Uluslararası hukukta "doktrin" (öğreti) kaynağının hukuki niteliği ve diğer kaynaklar arasındaki yeri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu kaynak için geçerli bir ifadedir?

Hukuk kurallarının saptanmasında kullanılan yardımcı bir araçtır.

Uluslararası antlaşmalar gibi doğrudan yeni hukuk kuralı yaratan asli bir kaynaktır.

Uluslararası teamül (yapılageliş) hukuku ile aynı hiyerarşik düzeyde yer alan bağlayıcı bir normdur.

Hukukun genel ilkeleri kapsamında değerlendirilen ve devletlerin rızasından bağımsız bir kaynaktır.

Normlar hiyerarşisinde en üstte yer alan emredici bir kural (jus cogens) niteliğindedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuk kurallarının saptanmasında kullanılan yardımcı bir araçtır.

Cevap

Doktrin (öğreti), uluslararası hukuk kurallarının saptanmasında başvurulan yardımcı bir araçtır.

Uluslararası hukukta doktrin, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinde açıkça belirtildiği üzere, hukuk kurallarının saptanmasında yardımcı bir araç olarak kabul edilir. Bu, doktrinin kendi başına yeni bir norm yaratmadığı, ancak mevcut normların (antlaşma, teamül vb.) varlığını ve kapsamını belirlemede kanıt veya açıklama sunduğu anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38. maddesini analiz et.

Maddede antlaşmalar, teamül ve genel ilkeler asli kaynak; yargı kararları ve doktrin ise yardımcı kaynak olarak sayılmıştır.

Hukuk kaynaklarının niteliğini doğru sınıflandırmak için temel referans metnidir.

Doktrinin işlevini belirle.

Doktrin yeni bir kural koymaz, mevcut kuralın ne olduğunu veya nasıl yorumlanması gerektiğini açıklar.

Yardımcı kaynağın asli kaynaktan farkını ortaya koymak gerekir.

Anahtar Kavram

Doktrin, uluslararası hukukta kuralların içeriğini ve varlığını tespite yarayan yardımcı (subsidiary) bir kaynaktır.

Daha Fazla Pratik

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü Madde 38'de sayılan diğer yardımcı kaynak olan 'yargı kararları' ile doktrin arasındaki benzerlikleri inceleyiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 364Soru →

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi rejimi ve uluslararası hukuk doktrini çerçevesinde, emredici kurallar ( $jus$ $cogens$ ) ile antlaşmaların geçerliliği ve sona ermesi arasındaki hukuki ilişkiye dair aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir antlaşmanın yapıldığı sırada mevcut bir emredici kurala aykırı olması durumunda, antlaşma başlangıçtan itibaren (

ab

initio

) mutlak butlanla sakattır ve bütünüyle geçersiz sayılır.

Antlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonra yeni bir emredici kuralın ortaya çıkması (

jus

cogens

superveniens

) durumunda, antlaşma bu kural ile çatıştığı andan itibaren sona erer ancak o tarihe kadar doğurduğu hukuki sonuçlar kendiliğinden geçersiz hale gelmez.

Antlaşmanın bir emredici kuralla çatışması nedeniyle geçersiz sayılması durumunda, kuralın kamu düzeni niteliği gereği, antlaşma hükümlerinin birbirinden ayrılmasına (

severability

) ve sadece çatışan hükümlerin iptal edilmesine izin verilmez.

Emredici bir kuralın ihlali durumunda uyuşmazlık çözülemezse, Sözleşme uyarınca taraflardan biri uyuşmazlığı tek taraflı bir başvuru ile Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun nihai ve bağlayıcı kararına sunmak zorundadır.

Emredici kurallar nitelikleri gereği uluslararası toplumun bütününe karşı ileri sürülebilen (

erga

omnes

) yükümlülükler doğurur; ancak her

erga

omnes

yükümlülük mutlaka bir

jus

cogens

kuralı teşkil etmeyebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Emredici bir kuralın ihlali durumunda uyuşmazlık çözülemezse, Sözleşme uyarınca taraflardan biri uyuşmazlığı tek taraflı bir başvuru ile Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun nihai ve bağlayıcı kararına sunmak zorundadır.

Cevap

Antlaşmanın emredici bir kurala aykırılığı durumunda ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümü için Birleşmiş Milletler Genel Kurulu değil, Uluslararası Adalet Divanı yetkilidir.

Uluslararası hukukta emredici bir kuralın (

jus

cogens

) ihlali iddiasına dayalı bir antlaşma uyuşmazlığında, 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 66. maddesi uyarınca, taraflar uyuşmazlığı Uluslararası Adalet Divanı'na (

UAD

) taşıma hakkına sahiptir. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun bu konuda yargısal veya bağlayıcı bir karar verme yetkisi bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Emredici kural (jus cogens) kavramını analiz etme

Jus cogens, uluslararası toplumun bütünü tarafından kabul edilen ve kendisinden sapmaya izin verilmeyen hiyerarşik olarak en üstteki kurallardır.

Normlar hiyerarşisindeki yerini belirlemek için gereklidir.

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 53. ve 64. maddelerini karşılaştırma

53. madde mevcut jus cogens kuralına aykırılığı (mutlak butlan), 64. madde ise sonradan ortaya çıkan kuralı (sona erme) düzenler.

Geçersizlik ve sona erme arasındaki farkı ayırt etmek için gereklidir.

Uyuşmazlık çözüm usulünü (66. madde) inceleme

Viyana Sözleşmesi, emredici kurallarla ilgili uyuşmazlıklarda Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) tek taraflı başvuru hakkı tanımıştır.

Hangi uluslararası organın yetkili olduğunu tespit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Jus Cogens ve Uluslararası Adalet Divanı'nın Zorunlu Yargı Yetkisi

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 365Soru →

Uluslararası hukukta devletlerin tek taraflı işlemlerinin (unilateral acts) hukukî bağlayıcılığı ve bu işlemlerin geri alınabilirliği hususu, özellikle Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) içtihatları ve Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 2006 tarihli Rehber İlkeleri çerçevesinde belirlenmiştir. Buna göre, bir devletin yetkili organları aracılığıyla kamuoyuna açıkladığı tek taraflı bir irade beyanının, ilgili devlet için hukuken bağlayıcı bir yükümlülük doğurabilmesi ve bu yükümlülüğün sona erdirilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tek taraflı irade beyanının bağlayıcı olması için mutlaka yazılı bir formda olması veya diğer devletlerin kabulüne (onayına) tabi olması şart olmayıp; beyanın kamuya açık yapılması ve devletin hukuken bağlanma niyetinin (animus obligandi) mevcudiyeti yeterlidir.

Devletlerin tek taraflı işlemleri, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinde açıkça zikredilmediği için asli bir hukuk kaynağı teşkil etmez; sadece ilgili uyuşmazlık özelinde yardımcı bir kanıt aracı olarak işlev görür.

Tek taraflı irade beyanı ile üstlenilen bir yükümlülük, devletin egemenlik yetkisinin bir parçası olarak, karşı tarafın bu beyana dayanarak bir işlem yapıp yapmadığına bakılmaksızın her zaman tek taraflı bir kararla geri alınabilir.

Uluslararası hukukta tek taraflı işlem yapma yetkisi münhasıran Devlet Başkanı'na aittir; Dışişleri Bakanı'nın açıklamaları ancak bir antlaşma metnine dahil edildiği takdirde devleti bağlayıcı sonuç doğurur.

Bir devletin başka bir devletin gerçekleştirdiği işlemi hukuka aykırı bulduğunu bildiren 'protesto' işlemi, hukukî niteliği gereği her zaman yeni bir hukukî durum yaratan 'kurucu' (constitutive) bir işlemdir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tek taraflı irade beyanının bağlayıcı olması için mutlaka yazılı bir formda olması veya diğer devletlerin kabulüne (onayına) tabi olması şart olmayıp; beyanın kamuya açık yapılması ve devletin hukuken bağlanma niyetinin (animus obligandi) mevcudiyeti yeterlidir.

Cevap

İrade beyanının bağlayıcı olması için yazılı form veya diğer devletlerin kabulü şart değildir; kamuya açıklık ve bağlanma niyeti (animus obligandi) yeterlidir.

Uluslararası hukukta tek taraflı bir işlemin bağlayıcı olması için, beyanın kamuya açık bir şekilde yapılması ve devletin bu yolla bir hukukî yükümlülük altına girme niyetinin (animus obligandi) bulunması yeterlidir. Bu kriterler sağlandığında, işlem ne bir antlaşma formuna ihtiyaç duyar ne de muhatapların kabulüne bağlıdır.

Adım Adım Çözüm

Tek taraflı işlemin geçerlilik şartlarını analiz etme.

Bağlayıcılık için yazılılık şartı aranmaz; sözlü beyanlar da (örneğin Ihlen Deklarasyonu) bağlayıcı olabilir.

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 1974 Nükleer Denemeler davasında bu ilkeyi netleştirmiştir.

İrade unsurunun (animus obligandi) rolünü değerlendirme.

Beyanda bulunan devletin bu beyanla hukuken bağlanma amacı gütmesi zorunludur.

Niyet olmaksızın yapılan siyasi beyanlar hukuki bir tek taraflı işlem sayılmaz.

Geri alma (revocation) ve iyi niyet ilişkisini inceleme.

Tek taraflı işlemler iyi niyet (good faith) ilkesine dayanır ve keyfi olarak geri alınamaz.

Uluslararası toplumun ve muhatap devletlerin bu beyana dayalı haklı beklentileri korunmalıdır.

Anahtar Kavram

Devletlerin tek taraflı işlemlerinde animus obligandi (bağlanma niyeti) ve aleniyet (publicity) ilkeleri.

Daha Fazla Pratik

UAD'nin 1974 Nükleer Denemeler (Avustralya - Fransa) davasındaki gerekçelerini incelemek, tek taraflı işlemlerin sınırlarını anlamak için kritiktir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 366Soru →

Uluslararası hukuk kaynakları hiyerarşik olarak sınıflandırıldığında, yargı kararları (içtihatlar) aşağıdaki kategorilerden hangisinde yer almaktadır?

Asli kaynaklar

Yardımcı kaynaklar

Emredici normlar (Jus cogens)

Hukukun genel ilkeleri

Tek taraflı işlemler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yardımcı kaynaklar

Cevap

Uluslararası hukukta yargı kararları, hukuk kurallarını tespit etmeye yarayan 'yardımcı kaynaklar' kategorisinde yer alır.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesi, uluslararası hukukun kaynaklarını sayarken yargı kararlarını ve doktrini 'hukuk kurallarını tespit etmeye yarayan yardımcı araçlar' olarak tanımlamıştır. Bu nedenle yargı kararları yardımcı kaynaklar arasında kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası hukukun kaynaklarını düzenleyen temel metni hatırla.

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38. maddesi.

Hukuk kaynaklarının tasnifi bu maddeye dayanarak yapılır.

Asli ve yardımcı kaynak ayrımını uygula.

Antlaşmalar, teamül ve genel ilkeler asli; yargı kararları ve doktrin yardımcı kaynaktır.

Yargı kararları yeni bir kural koymaz, mevcut kuralın anlamını netleştirir.

Anahtar Kavram

Hukuk Kaynaklarının Tasnifi (Asli vs. Yardımcı)

Daha Fazla Pratik

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 59. maddesindeki 'kararların sadece davanın tarafları için bağlayıcı olması' kuralını inceleyerek kararların neden genel bir asli kaynak olmadığını pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 367Soru →

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 30. maddesi, aynı konuya ilişkin birbirini takip eden antlaşmaların (successive treaties) uygulanması rejimini düzenlerken Birleşmiş Milletler Şartı'nın (BM Antlaşması) 103. maddesi hükümlerini saklı tutmuştur. Buna göre, uluslararası hukukta antlaşmaların hiyerarşisi bakımından bu atfın temel hukuki sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Birleşmiş Milletler üyelerinin BM Şartı'ndan doğan yükümlülükleri ile başka herhangi bir uluslararası antlaşmadan doğan yükümlülüklerinin çatışması halinde, BM Şartı'ndan doğan yükümlülüklerin üstün gelmesi

BM Şartı'na aykırı hükümler içeren tüm yeni antlaşmaların, jus cogens (emredici kural) ihlali gerekçesiyle yapıldığı andan itibaren kendiliğinden geçersiz sayılması

Önceki antlaşmanın sadece imza (signature) aşamasında kalmış olmasının, sonraki onaylanmış (ratification) antlaşmanın BM Şartı ile uyumlu olma zorunluluğunu ortadan kaldırması

Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı kararlarının ve doktrindeki görüşlerin, BM Şartı'nın yorumlanmasında asli kaynak olarak antlaşma metnine tercih edilmesi

BM organları tarafından alınan tavsiye niteliğindeki kararların, taraflar arasındaki antlaşma hükümlerini geçersiz kılacak bir hiyerarşik güce sahip olması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birleşmiş Milletler üyelerinin BM Şartı'ndan doğan yükümlülükleri ile başka herhangi bir uluslararası antlaşmadan doğan yükümlülüklerinin çatışması halinde, BM Şartı'ndan doğan yükümlülüklerin üstün gelmesi

Cevap

Birleşmiş Milletler üyelerinin BM Şartı'ndan doğan yükümlülüklerinin diğer antlaşmalardan doğan yükümlülüklere karşı üstün gelmesi

Doğru yanıt, BM Şartı'nın 103. maddesinin uluslararası hukukta bir 'üstünlük şartı' (supremacy clause) olarak kabul edilmesidir. 1969 Viyana Sözleşmesi Md. 30/1, aynı konudaki antlaşmaların (lex posterior) uygulanmasında bu kuralı saklı tutarak, BM Şartı'ndan doğan yükümlülüklerin hiyerarşik olarak diğer tüm antlaşmalardan (önceki veya sonraki) üstün olduğunu teyit eder.

Adım Adım Çözüm

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin ilgili maddesinin analizi

Md. 30/1, ardışık antlaşmaların uygulanmasında BM Şartı Md. 103'ün saklı tutulduğunu belirtir.

Uluslararası hukukta antlaşmalar arası hiyerarşinin istisnasını belirlemek.

BM Şartı 103. maddesinin içeriğinin değerlendirilmesi

BM üyelerinin Şart kapsamındaki yükümlülükleri ile diğer uluslararası yükümlülükleri çatıştığında BM Şartı önceliklidir.

Çatışma durumunda hangi kuralın uygulanacağını netleştirmek.

Üstünlük ve geçersizlik ayrımının yapılması

Bu durum bir geçersizlik (invalidity) değil, uygulama önceliği (primacy) durumudur.

Hukuki sonucun niteliğini doğru saptamak.

Anahtar Kavram

Antlaşmaların Hiyerarşisi ve BM Şartı'nın Üstünlüğü (Art. 103)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 368Soru →

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) önüne gelen bir uyuşmazlıkta, taraflar arasında yürürlükte olan bir antlaşmanın bulunmadığı ve ilgili konuya dair yerleşik bir uluslararası teamül kuralının da tespit edilemediği durumlarda; Divan'ın uyuşmazlığı karara bağlayabilmek ve bir 'hukuk boşluğu' ( $non-liquet$ ) oluşmasını engellemek amacıyla, ulusal hukuk sistemlerinde ortaklaşa kabul gören kurallara dayanarak başvurduğu asli hukuk kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Hukukun genel ilkeleri

Hakkaniyet ve nisfet (

ex

aequo

et

bono

)

Uluslararası yargı kararları (içtihatlar)

Doktrin (öğretim)

Uluslararası örgütlerin bağlayıcı olmayan tavsiye kararları

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukukun genel ilkeleri

Cevap

Hukukun genel ilkeleri

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38/1-c maddesinde düzenlenen 'hukukun genel ilkeleri', uluslararası hukukun asli kaynaklarından biridir. Bu kaynağın temel işlevi, bir uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak antlaşma veya teamül kuralı bulunmadığında ortaya çıkan hukuk boşluğunu (

non-liquet

) doldurmaktır. Bu ilkeler (örneğin;

res

judicata

, iyiniyet, ahde vefa), devletlerin iç hukuk sistemlerinde ortak olarak kabul ettikleri ve uluslararası hukukun doğasına uygun olan prensiplerdir.

Adım Adım Çözüm

UAD Statüsü'nün 38. maddesindeki kaynak hiyerarşisini analiz etmek

Statüde antlaşmalar, teamül ve hukukun genel ilkeleri asli kaynaklar; yargı kararları ve doktrin yardımcı kaynaklar olarak belirlenmiştir.

Soruda istenen 'asli kaynak' kriterini daraltmak için gereklidir.

Hukuk boşluğu (

non-liquet

) kavramının işlevini değerlendirmek

Yargıcın önündeki uyuşmazlığı kural yokluğu nedeniyle reddetmesini önleyen mekanizmanın hukukun genel ilkeleri olduğu tespit edilir.

Hukukun genel ilkeleri, ulusal hukuktan uluslararası hukuka aktarılan 'boşluk doldurucu' niteliğe sahiptir.

Anahtar Kavram

Hukukun genel ilkeleri, ulusal hukuk sistemlerinde (medeni milletlerce) kabul edilen ve uluslararası alana taşınan, antlaşma ve teamülün eksikliğinde başvurulan asli hukuk kaynağıdır.

Daha Fazla Pratik

UAD Statüsü Madde 38'deki hiyerarşinin mutlak olup olmadığını ve jus cogens kuralları ile bu kaynaklar arasındaki ilişkiyi inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 369Soru →

$1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin $31$ . maddesinde düzenlenen "genel yorum kuralı" uyarınca, bir antlaşma hükmünün iyi niyetle, sözcüklerin bağlamı içinde ve nesne ile amacın ışığında yorumlanması esastır. Buna göre, antlaşma metni ve eklerinin yanı sıra "bağlam" (context) ile birlikte dikkate alınması zorunlu olan unsurlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Antlaşmanın yapılmasıyla bağlantılı olarak tüm taraflar arasında varılan her türlü anlaşma

Antlaşmanın yapılmasıyla bağlantılı olarak bir veya daha fazla tarafça hazırlanan ve diğer taraflarca kabul edilen her türlü belge

Antlaşmanın yorumlanması veya hükümlerinin uygulanması konusunda taraflar arasında sonradan varılan her türlü anlaşma

Antlaşmanın hazırlık çalışmaları (travaux préparatoires) ve antlaşmanın yapılış koşulları

Antlaşmanın uygulanmasına ilişkin, tarafların yorum konusundaki mutabakatını belirleyen sonraki her türlü uygulama

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antlaşmanın hazırlık çalışmaları (travaux préparatoires) ve antlaşmanın yapılış koşulları

Cevap

Antlaşmanın hazırlık çalışmaları ve antlaşmanın yapılış koşulları, Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin

31

. maddesindeki genel yorum kuralı içinde değil,

32

. maddesindeki tamamlayıcı (yardımcı) yorum araçları arasında sayılmaktadır.

Doğru yanıt olan 'Antlaşmanın hazırlık çalışmaları ve antlaşmanın yapılış koşulları',

1969

Viyana Sözleşmesi'nin

32

. maddesinde düzenlenmiştir. Bu araçlar, genel yorum kuralının (Madde

31

) uygulanması sonucunda anlamın hala muğlak veya belirsiz kalması ya da sonucun açıkça saçma veya mantıksız olması durumunda başvurulan 'tamamlayıcı yorum araçları' niteliğindedir. Diğer seçeneklerdeki unsurlar ise doğrudan genel yorum kuralının ve antlaşmanın 'bağlamı'nın parçasıdır.

Adım Adım Çözüm

1969

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin yorum kurallarını inceleyin.

Sözleşme'nin

31

. maddesi 'Genel Yorum Kuralı'nı,

32

. maddesi ise 'Tamamlayıcı Yorum Araçları'nı düzenler.

Uluslararası hukukta antlaşmaların yorumlanmasında hiyerarşik bir yaklaşım mevcuttur; önce asli (genel) kurallara, yetersiz kalındığında ise yardımcı araçlara başvurulur.

31

. madde kapsamındaki 'bağlam' (context) kavramını ve ek unsurları analiz edin.

Metin, giriş kısmı, ekler, yapılış sırasındaki ek anlaşmalar (

31/2

) ile sonradan yapılan anlaşmalar, uygulamalar ve ilgili hukuk kuralları (

31/3

) genel kuralın parçasıdır.

Bu unsurlar tarafların ortak iradesini en güncel ve doğrudan yansıtan araçlardır.

Hazırlık çalışmalarının hukuki statüsünü belirleyin.

Hazırlık çalışmaları (travaux préparatoires), sadece genel yorum kuralının sonucu belirsiz veya mantıksız olduğunda başvurulan 'tamamlayıcı' bir araçtır.

Madde

32

, hazırlık çalışmalarını ikincil bir konuma yerleştirerek hukuki belirliliği korumayı amaçlar.

Anahtar Kavram

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nde Yorum Hiyerarşisi (Madde 31 vs. 32)

Daha Fazla Pratik

Antlaşmaların yorumlanmasında 'metinselci yaklaşım' (textualism) ile 'amaçsal yaklaşım' (teleological) arasındaki dengeyi anlamak için Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) yorum yöntemlerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 370Soru →

Uluslararası teâmül (yapılageliş) hukukunun oluşum sürecinde Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu kararlarının rolü ve hukuki değeriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

BM Genel Kurulu kararları, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinde sayılan asli hukuk kaynaklarından biri olduğu için doğrudan teâmül kuralı oluşturur.

Genel Kurul kararları, devletlerin belirli bir uygulamayı hukuken bağlayıcı bir kural olarak kabul edip etmediklerini gösteren 'opinio juris' unsurunun tespitinde önemli bir kanıt teşkil edebilir.

Bir uygulamanın (state practice) genel bir teâmül kuralına dönüşebilmesi için, söz konusu kuralın mutlaka bir Genel Kurul kararı ile 'uluslararası örf' olarak tescil edilmesi gerekir.

Genel Kurul kararları sadece siyasi belgeler olduklarından, teâmülün maddi unsuru olan 'devlet uygulaması'nın ispatında hiçbir şekilde dikkate alınmazlar.

Oy çokluğu ile alınan Genel Kurul kararları, karşı oy kullanan devletleri 'sürekli itirazcı' (persistent objector) statüsüne sokarak kuralın oluşumunu engeller.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genel Kurul kararları, devletlerin belirli bir uygulamayı hukuken bağlayıcı bir kural olarak kabul edip etmediklerini gösteren 'opinio juris' unsurunun tespitinde önemli bir kanıt teşkil edebilir.

Cevap

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kararları, 'opinio juris' unsurunun tespitinde ve devletlerin ortak hukuki inancının belirlenmesinde kanıt niteliği taşıyabilir.

Doğru seçenekte belirtildiği üzere, BM Genel Kurulu kararları kendiliğinden bağlayıcı olmasalar da, uluslararası toplumun belirli bir kuralı 'hukuk' olarak kabul ettiğine dair iradesini yansıttığı ölçüde teâmülün manevi unsuru (opinio juris) için güçlü bir delil sağlar.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası teâmül hukukunun kurucu unsurlarını analiz et.

Teâmülün oluşması için devlet uygulaması (maddi unsur) ve hukuki inanç (manevi unsur - opinio juris) gereklidir.

Bir uygulamanın sadece alışkanlıktan mı yoksa hukuki bir zorunluluktan mı kaynaklandığını ayırt etmek gerekir.

BM Genel Kurulu kararlarının hukuki niteliğini değerlendir.

Genel Kurul kararları kural olarak tavsiye niteliğindedir ve doğrudan bağlayıcı 'norm koyucu' belgeler değildir.

BM Şartı uyarınca Genel Kurul'un yasama yetkisi bulunmamaktadır.

Kararların teâmül süreciyle ilişkisini kur.

Kararların içeriği, oylama biçimi ve devletlerin bu kararlara atıfları, bir teâmül kuralının olgunlaştığının veya 'opinio juris'in oluştuğunun delili olabilir.

Uluslararası Adalet Divanı, içtihatlarında (örneğin Nicaragua davası) Genel Kurul kararlarının bu kanıt rolünü vurgulamıştır.

Anahtar Kavram

Teâmül Hukukunun İspatı ve Opinio Juris

Daha Fazla Pratik

Uluslararası Adalet Divanı'nın Nicaragua davasında BM Genel Kurulu kararlarına nasıl atıf yaptığını incelemek bu konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 371Soru →

Bir devletin yetkili temsilcisinin, 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi kapsamındaki bir antlaşma metnini "onay şartıyla" imzalaması durumunda; bu devletin antlaşmanın yürürlüğe girmesine kadar olan süreçte antlaşmanın bütününe yönelik uyması gereken temel uluslararası hukuk yükümlülüğü aşağıdakilerden hangisidir?

Antlaşmanın konu ve amacını ortadan kaldıracak eylemlerden kaçınmak

Antlaşma hükümlerini geçici uygulama çerçevesinde derhal yürürlüğe koymak

Antlaşmanın uluslararası hukukun emredici kurallarına (jus cogens) aykırı olmadığını kesin olarak garanti etmek

Antlaşmayı imzalandığı tarih itibarıyla iç hukukunun bir parçası olarak kabul etmek

Antlaşma metninde yer alan yazım hatalarını ve teknik eksiklikleri tek taraflı olarak düzeltmek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antlaşmanın konu ve amacını ortadan kaldıracak eylemlerden kaçınmak

Cevap

Devletin, antlaşmanın konu ve amacını ortadan kaldıracak eylemlerden kaçınması gerekmektedir.

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 18. maddesi, bir devletin antlaşmayı onaylama, kabul veya uygun bulma şartıyla imzaladığı andan itibaren, bu rızasını geri çekmediği sürece antlaşmanın konu ve amacını ortadan kaldıracak hareketlerden kaçınmakla yükümlü olduğunu açıkça belirtir. Bu, uluslararası hukukta dürüstlük ve iyi niyetin bir gereğidir.

Adım Adım Çözüm

Antlaşmanın imza türünü analiz etme

İmza "onaylama şartına bağlı" (subject to ratification) olarak atılmıştır.

Bu tür imza, devletin metni kabul ettiğini ancak henüz hukuken bağlanmadığını, bağlanma iradesinin onay aşamasına bırakıldığını gösterir.

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin ilgili maddesini uygulama

Sözleşme'nin 18. maddesi, imza ile onay arasındaki süreçte devletin durumunu belirler.

Devlet henüz tam olarak bağlanmamış olsa da, imza atarak antlaşmaya taraf olma niyetini beyan ettiği için uluslararası hukukta "iyi niyet" (good faith) yükümlülüğü doğar.

Spesifik yükümlülüğü saptama

Devlet, antlaşmanın konu ve amacını boşa çıkaracak eylemlerden kaçınmalıdır.

Eğer bir devlet antlaşmayı imzaladıktan sonra onun amacına tamamen zıt davranırsa, bu durum uluslararası güven ve dürüstlük ilkelerine aykırı kabul edilir.

Anahtar Kavram

İyi Niyet İlkesi (Good Faith) ve Antlaşmanın Konu ve Amacı

Daha Fazla Pratik

Viyana Sözleşmesi'nin 18. maddesi ile 26. maddesi (Pacta Sunt Servanda) arasındaki farkı, bağlayıcılığın başladığı an üzerinden karşılaştırınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 372Soru →

Uluslararası hukuk doktrininde uluslararası örgütlerin organları tarafından alınan kararlar, güçlerini örgütü kuran temel antlaşmadan aldıkları için "türev (ikincil) kaynaklar" kategorisinde değerlendirilir. Birleşmiş Milletler (BM) örneği üzerinden uluslararası örgüt kararlarının hukuki niteliği ve bağlayıcılığı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Genel Kurul'un devletlerin hak ve yükümlülüklerine ilişkin genel nitelikli tavsiye kararları, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinde sayılan "asli kaynaklar" arasında yer alır.

Örgütün bütçesinin kabulü veya yeni üyelerin alınması gibi iç işleyişe yönelik kararlar, ilgili organ tarafından alındığı andan itibaren tüm üye devletler için hukuken bağlayıcıdır.

"Yumuşak hukuk" (soft law) olarak adlandırılan Genel Kurul bildiri ve ilkeleri, uluslararası toplumun genel çıkarını ilgilendirdiği için hiyerarşik olarak "jus cogens" (emredici norm) statüsündedir.

Güvenlik Konseyi'nin uyuşmazlıkların barışçıl çözümü kapsamında aldığı kararlar, askeri güç kullanımına izin verdiği durumlarda uluslararası hukukun temel "asli kaynağı" sayılır.

Uluslararası örgüt kararları, üye devletlerin rızasından bağımsız olarak her durumda uluslararası antlaşmalarla eşit düzeyde genel bağlayıcılığa sahip asli hukuk kurallarıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Örgütün bütçesinin kabulü veya yeni üyelerin alınması gibi iç işleyişe yönelik kararlar, ilgili organ tarafından alındığı andan itibaren tüm üye devletler için hukuken bağlayıcıdır.

Cevap

Uluslararası örgütlerin kendi iç yapılarına, bütçelerine veya üyelik kabullerine ilişkin kararları, örgütün fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için üye devletler üzerinde hukuken bağlayıcı bir etki doğurur.

Uluslararası örgüt kararları içerisinde, örgütün bütçesinin onaylanması, yeni üyelerin kabulü veya iç tüzük değişiklikleri gibi idari/iç işleyişe yönelik kararlar istisnasız tüm üyeler için bağlayıcıdır. BM Şartı uyarınca Genel Kurul'un bu yetkisi, örgütün kurumsal sürekliliği için şarttır.

Adım Adım Çözüm

Kararların kaynağını tespit et

Türev (İkincil) Kaynak

Bu kararlar yetkilerini kurucu antlaşmadan (asli kaynak) aldıkları için hiyerarşik olarak türev niteliktedir.

Kararın yöneldiği alanı belirle

Dış İlişkiler vs. İç İşleyiş

BM Genel Kurulu'nun dışa dönük siyasi kararları kural olarak tavsiye (yumuşak hukuk) niteliğindeyken, içe dönük idari kararların statüsü farklıdır.

Bağlayıcılık analizi yap

İç İşleyiş Kararlarının Bağlayıcılığı

Örgütün yaşamını sürdürebilmesi için bütçe onayı, personel ataması ve üyelik gibi idari kararların tüm üyelerce kabulü ve bağlayıcılığı zorunludur.

Anahtar Kavram

Uluslararası örgütlerin iç hukukuna (internal law of international organizations) ilişkin kararlarının bağlayıcılığı ve türev kaynak niteliği.

Daha Fazla Pratik

Güvenlik Konseyi'nin 7. Bölüm kararları ile Genel Kurul'un tavsiye kararları arasındaki farkları tekrar etmek bu konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 373Soru →

Uluslararası hukukta normatif gücü olan asli kaynaklar ile bu kuralların tespiti ve yorumlanmasında kullanılan yardımcı araçlar arasında net bir ayrım mevcuttur. Bu çerçevede, çeşitli ulusların en yetkin kamu hukukçularının bilimsel çalışmaları olarak tanımlanan "öğreti" (doktrin) kaynağının hukuki niteliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası antlaşmalar ve teamül kuralları gibi doğrudan hak ve yükümlülük doğuran bir maddi kaynak niteliğindedir.

Uluslararası Adalet Divanı önüne gelen uyuşmazlıklarda, mevcut hukuk kurallarının içeriğinin belirlenmesinde başvurulan bağlayıcı olmayan tali bir dayanaktır.

Uluslararası toplumun ortak vicdanını temsil ettiği için Jus Cogens normlarının değiştirilmesinde tek başına yeterli olan asli bir kaynaktır.

UAD Statüsü'nün

38/1-c

bendinde düzenlenen hukukun genel ilkeleri ile aynı hiyerarşik basamakta yer alan bir normlar bütünüdür.

Devletlerin egemenlik rızasını doğrudan yansıttığı ölçüde, yargı kararlarından hiyerarşik olarak daha üstün bir yapılageliş kaynağıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uluslararası Adalet Divanı önüne gelen uyuşmazlıklarda, mevcut hukuk kurallarının içeriğinin belirlenmesinde başvurulan bağlayıcı olmayan tali bir dayanaktır.

Cevap

Öğreti (doktrin), uluslararası hukuk kurallarının içeriğinin belirlenmesinde başvurulan, bağlayıcı olmayan yardımcı bir araçtır.

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün

38/1-d

maddesi uyarınca öğreti (doktrin), hukuk kurallarının tespiti için başvurulan yardımcı bir araçtır. Doktrin, uluslararası hukukta doğrudan kural yaratan maddi veya asli bir kaynak değildir; ancak bir teamül kuralının varlığını kanıtlamak veya bir antlaşma hükmünün kapsamını bilimsel verilerle netleştirmek için kullanılır. Bu nedenle bağlayıcı olmayan, tali bir nitelik taşır.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü Madde

38

çerçevesinde kaynakları sınıflandırın.

Statüde antlaşmalar, teamül ve genel ilkeler asli kaynak; yargı kararları ve doktrin ise yardımcı araç olarak sayılmıştır.

Kaynağın hukuki niteliğini belirlemek için statüdeki yerini anlamak gerekir.

Öğretinin hukuk yaratma kapasitesini değerlendirin.

Öğreti, hukukçuların kişisel görüşleridir ve devletlerin rızasına dayanan bir 'kural koyma' süreci değildir.

Yardımcı kaynakların asli kaynaklardan temel farkı kural yaratma (normatif) güçlerinin olmamasıdır.

Doğru tanımı seçeneklerle karşılaştırın.

Doktrinin mevcut kuralların tespiti için kullanılan tali bir araç olduğu sonucuna ulaşılır.

Divan, bir uyuşmazlığı çözerken kural bulamadığında veya kuralı yorumlaması gerektiğinde bilimsel eserlerden 'kanıt' olarak yararlanır.

Anahtar Kavram

Uluslararası Hukukun Yardımcı Kaynakları

Daha Fazla Pratik

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesindeki 'yardımcı araçlar' ile 'hakkaniyet ve nisfet' (ex aequo et bono) arasındaki rıza farkını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 374Soru →

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 53. maddesi uyarınca, yapıldığı sırada uluslararası toplumun bütünü tarafından kendisinden hiçbir şekilde sapılmasına izin verilmeyen bir kural ( $jus$ $cogens$ ) ile çatışan bir antlaşmanın hukuki akıbeti aşağıdakilerden hangisidir?

Antlaşma başlangıçtan itibaren (

ab

initio

) batıldır.

Antlaşmanın sadece emredici kurala aykırı olan hükümleri geçersizdir, geri kalan kısımları yürürlükte kalır.

Antlaşma kendiliğinden sona erer ancak o ana kadar doğmuş olan hak ve yükümlülükler korunur.

Antlaşma askıya alınır ve taraflara kurala uyum sağlamaları için ek süre verilir.

Antlaşma geçerliliğini korur ancak tarafların uluslararası sorumluluğu doğar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antlaşma başlangıçtan itibaren ( $ab$ $initio$ ) batıldır.

Cevap

Antlaşma başlangıçtan itibaren (ab initio) batıldır.

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 53. maddesine göre, bir antlaşma yapıldığı sırada uluslararası hukukun genel bir emredici kuralı ile çatışıyorsa batıldır. 'Batıl' terimi, antlaşmanın başlangıçtan itibaren (

ab

initio

) geçersiz olduğunu ve hukuki sonuç doğurmayacağını ifade eder. Bu durumda antlaşmanın hükümlerinin birbirinden ayrılması (bölünebilirlik) mümkün değildir.

Adım Adım Çözüm

Çatışma anının tespit edilmesi

Antlaşmanın 'yapıldığı sırada' mevcut olan bir kural ile çatıştığı saptanmıştır.

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nde mevcut kural (Madde 53) ile sonradan ortaya çıkan kural (Madde 64) farklı sonuçlar doğurur.

Hukuki sonucun belirlenmesi

Madde 53 uyarınca 'batıl' (

void

) sonucu uygulanır.

Mevcut emredici kurala aykırılık, antlaşmanın hukuken hiç doğmamış sayılmasına neden olur.

Anahtar Kavram

Jus Cogens kuralların antlaşmalar üzerindeki mutlak geçersizlik (butlan) etkisi.

Soru 375Soru →

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin emredici kurallara ( $jus$ $cogens$ ) ilişkin düzenlemeleri dikkate alındığında; iki devletin, akdettikleri bir antlaşma ile mevcut bir emredici kuralın aksini kararlaştırmaları durumunda söz konusu antlaşmanın hukuki akıbeti aşağıdakilerden hangisidir?

Antlaşma, emredici kurala aykırı olması nedeniyle başlangıçtan itibaren (

void

ab

initio

) kesin olarak hükümsüzdür.

Antlaşma başlangıçta geçerli kabul edilir, ancak emredici kuralın ihlal edildiği tespit edildiği andan itibaren ileriye dönük olarak sona erer.

Antlaşma yürürlükte kalmaya devam eder, ancak bir uyuşmazlık durumunda emredici kural antlaşma hükmüne göre öncelikle uygulanır.

Antlaşma sadece taraflar arasında bağlayıcılığını korur, ancak üçüncü devletlere karşı herhangi bir hak veya yükümlülük doğurmaz.

Antlaşma, sadece "erga omnes" (herkese karşı) nitelik taşımayan emredici kurallara aykırı ise geçerli kabul edilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antlaşma, emredici kurala aykırı olması nedeniyle başlangıçtan itibaren ( $void$ $ab$ $initio$ ) kesin olarak hükümsüzdür.

Cevap

Antlaşma, emredici kurala aykırı olması nedeniyle başlangıçtan itibaren kesin olarak hükümsüzdür.

Uluslararası hukukta emredici kurallar (

jus

cogens

), uluslararası toplumun bütününün temel çıkarlarını koruyan ve aksine hiçbir düzenleme yapılamayan kurallardır. 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 53. maddesi uyarınca, bir antlaşma imzalandığı tarihte mevcut olan bir emredici kurala aykırı ise, bu antlaşma hukuken 'batıl' sayılır. Bu durum, antlaşmanın en başından itibaren (

void

ab

initio

) hiçbir hukuki sonuç doğurmadığı ve geçersiz olduğu anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

Uyuşmazlığın niteliğini belirle.

Bir antlaşma ile mevcut bir emredici kural (

jus

cogens

) arasında çatışma mevcuttur.

Uluslararası hukukta emredici kurallar, aksine bir kural oluşturulamayan üst hiyerarşik normlardır.

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin (VAHS) ilgili maddesini uygula.

VAHS 53. madde: "Bir antlaşma, yapıldığı sırada milletlerarası hukukun genel bir emredici kuralına aykırı ise batıldır."

Antlaşmanın yapıldığı andaki hukuki sakatlık, mutlak butlan sonucunu doğurur.

Hükümsüzlüğün zaman bakımından etkisini değerlendir.

Başlangıçtan itibaren geçersizlik (

void

ab

initio

Madde 64'teki 'sonradan ortaya çıkan' kural ile karıştırılmamalıdır; mevcut kurala aykırılık antlaşmayı hiç doğmamış kabul eder.

Anahtar Kavram

Jus Cogens kuralların antlaşmaların geçerliliği üzerindeki mutlak etkisi.

Daha Fazla Pratik

1969 Viyana Sözleşmesi'nin 64. ve 71. maddelerini inceleyerek emredici kurallara aykırılığın usuli sonuçlarını karşılaştırınız.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 376Soru →

Uluslararası hukukta bir kuralın teâmül (yapılageliş) kuralı olarak nitelendirilmesi için hem maddi (genel bir uygulama) hem de psikolojik (opinio juris) unsurların varlığı gereklidir. Devletlerin belirli bir davranışı hukuki bir zorunluluk hissetmeden, sadece karşılıklı saygı, gelenek veya siyasi mülahazalar çerçevesinde yerine getirmeleri durumunda bu uygulama bağlayıcı bir teâmül kuralı oluşturmaz.

Buna göre; devletlerin hukuki bir zorunluluk inancı taşımaksızın, yalnızca nezaket, iyi niyet veya geleneksel gerekçelerle sergiledikleri ve ihlali durumunda hukuka aykırılık teşkil etmeyen bu tür uygulamalara ne ad verilir?

Uluslararası Nezaket (Comity)

Sürekli İtirazcı (Persistent Objector)

Jus Cogens (Emredici Kurallar)

Hukukun Genel İlkeleri

Hakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uluslararası Nezaket (Comity)

Cevap

Uluslararası Nezaket (Comity)

Uluslararası nezaket (comity), devletlerin birbirlerine karşı sadece saygı, iyi niyet veya gelenek gereği sergiledikleri davranışları ifade eder. Bu uygulamalarda 'opinio juris' (hukuki zorunluluk inancı) bulunmadığı için, bu kuralların ihlali durumunda devletin uluslararası hukuki sorumluluğu doğmaz.

Adım Adım Çözüm

Teâmül hukukunun kurucu unsurlarını analiz etmek

Maddi unsur (devlet uygulaması) ve manevi unsurun (opinio juris) kümülatif varlığı saptandı.

Bir uygulamanın hukuk kuralı sayılabilmesi için her iki unsurun da bulunması şarttır.

Opinio juris (hukuki zorunluluk inancı) eksikliğinin hukuki sonucunu değerlendirmek

Hukuki zorunluluk inancı olmadan yapılan uygulamaların bağlayıcı teâmül oluşturmadığı görüldü.

Soru kökünde devletlerin 'hukuki zorunluluk hissetmeden' hareket ettiği vurgulanmaktadır.

Hukuki olmayan ancak geleneksel olarak sürdürülen kavramı belirlemek

Uluslararası Nezaket (Comity) kavramına ulaşıldı.

Nezaket kuralları, opinio juris eksikliği nedeniyle teâmülden ayrılan ve ihlali sorumluluk doğurmayan kurallardır.

Anahtar Kavram

Opinio Juris ve Uluslararası Nezaket Ayrımı

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 377Soru →

$1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi uyarınca, bir devletin antlaşma ile bağlanma rızasının o devletin temsilcisinin başka bir müzakereci devlet tarafından doğrudan veya dolaylı olarak ayartılması (yolsuzluk/rüşvet) sonucunda elde edilmesi durumunda; bu rıza sakatlığının antlaşmanın geçerliliği üzerindeki hukuki sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Antlaşma, yapıldığı andan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmayacak şekilde mutlak butlanla sakatlanır.

Mağdur devlet, iradesini sakatlayan bu durumu ileri sürerek antlaşma ile bağlanma rızasının geçersizliğini iddia etme hakkına sahiptir.

Söz konusu fiil uluslararası emredici bir kurala (

jus

cogens

) aykırılık teşkil ettiği için antlaşma kendiliğinden hükümsüz kalır.

Bu durum bir 'esaslı hata' (

error

) olarak kabul edilir ve antlaşmanın tüm tarafların rızasıyla yeniden müzakeresi zorunludur.

Temsilcinin bu fiili devletin iç hukukuna ilişkin bir sorun olup antlaşmanın uluslararası alandaki geçerliliğini etkilemez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mağdur devlet, iradesini sakatlayan bu durumu ileri sürerek antlaşma ile bağlanma rızasının geçersizliğini iddia etme hakkına sahiptir.

Cevap

Mağdur olan devletin, rızasını sakatlayan bu durumu (ayartma) gerekçe göstererek antlaşma ile bağlanma rızasının geçersizliğini ileri sürme hakkına sahip olması doğru hukuki sonuçtur.

Doğru yanıt olan seçenek, ayartma fiilinin (

corruption

) mağdur devlete sağladığı 'iptal talebinde bulunma' yetkisini tam olarak ifade etmektedir.

1969

Viyana Sözleşmesi'nin

50

. maddesine göre, bir temsilcinin rızası başka bir müzakereci devletin doğrudan veya dolaylı ayartmasıyla elde edilmişse, ilgili devlet bu ayartmayı rızasını sakatlayan bir neden olarak ileri sürebilir.

Adım Adım Çözüm

Olaydaki rıza sakatlığı türünü belirle.

Temsilcinin rüşvet veya yolsuzluk yoluyla ayartılması durumu (

50

. madde) tespit edildi.

Viyana Sözleşmesi'nde her rıza sakatlığının farklı bir hukuki sonucu vardır.

Ayartmanın 'mutlak butlan' mı yoksa 'nispi butlan' mı olduğunu sınıflandır.

Ayartma, mağdur devletin rızasına bağlı olan bir 'nispi butlan' (iptal edilebilirlik) sebebidir.

Mutlak butlan sadece zorlama (devletin veya temsilcinin) ve

jus

cogens

aykırılığında görülür.

Nispi butlanın hukuki sonucunu seçeneklerle eşleştir.

Devletin rızasının geçersizliğini ileri sürme hakkı olduğu sonucuna ulaşıldı.

Nispi butlan durumlarında antlaşma kendiliğinden geçersiz olmaz, taraf devletin bu sakatlığı iddia etmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Uluslararası Antlaşmalarda Nispi Butlan (İptal Edilebilirlik) Sebepleri

Daha Fazla Pratik

Viyana Sözleşmesi'nin

51

52

. maddelerindeki 'zorlama' (coercion) durumlarının mutlak butlan sonuçlarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 378Soru →

Çok taraflı bir antlaşmanın onaylanması sırasında bir devletin ileri sürdüğü çekinceye (reservation) başka bir taraf devletin itiraz ettiği, ancak antlaşmanın yürürlüğe girmesine açıkça karşı çıkmadığı hallerde; $1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ne göre taraflar arasındaki hukuki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

Antlaşma, taraflar arasında bütünüyle yürürlüğe girmemiş sayılır ve her iki devlet için de bağlayıcılığı kalmaz.

Çekinceye konu olan hükümler, çekincenin kapsamı ölçüsünde iki devlet arasında uygulanmaz.

Çekince koyan devletin rızası sakatlanmış kabul edilir ve antlaşma metni tüm sözleşmeci taraflar için askıya alınır.

Uyuşmazlık konusu hükümler, antlaşmalar hukukundan ziyade hukukun genel ilkeleri çerçevesinde her iki taraf için de bağlayıcı olmaya devam eder.

Hakkaniyet ve nisfet ilkeleri gereği, itiraz edilen çekince maddesi üzerinde taraflar arasında derhal yeni bir müzakere süreci başlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çekinceye konu olan hükümler, çekincenin kapsamı ölçüsünde iki devlet arasında uygulanmaz.

Cevap

Çekinceye konu olan hükümlerin, çekincenin kapsamı ölçüsünde iki devlet arasında uygulanmaması

Doğru yanıt olan seçenek,

1969

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin

21

. maddesinin

3

. fıkrasındaki düzenlemeyi tam olarak yansıtmaktadır. Bu kurala göre, bir çekinceye itiraz eden devlet antlaşmanın yürürlüğe girmesine karşı çıkmamışsa, çekinceye konu olan hükümler çekincenin kapsamı ölçüsünde taraflar arasında uygulanmaz. Bu durum 'olumsuz (negatif) etki' olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

Olaydaki hukuki işlemleri tanımla.

Bir devlet antlaşmaya çekince koymuş, diğeri ise bu çekinceye itiraz etmiş ancak antlaşmanın yürürlüğe girmesine (tesis edilmesine) engel olmamıştır.

Viyana Sözleşmesi'nde çekinceye itirazın iki farklı türü (yürürlüğe engel olan ve olmayan) farklı hukuki sonuçlar doğurur.

1969

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin ilgili maddesini tespit et.

Madde

21/3

hükmü uygulanır.

Bu madde, çekinceye itiraz eden devletin antlaşmanın yürürlüğe girmesine karşı çıkmadığı durumları düzenler.

Hukuki sonucu uygula.

Çekince konulan hükümler, çekincenin kapsamı ölçüsünde taraflar arasında uygulanmaz hale gelir.

İtirazın amacı çekince ile hedeflenen değişikliğe rıza göstermemektir; bu durumda ilgili hüküm taraflar arasındaki ilişki setinden çıkarılır.

Anahtar Kavram

Çekinceye İtirazın Hukuki Sonuçları

Alternatif Yöntem

Karşılıklılık (reciprocity) ilkesini düşünerek; çekince koyan devletin o hükümden yararlanamayacağı gibi itiraz eden devletin de aynı hükmü çekince koyana karşı ileri süremeyeceği (hükmün devre dışı kalması) mantığıyla çözülebilir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 379Soru →

$1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi hükümleri uyarınca, bir devletin antlaşma ile bağlanma rızasının Birleşmiş Milletler Şartı'nda yer alan uluslararası hukuk ilkelerine aykırı şekilde kuvvet kullanma tehdidi veya kuvvet kullanılması yoluyla sağlanması durumunda ortaya çıkan hukuki sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Antlaşma, sadece baskıya maruz kalan devlet tarafından geçersizlik iddiası ileri sürüldüğü takdirde hükümsüz kalır.

Antlaşma, yapıldığı andan itibaren hukuken hiçbir sonuç doğurmaz ve batıldır.

Antlaşmanın konusu ve amacı kuvvet kullanımıyla doğrudan ilgili değilse, antlaşma mağdur devletin onayıyla geçerli kabul edilebilir.

Antlaşma, uyuşmazlığın çözümü için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararı alınana kadar geçici olarak yürürlükte kalır.

Söz konusu durum sadece antlaşmanın askıya alınması için bir gerekçe oluşturur, antlaşmayı kendiliğinden sona erdirmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antlaşma, yapıldığı andan itibaren hukuken hiçbir sonuç doğurmaz ve batıldır.

Cevap

Antlaşma, yapıldığı andan itibaren hukuken hiçbir sonuç doğurmaz ve batıldır.

1969

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin

52

. maddesi açıkça; bir antlaşmanın akdedilmesinin, Birleşmiş Milletler Şartı'nda yer alan uluslararası hukuk ilkelerine aykırı kuvvet kullanma tehdidi veya kuvvet kullanılması yoluyla sağlanması durumunda o antlaşmanın 'batıl' (void) olduğunu belirtir. Bu durum, antlaşmanın yapıldığı andan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmadığı ve geçersizliğinin sonradan tarafların onayıyla giderilemeyeceği anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

Olaydaki geçersizlik nedenini tespit etme

Devletin kuvvet kullanma tehdidi veya kuvvet kullanılarak (BM Şartı ilkelerine aykırı olarak) antlaşmaya zorlanması.

1969

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin (VAHS)

52

. maddesinin uygulama alanını belirlemek.

VAHS

52

. maddedeki yaptırım türünü belirleme

Sözleşme metninde geçen 'void' (batıl) ifadesi, bu durumun bir mutlak butlan hali olduğunu gösterir.

Nispi butlan (iptal edilebilirlik) ile mutlak butlan (yokluk/batıl olma) arasındaki farkı ayırt etmek.

Hukuki sonucu formüle etme

Antlaşma en baştan itibaren geçersizdir, rıza ile sonradan düzelmez ve hiçbir hukuki sonuç doğurmaz.

Mutlak butlanın temel hukuki sonucunu seçeneklerle eşleştirmek.

Anahtar Kavram

Mutlak Butlan (Absolute Nullity)

Daha Fazla Pratik

Viyana Sözleşmesi'nde temsilcinin zorlanması (m.

51

) ile devletin zorlanması (m.

52

) arasındaki benzerlikleri ve 'nispi butlan' ile 'mutlak butlan' hallerini bir tablo üzerinde karşılaştırın.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 380Soru →

$1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin genel kuralına göre, bir devletin bir antlaşma ile bağlanma rızasının o devletin iç hukukunun antlaşma yapma yetkisine ilişkin bir kuralının ihlaliyle açıklanmış olması, rızayı sakatlayan bir durum olarak ileri sürülemez. Ancak bu durumun bir istisna olarak geçersizlik nedeni sayılabilmesi için gerekli olan şart aşağıdakilerden hangisidir?

Söz konusu iç hukuk kuralının sadece usul basamaklarına ilişkin teknik bir düzenleme olması

İhlalin nesnel olarak aşikâr olması ve iç hukukun temel öneme sahip bir kuralına ilişkin olması

Antlaşmanın henüz onaylama (ratifikasyon) aşamasına geçmemiş, sadece imza aşamasında kalmış olması

İhlal edilen iç hukuk kuralının uluslararası hukukun emredici bir kuralı (jus cogens) ile aynı içerikte olması

Antlaşmanın diğer taraf devletlerinin, söz konusu devletin iç hukukunu bildiklerini yazılı olarak beyan etmeleri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İhlalin nesnel olarak aşikâr olması ve iç hukukun temel öneme sahip bir kuralına ilişkin olması

Cevap

İhlalin nesnel olarak aşikâr olması ve iç hukukun temel öneme sahip bir kuralına ilişkin olması

Doğru seçenek, Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin

46

. maddesindeki iki kümülatif şartı tam olarak ifade etmektedir: İhlalin nesnel olarak aşikâr olması ve iç hukukun temel öneme sahip (genellikle anayasal) bir kuralına ilişkin olması. Bu durumda devlet, rızasının sakat olduğunu ileri sürerek antlaşmanın geçersizliğini talep edebilir.

Adım Adım Çözüm

Genel kuralı hatırla (Pacta Sunt Servanda ve İç Hukuk)

1969

Viyana Sözleşmesi Madde

27

uyarınca, bir devlet bir antlaşmayı uygulamama gerekçesi olarak iç hukukunu ileri süremez.

Uluslararası yükümlülüklerin iç hukuk kuralları karşısında önceliği ilkesini korumak.

Rızanın sakatlığına ilişkin özel istisnayı analiz et (Madde

46

)

İç hukukun antlaşma yapma yetkisine ilişkin kurallarının ihlali, normalde antlaşmayı geçersiz kılmaz.

Devletlerin birbirlerinin karmaşık iç hukuk sistemlerini tam olarak bilmesi beklenemez.

İstisna şartlarını belirle

Eğer ihlal nesnel olarak aşikârsa ve kural temel öneme sahipse (örneğin anayasal bir kural), bu durum rızayı sakatlayabilir.

Kötü niyetli veya dürüstlük kuralına aykırı durumları engellemek.

Anahtar Kavram

İç hukuka aykırılığın antlaşmaların geçerliliğine etkisi (Viyana Sözleşmesi Madde 46)

İpuçları

Uluslararası hukukta devletler, iç hukuklarını antlaşmalardan kaçmak için bahane edemezler.

Ancak bir devletin anayasasında yer alan çok temel bir antlaşma yapma yetkisi kuralı, herkesçe görülebilecek kadar açık bir şekilde ihlal edilmişse durum değişir.

Daha Fazla Pratik

Antlaşmaların sakatlığı konusunda 'hata', 'hile' ve 'ayartma' gibi nisbi butlan sebeplerini gözden geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

ÖncekiSayfa 19 / 22Sonraki

Uluslararası Hukukun Kaynakları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm