Examkin

Uluslararası Sorumluluk

277 soru

Soru 41Soru →

Uluslararası hukukta devletlerin uzay çalışmaları veya nükleer enerji üretimi gibi yürütülmesi hukuka uygun olan ancak yüksek risk taşıyan faaliyetlerinden kaynaklanan sınır aşan zararlar nedeniyle ortaya çıkan sorumluluk türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kusursuz (nesnel) sorumluluk

Cevap

Kusursuz (nesnel) sorumluluk
Kusursuz (nesnel) sorumluluk, devletin yürüttüğü faaliyet tamamen hukuka uygun olsa dahi, bu faaliyetin doğası gereği taşıdığı yüksek risk nedeniyle meydana gelen zararlardan sorumlu tutulmasıdır. Özellikle nükleer enerji ve uzay faaliyetlerinde, zarar görenin devletin kusurunu veya hukuka aykırı bir eylemini ispatlaması gerekmez; sadece zarar ile faaliyet arasındaki nedensellik bağının (illiyet bağı) ispatı yeterlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Faaliyetin niteliğini analiz et.
Uzay ve nükleer faaliyetler 'hukuka uygun' ancak 'yüksek riskli' (ultra-hazardous) işlerdir.
Sorumluluğun temelini belirlemek için fiilin hukuka aykırı olup olmadığına bakılmalıdır.
2
Zararın tazmini için gereken şartı belirle.
Bu tür faaliyetlerde devletin bir kuralı ihlal etmesi veya kusurlu olması gerekmez; sadece zararın varlığı ve illiyet bağı yeterlidir.
Riskli faaliyetlerin toplum ve çevre üzerindeki potansiyel etkileri nedeniyle kusur şartı aranmaz.
3
Kavramsal karşılığını seç.
Bu durum uluslararası hukukta 'hukuka uygun fiillerden kaynaklanan' veya 'kusursuz (nesnel)' sorumluluk olarak adlandırılır.
Terminolojik olarak en doğru tanım budur.

Anahtar Kavram

Hukuka uygun ancak riskli faaliyetlerden kaynaklanan zararlarda devletin kusur aranmaksızın sorumlu tutulması (kusursuz sorumluluk).
Tahmini Süre:40s
Soru 42Soru →

X Devleti vatandaşı olan bir yatırımcının, Y Devleti'ndeki ticari faaliyetleri sırasında bu devletin kamu görevlileri tarafından haksız bir idari işleme maruz bırakıldığı ve mal varlığının hukuka aykırı şekilde müsadere edildiği varsayılmaktadır. Yatırımcı, bu olaydan bir yıl sonra X Devleti vatandaşlığından kendi isteğiyle ayrılarak Z Devleti vatandaşlığını kazanmıştır. Z Devleti, yeni vatandaşı olan bu kişi lehine Y Devleti'ne karşı diplomatik koruma prosedürünü başlatarak konuyu uluslararası bir yargı organına taşımak istemektedir.

Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun "Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri (2006)" hükümleri uyarınca, Z Devleti'nin bu diplomatik koruma talebiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Z Devleti diplomatik koruma yetkisini kullanamaz; çünkü kural olarak kişinin hem zararın meydana geldiği tarihte hem de istemin resmen ileri sürüldüğü tarihte koruma sağlayan devletin vatandaşı olması (tabiiyetin sürekliliği) gerekir.

Cevap

Z Devleti diplomatik koruma yetkisini kullanamaz; çünkü 'tabiiyetin sürekliliği' (continuous nationality) kuralı uyarınca kişinin hem zararın doğduğu anda hem de istemin yapıldığı anda koruma sağlayan devletin vatandaşı olması gerekir.
Doğru yanıt, tabiiyetin sürekliliği ilkesini ifade etmektedir. Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu tarafından 2006 yılında kabul edilen Taslak Maddeler'in 5. maddesine göre, bir devletin diplomatik koruma yetkisini kullanabilmesi için, zarar gören kişinin hem haksız fiilin gerçekleştiği tarihte hem de istemin resmen sunulduğu tarihte (veya bu tarihler arasında kesintisiz olarak) o devletin tabiiyetinde bulunması gerekir. Olayda yatırımcı ihlal anında X vatandaşı olduğu için, sonradan vatandaşlığını kazandığı Z Devleti onun lehine koruma sağlayamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Diplomatik korumanın hukuki niteliğini belirlemek.
Diplomatik koruma, devletin kendi vatandaşının uğradığı zarar nedeniyle başka bir devlete karşı ileri sürdüğü, devlete ait bir haktır (Mavrommatis Kararı).
Sorumluluğun ileri sürülmesinde kimin yetkili olduğunu anlamak için hak sahibinin tespit edilmesi gerekir.
2
Tabiiyet bağı (Nationality of Claims) şartını kontrol etmek.
Zarar gören kişinin koruma isteyen devletle ihlal anında ve istem anında bağı olmalıdır.
Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri (2006) Madde 5, süreklilik ilkesini temel şart olarak koymuştur.
3
Olaydaki vatandaşlık değişimini analiz etmek.
Yatırımcı ihlal anında X vatandaşıdır, ancak istem anında Z vatandaşıdır. Z Devleti ihlal anında koruma yetkisine sahip değildir.
Tabiiyetin sürekliliği kuralı ihlal edildiği için Z Devleti'nin istemi usulden reddedilir.

Anahtar Kavram

Tabiiyetin Sürekliliği İlkesi (Continuous Nationality)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 43Soru →

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2001 tarihli 'Devletin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu' taslak maddeleri çerçevesinde, bir devletin uluslararası sorumluluğunun doğması için gerekli olan kurucu unsurlar (constituent elements) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir fiilin uluslararası hukuk uyarınca devlete isnat edilebilir olması ve devletin bir uluslararası yükümlülüğünü ihlal etmesi sorumluluğun doğması için yeterlidir.

Cevap

Bir fiilin uluslararası hukuk uyarınca devlete isnat edilebilir olması ve devletin bir uluslararası yükümlülüğünü ihlal etmesi sorumluluğun doğması için yeterlidir.
Doğru olan ifade, sorumluluğun iki temel ayağını vurgulayan seçenektir. ILC 2001 Taslak Maddeleri Madde 2'ye göre, bir davranışın (eylem veya ihmal) uluslararası hukuk uyarınca devlete isnat edilebilir olması ve bu davranışın devletin uluslararası bir yükümlülüğünü ihlal etmesi, bir 'uluslararası hukuka aykırı fiil'in varlığı için gerekli ve yeterli iki kurucu unsurdur.

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) 2001 Taslak Maddeleri'nin 2. maddesini inceleyin.
Bu madde, devletin uluslararası hukuka aykırı fiilinin unsurlarını (a) devlete isnat edilebilirlik ve (b) yükümlülük ihlali olarak tanımlar.
Sorumluluğun hangi şartlar altında doğacağını belirlemek için temel hukuki çerçeveye başvurulmalıdır.
2
Kusur, zarar ve iç hukuk kurallarının 'kurucu unsur' niteliğini değerlendirin.
Zarar ve kusurun genel bir zorunluluk olmadığı, iç hukukun ise uluslararası hukuktaki aykırılık niteliğini etkilemediği sonucuna varılır.
Uluslararası sorumluluk hukukunda nesnel sorumluluk anlayışı ve uluslararası hukukun üstünlüğü ilkesi esastır.

Anahtar Kavram

Sorumluluğun Kurucu Unsurları (İsnadiyet ve İhlal)
Tahmini Süre:45s
Soru 44Soru →

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2001 tarihli 'Devletin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu' Taslak Maddeleri, uluslararası sorumluluğun doğasını 'tali kurallar' (secondary rules) çerçevesinde belirlemiştir. Bu maddelerin 2. maddesinde düzenlenen kurucu unsurlar ve sorumluluğun genel niteliği dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sorumluluğun doğması için bir davranışın devlete isnat edilebilir olması ve uluslararası bir yükümlülüğü ihlal etmesi gerekli ve yeterlidir; zarar veya kusur, ilgili asli kural aksini gerektirmedikçe genel birer kurucu unsur değildir.

Cevap

Sorumluluğun doğması için davranışın devlete isnat edilebilir olması ve bir uluslararası yükümlülüğü ihlal etmesi yeterli olup, zarar veya kusur genel kurucu unsurlar değildir.
Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun 2001 tarihli Taslak Maddeleri uyarınca, bir devletin uluslararası sorumluluğu için sadece iki unsurun varlığı genel kural olarak aranır: Fiilin devlete uluslararası hukuk uyarınca isnat edilebilmesi (sübjektif unsur) ve fiilin devletin yürürlükteki bir uluslararası yükümlülüğünü ihlal etmesi (objektif unsur). Zarar ve kusur, asli kurallar (primary rules) tarafından özel olarak şart koşulmadığı sürece sorumluluğun doğması için gerekli olan genel unsurlar değildir.

Adım Adım Çözüm

1
ILC 2001 Taslak Maddeler Madde 2'yi analiz et.
İlgili madde sorumluluğu iki unsura indirger: Sübjektif unsur (İsnadiyet) ve Objektif unsur (İhlal).
Uluslararası sorumluluğun temel yapısını anlamak için ana kaynağa başvurulur.
2
Zarar ve kusur kavramlarının bu yapıdaki yerini değerlendir.
Bu kavramlar 'tali kural' seviyesinde genel şart değildir; ancak 'asli kural' (diplomatik koruma gibi) özel olarak gerektiriyorsa aranır.
Uluslararası hukuktaki objektif sorumluluk anlayışını teyit etmek gerekir.
3
İç hukuk ve ultra vires gibi yan unsurların etkisini ele.
İç hukuk nitelemesi ve yetki aşımı isnadiyeti veya hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz.
Diğer seçeneklerin neden yanlış olduğunu kanıtlamak için ILC Madde 3 ve 7'yi kullan.

Anahtar Kavram

Uluslararası Sorumluluğun Objektif Niteliği ve İkili Kurucu Unsur Yapısı
Soru 45Soru →

Uluslararası hukukta bir devletin işlediği fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran hallere (rıza, meşru müdafaa, mücbir sebep, zaruret hali vb.) ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uluslararası hukukun emredici bir normunun (jus cogens) ihlal edildiği durumlarda, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran haller hiçbir şekilde ileri sürülemez.

Cevap

Uluslararası hukukun emredici bir normunun (jus cogens) ihlal edildiği durumlarda, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran haller hiçbir şekilde ileri sürülemez.
Doğru ifade, emredici normların (jus cogens) her türlü hukuka uygunluk nedeninin üstünde olduğunu belirtmektedir. ILC Taslak Maddeleri 26. maddeye göre; rıza, mücbir sebep veya zaruret hali gibi hiçbir durum, uluslararası hukukun genel emredici normlarından kaynaklanan bir yükümlülüğe aykırı olan hiçbir devlet fiilinin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran halleri belirle.
Rıza, meşru müdafaa, karşı önlemler, mücbir sebep, tehlike hali ve zaruret hali.
ILC'nin Devlet Sorumluluğu Taslak Maddeleri bu halleri listeler.
2
Bu hallerin genel sınırlamasını kontrol et.
Emredici normlar (jus cogens) bu hallerin üzerindedir.
Uluslararası kamu düzenini koruyan jus cogens kuralları hiçbir gerekçeyle ihlal edilemez.

Anahtar Kavram

Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallerin emredici norm (jus cogens) sınırı.
Tahmini Süre:45s
Soru 46Soru →

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2001 tarihli 'Devletin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu' taslak maddeleri, sorumluluğun doğuşunu 'ikincil kurallar' (secondary rules) çerçevesinde ele almıştır. Bu maddelerin 2. maddesine göre, bir devletin uluslararası hukuka aykırı fiilinin mevcudiyeti için gerekli olan kurucu unsurlar aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiilin uluslararası hukuk uyarınca devlete isnat edilebilir olması ve devletin uluslararası bir yükümlülüğünün ihlali

Cevap

Fiilin uluslararası hukuk uyarınca devlete isnat edilebilir olması ve devletin uluslararası bir yükümlülüğünün ihlalidir.
Doğru yanıt, ILC 2001 Taslak Maddeleri'nin 2. maddesinde açıkça belirtildiği üzere 'isnadiyet' (subjektif unsur) ve 'hukuka aykırı fiil/ihlal' (objektif unsur) ikilisini içermektedir. Bu yaklaşım, uluslararası sorumluluğun doğması için fiilin devlete ait sayılmasını ve bu fiilin yürürlükteki bir yükümlülüğe aykırı olmasını yeterli bulur.

Adım Adım Çözüm

1
İlgili hukuk metnini belirle
ILC 2001 Taslak Maddeleri (Madde 2)
Uluslararası devlet sorumluluğunun temel çerçevesi bu metinle çizilmiştir.
2
Kurucu unsurları tasnif et
İsnadiyet (Atıf) ve Yükümlülük İhlali
Taslak maddelere göre başka bir şart aranmaksızın bu iki unsurun birleşmesi sorumluluğu doğurur.
3
Zarar ve kusur şartlarını değerlendir
Genel unsurlar arasında yer almazlar
Modern uluslararası hukukta objektif sorumluluk anlayışı gereği zarar ve kusur ancak birincil kuralda belirtilmişse şarttır.

Anahtar Kavram

Uluslararası Sorumluluğun Unsurları

Daha Fazla Pratik

İsnadiyet kurallarını ve ultra vires eylemlerin devlete atfedilip atfedilemeyeceğini inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 47Soru →

Uluslararası Örgütlerin Sorumluluğuna İlişkin Madde Taslakları (DARIO) uyarınca, bir örgüt organının veya ajanının resmi kapasitesi dahilinde hareket ederken kendisine verilen yetkiyi aşması (ultra vires) veya talimatlara aykırı davranması durumunda, bu fiilin örgüte atfedilmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Söz konusu fiil, yetki aşımı gerçekleşmiş olsa dahi organ veya ajanın resmi kapasitesi içinde hareket etmesi şartıyla ilgili örgüte atfedilir.

Cevap

Söz konusu fiil, yetki aşımı gerçekleşmiş olsa dahi organ veya ajanın resmi kapasitesi içinde hareket etmesi şartıyla ilgili örgüte atfedilir.
Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2011 tarihli Taslak Maddeler'in (DARIO) 8. maddesine göre, bir örgüt organı veya ajanının fiili, bu organ veya ajan yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı davransa dahi, eğer resmi kapasitesi dahilinde hareket ediyorsa o örgüte atfedilir. Bu kural, devletlerin sorumluluğundaki kurallara paraleldir ve 'ultra vires' eylemlerin de sorumluluk doğuracağını teyit eder.

Adım Adım Çözüm

1
DARIO'nun (2011) atfetme kurallarını inceleyin.
Madde 8, yetki aşımı (ultra vires) durumunu düzenler.
Örgütün kendi organ ve ajanlarının davranışlarından hangi şartlarda sorumlu olacağını belirlemek gerekir.
2
Resmi kapasite ve yetki sınırı ayrımını yapın.
Fiil yetkiyi aşsa bile, kişi 'örgüt görevlisi' sıfatıyla hareket ediyorsa sorumluluk doğar.
Uluslararası hukukta üçüncü tarafların korunması ve örgüt otoritesinin kötüye kullanılmaması için bu kural benimsenmiştir.

Anahtar Kavram

Ultra Vires Fiillerin İsnat Edilebilirliği (DARIO Madde 8)

Daha Fazla Pratik

Devletlerin sorumluluğundaki Madde 7 (yetki aşımı) ile örgütlerin sorumluluğundaki Madde 8 arasındaki paralelliği karşılaştırın.
Tahmini Süre:45s
Soru 48Soru →

Uluslararası Hukuk Komisyonu (UHK) tarafından hazırlanan 'Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler' (2001) uyarınca, bir fiilin devlete isnat edilebilirliği (atıf), uluslararası sorumluluğun doğması için gereken kurucu unsurlardan biridir.

Buna göre, uluslararası hukukta isnadiyet kuralları dikkate alındığında, aşağıdaki durumların hangisinde gerçekleşen fiilin ilgili devlete isnat edilmesi mümkün değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Devletin hiçbir denetimi, yönlendirmesi veya desteği olmaksızın, o devletin vatandaşı olan özel kişilerin kendi inisiyatifleriyle yabancı bir devlete karşı gerçekleştirdikleri fiiller

Cevap

Devletin hiçbir denetimi veya yönlendirmesi olmaksızın özel kişilerin kendi inisiyatifleriyle gerçekleştirdikleri eylemler devlete isnat edilemez.
Doğru yanıt olan 'özel kişilerin kendi inisiyatifleriyle gerçekleştirdikleri eylemler', uluslararası hukukta devletin sorumluluğunun dışındadır. UHK Taslak Maddeleri uyarınca bir fiilin devlete isnat edilebilmesi için eylemin bir devlet organı, devlet yetkisi kullanan bir kuruluş veya devletin talimatı/denetimi altındaki kişilerce yapılması gerekir. Devletin kontrolü dışındaki sivil eylemler, devlet bu eylemleri açıkça benimsemedikçe (Madde 11) devlete atfedilemez.

Adım Adım Çözüm

1
Eylemi gerçekleştiren öznenin hukuki statüsünü belirle.
Özne, devletin hiyerarşik yapısında yer almayan veya devlet tarafından yetkilendirilmemiş bir 'özel kişi' (sivil) olarak tanımlanmıştır.
İsnadiyet kuralları, eylemin devletle olan organik veya işlevsel bağını inceler.
2
UHK Taslak Maddelerindeki istisnai isnat durumlarını kontrol et.
Eylemin devlet tarafından yönlendirilmediği (Madde 8), resmi makamların yokluğunda yapılmadığı (Madde 9) ve devlet tarafından sonradan benimsenmediği (Madde 11) belirtilmiştir.
Özel kişilerin fiilleri normal şartlarda devlete atfedilmez; ancak bu maddelerdeki özel şartlar oluşursa istisnai olarak isnat edilebilir.
3
Genel kuralı uygula ve sonuca ulaş.
Herhangi bir yönlendirme veya benimseme olmaksızın gerçekleştirilen sivil eylemler 'özel fiil' niteliğindedir ve devletin uluslararası sorumluluğunu doğurmaz.
Devletler, vatandaşlarının her bir bağımsız hareketinden doğrudan sorumlu tutulamazlar; sorumluluk sadece devletin kendi ihmali veya katılımı varsa doğar.

Anahtar Kavram

İsnadiyet (Atıf) Kuralları
Soru 49Soru →

Bir devletin düzenli ordu birliği, üst makamlardan gelen kesin ateşkes talimatına aykırı hareket ederek komşu devletin sınır kasabasındaki bir hastaneyi bombalamıştır. Aynı süreçte, ülkede yönetimi devirmek amacıyla kurulan ancak hükümet güçlerince tamamen bastırılan bir isyan hareketi, yabancı bir ticari işletmenin mülküne zarar vermiştir. Ayrıca, bir grup sivil protestocu devletin müdahale kapasitesinin dışında gelişen ani bir gösteride yabancı bir kültür merkezinin camlarını kırmıştır.

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler" hükümleri dikkate alındığında, bu fiillerin devlete isnat edilebilirliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ordu birliğinin talimatlara aykırı (ultra vires) fiili devlete isnat edilirken, bastırılan isyan hareketinin ve sivil protestocuların fiilleri devlete isnat edilemez.

Cevap

Askeri birliğin talimat dışı hareket etmesine rağmen fiili devlete isnat edilir, ancak bastırılan isyan hareketi ve sivil göstericilerin eylemleri devlete isnat edilemez.
Doğru cevap, ILC Taslak Maddelerindeki temel ayrımı yansıtmaktadır: Devlet organları (askeri birlik gibi) resmi kapasiteyle hareket ettikleri sürece yetki aşımında bulunsalar dahi fiilleri devlete isnat edilir (Madde 7). Buna karşılık, başarısız olmuş isyan hareketlerinin fiilleri mevcut devlete atfedilemez (Madde 10) ve özel şahısların (sivil protestocular) eylemleri de devletin bir ihmali veya fiili benimsemesi söz konusu olmadıkça devlete isnat edilmez.

Adım Adım Çözüm

1
Askeri birliğin statüsünü belirle.
Ordu birliği devletin bir organıdır.
ILC Taslak Maddeler Madde 4 uyarınca, devletin yasama, yürütme veya yargı fonksiyonlarını yerine getiren her türlü kuruluş devlet organı sayılır.
2
Yetki aşımı (Ultra Vires) kuralını uygula.
Talimatlara aykırı olsa da askeri birliğin fiili devlete isnat edilir.
ILC Madde 7'ye göre, bir devlet organı resmi sıfatıyla hareket ediyorsa, yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı davransa bile bu fiil devlete isnat edilir.
3
İsyan hareketinin durumunu analiz et.
İsyan hareketi başarısız olmuştur (bastırılmıştır).
ILC Madde 10 uyarınca, sadece yeni bir hükümet kuran veya yeni bir devlet oluşturan başarılı isyan hareketlerinin fiilleri devlete isnat edilir. Başarısız olanlarınki edilmez.
4
Sivil şahısların fiillerini değerlendir.
Özel şahısların fiilleri devlete isnat edilemez.
Özel şahısların (sivillerin) fiilleri, devlet tarafından benimsenmedikçe (Madde 11) veya devletin talimatıyla hareket etmedikçe (Madde 8) devlete isnat edilmez.

Anahtar Kavram

İsnadiyet (Attribution) Kuralları

Daha Fazla Pratik

Başarılı olan bir isyan hareketinin (hükümeti ele geçiren) hem kendi fiillerinden hem de önceki hükümetin fiillerinden sorumlu olup olmayacağını araştırınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 50Soru →

Uluslararası Örgütlerin Sorumluluğuna İlişkin Madde Taslakları (DARIO) çerçevesinde; bir üye devletin, uluslararası bir örgütün yetki alanından yararlanarak kendi uluslararası yükümlülüklerini ihlal eden bir sonucu örgüt aracılığıyla gerçekleştirmesi (yükümlülükten kaçınma/circumvention) durumundaki sorumluluğu ile ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üye devlet, örgütü kendisine ait bir yükümlülüğü ihlal edecek bir fiili işlemeye sevk ederek bu yükümlülükten kaçınırsa; söz konusu fiil örgüt için uluslararası hukuka aykırı olmasa dahi, üye devlet bu fiilden dolayı uluslararası sorumluluk altına girer.

Cevap

Üye devletin, kendi yükümlülüğünü bir uluslararası örgüt aracılığıyla dolanması durumunda, söz konusu fiil örgüt için bir ihlal oluşturmasa dahi üye devlet sorumlu tutulur.
DARIO'nun 61. maddesi, üye devletin sahip olduğu bir yükümlülüğü, o konuda yetkili olan bir uluslararası örgütü kullanarak dolanmasını (circumvention) yasaklar. Bu düzenlemenin en ayırt edici ve zorlayıcı özelliği, söz konusu fiilin örgüt için bir yükümlülük ihlali oluşturmasının gerekmemesidir. Eğer fiil, üye devlet tarafından bizzat işlenseydi bir ihlal teşkil edecek idiyse ve devlet bu sonucu örgütü sevk ederek almışsa, devletin uluslararası sorumluluğu doğar.

Adım Adım Çözüm

1
Uluslararası Örgütlerin Sorumluluğuna İlişkin Madde Taslakları (DARIO) Madde 61'i analiz et.
İlgili madde, üye devletlerin örgütlerin yetki alanlarını kullanarak kendi yükümlülüklerinden kaçınmasını düzenler.
Bu konu, örgüt ve üye devlet arasındaki sorumluluk dağılımının en karmaşık ve 'ileri düzey' alanlarından biridir.
2
Fiilin örgüt açısından niteliğini değerlendir.
DARIO Madde 61, fıkra 2: 'Fıkra 1, söz konusu fiilin uluslararası örgüt için uluslararası hukuka aykırı olup olmadığına bakılmaksızın uygulanır.'
Üye devletin sorumluluğu, örgütün de sorumlu olmasına bağlı değildir; odak noktası devletin kendi yükümlülüğüdür.
3
Diğer sorumluluk türleri (atfetme, yardım/yataklık) ile farkı belirle.
Buradaki sorumluluk bir isnadiyet (attribution) meselesinden ziyade, devletin örgüt üzerindeki nüfuzunu kullanarak bir sonucu 'sevk etmesi' (causing) ile ilgilidir.
Yükümlülükten kaçınma, örgüt kişiliğinin kötüye kullanılmasını önleyen özel bir rejimdir.

Anahtar Kavram

Yükümlülükten Kaçınma (Circumvention of International Obligations)
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 51Soru →

Uluslararası hukukta devletlerin sorumluluğu kural olarak "uluslararası hukuka aykırı bir fiile" dayanmaktadır. Ancak teknolojik gelişmelerle birlikte, devletlerin yürütmesi yasaklanmamış olmasına rağmen yüksek risk taşıyan faaliyetlerinden (ultra-hazardous activities) doğan "kusursuz (nesnel) sorumluluk" rejimi de uygulama alanı bulmuştur. Bu iki sorumluluk rejiminin kurucu unsurları ve işleyişine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kusursuz sorumluluk rejiminde "zarar", hukuki sorumluluk ilişkisinin doğması için zorunlu bir kurucu unsur iken; hukuka aykırı fiil sorumluluğunda (ARSIWA) kural olarak hukuka aykırı fiilin varlığı ve devlete isnat edilebilirliği sorumluluğun doğması için yeterlidir.

Cevap

Kusursuz sorumluluk rejiminde "zarar" zorunlu bir unsurdur, ancak genel devlet sorumluluğunda (ARSIWA) fiilin hukuka aykırı olması ve devlete isnat edilmesi yeterlidir.
Uluslararası hukukta genel devlet sorumluluğu kurallarını düzenleyen 2001 tarihli Taslak Maddeler (ARSIWA) uyarınca, bir devletin uluslararası sorumluluğunun doğması için fiilin devlete isnat edilebilir olması ve uluslararası bir yükümlülüğü ihlal etmesi yeterlidir; kural olarak maddi bir zararın oluşması şart koşulmamıştır. Buna karşın, 'hukuka uygun fiillerden kaynaklanan sorumluluk' (kusursuz sorumluluk) rejimi, faaliyetin kendisi hukuka uygun olduğu için sadece ortaya çıkan somut 'zarar' üzerine inşa edilmiştir. Bu nedenle zarar, kusursuz sorumluluğun varlık nedenidir ve en temel kurucu unsurudur.

Adım Adım Çözüm

1
Genel devlet sorumluluğu (ARSIWA) unsurlarını analiz et.
ARSIWA Madde 2'ye göre sorumluluk için; devlete isnat edilebilen bir fiilin, o devletin uluslararası bir yükümlülüğünü ihlal etmesi (hukuka aykırılık) yeterlidir. Maddi zarar şart değildir.
Hukuka aykırı fiil sorumluluğu, birincil kuralların ihlaline dayalı ikincil bir rejimdir.
2
Kusursuz sorumluluk (International Liability) rejimini analiz et.
Bu rejimde fiil hukuka uygundur, dolayısıyla hukuka aykırılık unsuru yoktur. Sorumluluğun (tazminatın) tek dayanağı, tehlikeli faaliyetten kaynaklanan somut bir 'zarar'ın varlığıdır.
Kusursuz sorumluluk, bir risk yönetimi ve zarar paylaşımı rejimidir.
3
İki rejimi 'zarar' unsuru üzerinden karşılaştır.
Zarar, kusursuz sorumlulukta kurucu bir unsur iken, ARSIWA'da kural olarak kurucu unsur değildir.
Bu temel ayrım, uluslararası hukukta 'responsibility' (sorumluluk) ve 'liability' (tazminat yükümlülüğü) kavramlarını birbirinden ayırır.

Anahtar Kavram

Responsibility vs. Liability Ayrımı

Daha Fazla Pratik

1972 tarihli Uzay Nesnelerinin Neden Olduğu Zararlardan Dolayı Uluslararası Sorumluluk Sözleşmesi'ndeki 'mutlak sorumluluk' ve 'kusur sorumluluğu' ikili rejimini inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 52Soru →

Uluslararası hukukta devletin sorumluluğu rejimi, birincil kuralların ihlali durumunda devreye giren 'tali kurallar' (secondary rules) üzerine inşa edilmiştir. 2001 tarihli 'Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Doğan Sorumluluğu' Taslak Maddeleri uyarınca, bir devletin uluslararası sorumluluğunun doğabilmesi için iki temel kurucu unsurun (öznel ve nesnel) eş zamanlı olarak bulunması gerekir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir haksız fiilin oluşması için gereken bu iki kurucu unsuru birlikte ve doğru olarak ifade etmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiilin devlete isnat edilebilir olması ve uluslararası bir yükümlülüğü ihlal etmesi

Cevap

Fiilin devlete isnat edilebilir olması ve uluslararası bir yükümlülüğü ihlal etmesi seçeneği doğrudur.
Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 2001 tarihli metni uyarınca, devletin sorumluluğu için iki temel şart vardır. Birincisi, davranışın uluslararası hukuk kurallarına göre devlete 'isnat edilebilir' olması (öznel unsur); ikincisi ise bu davranışın devletin yürürlükteki bir uluslararası yükümlülüğünü 'ihlal etmesi'dir (nesnel unsur). Bu iki unsur bir araya geldiğinde uluslararası haksız fiil oluşur ve devletin sorumluluğu doğar.

Adım Adım Çözüm

1
ILC 2001 Taslak Maddeleri Madde 2'nin incelenmesi
Bir devletin uluslararası haksız fiili: a) Uluslararası hukuk uyarınca devlete isnat edilebilir olması (öznel unsur), b) Devletin uluslararası bir yükümlülüğünün ihlalini teşkil etmesi (nesnel unsur) durumunda mevcuttur.
Haksız fiilin tanımı ve kurucu unsurları bu maddede kodifiye edilmiştir.
2
Sorumluluğun doğması için 'zarar' ve 'kusur'un gerekliliğinin değerlendirilmesi
Genel sorumluluk hukukunda (tali kurallarda) zarar ve kusur mutlak şartlar değildir.
Yükümlülüğün ihlal edilmiş olması sorumluluğun doğması için yeterli kabul edilir; zarar ancak onarımın miktarını belirlemede temel teşkil eder.

Anahtar Kavram

Uluslararası Haksız Fiilin Unsurları (Subjective & Objective Elements)

Daha Fazla Pratik

İsnadiyet kurallarını ve ultra vires fiillerdeki devlet sorumluluğunu inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 53Soru →

Bay A, hem X hem de Y devletinin tabiiyetine sahip bir çifte vatandaştır. Y devletinin bir eylemi sonucunda Bay A'nın haklarının ihlal edildiği iddiasıyla, X devletinin Y devletine karşı diplomatik koruma yetkisini kullanabilmesi Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 2006 tarihli 'Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri' uyarınca hangi temel şarta bağlanmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zarar anında ve talebin sunulduğu tarihte X devleti tabiiyetinin 'baskın' (predominant) nitelikte olması

Cevap

X devletinin diplomatik koruma yetkisini kullanabilmesi için Bay A'nın X devletiyle olan tabiiyet bağının, zarar anında ve talep sunulduğunda Y devletine göre 'baskın' (predominant) nitelikte olması gerekmektedir.
Doğru cevap, X devleti tabiiyetinin baskın olması gerektiğini belirten seçenektir. ILC 2006 Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri'nin 7. maddesine göre, bir devlet, kendi vatandaşı olan bir kişiye karşı, o kişinin aynı zamanda tabiiyetini taşıdığı diğer bir devlet nezdinde diplomatik koruma kullanamaz; meğerki koruma sağlayan devletin tabiiyeti, zarar anında ve talebin sunulduğu tarihte diğer devletin tabiiyetine göre baskın nitelikte olsun.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlıktaki tabiiyet durumunu belirle.
Kişi hem davacı (koruma sağlayan) devletin hem de davalı (zarar veren) devletin vatandaşıdır.
Çifte vatandaşlık durumunda diplomatik koruma kuralları, kişinin sadece yabancı bir devletin vatandaşı olduğu durumlardan farklılık gösterir.
2
ILC 2006 Diplomatik Koruma Maddeleri'ndeki ilgili kuralı uygula.
Madde 7'de düzenlenen 'Baskın Tabiiyet' (Predominant Nationality) kuralı devreye girer.
Uluslararası hukukta bir devletin, kendi vatandaşına karşı diğer vatandaşlığına sahip olduğu devletçe korunması kural olarak yasak olsa da 'baskınlık' bu durumun istisnasıdır.
3
Baskınlık kriterinin zaman aşamasını kontrol et.
Tabiiyetin hem zarar anında hem de resmi talep anında baskın olması şarttır.
Tabiiyetin sürekliliği ilkesi, baskınlık kriteri için de geçerlidir.

Anahtar Kavram

Çifte vatandaşlık durumunda (v. devletine karşı) diplomatik koruma işletilebilmesi için 'Baskın Tabiiyet' (Predominant Nationality) ilkesi esastır.

Daha Fazla Pratik

Tabiiyetin sürekliliği (continuity of nationality) ilkesinin mülteciler ve vatansızlar üzerindeki istisnai uygulamasını (ILC 2006 Madde 8) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 54Soru →

Bir devletin emniyet güçlerine bağlı bir birim, üst makamlardan gelen "şiddete başvurulmaması" yönündeki kesin ve yazılı talimatlara açıkça aykırı hareket ederek, bir yabancı devletin konsolosluk binasına girmiş ve maddi zarara yol açmıştır. Aynı dönemde ülkede faaliyet gösteren ve mevcut hükümeti devirmeyi amaçlayan ancak sonunda ordu tarafından tamamen bastırılan bir isyancı grup da yabancı bir şirketin tesislerini tahrip etmiştir.

2001 tarihli "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler" (ILC) hükümleri dikkate alındığında, bu fiillerin devlete isnat edilebilirliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Emniyet biriminin fiili yetki aşımı (ultra vires) olsa dahi resmi sıfatla hareket edildiği için devlete isnat edilir; ancak başarısızlıkla sonuçlanan isyancı grubun fiilleri devlete isnat edilmez.

Cevap

Emniyet görevlisinin yetki aşımı (ultra vires) fiili devlete isnat edilirken, başarısızlıkla sonuçlanan isyancı hareketlerin fiilleri devlete isnat edilmez.
Doğru yanıt, ILC Taslak Maddeleri'nin iki temel kuralını birleştirmektedir: Birincisi, Madde 7 uyarınca bir devlet organı veya kamu gücü kullanmaya yetkili kişi/kuruluş, resmi sıfatla hareket ettiği sürece yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı davransa bile bu fiil devlete isnat edilir (ultra vires sorumluluk). İkincisi, Madde 10 uyarınca sadece başarılı olup yeni bir hükümet veya devlet kuran isyan hareketlerinin eylemleri devlete isnat edilir; başarısızlıkla sonuçlanan hareketlerin eylemleri ise kural olarak devlete isnat edilmez.

Adım Adım Çözüm

1
Emniyet biriminin statüsünü belirle.
Emniyet birimi bir devlet organıdır (ILC Madde 4).
Uluslararası sorumluluğun ilk adımı, fiili işleyen kişinin devletle olan hukuki bağını tespit etmektir.
2
Yetki aşımı (ultra vires) durumunu analiz et.
Resmi sıfatla hareket edildiği sürece talimatlara aykırılık isnadiyeti engellemez (ILC Madde 7).
Devletlerin, kendi organlarının 'başıboş' hareket etmesinden kaynaklanan zararlardan sorumlu tutulması uluslararası güvenliğin bir gereğidir.
3
İsyancı grubun akıbetini ve hukuki durumunu incele.
Grup bastırıldığı için (başarısız) fiilleri devlete atfedilemez (ILC Madde 10'un zıttı).
Sadece başarılı olan ve yeni bir hükümet veya devlet kuran isyan hareketlerinin geçmişteki fiilleri o devlete isnat edilebilir.

Anahtar Kavram

İsnadiyet (Attribution) ve Ultra Vires Eylemler
Soru 55Soru →

Bir devletin, kendi vatandaşı olan hissedarların haklarını korumak amacıyla, bu hissedarların pay sahibi olduğu yabancı bir şirketin uğradığı zarar dolayısıyla diplomatik koruma yetkisini kullanabilmesi uluslararası hukukta oldukça istisnai bir durumdur. 2006 tarihli 'Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri' (Draft Articles on Diplomatic Protection) uyarınca, hissedarların vatandaşı olduğu devletin, şirketin bizzat kendisinin uğradığı bir zarar nedeniyle diplomatik koruma işletebilmesi için sağlanması gereken hukuki koşullardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şirketin zarar gördüğü tarihte, zarardan sorumlu olduğu iddia edilen devletin tabiiyetinde olması ve bu devletin hukukuna göre kurulmuş olmasının orada iş yapabilmek için bir ön koşul olarak dayatılması

Cevap

Hissedarların vatandaşı olduğu devletin diplomatik koruma kullanabilmesi için şirketin, zarardan sorumlu olan devletin tabiiyetinde olması ve bu tabiiyetin orada iş yapabilmek için zorunlu bir ön koşul olarak ileri sürülmüş olması gerekir.
Doğru yanıt, 2006 tarihli Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri'nin 11. maddesinin (b) bendinde yer alan istisnayı tam olarak karşılamaktadır. Bu kurala göre, eğer bir şirket zarar gördüğü tarihte, zararı veren devletin tabiiyetine sahipse ve bu tabiiyet o ülkede iş yapabilmek için bir zorunluluk (ön koşul) olarak dayatılmışsa, hissedarların vatandaşı olduğu devlet istisnai olarak diplomatik koruma yetkisini kullanabilir. Bu, şirketin kendi devletine karşı korumasız kaldığı durumları telafi etmeyi amaçlar.

Adım Adım Çözüm

1
Tüzel kişilerin diplomatik korunmasıyla ilgili genel kuralı belirle.
Barcelona Traction davası ve 2006 ILC Taslak Maddeleri uyarınca genel kural, şirketin kurulduğu (tescil edildiği) devletin diplomatik koruma yetkisine sahip olmasıdır.
Tabiiyet bağının (nationality of claims) tespiti diplomatik korumanın ilk şartıdır.
2
Hissedarların devleti için tanınan istisnai durumları (Art. 11) analiz et.
Hissedarların devleti ancak iki durumda devreye girebilir: 1) Şirketin hukuken sona ermesi, 2) Şirketin zarar veren devletin tabiiyetinde olmaya zorlanması.
Hissedarların haklarının korunması, şirketin bağımsız tüzel kişiliği nedeniyle sınırlanmıştır.
3
Zarar veren devletin kendi vatandaşını (şirketi) korumayacağı gerçeğini değerlendir.
Eğer şirket, yatırım yaptığı devletin (Zarar veren devlet) hukukuna göre kurulmaya zorlanmışsa, o devlet kendi vatandaşına karşı diplomatik koruma işletmeyeceği için hissedarların ana devleti 'ikame' olarak devreye girer.
Bu durum, yabancı yatırımcının tamamen korumasız kalmasını önlemek amacıyla getirilmiş bir istisnadır.

Anahtar Kavram

Diplomatik korumada şirket-hissedar ayrımı ve 'Barcelona Traction' istisnaları (ILC 2006 Madde 11)
Soru 56Soru →

K Devleti, komşusu L Devleti ile akdettiği bir sınır güvenliği antlaşması uyarınca sağlaması gereken teknik lojistik desteği, kendi ülkesinde aniden patlak veren ve kamu düzenini ciddi şekilde tehdit eden büyük çaplı bir ekonomik kriz ve buna bağlı toplumsal olaylar nedeniyle durdurmuştur. K Devleti, bu eyleminin uluslararası hukukta "zaruret hali" (necessity) kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ve dolayısıyla hukuka aykırılığın ortadan kalktığını savunmaktadır.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) "Devletin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Dolayı Sorumluluğu" taslak maddeleri çerçevesinde, K Devleti'nin bu savunmasının hukuken geçersiz sayılması için aşağıdakilerden hangisinin varlığı yeterli bir gerekçe teşkil eder?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K Devleti'nin, söz konusu kriz ve karışıklık ortamının ortaya çıkmasına kendi hatalı ekonomi politikalarıyla önemli ölçüde katkıda bulunmuş olması

Cevap

K Devleti'nin, krizin ortaya çıkmasına kendi politikalarıyla katkıda bulunmuş olması, zaruret hali savunmasını hukuken geçersiz kılar.
Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 25. maddesine göre, bir devletin zaruret haline dayanabilmesi için ilgili durumun ortaya çıkmasına kendi fiilleriyle katkıda bulunmamış olması gerekir. K Devleti'nin ekonomik krizin oluşmasında kendi politikalarıyla pay sahibi olması, bu savunma imkanını ortadan kaldıran temel bir hukuki engeldir.

Adım Adım Çözüm

1
Zaruret hali (necessity) kavramının şartlarını değerlendir
ILC Madde 25 uyarınca; temel bir menfaatin korunması, tek yol olması, karşı tarafın temel menfaatlerine zarar vermemesi ve devletin duruma katkıda bulunmaması gerekir.
Hukuka aykırılığı kaldıran hallerin sınırlarını belirlemek için yasal çerçeveyi hatırlamak gerekir.
2
Kısıtlayıcı istisnaları kontrol et
Devletin duruma katkıda bulunması ve jus cogens (emredici norm) ihlali, savunmayı doğrudan geçersiz kılar.
Uluslararası hukukta devletin kendi kusuruna dayanarak sorumluluktan kaçınması engellenmiştir.

Anahtar Kavram

Zaruret Hali (Necessity) ve Katkıda Bulunmama Kuralı
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 57Soru →

X Devleti'nde çıkan bir iç savaş sırasında; yönetimi devirmeyi amaçlayan 'Halkçı Hareket' (HH) isimli grup stratejik bir limanı ele geçirerek yabancı bir devletin kargo gemisine el koymuştur. Aynı dönemde, merkezi hükümete bağlı bir bölge komutanı, üstlerinden aldığı 'ateşkes' emrine açıkça aykırı hareket ederek (ultra vires) yabancı bir gözlem heyetinin aracına el koymuştur. Ayrıca, şehir merkezindeki kargaşadan yararlanan bir grup yerel yağmacı, yabancı bir banka şubesine saldırmıştır. İç savaşın sonunda 'Halkçı Hareket' başarılı olmuş ve X Devleti'nin yeni hükümetini kurmuştur.

Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) 'Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri' ve ilgili uluslararası hukuk ilkeleri uyarınca, bu olaydaki isnadiyet süreçleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yeni hükümet, Halkçı Hareket’in isyanın başlangıcından itibaren gerçekleştirdiği haksız fiillerden sorumlu tutulur; ancak yağmacıların banka saldırısı, devletin 'özen yükümlülüğü' (due diligence) ihlali bulunmadığı sürece devlete isnat edilemez.

Cevap

Yeni hükümetin, isyan hareketinin başlangıcından itibaren gerçekleştirdiği eylemlerden sorumlu olacağını; ancak özel şahısların (yağmacıların) eylemlerinin ise ancak devletin 'özen yükümlülüğü' (due diligence) ihlali varsa sorumluluk doğurabileceğini belirten seçenek doğrudur.
Uluslararası Hukuk Komisyonu (UHK) Taslak Maddeleri uyarınca, yeni hükümeti kuran bir isyan hareketinin fiilleri hareketin başlangıcından itibaren devlete atfedilirken (Madde 10); devlet organlarının yetki aşımları da (Madde 7) devlete isnat edilir. Özel şahısların eylemleri ise ancak devletin 'özen yükümlülüğü'nü (due diligence) yerine getirmediği durumlarda devletin dolaylı sorumluluğuna konu olabilir. Doğru seçenek bu iki temel kuralı (başarılı isyanın geriye dönüklüğü ve özel şahıslar için özen yükümlülüğü gerekliliği) hatasız bir şekilde ifade etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Bölge komutanının (devlet organı) durumunu değerlendir
Komutanın 'ateşkes' emrine aykırı davranması bir 'ultra vires' (yetki aşımı) durumudur. UHK Taslak Maddeler Madde 7'ye göre, bir organ veya kişi resmi sıfatıyla hareket ediyorsa, yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı davransa bile bu fiil devlete isnat edilir.
Devletin kurumsal sürekliliği ve güvenliği için organların yetki aşımları devleti bağlar.
2
Başarılı olan 'Halkçı Hareket'in durumunu analiz et
UHK Taslak Maddeler Madde 10(1) uyarınca, yeni bir hükümet kurmayı başaran bir isyan hareketinin fiilleri, hareketin en başından beri devletin fiiliymiş gibi kabul edilir.
Başarılı hareketler, fiili bir otorite olarak başladıkları süreci meşru bir otoriteye dönüştürdükleri için sorumluluğu da üstlenirler.
3
Özel şahısların (yağmacılar) eylemlerini incele
Özel şahısların fiilleri kural olarak devlete isnat edilmez. Devletin sorumluluğu ancak bu kişilerin fiillerini engellemek için gerekli önlemleri almaması (due diligence/özen yükümlülüğü ihlali) durumunda doğar.
Tahran Rehineleri davasında da vurgulandığı üzere, devletin doğrudan müdahalesi veya benimsemesi olmayan özel kişi eylemleri doğrudan 'devlet fiili' sayılamaz.
4
Bulguları seçeneklerle karşılaştır
Doğru seçenek, hem isyan hareketinin geriye dönük sorumluluğunu hem de özel şahıslar için gereken 'özen yükümlülüğü' şartını doğru birleştirmiştir.
Uluslararası hukukta isnadiyet kurallarının bütüncül uygulanması gerekir.

Anahtar Kavram

İsnadiyet (Atıf) Kuralları: Ultra Vires, Başarılı İsyan Hareketleri ve Özel Şahısların Fiilleri

Daha Fazla Pratik

UHK Taslak Maddeleri'nin 4. maddesinden 11. maddesine kadar olan isnadiyet kurallarını 'Youmans Case' ve 'Tehran Hostages' gibi klasik yargı kararlarıyla birlikte tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 58Soru →

B Devleti'nin hukukuna göre bu ülkede kurulmuş olan ve ticari faaliyetlerini burada yürüten 'X Şirketi', B Devleti'nin bir kamu görevlisinin hukuka aykırı işlemi sonucunda ağır maddi zarara uğramıştır. X Şirketi'nin sermayesinin tamamı ve yönetim kontrolü A Devleti vatandaşı olan gerçek kişilere aittir. A Devleti, kendi vatandaşı olan bu hissedarlar adına B Devleti'ne karşı diplomatik koruma prosedürünü işletmek istemektedir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) 2006 tarihli 'Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri' ve uluslararası yargı içtihatları (özellikle Barcelona Traction ve Diallo davaları) uyarınca; A Devleti'nin, şirketin uğradığı bu zarar nedeniyle 'hissedarların devleti' sıfatıyla diplomatik koruma yetkisini kullanabilmesi için aşağıdaki koşullardan hangisinin gerçekleşmesi zorunludur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şirketin zarar tarihinde, zarara sebebiyet veren B Devleti'nin tabiiyetinde olması ve bu ülkede ticari faaliyette bulunabilmek için B Devleti hukukuna göre kurulmuş olmasının bir ön şart olarak aranmış olması.

Cevap

Şirketin zarar tarihinde, zarara sebebiyet veren B Devleti'nin tabiiyetinde olması ve bu ülkede ticari faaliyette bulunabilmek için B Devleti hukukuna göre kurulmuş olmasının bir ön şart olarak aranmış olması durumunda hissedarların devleti koruma yetkisini kullanabilir.
Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) 2006 tarihli Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri'nin 11. maddesinin (b) fıkrası uyarınca; bir devlet, kendi vatandaşı olan hissedarlar adına, şirketin uğradığı zarar nedeniyle koruma sağlayabilmesi için şirketin zarar veren devletin tabiiyetinde olması ve bu tabiiyetin ilgili ülkede ticari faaliyet yürütmek için o devlet tarafından zorunlu bir ön şart olarak ileri sürülmüş olması gerekir. Bu, Barcelona Traction davasında öngörülen katı kuralın en önemli modern istisnalarından biridir.

Adım Adım Çözüm

1
Dava ehliyetinin (locus standi) tespiti
Genel kural (Barcelona Traction), bir şirketin uğradığı zararlar için sadece şirketin kurulduğu (tabiiyetindeki) devletin diplomatik koruma işletebileceğidir.
Şirket ve hissedarlar ayrı tüzel kişiliklere sahiptir.
2
İstisnai durumların analizi
UHK 2006 Taslak Maddeleri Madde 11, hissedarların devletinin ne zaman devreye girebileceğini belirler.
Şirketin kurulduğu devlet ile zarar veren devlet aynıysa, şirketin kendi devletine karşı korunması imkansızlaşır.
3
Madde 11(b) kriterinin uygulanması
Eğer şirket, zarar veren devletin tabiiyetindeyse ve bu tabiiyet o devlette iş yapmak için zorunlu bir ön şart (precondition) olarak istenmişse, hissedarların devleti müdahale edebilir.
Bu durum, yatırımcının zorunlu olarak o devletin hukukuna tabi kılınmasından doğan adaletsizliği gidermeyi amaçlar.

Anahtar Kavram

Hissedarların Diplomatik Korunması İstisnası (UHK Madde 11/b)

Daha Fazla Pratik

UHK 2006 Taslak Maddeleri 11(a) maddesindeki 'şirketin hukuken sona ermesi' (ceasing to exist) durumunu inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 59Soru →

Uluslararası hukukta bir fiilin devlete isnat edilebilirliği (atıf), devletin sorumluluğunun doğması için gereken kurucu unsurların başında gelir. Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2001 tarihli "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler" çerçevesinde isnadiyet kuralları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir devlet organının veya kamu yetkisi kullanmaya yetkili kılınmış bir kişinin fiili; söz konusu organ veya kişi yetkisini aşmış (ultra vires) veya kendisine verilen talimatlara aykırı hareket etmiş olsa dahi, eğer bu fiil resmi kapasite dahilinde gerçekleştirilmişse ilgili devlete isnat edilir.

Cevap

Bir devlet organının veya yetkili kılınmış kişinin, yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı hareket etse bile resmi kapasiteyle gerçekleştirdiği fiillerin devlete isnat edileceğini belirten ifade doğrudur.
Doğru ifade, UHK Taslak Maddeleri'nin 7. maddesinde düzenlenen 'yetki aşımı' (ultra vires) kuralını tam olarak yansıtmaktadır. Bir devlet organı, kendi iç hukukundaki yetkilerini aşsa veya üstlerinden gelen 'ateş açma' gibi kesin talimatlara aykırı hareket etse bile, eğer o an resmi bir görev icra ediyorsa ve devletin otoritesini temsil ediyorsa, bu fiil devlete isnat edilir. Bu kural, devletlerin kendi görevlilerinin hukuk dışı eylemlerinden kaçınarak sorumluluktan kurtulmasını engellemek amacıyla getirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
ILC 2001 Taslak Maddeler 7. Maddeyi (Ultra Vires) değerlendir
Organın resmi sıfatla hareket etmesi durumunda yetki aşımı devleti sorumluluktan kurtarmaz.
Uluslararası hukukta devletin organları üzerindeki mutlak denetim sorumluluğu esastır.
2
Ayaklanma hareketlerine ilişkin 10. Maddeyi incele
Başarılı isyanlar devlete isnat edilirken, başarısız olanlar edilmez (devletin kendi ihmali hariç).
Başarılı hareket devletin iradesini temsil eder hale gelmiştir.
3
Başka devletin emrine verilen organlara ilişkin 6. Maddeyi incele
Fiil, organın o anki hiyerarşik kontrolünü elinde tutan devlete (alan devlet) isnat edilir.
Kontrol ve kamu yetkisi kullanımı asıl kriterdir.

Anahtar Kavram

İsnadiyet (Atıf) Kuralları
Soru 60Soru →

Uluslararası hukukta devletin sorumluluğunun doğması için temel şartlardan biri, hukuka aykırı fiilin devlete isnat edilebilmesidir. Bir devletin kamu görevlisi, resmi yetkilerini kullanarak ancak üst makamların "hiçbir şekilde zor kullanmama" yönündeki kesin talimatına açıkça aykırı bir biçimde yabancı bir diplomatın aracına el koymuştur. Aynı dönemde, ülkede çıkan ve hükümet tarafından bastırılan başarısız bir isyan hareketine mensup kişiler de yabancı bir ticaret merkezini yağmalamıştır.

2001 tarihli Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) Taslak Maddeleri ışığında, bu fiillerin devlete isnat edilebilirliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu görevlisinin fiili resmi kapasiteyle yapıldığı için devlete isnat edilir; ancak başarısız olan isyan hareketinin fiilleri kural olarak devlete isnat edilmez.

Cevap

Kamu görevlisinin fiili resmi kapasiteyle yapıldığı için devlete isnat edilir; ancak başarısız olan isyan hareketinin fiilleri kural olarak devlete isnat edilmez.
Doğru olan seçenek, kamu görevlisinin resmi sıfatla yaptığı eylemlerin yetki aşımı (ultra vires) durumunda dahi devlete isnat edileceğini, ancak başarısız isyan hareketlerinin eylemlerinin devlete isnat edilmeyeceğini belirtmektedir. Bu durum ILC Taslak Maddeleri'nin 7. ve 10. maddeleriyle tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu görevlisinin fiilini değerlendir.
Fiil, resmi yetkiler kullanılarak yapıldığı için yetki aşımı (ultra vires) olsa bile devlete isnat edilir.
ILC Taslak Maddeleri Madde 7'ye göre organ veya görevli, yetkisini aşsa veya talimata aykırı davransa dahi fiili devlete isnat edilir.
2
İsyan hareketinin fiilini değerlendir.
İsyan bastırıldığı ve başarısız olduğu için bu grubun fiilleri devlete isnat edilemez.
ILC Madde 10'a göre sadece başarılı olup yeni hükümeti veya devleti kuran hareketlerin fiilleri devlete isnat edilir; başarısız olanlar devletin organı sayılmaz.

Anahtar Kavram

İsnadiyet (Atıf) Kuralları ve Ultra Vires
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 3 / 14Sonraki