Pankreas Hormonları ve Glukoz Düzenlenmesi

Endokrinoloji polikliniğinde takip edilen $38$ yaşındaki bir hastanın tedavi planına, postprandiyal glukoz kontrolünü artırmak amacıyla bir dipeptidil peptidaz-4 (DPP-4) inhibitörü ekleniyor. Bu ilaç grubu, ince bağırsaklardan salgılanan inkretin hormonlarının (GLP-1 ve GIP) yıkımını engelleyerek insülin salgısını glukoz bağımlı olarak artırmaktadır. İnkretinlerin pankreatik beta hücreleri üzerindeki reseptörlerine bağlanmasıyla başlayan ve insülin ekzositozunu kolaylaştıran temel hücresel sinyal yolağı aşağıdakilerden hangisidir?

19 yaşında bir erkek hasta; aşırı susama, sık idrara çıkma ve son bir ayda 6 kg kaybetme şikayetleriyle başvuruyor. Laboratuvar incelemesinde kan glukoz düzeyi $380 \text{ mg/dL}$ saptanıyor ve Tip 1 diabetes mellitus tanısı konuluyor. Bu hastada belirgin hiperglisemiye rağmen plazma glukagon düzeylerinin de uygunsuz şekilde yüksek olduğu belirleniyor.

Bu klinik durumun fizyolojik temeli ve pankreatik hormonların hücresel sinyal mekanizmaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

48 yaşında erkek hasta; karın ağrısı, yağlı dışkılama (steatore) ve safra kesesi taşları şikayetleriyle başvuruyor. Laboratuvar incelemesinde hafif hiperglisemi ($145 \text{ mg/dL}$) saptanırken, serum insülin ve glukagon düzeylerinin her ikisinin de belirgin derecede düşük olduğu görülüyor. Pankreasta D hücre kaynaklı bir tümör (somatostatinoma) saptanan bu hastada, salgılanan hormonun hem insülin hem de glukagon salınımını inhibe ettiği temel hücresel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Diyabetik bir hastada glukoz homeostazı ve pankreatik adacık içi parakrin düzenleme üzerine yapılan bir araştırmada, delta ($\delta$) hücrelerinden salınan somatostatinin hem insülin hem de glukagon salınımını güçlü bir şekilde inhibe ettiği gözlenmiştir. Bu hormonun alfa ($\alpha$) ve beta ($\beta$) hücrelerindeki ekzositoz sürecini baskılamak için kullandığı temel intrasellüler sinyal iletim yolu aşağıdakilerden hangisidir?

54 yaşında bir kadın hasta; vücudunda yayılan, ağrılı ve kaşıntılı kırmızı döküntüler (nekrolitik migratuar eritem) ve yeni başlangıçlı diyabet şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan laboratuvar tetkiklerinde aşağıdaki bulgular saptanıyor:

Bu hastada saptanan patofizyolojik durum ve pankreas adacık hücreleri arasındaki parakrin etkileşimlerin hücresel mekanizması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$35$ yaşında sağlıklı bir erkek gönüllüye, karbonhidrat ağırlıklı bir yemek sonrası pankreasın endokrin yanıtlarını değerlendirmek amacıyla testler yapılıyor. Pankreas adacık hücreleri (alfa, beta ve delta) arasındaki parakrin etkileşimler ve hormonal düzenleme mekanizmaları düşünüldüğünde, aşağıdaki ifadelerden hangisi fizyolojik olarak doğrudur?

58 yaşında, tip 2 diabetes mellitus tanısıyla izlenen bir hastada, pankreatik adacık içi lokal düzenleyici mekanizmalar ve insülin salınımı değerlendirilmektedir. Pankreasın delta ($\delta$) hücrelerinden salınan somatostatinin, aynı adacıktaki alfa ve beta hücrelerinin sekresyonu üzerindeki temel fizyolojik etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

28 yaşında, yaklaşık 15 yıldır Tip 1 Diyabet tanısıyla takip edilen bir hastada, son zamanlarda tekrarlayan ağır hipoglisemi atakları gözleniyor. Hastanın yapılan metabolik değerlendirmesinde, kan glukoz düzeyi $45 \text{ mg/dL}$ gibi kritik değerlere düştüğünde bile plazma glukagon düzeyinde beklenen artışın gerçekleşmediği (körleşmiş yanıt) tespit ediliyor. Sağlıklı bireylerde hipoglisemiye yanıt olarak oluşan glukagon artışının, bu hastada baskılanmış olmasının temelinde yatan fizyolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Yemek sonrası kan glukoz düzeyinin yükselmesi, pankreas beta hücrelerinden insülin salgılanmasını uyarır. Bu hücresel süreçte, glukozun metabolize edilmesiyle artan hücre içi ATP'nin doğrudan bağlanarak kapatılmasına neden olduğu ve beta hücresinde depolarizasyonu başlatan iyon kanalı aşağıdakilerden hangisidir?

$48$ yaşında bir erkek hasta; kronik diyare, steatore (yağlı dışkılama), hipoklorhidri ve hafif glukoz intoleransı şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan görüntülemede pankreasın $D$ (delta) hücrelerinden köken alan bir nöroendokrin tümör saptanıyor. Bu hastada tümörden aşırı salgılanan hormonun, pankreas adacıklarındaki diğer endokrin hücreler üzerindeki parakrin etkisi ve hücresel mekanizmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Ailesinde üç kuşaktır genç yaşta başlangıçlı, obezite ile ilişkili olmayan ve hafif seyirli (açlık kan glukozu: $115-130 \text{ mg/dL}$) diyabet öyküsü bulunan $22$ yaşındaki bir kadın hastada, pankreatik $\beta$ hücrelerindeki "glukoz sensörü" mekanizmasında bir bozukluk olduğu düşünülmektedir. Bu hastadaki genetik mutasyonun etkilediği enzimin $\beta$ hücrelerindeki temel fizyolojik görevi aşağıdakilerden hangisidir?

İnsülin, plazma glukoz düzeyini düşürmek amacıyla özellikle iskelet kası ve adipoz dokuda glukozun hücre içine alınmasını uyarır. Bu dokularda insülin uyarısıyla veziküllerden hücre membranına taşınan ($translokasyon$) temel glukoz taşıyıcı protein aşağıdakilerden hangisidir?

$52$ yaşında bir erkek hasta; son aylarda belirginleşen kilo kaybı, hafif hiperglisemi ve özellikle gövde ile ekstremitelerde saptanan, nekrolitik migratuar eritem (NME) olarak tanımlanan ağrılı deri döküntüleri ile başvuruyor. Görüntüleme tetkiklerinde pankreas gövdesinde $3$ cm çapında bir tümör izleniyor. Bu hastada klinik tablodan sorumlu olan temel hormonun hedef hücrelerde başlattığı hücre içi sinyal iletim yolağı aşağıdakilerden hangisidir?

38 yaşında bir kadın hasta; açlık sırasında ortaya çıkan baş dönmesi, terleme ve konfüzyon atakları ile başvuruyor. Atak sırasında kan glukoz düzeyi $45 \text{ mg/dL}$ olarak saptanıyor ve insülinoma tanısı düşünülüyor. Bu hastadaki tümör hücrelerinde, insülinin ekzositozla salınması için gerekli olan membran depolarizasyonunu doğrudan başlatan olay aşağıdakilerden hangisidir?

$54$ yaşında kadın hasta; son $6$ ayda $10$ kg kaybetme, yeni gelişen diyabet ve özellikle alt ekstremitelerde yerleşen, kenarları düzensiz, büllöz ve eritematöz döküntüler (nekrolitik migratuar eritem) şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan görüntülemelerde pankreas gövdesinde $3 \text{ cm}$ boyutunda bir kitle saptanıyor. Bu hastada klinik tablodan sorumlu olan temel hormonun hepatositlerde tetiklediği sinyal iletim yolağı düşünüldüğünde, aşağıdaki enzimlerden hangisinin aktivitesinde artış görülmesi beklenir?

Pankreasın endokrin fonksiyonlarını inceleyen bir araştırmacı, Langerhans adacıklarındaki hücre tiplerini ve salgıladıkları hormonları eşleştirmektedir. Buna göre, Langerhans adacıklarının periferinde yerleşen ve ana etkisi kan glukoz düzeyini artırmak (hiperglisemik etki) olan hormon aşağıdakilerin hangisinden salgılanır?

Poliüri, polidipsi ve kilo kaybı şikayetleriyle başvuran 14 yaşındaki bir hastada kan şekeri $310 \text{ mg/dL}$ saptanarak Tip 1 diabetes mellitus tanısı konulmuştur. Bu hastada tedavi amacıyla kullanılan insülinin, hedef hücre membranında glukoz alımını (uptake) artırmak için başlattığı temel sinyal iletim mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$30$ yaşında bir erkek hasta; sabahları ortaya çıkan baş dönmesi, soğuk terleme ve zihin karışıklığı şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan tetkiklerde açlık kan glukozu $42 \text{ mg/dL}$ ve plazma insülin seviyesi normalden yüksek saptanıyor. Pankreasta insülinoma (beta hücre tümörü) saptanan bu hastada, tümör hücrelerinden aşırı salgılanan insülinin karaciğerdeki glikojen metabolizması üzerindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Tip 1 Diyabet tanısı ile takip edilen 25 yaşındaki bir erkek hasta, profesyonel bir egzersiz programına başlıyor. Egzersiz sırasında vücutta artan sempatik sinir sistemi aktivitesi, pankreastaki Langerhans adacıklarından hormon salınımını dinamik olarak düzenler. Bu süreçte beta hücrelerinden endojen insülin salınımının baskılanması, plazma glukoz düzeyinin korunması ve kas dokusunun enerji ihtiyacının karşılanması açısından kritiktir. Buna göre, egzersiz sırasındaki sempatik stimülasyonun beta hücrelerinde insülin salınımını baskıladığı temel hücre içi mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$62$ yaşında Tip 2 Diyabet tanılı bir erkek hasta, potasyum kanal blokajı yapan bir sülfonilüre grubu ilaç ile tedavi edilmektedir. Bu ilacın beta hücrelerindeki $ATP$-duyarlı potasyum ($K_{ATP}$) kanallarını maksimum düzeyde kapattığı ve hücreyi sürekli depolarize halde tuttuğu bilinmektedir. Ancak hastanın kontrol muayenesinde, ilaca rağmen yüksek karbonhidratlı bir yemek sonrasında plazma insülin düzeylerinde sülfonilürenin tek başına oluşturduğu bazal artışın çok üzerinde, belirgin bir ek yükselme (amplifikasyon) saptanmıştır.

$K_{ATP}$ kanallarının farmakolojik olarak zaten kapalı olduğu bu durumda, glukozun insülin salınımını daha da artırmasını sağlayan "güçlendirici yolak" (amplifying pathway) mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?