Tüm alıştırma soruları

Tanzimat II. Dönem sanatçıları, devrin siyasi koşullarının da etkisiyle toplumsal konulardan uzaklaşarak bireysel temalara yönelmişlerdir. Şiirde estetik kaygı ön plana çıkarken roman ve hikâyede gözlemci ve bilimci yaklaşımlar (realizm ve natüralizm) ağırlık kazanmıştır. Bu dönemde yazılan bir eser; kıskançlık temasını ele alışı, kahramanların psikolojik tahlillerine yer verişi ve nat��ralizmin determinist ilkelerini yansıtması bakımından Türk edebiyatının ilk psikolojik roman denemesi kabul edilir.

Bu parçada sözü edilen edebi özellikler ve ilk psikolojik roman denemesi niteliği aşağıdaki eserlerden hangisine aittir?

Dede Korkut Hikâyeleri'nde yer alan aşağıdaki şahsiyetleri, karşılarında verilen en belirgin özellikleri veya olay örgüleriyle doğru biçimde eşleştiriniz.

17. yüzyıl klasik Türk şiirinin önemli temsilcilerindendir. Divan edebiyatında derin anlamlar, alışılmamış bağdaştırmalar ve yoğun bir hayal gücüne dayanan Sebk-i Hindi (Hint üslubu) akımının ilk temsilcisi olarak kabul edilir. Sanatlı ve ağır bir dili tercih eden şair, gazellerindeki lirizmle öne çıkmış; ayrıca Türk edebiyatında şarkı nazım şeklinin ilk örneklerini vermiştir.

Bu parçada özellikleri belirtilen divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Katre idim ummana karıştım
Nokta idim deftere yazıldım
Arş-ı Alada miraca ulaştım
Böylece devredip geldim cihana

Bu dörtlüğün içerik özellikleri dikkate alındığında, dinî-tasavvufî halk edebiyatı (tekke edebiyatı) nazım türlerinden hangisine ait olduğu söylenebilir?

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı beyitlerini, sağ sütunda yer alan nazım türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

I. Metin
"Çocukluğumun geçtiği o eski konak, her odasında ayrı bir hatıra barındıran tarihi bir yapıydı. Dedemin o gür sesiyle sofa kısmında bizi toplayıp anlattığı eski sefer anıları, zihnimde tarihin tozlu sayfalarından çıkmış gerçek tablolar gibi duruyor. O günlerden kalan tek şey, o konağın bahçesindeki kuyu ve duvara asılı eski bir fotoğraftır. İnsanın geçmişe dönüp bakması, yitirilen zamana dair tutulmuş belgesel bir kayıt gibidir."

II. Metin
"Kona��ın merdivenlerini tırmanırken basamakların gıcırtısı ona geçmişin sesini fısıldıyordu. Dedesi sofa kısmında oturmuş, hiç var olmamış seferlerin hayali haritalarını çiziyordu duvarlara. Adam yavaşça cebinden çıkardığı fotoğrafı açtı. Solmuş yüzler ona bakıp gülümsedi. 'Zaman,' diye mırıldandı kendi kendine, 'içinde boğulduğumuz ama ıslanamadığım��z bir nehir.'"

Edebî metinlerin sınıflandırılması ilkeleri ve bu metinlerin yapısal özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, yukarıdaki metinler hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Mesnevi nazım şeklinin yapısal özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki beyitlerden hangisi bir mesneviden alınmış olamaz?

Selim, koridorun sonundaki pencereye doğru yürürken içindeki huzursuzluğun kaynağını çok iyi biliyordu. Günlerdir zihnini meşgul eden o kararsızlık, şimdi tüm benliğini ele geçirmişti. Mektubu göndermekle hata yapıp yapmadığını düşünüyor, bir yandan da içindeki gururun onu sürüklediği bu yalnızlıktan derin bir pişmanlık duyuyordu. Kendini avutmaya çalışsa da vicdanının sesini susturamayacağının farkındaydı.

Bu parçada belirgin olarak kullanılan anlatım tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir

Bu dörtlüğün biçimsel ve içeriksel özellikleri dikkate alındığında, nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Tasavvufi düşüncede ruhun mutlak varlıktan, yani Allah’tan ayrılıp dünyaya gelmesini ve dünyadaki tekâmülünü tamamladıktan sonra tekrar aslına dönmesini anlatan şiirler Tekke edebiyatında özel bir tür oluşturur.

Buna göre, içerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında;

*Katre idim ummanlara karıştım*
*Kaç bulandım kaç duruldum kim bilir*
*Devre edip âlemleri dolaştım*
*Bir sanata kaç sarıldım kim bilir*

dörtlüğünün nazım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Katre idik süzüldük ummana karıştık
Nokta idik harf-i hecaya eriştik
Dokuz ay on gün batn-ı maderde kalıp
Vakt-i saatte bu cihana yetiştik

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Hakkâ ki taht-ı rif’ate lâyık idi şâhım
Buldu makâm-ı kurb-�� Hudâ’da saâdeti

Bâkî’nin ünlü bir eserinden alınan bu beyit, içerdiği bazı kavramlar sebebiyle farklı nazım türleriyle karıştırılabilmektedir. Beyitte geçen 'şâhım' ve 'taht-ı rif'at' gibi ifadeler devlet büyüğüne yönelik övgü unsurlarını barındırırken, 'kurb-ı Hudâ' (Allah'a yakınlık) ifadesi dini bir yönelime işaret etmektedir. Ancak beytin bütününde, hayatta olmayan bir hükümdarın ardından duyulan teslimiyet ve onun ahiretteki makamına yönelik temenniler dile getirilmiştir.

Buna göre, bu beyit konusu ve bu konunun işleniş biçimi dikkate alındığında aşağıdaki nazım türlerinden hangisine ��rnek gösterilebilir?

Geçiş Dönemi Türk edebiyatının ahlak ve öğüt kitabı olan Atabetü'l-Hakayık'ın biçimsel ve içeriksel hususiyetlerini gösteren soldaki terimleri sağdaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıdaki sol sütunda verilen tasavvufi şiir alıntılarını, sağ sütundaki ait oldukları Tekke (din��-tasavvufî) halk edebiyatı nazım türleriyle eşleştiriniz.

Destan geleneğinden halk hikâyeciliğine geçişin ilk ve en önemli örneği kabul edilen Dede Korkut Hikâyeleri'nde adı geçen "Dede Korkut" şahsiyeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Aşağıda sol sütunda verilen klasik Türk edebiyatı şiir parçalarını, sağ sütunda yer alan doğru nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Divan edebiyatında felsefi ve öğretici bir nitelik taşıyan "hikemî tarz"ın (hâkimane şiir) kurucusu kabul edilir. Şiirlerinde toplumdaki aksaklıkları eleştirmiş, okura yol göstermeyi ve öğüt vermeyi amaçlamıştır. Sanatçının, oğlu Ebülhayr adına yazdığı mesnevi nazım şeklindeki didaktik eseri *Hayriyye*, bu yönünün en önemli göstergesidir.

Bu parçada söz edilen Divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda sol sütunda verilen 17. ve 18. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütunda verilen edebi yönelim ve eser özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Bir tiyatro oyunundan alınan aşağıdaki metni inceleyiniz:

(Sahne, eski bir konağın çalışma odası olarak düzenlenmiştir. Duvarda tozlu portreler, ortada ise üzerinde kalın ciltli kitaplar ve pirinç bir şamdan bulunan ağır bir masa yer almaktadır. Karakterlerden Kenan, odada tek başınadır. Pencereden dışarıda yağan yağmuru izler, derin bir iç çeker.)

Kenan – (Kendi kendine, kederli bir ses tonuyla) Yıllardır bu odada, geçmişin gölgeleriyle yaşıyorum. Herkes uyurken ben vicdanımla baş başa kalıyorum. (Masaya yaklaşır, şamdanı eline alır ve elindeki titremeyi gizlemeye çalışarak tahta masaya vurur.) Zaman daralıyor...

(Bu sırada kapı yavaşça aralanır. İçeri giren sadık uşak Rıza'dır. Kenan'ın şaşkınlığı, gözlerini belerterek kaşlarını yukarı kaldırmasından anlaşılır.)

Bu metin ve metindeki sahne yönlendirmeleri dikkate alındığında tiyatro terimleri ve yapı unsurlarıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Yeşil başlı gövel ördek
Uçar gider göle karşı
Eğrice boyunlu yârim
Bakar gider yola karşı

Karacaoğlan'a ait bu dörtlüğün nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?