Tüm alıştırma soruları

Aşağıdaki dizelerde yer alan kafiye (uyak) türlerini, karşılarında verilen doğru kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şiirlerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; tek ses benzerliği olan dize yarım kafiye, iki ses benzerliği olan tam kafiye, üç ses benzerliği olan zengin kafiye ve sesteş kelimelerle kurulan dize cinaslı kafiye ile eşleşir.

Doğru eşleştirmede; 'yol/dal' tek sesle yarım, 'derya/rüya' iki sesle tam, 'kucak/ocak' üç sesle zengin ve anlamları farklı 'geç' kelimeleri cinaslı kafiye kurallarını tam olarak karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Dize sonlarındaki ses benzerliklerini tespit et.

Yol-dal (-l), derya-rüya (-ya), kucak-ocak (-cak), geç-geç (sesteş).

Kafiye türünü belirlemek için benzeşen ses sayısını saymak gerekir.

2

Ses sayılarına göre kafiye türlerini adlandır.

1 ses: Yarım, 2 ses: Tam, 3 ses: Zengin, Sesteş: Cinaslı.

Edebiyat bilgilerine göre ses sayıları kafiye türlerini belirleyen temel ölçüttür.

3

Eşleştirmeyi tamamla.

L1-R1, L2-R2, L3-R3, L4-R4.

Tespit edilen türlerin kavramlarla eşleştirilmesi sorunun çözümünü sağlar.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türleri ses sayısına ve sözcüklerin anlam ilişkisine (sesteşlik) göre belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Farklı nazım biçimlerinde (koşma, gazel) redif ve kafiye ayrımı üzerine pratik yapılması önerilir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 542Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini, verilen örneklerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki kafiye türleri; tek ses benzerliği olan 'eğmiş/değmiş' için yarım, iki ses benzerliği olan 'uzaklara/tuzaklara' için tam, üçten fazla ses benzerliği olan 'miskin/keskin' için zengin ve bir kelimenin diğeri içinde geçmesi durumu olan 'yar/diyar' için tunç kafiye olarak eşleşmektedir.

Yarım kafiye tek ses (ğ), tam kafiye iki ses (ak), zengin kafiye üçten fazla ses (skin) ve tunç kafiye bir kelimenin diğerinin içinde yer alması (yar/diyar) prensibine dayanır.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerin sonundaki kelimeleri ek ve köklerine ayırın.

eğ-miş/değ-miş, uzak-lara/tuzak-lara, miskin/kes-kin, yar/diyar.

Redifleri kafiyeden ayırmak için kelime yapısını incelemek gerekir.

2

Aynı görevdeki ekleri (redifleri) belirleyip eleyin.

'-miş' ve '-lara' ekleri aynı görevde oldukları için rediftir. 'Miskin/keskin' ve 'yar/diyar' örneklerinde ise ortak görevli ek yoktur.

Redifler kafiye incelemesine dahil edilmez.

3

Köklerdeki ses benzerliği sayısına göre kafiye türünü saptayın.

1 ses = yarım, 2 ses = tam, 3+ ses = zengin, kelime içi geçiş = tunç.

Kafiye türleri ses sayısına ve niteliğine göre isimlendirilir.

Anahtar Kavram

Şiirde Kafiye ve Redif Ayrımı

Soru 543Soru →

Türk edebiyatında şiirler, işledikleri konulara ve okuyucuda uyandırdıkları etkilere göre farklı türlere ayrılır. Aşağıda verilen şiir türlerini, bu türlerin temel niteliklerini açıklayan tanımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Lirik şiir bireysel duygularla, epik şiir kahramanlıkla, pastoral şiir doğa yaşamıyla, didaktik şiir ise öğreticilikle eşleşmektedir.

Şiir türleri arasındaki farklar, metnin odağındaki temel unsurdan kaynaklanır: Lirik şiirde duygu, epik şiirde eylem/kahramanlık, pastoral şiirde doğa, didaktik şiirde ise fikir ön plandadır. Eşleştirme bu temel anahtar kelimeler (duygu, yiğitlik, doğa, öğretici) üzerinden yapıldığında doğru sonuca ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Lirik şiir kavramının temelindeki 'duygu' ve 'coşku' unsurlarını arayın.

Lirik şiir, aşk ve özlem gibi duyguları işleyen tanım ile eşleşir.

Bu türün ayırt edici özelliği duygusallıktır.

2

Epik şiir kavramının 'destan' ve 'yiğitlik' ile olan bağını kurun.

Epik şiir, kahramanlık ve savaş temalı tanım ile eşleşir.

Epik eserler toplumun ortak kahramanlıklarını anlatır.

3

Pastoral şiirin 'kır' ve 'çoban' yaşantısını temsil ettiğini hatırlayın.

Pastoral şiir, doğa ve köy hayatını konu alan tanım ile eşleşir.

İsmini Latince çoban (pastor) kelimesinden alır.

4

Didaktik şiirin ismindeki 'öğretici' (didactics) kökünden yola çıkarak amacı belirleyin.

Didaktik şiir, bilgi verme ve öğüt sunma odaklı tanım ile eşleşir.

Bu türün sanat kaygısından önce öğretme kaygısı gelir.

Anahtar Kavram

Şiir Türlerinin Tematik Tasnifi

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 544Soru →

Aşağıdaki dizelerin sonlarındaki ahenk unsurlarını (koyu yazılan bölümleri) temsil ettikleri kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ses benzerlikleri incelendiğinde; köklerdeki tek ses benzerliği yarım kafiyeyi, iki ses benzerliği tam kafiyeyi, dize sonundaki aynı görevli ekler ise redifi oluşturur.

Verilen dizelerde 'sel/yel' köklerinde iki ses benzeştiği için tam kafiye, 'var/zor' köklerinde tek ses benzeştiği için yarım kafiye ve 'taşar/aşar' kelimelerindeki aynı görevli ekler redif olarak eşleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Dize sonundaki kelimelerin kök ve eklerini ayırınız.

L1: sel/yel (kök), L2: var/zor (kök), L3: taş-ar/aş-ar (kök+ek).

Ahenk unsurlarını belirlemek için öncelikle kelimenin yapısal analizi yapılmalıdır.

2

Dize sonlarındaki eklerin görevlerini kontrol ederek redifi tespit ediniz.

L3'teki '-ar' ekleri geniş zaman eki olduğu için rediftir.

Redif olması için eklerin veya kelimelerin görev ve anlamca özdeş olması gerekir.

3

Kelime köklerinde kalan ses benzerliklerinin sayısını belirleyerek kafiye türünü bulunuz.

L1'de '-el' (2 ses) tam kafiye, L2'de '-r' (1 ses) yarım kafiyedir.

Ses benzerliği sayısı kafiye türünü belirler: 1 ses yarım, 2 ses tam kafiyedir.

Anahtar Kavram

Şiirde ses benzerliği (kafiye) ve ek/kelime tekrarı (redif)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 545Soru →

Aşağıdaki dizelerde yer alan ahenk unsurlarını dikkate alarak, sol sütundaki kavramları sağ sütundaki uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Örnek Dizeler:
*Dağlar var, dumanı tütmez,*
*Kuşlar var, dalında ötmez.*

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda; Yarım Kafiye tek ses benzerliğiyle (t-t), Redif aynı görevdeki ek tekrarıyla (-mez), Hece Ölçüsü ise hece sayılarının eşitliğiyle (8=8) eşleşmektedir.

Verilen örnek dizelerde 'tüt-' ve 'öt-' köklerindeki '-t' sesi yarım kafiyeyi; aynı görevdeki '-mez' ekleri redifi; dizelerin 8'li hece yapısı ise hece ölçüsünü temsil eder. Bu durum tanımlarla birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Dize sonlarındaki kelimelerin köklerini ve eklerini ayırın.

tüt-mez ve öt-mez kelimeleri tüt- ve öt- köklerinden oluşmaktadır.

Kafiye ve redifi birbirinden ayırmak için kelime köküne bakmak gerekir.

2

Aynı görevde kullanılan ekleri veya kelimeleri belirleyin.

'-mez' ekleri her iki dizede de aynı görevdedir (olumsuzluk eki).

Yazılışı, anlamı ve görevi aynı olan bu ekler redif olarak adlandırılır.

3

Kelime kökünde kalan ses benzerliklerini inceleyin.

Köklerde sadece '-t' sesi benzeşmektedir.

Tek ses benzerliği yarım kafiye tanımına uyar.

4

Dizelerin hecelerini sayarak ölçüyü kontrol edin.

Her iki dize de 8 heceden oluşmaktadır.

Dizelerin hece sayısı eşitliği hece ölçüsünü gösterir.

Anahtar Kavram

Şiirde ses benzerliği (kafiye), ek/kelime tekrarı (redif) ve ritim (ölçü) temel ahenk unsurlarıdır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 546Soru →

Canlılarda gerçekleşen fermantasyon süreçleri ve bu süreçlerdeki temel biyokimyasal olaylar aşağıda verilmiştir. Sol taraftaki fermantasyon süreçlerini veya evrelerini, sağ taraftaki en uygun açıklamayla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Etil Alkol Fermantasyonu, asetaldehitin indirgenmesiyle; Laktik Asit Fermantasyonu,

CO_2

çıkışı olmadan pirüvatın indirgenmesiyle; Glikoliz ise ATP üretimi ve

NAD^+

indirgenmesiyle eşleşir.

Etil alkol fermantasyonunda

CO_2

çıkışı ve asetaldehit oluşumu karakteristikken, laktik asit fermantasyonunda

CO_2

çıkışı gözlenmez ve pirüvat doğrudan indirgenir. Glikoliz ise her ikisinin de başlangıcında yer alan ortak enerji üretim evresidir.

Adım Adım Çözüm

1

Etil alkol fermantasyonunun son ürün evresini analiz etme

Pirüvat

\rightarrow

Asetaldehit +

CO_2

ve Asetaldehit +

NADH

\rightarrow

Etil Alkol +

NAD^+

reaksiyonları görülür.

Etil alkol oluşumu sırasında ara bileşik olan asetaldehit ve yan ürün olarak karbondioksit açığa çıkar.

2

Laktik asit fermantasyonunun son ürün evresini analiz etme

Pirüvat +

NADH

\rightarrow

Laktik Asit +

NAD^+

reaksiyonu görülür.

Bu süreçte gaz çıkışı olmaz ve karbon sayısı değişmez (3C

\rightarrow

3C).

3

Glikoliz evresini genel olarak değerlendirme

Glikoz

\rightarrow

2 Pirüvat + 2 ATP (net) + 2

NADH

üretimi gerçekleşir.

Glikoliz tüm hücresel solunum ve fermantasyon yollarının ortak ilk evresidir.

Anahtar Kavram

Fermantasyonda son ürün evresinin temel amacı, glikolizin devam edebilmesi için

NADH

moleküllerini yükseltgeyerek serbest

NAD^+

koenzimlerini yeniden oluşturmaktır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 547Soru →

Bitkilerde bulunan çeşitli doku ve hücre tipleri ile bu yapıların gerçekleştirdiği temel fizyolojik görevler aşağıda verilmiştir. Bu yapıların bitki yaşamındaki rollerini göz önüne alarak, verilen kavramları uygun görev tanımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Lentiseller gaz alışverişini, arkadaş hücreleri soymuk borularına metabolik desteği, hidatotlar guttasyonu, sklerankima ise bitkiye ölü hücreleriyle mekanik desteği sağlar.

Bitkisel yapılar ile görevleri arasındaki eşleştirme, bu yapıların hücre duvarı yapısı, canlılık durumları ve bitki üzerindeki konumlarına dayanmaktadır. Odunsu gövdelerde gaz alışverişi lentisellerle, floemde metabolik denetim arkadaş hücreleriyle, sıvı su atımı hidatotlarla ve fiziksel dayanıklılık ise sklerankima ile sağlanır.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen bitkisel yapıların hangi ana doku sistemine ait olduğunu belirleyin.

Lentisel ve hidatot örtü doku türevi, arkadaş hücresi iletim doku bileşeni, sklerankima ise temel doku elemanıdır.

Bitkisel dokuların sınıflandırılması işlevlerini anlamayı kolaylaştırır.

2

Yapıların canlılık durumlarını ve konumlarını analiz edin.

Lentiseller odunsu gövdede, hidatotlar yaprak kenarlarında bulunur; arkadaş hücreleri canlıyken sklerankima hücreleri olgunlukta ölüdür.

Anatomik konum ve canlılık durumu, fizyolojik görevi belirleyen temel unsurlardır.

3

Terimlerin tanımlarındaki anahtar kelimelerle (gaz alışverişi, guttasyon, destek, metabolik yardım) eşleştirme yapın.

Eşleştirmeler tamamlanır: Lentisel-Gaz alışverişi, Arkadaş hücresi-Metabolik destek, Hidatot-Guttasyon, Sklerankima-Mekanik destek.

Her yapının bitki fizyolojisinde kendine özgü bir uzmanlık alanı vardır.

Anahtar Kavram

Bitkisel Doku ve Hücre Tiplerinin İşlevsel Özellikleri

Soru 548Soru →

Aşağıda verilen bitkisel hücre ve yapıları, bu yapıların bitki fizyolojisindeki temel görevleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Arkadaş hücreleri metabolik yönetimden; sklerenkim lifleri mekanik destekten; stomalar kontrollü gaz alışverişinden; hidatotlar ise damlama olayından sorumludur.

Bitkisel dokularda her hücre tipi belirli bir adaptasyona sahiptir. Arkadaş hücreleri floemde taşıma yönetimini, sklerenkim lifleri sertliği, stomalar terleme dengesini, hidatotlar ise damlamayı gerçekleştirir.

Adım Adım Çözüm

1

İletim doku elemanlarını analiz etme

Arkadaş hücrelerinin soymuk borusu (floem) yapısında olduğu ve canlı kalarak yanındaki çekirdeksiz hücreleri yönettiği belirlenir.

Bitkisel dokularda hücrelerin canlılık durumu ve konumları görevlerini belirler.

2

Destek doku ve epidermis türevlerini ayırt etme

Sklerenkimin ölü ve ligninli olduğu, stomanın kontrollü, hidatodun ise kontrolsüz su atımında görevli olduğu tespit edilir.

Lignin birikimi hücre ölümüne yol açarken, turgor mekanizması stomayı hidatottan ayıran temel farktır.

Anahtar Kavram

Bitkisel Dokuların Yapı-Görev İlişkisi

Soru 549Soru →

Bitkisel organların anatomik yapısında bulunan aşağıdaki doku ve yapıları, bitki biyolojisindeki temel görevleri veya özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Endodermis su ve mineral denetimiyle, vasküler kambiyum enine büyümeyle, stoma gaz alışverişiyle ve perisikl yan kök oluşumuyla eşleşir.

Verilen yapılar, bitki anatomisindeki spesifik dokuların karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Endodermis su kontrolü, kambiyum ikincil büyüme, stoma epidermis temelli gaz değişimi ve perisikl kök dallanması ile doğrudan ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

1

Endodermis tabakasının analizi

Kök anatomisinde korteks ile merkezi silindiri ayıran bu tabaka, Casparian şeridi ile suyun seçici olarak geçişini sağlar.

Bitkinin mineral dengesini korumak için kök emici tüyleriyle alınan maddelerin merkezi silindire geçişi kontrol edilmelidir.

2

Vasküler kambiyumun fonksiyonunun belirlenmesi

İç tarafa doğru odun borularını (sekonder ksilem), dış tarafa doğru soymuk borularını (sekonder floem) oluşturur.

Yanal meristemler bitkinin çapça kalınlaşmasını ve ikincil iletim sisteminin kurulmasını sağlar.

3

Stoma yapısının değerlendirilmesi

Yaprak anatomisinde kloroplastlı bekçi hücreleri tarafından oluşturulan açıklıktır.

Atmosfer ile bitki arasındaki gaz değişimini ve fazla suyun buhar şeklinde atılmasını sağlar.

4

Perisikl tabakasının konumunun incelenmesi

Merkezi silindirin en dışındaki hücre tabakasıdır ve yan kök dallanmasını başlatır.

Kökteki iletim dokularıyla bağlantılı bir dallanma yapısının oluşması için merkezi silindirden köken alması gerekir.

Anahtar Kavram

Bitkisel dokuların konumu ve fonksiyonel uzmanlaşması

Soru 550Soru →

Bitkilerde suyun topraktan alınarak yapraklara kadar taşınmasında rol oynayan temel fiziksel mekanizmalar ve bu mekanizmaların temel özellikleri aşağıda verilmiştir. Bu mekanizmalar ile ilgili temel açıklamaları birbiriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bitkilerde su taşınması; köklerdeki ozmotik farkla oluşan kök basıncı, terleme ve kohezyona dayanan kohezyon-gerilim mekanizması ve adhezyon kuvvetine dayanan kılcallık ile gerçekleşir.

Doğru eşleştirmede; Kök basıncı ozmotik basınç farkıyla, Kohezyon-gerilim terleme ve hidrojen bağlarıyla, Kılcallık ise adhezyon kuvvetiyle tanımlanmaktadır. Bu üç kuvvet birleşerek bitkilerde suyun köklerden yapraklara taşınmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Kök Basıncı mekanizmasını analiz et.

Kök hücreleri mineral alarak yoğunluğunu artırır, bu ozmotik fark suyun köke girip

H_2O

sütununu yukarı itmesini sağlar.

Kök basıncı, suyun ksileme girişini sağlayan itici bir kuvvettir.

2

Kohezyon-Gerilim Teorisi mekanizmasını analiz et.

Terleme sonucu oluşan negatif basınç (gerilim) ve su molekülleri arasındaki hidrojen bağları (kohezyon) kesintisiz bir su sütunu oluşturur.

Bu mekanizma, özellikle çok uzun ağaçlarda suyun tepelere taşınmasında en etkili kuvvettir.

3

Kılcallık mekanizmasını analiz et.

Su molekülleri ile odun borularının (ksilem) selüloz çeperleri arasındaki adhezyon kuvveti suyun yükselmesine yardımcı olur.

Boru çapı daraldıkça bu etkinin gücü artar ancak taşıma kapasitesi sınırlıdır.

Anahtar Kavram

Bitkilerde suyun taşınması tamamen pasif bir süreçtir; ancak minerallerin kök hücrelerine alınması aktif taşıma (ATP harcanarak) ile gerçekleşir.

Soru 551Soru →

Bitkilerde fotosentez ürünlerinin taşınması sürecinde görev alan yapılar ile bu yapıların fizyolojik rolleri aşağıda verilmiştir. Bu yapıları ilgili açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kaynak Hücre → Fotosentez ürünlerinin üretildiği/verildiği kısım; Havuz Hücre → Şekerin tüketildiği/depolandığı kısım; Arkadaş Hücreleri → Şeker yükleme/boşaltma koordinasyonu; Kalburlu Borular → Basınç-akış ile taşıma yolu.

Basınç-akış teorisine göre; kaynak hücreler şeker üretir, arkadaş hücreleri bu şekerleri aktif taşıma ile kalburlu borulara yükler, oluşan ozmotik basınçla ksilemden su çekilir ve artan turgor basıncı sıvıyı havuz hücreye doğru iter. Havuz hücrede şeker boşaltılır ve su tekrar ksileme döner. Eşleştirmeler bu fizyolojik döngüdeki rolleri tam olarak yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Kaynak ve havuz kavramlarının ayrımı yapılır.

Kaynak, şekerin sisteme girdiği (yapraklar); havuz ise şekerin sistemden çıktığı (kök, meyve) yerdir.

Basınç-akış teorisinin temelini şeker derişimi farkı oluşturur.

2

Floem (soymuk borusu) yapısındaki hücre tiplerinin işlevleri belirlenir.

Arkadaş hücreleri metabolik destek sağlar, kalburlu borular ise fiziksel taşıma kanalını oluşturur.

Kalburlu borular organellerini yitirdiği için arkadaş hücrelerinin genetik ve metabolik desteğine ihtiyaç duyar.

3

Taşıma mekanizması ile yapı eşleştirilir.

Kalburlu borular içerisinde oluşan turgor basıncı farkı, kütle akışını sağlar.

Organik maddeler difüzyonla değil, sıvı basıncı farkıyla (bulk flow) taşınır.

Anahtar Kavram

Basınç-Akış Teorisi (Pressure-Flow Hypothesis)

Daha Fazla Pratik

Şeker yüklemesi sırasında ATP harcandığını, ancak kalburlu borular içindeki kütle akışının pasif bir süreç olduğunu hatırlayınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 552Soru →

Bitkilerde suyun topraktan alınarak en üstteki yapraklara kadar taşınmasında görev yapan temel mekanizmalar ile bu mekanizmaların çalışma prensiplerini eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kök basıncı, osmotik farkla oluşan itme kuvvetiyle; kılcallık, adhezyon kuvveti ve dar boru yapısıyla; terleme-kohezyon ise terleme sonucu oluşan çekme kuvveti ve kohezyonla eşleşir.

Kök basıncı köklerdeki osmotik farktan kaynaklanan itme kuvvetidir. Kılcallık, adhezyon kuvveti ile dar borularda yükselmedir. Terleme-kohezyon ise terleme ile oluşan emme kuvvetinin su sütununu çekmesidir.

Adım Adım Çözüm

1

Kök basıncı mekanizmasını analiz etme

Köklerdeki osmotik basıncın artması suyun içeri girmesini ve yukarı doğru itilmesini sağlar.

Kök basıncı itme (pozitif basınç) temelli bir mekanizmadır.

2

Kılcallık etkisini belirleme

Su moleküllerinin boru yüzeyine tutunarak yükselmesi.

Bu mekanizma adhezyon ve yüzey gerilimine dayanır, su taşınmasında etkisi en az olan kuvvettir.

3

Terleme-kohezyon teorisini değerlendirme

Yapraklardan su kaybının oluşturduğu çekim kuvveti suyun en tepeye ulaşmasını sağlar.

Suyun

H_2O

molekülleri arasındaki hidrojen bağları (kohezyon) sayesinde kopmayan bir sütun halinde çekilmesi en etkili taşıma kuvvetidir.

Anahtar Kavram

Bitkilerde ksilem taşınması (Kök Basıncı, Kılcallık, Terleme-Kohezyon)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 553Soru →

Hoca Ahmet Yesevî'nin Türk tasavvuf edebiyatının ilk özgün örneklerini barındıran Divân-ı Hikmet adlı eserinden alınan aşağıdaki beyitleri, yansıttıkları temel tasavvufi/ahlaki kavram ve işlevlerle eşle��tiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I nolu beyit toplumsal dayanışma ve didaktik ahlak öğretisiyle, II nolu beyit zühd, takva ve riyazet anlayışıyla, III nolu beyit dört kapı vasıtasıyla Hakka yaklaşma ilkesiyle, IV nolu beyit ise Peygamber sünnetine bağlılık ve hoşgörü temasıyla eşleşmektedir.

Beyitlerde yer alan anahtar kavramlar çözümlendiğinde; yetim ve fakirlere yardım etmenin toplumsal dayanışma ve ahlaka; riyazet ve dünyadan yüz çevirmenin zühd ve takvaya; dört kapı (tört kapug) ifadesinin tasavvufi mertebelere; sünnet ve kâfir dahi olsa incitmeme tavsiyesinin ise Peygamber ahlakı ve hoşgörüye karşılık geldiği görülmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci beyitteki anahtar kelimeleri ve anlamı analiz edin.

Beyitte 'yetim', 'garip' ve 'fakir' kelimeleri geçmekte; onlara yardım edilmesi, yaralarına merhem olunması öğütlenmektedir. Bu durum eserin halkı eğitme ve sosyal dayanışmayı sağlama (didaktik ahlak) gayesini yansıtır.

Toplumsal duyarlılık ve ahlaki öğütlerin eşleşeceği kavramı bulmak.

2

İkinci beyitteki anahtar kavramları çözümleyin.

Beyitte 'riyâzet' (nefis terbiyesi için az yeme, az uyuma vb.) ve 'dünya işlerini koyma' (dünyevi hırsları terk etme) ifadeleri öne çıkmaktadır. Bu doğrudan zühd, takva ve riyazet ile ilgilidir.

Tasavvufi nefis terbiyesi ve dünyadan yüz çevirme kavramıyla ilişki kurmak.

3

Üçüncü beyitte tasavvuf tarihi ve terimlerine dair ipuçlarını arayın.

Beyitteki 'tört kapug' (dört kapı) ifadesi tasavvuftaki şeriat, tarikat, marifet ve hakikat aşamalarını; 'marifet sırrı' ise bu kapılardan geçerek elde edilen ilahi bilgiyi temsil eder.

Tasavvufun gelişim ve seyrindeki mertebeleri belirlemek.

4

Dördüncü beyitteki ahlaki düsturları ve sünnet kavramını değerlendirin.

Beyitte 'sünnet' gereği gayrimüslim dahi olsa kimseye zarar verilmemesi gerektiği, gönül kıran kişiden (dil-âzâr) Allah'ın hoşnut olmayacağı (hudâ bîzâr) belirtilmektedir. Bu Peygamber sünnetine bağlılığı ve hoşgörüyü gösterir.

Yesevilik düşüncesindeki şeriat-sünnet bağlılığı ve insan sevgisini açıklamak.

Anahtar Kavram

Divân-ı Hikmet'in Tasavvufi ve Ahlaki Temaları

Soru 554Soru →

Türk edebiyatında şiirler; kafiye örgüsü, ölçüsü ve birim değeri gibi dış yapı özelliklerine göre 'nazım biçimi'; işledikleri konulara göre ise 'nazım türü' olarak adlandırılır. Aşağıda verilen terimleri ait oldukları doğru tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Koşma ve Gazel yapısal özellikleri temsil ettiği için nazım biçimi; Taşlama ve Mersiye ise temalarına göre adlandırıldıkları için nazım türü kategorisinde eşleşmelidir.

Koşma ve Gazel, şiirin birim sayısı ve kafiye düzeni gibi teknik yapılarını ifade ettiği için nazım biçimidir. Taşlama (yergi) ve Mersiye (ölüm acısı) ise şiirin temasını bildirdiği için nazım türüdür. Tanımlar bu ayrımı doğru şekilde yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Terimlerin dış yapıya mı yoksa konuya mı odaklandığını belirlemek.

Koşma ve Gazel dış yapıya (biçim), Taşlama ve Mersiye ise konuya (tür) odaklanır.

Nazım biçimi ve nazım türü arasındaki temel fark yapı ve içerik ayrımıdır.

2

Terimlerin ait olduğu edebî geleneği (Halk veya Divan) ayırt etmek.

Koşma ve Taşlama Halk edebiyatına; Gazel ve Mersiye Divan edebiyatına aittir.

Tanımlardaki geleneksel ayrımlar doğru eşleştirme için gereklidir.

3

Tanımlardaki anahtar kelimelerle terimleri eşleştirmek.

Eşleşme tamamlanır: Koşma-Tanım 1, Taşlama-Tanım 2, Gazel-Tanım 3, Mersiye-Tanım 4.

Belirlenen özellikler tanımlarla birebir örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi (şekil) ve nazım türü (içerik) kavramlarının ayrımı.

Soru 555Soru →

Türk edebiyatında şiirler; ölçü, uyak düzeni ve birim sayısı gibi dış yapı özelliklerine göre "nazım biçimi", işledikleri konulara göre ise "nazım türü" olarak adlandırılır. Buna göre, sol sütunda verilen kavramları sağ sütundaki uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda Koşma halk edebiyatı nazım biçimiyle, Taşlama halk edebiyatı nazım türüyle, Gazel divan edebiyatı nazım biçimiyle ve Mersiye divan edebiyatı nazım türüyle eşleşir.

Koşma, 11'li hece ölçüsü ve dörtlüklerle kurulan bir nazım biçimidir. Taşlama, bu biçimle veya başka biçimlerle yazılabilen, konusu eleştiri olan bir nazım türüdür. Gazel, divan edebiyatının en yaygın nazım biçimi olup beyitlerle kurulur. Mersiye ise divan edebiyatında ölüm konusunu işleyen nazım türüdür.

Adım Adım Çözüm

1

Kavramları yapısal ve tematik olarak ayırın.

Koşma ve Gazel yapısal özelliklerine (ölçü, birim) göre tanımlandığı için nazım biçimidir. Taşlama ve Mersiye ise konularına göre tanımlandığı için nazım türüdür.

Nazım biçimi şekil, nazım türü ise öz (konu) odaklıdır.

2

Halk edebiyatı ve Divan edebiyatı ayrımını yapın.

Koşma ve Taşlama halk edebiyatına; Gazel ve Mersiye divan edebiyatına aittir.

Edebî geleneklerin kendine has terimleri vardır.

3

Tanımlarla terimleri eşleştirin.

Koşma (11'li hece, dörtlük), Taşlama (eleştiri), Gazel (beyit, aşk), Mersiye (ölüm) şeklinde eşleşme tamamlanır.

Her terimin karakteristik özelliği tanımında yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi dış yapıyı (şekil), nazım türü ise içeriği (konu) ifade eder.

Soru 556Soru →

Türk edebiyatında şiirler dış yapılarına (nazım biçimi) ve konularına (nazım türü) göre farklı isimler alırlar. Aşağıdaki edebî terimleri, ait oldukları kavramsal açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Koşma ve Kaside nazım biçimi; Güzelleme ve Tevhit ise nazım türü özellikleriyle eşleşmelidir.

Koşma ve Kaside terimleri, şiirin ölçüsü, birimi ve kafiye örgüsü gibi dış yapısal özelliklerini ifade ettiği için 'nazım biçimi' kategorisindedir. Güzelleme ve Tevhit ise şiirin ne anlattığına (konusuna) odaklandığı için 'nazım türü' kategorisindedir.

Adım Adım Çözüm

1

Kavram ayrımını yapın.

Nazım biçimi şekil/yapı özelliklerini; nazım türü ise konu/içerik özelliklerini temsil eder.

Soruda verilen terimlerin hangisinin yapıya hangisinin konuya dayalı olduğunu saptamak için bu temel bilgi gereklidir.

2

Halk edebiyatı örneklerini inceleyin.

Koşma yapısal bir isim (nazım biçimi), Güzelleme ise konusal bir isimdir (nazım türü).

Halk edebiyatında kullanılan terimlerin kategorilerini doğru belirlemek eşleştirmenin ilk yarısını çözer.

3

Divan edebiyatı örneklerini inceleyin.

Kaside yapısal bir isim (nazım biçimi), Tevhit ise konusal bir isimdir (nazım türü).

Divan edebiyatında da aynı mantığın geçerli olduğunu görerek eşleştirmeyi tamamlayın.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi (şekil) ve nazım türü (konu) arasındaki temel fark.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 557Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan baskın söz sanatlarını, sağ sütundaki kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki baskın sanatlar sırasıyla teşbih, tezat, mübalağa ve teşhis olarak eşleşmektedir.

Verilen dizelerde baskın olan sanatlar; benzetme edatı kullanımıyla teşbih, zıt anlamlı eylemlerle tezat, gerçek dışı bir büyüklükle mübalağa ve insani duygu yüklemesiyle teşhistir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci dizedeki anahtar kelimeyi ve ekleri analiz etme.

"Sel gibi" ifadesinde benzetme edatı olduğu görüldü.

Teşbih sanatının en belirgin göstergesi olan benzetme edatını tespit etmek için.

2

İkinci dizedeki kavramların anlam ilişkisini inceleme.

"Ağlamak" ve "gülüşmek" arasındaki anlam karşıtlığı fark edildi.

Birbirine zıt durumların bir arada kullanılmasının tezat sanatını oluşturduğunu belirlemek için.

3

Üçüncü dizedeki anlatım yoğunluğunu değerlendirme.

Dağı taşı eriten bir "ah" ifadesinin gerçekliği aştığı saptandı.

Anlamı güçlendirmek amacıyla bir durumun olduğundan çok daha büyük gösterilmesinin mübalağa olduğunu doğrulamak için.

4

Dördüncü dizedeki özneyi ve yüklenen niteliği kontrol etme.

"Gemi" varlığına "ölmek isteme" isteği yüklendiği görüldü.

İnsan dışı varlıklara insan niteliği kazandırılmasının teşhis (kişileştirme) olduğunu anlamak için.

Anahtar Kavram

Edebi Sanatlar (Söz Sanatları)

Daha Fazla Pratik

İstiare (Eğretileme) ve Kinaye sanatlarını da içeren benzer dizelerle sanatların ince farklarını çalışabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 558Soru →

Aşağıda verilen dizeleri, bu dizelerde öne çıkan edebi sanatlarla uygun şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki edebi sanatlar sırasıyla Teşbih (benzetme), Teşhis (kişileştirme), Tezat (karşıtlık) ve Mübalağa (abartma) şeklindedir.

Dizelerdeki dilsel ipuçları (gibi edatı, insani nitelikler, zıt kavramlar ve aşırı anlatımlar) temel edebi sanatların tanımlarıyla tam örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci dizedeki anahtar kelimeyi tespit etme

'Gibi' edatı bulundu.

Benzetme (teşbih) sanatında benzetme edatı sıkça kullanılır.

2

İkinci dizedeki kavramsal aktarımı inceleme

İstanbul'un 'ölmesi' ve 'kederlenmesi' fark edildi.

İnsan dışı varlıklara insan özelliği verilmesi teşhis sanatıdır.

3

Üçüncü dizedeki anlam ilişkisini kurma

'Dost' ve 'düşman' kelimeleri arasındaki ilişki belirlendi.

Zıt kavramların bir arada kullanımı tezat sanatını oluşturur.

4

Dördüncü dizedeki ifadenin gerçeklik boyutunu değerlendirme

Gözyaşının fiziksel gücü ve ahın etkisi ölçüldü.

Gerçeğin çok üstünde bir anlatım mübalağa sanatına işaret eder.

Anahtar Kavram

Temel edebi sanatların (teşbih, teşhis, tezat, mübalağa) tespiti

Daha Fazla Pratik

İstiare ve Mecazımürsel gibi daha karmaşık sanatların yer aldığı benzer bir eşleştirme sorusu çözmek konuyu derinleştirebilir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 559Soru →

Aşağıdaki dizelerde ağır basan söz sanatlarını, verilen kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Akıncıların çocuklara benzetilmesi Teşbih, ağlamak ve gülüşmek arasındaki karşıtlık Tezat, ahın dağı eritmesi Mübalağa, vapurun gülümsemesi ise Teşhis sanatıdır.

Dizelerdeki benzetme (teşbih), zıtlık (tezat), abartma (mübalağa) ve kişileştirme (teşhis) unsurları Türk edebiyatındaki temel tanımlarıyla tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci dizedeki benzetme edatını kontrol etmek.

'Gibi' edatı akıncılarla çocuklar arasında benzetme kurar.

Teşbih sanatı temel öğeler veya edatlarla benzerlik kurma sanatıdır.

2

İkinci dizedeki anlamca karşıt kelimeleri bulmak.

'Ağlamak' ve 'gülüşmek' kelimeleri tespit edilir.

Tezat sanatı bir dizede birbirine zıt kavramların kullanılmasıdır.

3

Üçüncü dizedeki ifadenin gerçeklik sınırlarını değerlendirmek.

Ah çekmenin dağı eritmesi imkansız bir aşırılıktır.

Mübalağa sanatı bir durumu olduğundan çok daha büyük veya küçük göstermektir.

4

Dördüncü dizedeki özneyi ve yüklemi incelemek.

Vapurun gülümsediği görülür.

Teşhis sanatı insan dışı varlıklara insan özelliği verilmesidir.

Anahtar Kavram

Edebi sanatlarda anlam ve söz oyunları üzerinden imge oluşturma.

İpuçları

1

Dizelerdeki 'gibi' kelimesine ve birbiriyle çelişen kavramlara dikkat ediniz.

Daha Fazla Pratik

İstiare ve mecazımürsel gibi daha karmaşık sanatları içeren dizelerle çalışmaya devam edebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 560Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen şiir dizelerini, sağ sütunda yer alan ahenk unsurları (uyak ve redif türleri) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk beyit zengin uyak ve kelime hâlinde redif içeren ifadeyle; ikinci dörtlük cinaslı uyakla; üçüncü beyit tunç uyakla; dördüncü dörtlük ise yarım uyak ve kelime hâlinde redif içeren ifadeyle eşleşmelidir.

Dizeler doğru ahenk kurallarına göre analiz edildiğinde; birinci beyitte üç ses değerindeki benzerlik zengin kafiyeyi ve tekrarlanan söz grubu redifi; ikinci dörtlükte sesteşlik cinaslı kafiyeyi; üçüncü beyitte tam kelime içermesi tunç kafiyeyi; son dörtlükte tek ünsüz benzerliği ise yarım kafiyeyi ve edat redifini vermektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Dizelerin sonlarındaki kelimeleri ve ekleri belirleyerek kök ile ek ayrımı yapmak.

Dizelerdeki sözcüklerin kökleri ve ekleri (veya dize sonundaki edat gibi bağımsız sözcükler) analiz edilerek kafiye ve redif sınırları netleştirilir.

Şiirlerde ahenk unsurlarının doğru tespit edilmesi için öncelikle kelime sınırlarının ve eklerin görevlerinin belirlenmesi gerekir.

2

Dize sonlarında yer alan ve aynı görev/anlamda olan ek veya kelimeleri (redifleri) saptamak.

Birinci beyitteki "olan kalmaz" öbeklerinin ve dördüncü dörtlükteki "gibi" kelimelerinin redif olduğu; ikinci ve üçüncü örneklerde ise redif bulunmadığı anlaşılır.

Uyak aramadan önce varsa rediflerin elenmesi, yanlış ses benzerliklerinin uyak olarak değerlendirilmesini önler.

3

Köklerde kalan ortak seslerin sayısını ve niteliğini inceleyerek uyak türlerini belirlemek.

İlk örnekte uzun ünlü

\hat{a}

(iki ses) ve

r

sesleriyle üç seslik zengin uyak; ikinci örnekte sesteş sözcüklerle cinaslı uyak; üçüncü örnekte kelimenin diğerinin içinde yer almasıyla tunç uyak; son örnekte ise tek ünsüz benzerliğiyle yarım uyak belirlenir.

Uyak türleri, ortak seslerin sayısı, niteliği ve sözcüklerin anlam ilişkilerine göre sınıflandırılır.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Uyak ve Redif Türleri)

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram