Tüm alıştırma soruları

Klasik mantıkta karşı olum karesine göre, aynı özne ve yükleme sahip tümel olumlu ($A$) bir önerme doğru olduğunda, bu önermenin çelişiği olan tikel olumsuz ($O$) önerme zorunlu olarak yanlış değerini alır.

İslam kelamında ve düşüncesinde iman-bilgi ilişkisi açıklanırken, imanın mahiyeti ve dereceleriyle ilgili çeşitli kavramlar üzerinde durulmuştur. Aşağıda verilen iman-bilgi ilişkisiyle ilgili kavramları ve bu kavramların kelamî tanımlarını doğru biçimde eşleştiriniz.

Klasik mantıkta $A$ ve $B$ gibi iki kavramın kaplamları (içine aldıkları elemanlar) arasındaki ilişkiler ile bu ilişkilerin sözel önermelerle olan karşılıkları bulunmaktadır. Aşağıdaki sol sütunda verilen kavramlar arası ilişki türlerini, sağ sütundaki bu ilişkileri doğru şekilde ifade eden önerme çifti/koşulları ile eşleştiriniz.

$\sim(p \rightarrow q) \land (p \lor r)$ bileşik önermesinin çözümleyici çizelge (ağaç) yöntemi kullanılarak tutarlılığının denetlenmesi hedeflenmektedir. Bu denetleme sürecinde uygulanacak çözümleme adımlarının mantıksal ve kuralsal sırasını ilk adımdan son adıma doğru düzenleyiniz.

Bir ülkede eğitim sisteminde yaşanan aksaklıkları gidermek ve kurumu günün koşullarına daha uygun hale getirmek amacıyla, mevcut yapıyı tamamen ortadan kaldırmadan yasal çerçevede yapılan planlı iyileştirme çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalarda görülen toplumsal değişme türü aşağıdakilerden hangisidir?

Değerler, kaynağı bakımından dinî değerler ve örfi değerler (örf ve âdetler) olarak sınıflandırılabilir. Dinî değerler, kaynağını ilahi vahiyle alan, evrensel ve değişmez nitelikteki ahlaki ilkelerdir. Örf ve âdetler ise bir toplumun tarihsel süreç içinde oluşturduğu, kültürel birikime dayanan ve zamana göre değişiklik gösterebilen geleneksel uygulamalardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan ilahi vahiy kaynaklı evrensel bir dinî değerden ziyade, toplumsal örf ve âdetlerin etkisiyle şekillenmiş kültürel bir uygulamadır?

Sanayi 4.0 dönüşümüyle birlikte iş gücü piyasasının teknik beceri talebi artmış, devlet bu ihtiyacı karşılamak amacıyla mesleki ve teknik eğitim yatırımlarını hızlandırmıştır. Eğitim kurumlarının bu yolla bireylere mesleki formasyon kazandırarak onları iş gücüne katması, eğitimin açık işlevlerinden biridir. Ancak yapılan araştırmalar; üst sosyoekonomik düzeydeki ailelerin sosyal ve kültürel sermayelerini kullanarak çocuklarını prestijli teknik üniversitelere yerleştirdiklerini, alt gelir grubundaki ailelerin çocuklarının ise daha düşük gelir getiren ve ara eleman yetiştiren okullara yöneldiğini göstermektedir. Bu durum, eğitim sisteminin liyakate (meritokrasi) dayalı dikey toplumsal hareketliliği sağlama iddiasına rağmen, arka planda mevcut sınıfsal eşitsizlikleri yeniden ürettiğini ortaya koymaktadır.

Bu parçadan hareketle, eğitim kurumu ile toplumsal yapı arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

İslam inanç esaslarının yapısı ve birey tarafından kabul ediliş süreciyle ilgili bir makalede şu tespitlere yer verilmiştir:

I. İnanç esasları bir bütün oluşturur; inanılması gereken hususların bir kısmına inanıp bir kısmını reddetmek, inanç sisteminin tamamını geçersiz kılar.
II. İslam'da iman, körü körüne bir teslimiyetten ziyade, bireyin aklını kullanmasını, deliller üzerinde düşünmesini ve araştırarak (tahkiki) inanmasını teşvik eder.
III. Dinde imanın geçerliliği için kişinin dışarıdan bir baskı, tehdit veya zorlama altında kalmaksızın, kendi isteğiyle kalben tasdik etmesi şarttır.

Bu tespitlerde sırasıyla İslam inanç esaslarının hangi özelliklerine vurgu yapılmıştır?

Tasavvuf düşüncesinde bilginin dereceleri üzerinde durulmuştur. Akıl ve duyu organlarıyla elde edilen bilgilerin ötesinde, kalbin tasfiyesi (temizlenmesi) ve nefsin tezkiyesiyle (arındırılmasıyla) ulaşılan, kulun Allah'ı doğrudan kalbiyle tanımasını sağlayan özel bir bilgi türü vardır. Yunus Emre'nin,

*İlim ilim bilmektir, ilim kendin bilmektir*
*Sen kendini bilmezsin, ya nice okumaktır*

dizeleriyle de işaret ettiği, insanın kendini tanıyarak ilahi gerçekliğe ve Allah bilgisine ulaşmasını ifade eden bu tasavvufi kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Yüklemler mantığında çözümleyici çizelge (semantik tablo) ile denetleme yapılırken, aynı yol üzerinde hem tümel niceleyici ($\forall$) hem de tikel niceleyici ($\exists$) içeren önermeler bulunduğunda, tümel özelleme işleminin tikel özelleme işleminden önce yapılması zorunludur.

Aşağıda sol sütunda verilen dinî yorum farklılıklarının sebeplerini, sağ sütundaki örnek durumlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen Budizm inancına ait temel kavramları karşılarındaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Bir mantık dersinde öğrencilerden $\sim (p \rightarrow q)$ ve $p \wedge \sim q$ önermelerinin doğruluk tablosunu hazırlayarak tutarlılık, geçerlilik ve eşdeğerlik durumlarını denetlemeleri istenmiştir. Doğruluk tablosunu hatasız bir şekilde tamamlayan bir öğrencinin, bu iki önermeyle ilgili ulaştığı aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Salih amelin kabul edilmesi ve dinen geçerli sayılması için bazı temel şartlar ve ölçütler bulunmaktadır. Aşağıda verilen salih amele dair tanımlamaları, karşılarında yer alan kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Hz. Muhammed'in peygamberlik görevleri ile bu görevlerin İslam dinindeki işlevsel tanımları aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki peygamberlik görevlerini sağ sütundaki en uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Klasik mantıkta bir önermenin doğruluk değerini ve niteliğini değiştirmeden, öznesini yüklem, yüklemini de özne yapma işlemine 'düz döndürme' adı verilir.

Buna göre, 'Hiçbir ağaç taş değildir.' önermesinin düz döndürmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Hz. Muhammed'in peygamberlik misyonu sürecinde yerine getirdiği sorumluluklar farklı kavramlarla ifade edilmektedir. İlahi mesajların hiçbir değişiklik yapılmadan insanlığa ulaştırılması 'tebliğ' olarak adlandırılırken; bu mesajların kapalı yönlerinin açıklanması, anlaşılmayan ifadelerin netleştirilmesi veya pratik hayata aktarılması 'tebyin' görevi kapsamında değerlendirilir.

Buna göre, aşağıdaki öncüllerden hangisinde verilen durumlar sırasıyla Hz. Muhammed'in tebliğ ve tebyin görevlerine doğrudan örnek oluşturur?

İslam ahlakının kaynaklarına dair aşağıda verilen ifadeleri, ilgili oldukları kaynak veya kavramlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Ahmet, çocukluğundan itibaren ailesinden ve çevresinden gördüğü şekilde ibadetlerini yerine getirmekte ve dini değerlere inanmaktadır. Ancak üniversite yıllarında dinin temel inanç esasları, evrenin varoluşu ve yaratılış gayesi üzerine araştırmalar yapmaya başlar. Aklındaki sorulara cevaplar arayarak, ulaştığı deliller ve edindiği bilgiler doğrultusunda inancını temellendirir. Böylece zihnindeki şüpheleri gidererek daha bilinçli ve sarsılmaz bir inanca ulaşır.

Bu parçada Ahmet'in inanç dünyasında yaşadığı değişim, İslam düşüncesindeki aşağıdaki kavramlardan hangilerinin arasındaki geçişi doğrudan örneklendirir?

Bir ülkede yaşanan hızlı ekonomik dalgalanmalar sonrasında, toplumsal kurallara ve normlara olan bağlılık zayıflamıştır. Kamu kurumlarına duyulan güven azalmış, suç oranlarında artış gözlenmiş ve bireyler arasında ortak değerler etrafında bütünleşme eğilimi yerini bireysel çıkarlara bırakmıştır. Hukuk ve eğitim gibi kurumlar, toplumu bir arada tutan işlevlerini yerine getirmekte yetersiz kalmaya başlamıştır.

Bu durum, sosyolojide aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilmektedir?