Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları

32 soru

Soru 1Soru

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatı şairlerine ait beyitler, sağ sütunda ise bu beyitlerin içeriklerine göre ait olduğu nazım türleri verilmiştir. Beyitleri ilgili oldukları nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Hâk-i pâkine yetem der ömrlerdir muttasıl
Başını taştan taşa urup gezer âvâre su
Nâ-gehân bir bâd-ı sar-sar esdi ol bâğ-ı hüsne
Soldu gül, döküldü yaprak, bitti ömr-i nâzenîn
Tûtî-i mu‘cize-gûyem ne desem lâf değil
Çerh ile söyleşemem âyinesi sâf değil

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşmeler şu şekildedir: Peygamberi öven ve ona duyulan özlemi dile getiren 'Hâk-i pâkine yetem der...' beyti Naat ile; ölüm temalı ve ömrün bitişini anlatan 'Nâ-gehân bir bâd-ı sar-sar...' beyti Mersiye ile; şairin kendi yeteneğini övdüğü 'Tûtî-i mu‘cize-gûyem...' beyti ise Fahriye ile eşleşmektedir.
Eşleşmeler beyitlerin anahtar kelimeleri ve tematik özellikleri incelenerek doğru yapılmıştır. Birinci beyit peygamber övgüsü içeren bir naat; ikinci beyit ölüm ve yok oluşu anlatan bir mersiye; üçüncü beyit ise şairin kendi yeteneğini övdüğü bir fahriyedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk beyitte geçen 'Hâk-i pâk' ve 'su' imgesinin Hz. Muhammed'in ayağının bastığı toprağa ulaşma çabasını analiz etmek.
Beytin peygamberi övmek ve ona duyulan özlemi dile getirmek amacıyla yazıldığı, dolayısıyla nazım türünün Naat olduğu belirlenir.
Naat, Hz. Muhammed'i övmek amacıyla yazılan dinî-edebî nazım türüdür.
2
İkinci beyitteki 'soldu gül, döküldü yaprak, bitti ömr-i nâzenîn' ifadelerini ve ölüm çağrışımlarını incelemek.
Beytin bir ölümün ardından duyulan üzüntüyü simgelediği, dolayısıyla nazım türünün Mersiye olduğu saptanır.
Mersiye, ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı ve onun erdemlerini anlatan nazım türüdür.
3
Üçüncü beyitteki 'Tûtî-i mu‘cize-gûyem' ve 'ne desem lâf değil' gibi şairin kendi söz ustalığını dile getirdiği ifadeleri değerlendirmek.
Şairin kendisini ve sanatını övdüğü, dolayısıyla nazım türünün Fahriye olduğu saptanır.
Fahriye, divan şairlerinin kendi şiir yeteneklerini ve sanatsal güçlerini övmek amacıyla yazdıkları bölümlerdir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları
Soru 2Soru

Divan edebiyatında şairler; şiirlerinde işledikleri konulara, hitap ettikleri makama ve yazılış amaçlarına göre naat, hicviye, mersiye, fahriye, methiye ve münacat gibi farklı nazım türlerini tercih etmişlerdir. Bu türlerin her biri, kendine özgü bir kavram dünyasına ve terminolojiye sahiptir.

Buna göre, aşağıdaki beyit - nazım türü eşleştirmelerinden hangisi yanlışt��r?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beyit: Hüsrev-i dârâ-haşem sultân-ı sâhib-adl ü dâd / Mülk-i Osmânîye dermân kıldı lutf-ı kirdigâr
Nazım Türü: Münacat

Cevap

Beyit: Hüsrev-i dârâ-haşem sultân-ı sâhib-adl ü dâd / Mülk-i Osmânîye dermân kıldı lutf-ı kirdigâr
Nazım Türü: Münacat eşleştirmesi yanlıştır.
Hükümdarı, adaleti ve devletin gücünü öven beyit 'methiye' nazım türüne aittir. Beyitte geçen 'Hüsrev' ve 'sultân' kelimeleri bu övgünün dünyevi bir yöneticiye yapıldığını açıkça göstermektedir. Bu beytin Allah'a yakarış şiiri olan 'münacat' ile eşleştirilmesi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde verilen beyitlerin anahtar kelimelerini ve temalarını incelemek.
Her beyitte geçen anahtar kavramlar belirlenir: Birinci beyitte 'su' (peygamber sevgisi), ikinci beyitte 'Müftî Efendi'ye verilen iğneleyici cevap (yergi), üçüncü beyitte 'Süleymân-ı zamân gitdi cihândan' (ölüm), dördüncü beyitte 'Tûtî-i mu‘cize-gûyem' (şairin kendini övmesi) ve beşinci beyitte 'Hüsrev', 'sultân' (yönetici övgüsü) kelimeleri öne çıkar.
Divan edebiyatında nazım türleri, işlenen konuya ve hitap edilen makama göre belirlendiğinden kelime dağarcığı doğrudan türü ele verir.
2
Eşleştirilen nazım türlerinin tanımlarını göz önünde bulundurarak beyitlerin bu türlere uygunluğunu kontrol etmek.
Naat (Peygamber övgüsü), Hicviye (yergi), Mersiye (ölüm üzerine yazılan şiir) ve Fahriye (şairin kendini övmesi) eşleştirmeleri beyitlerin içeriğiyle tam olarak örtüşmektedir.
Doğru eşleştirmeleri eleyerek yanlış olan seçeneği kesinleştirmek gerekir.
3
Yanlış eşleştirilmiş olan seçeneği tespit etmek ve gerekçesini açıklamak.
'Hüsrev-i dârâ-haşem sultân-ı sâhib-adl ü dâd' dizesiyle başlayan beyitte dönemin padişahı övülmektedir. Bu bir methiye örneğidir. Ancak seçeneklerde bu beyit, Allah'a yalvarıp yakarma amacıyla yazılan 'münacat' ile eşleştirilmiştir.
Münacat ve methiye arasındaki konu ve muhatap farkını ortaya koyarak yanlışlığı kanıtlamak.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları
Soru 3Soru

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatından alınan bazı beyitler, sağ sütunda ise bu beyitlerin ait olduğu nazım türleri verilmiştir. Bu beyitleri ait oldukları nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Gitti o şâh-ı cihan bî-kes ü tenhâ kaldık / Rûzigâr-ı siyehi başımıza dökdü felek
Tûtî-i mucize-gûyem ne desem lâf değil / Çarh ile söyleşemem âyinesi sâf değil
Sâye-i memdûd-ı lutfun dâfi'-i nâr-ı cahîm / Hâk-i pâk-i dergehin kuhl-i basar yâ Mustafa
Şehr-i Edirne'nin ol dil-ber-i zîbâları var / Her biri bir fitne-i akl u belâ-yı dil ü cân

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Gitti o şâh-ı cihan... beyiti mersiye, Tûtî-i mucize-gûyem... beyiti fahriye, Sâye-i memdûd-ı lutfun... beyiti naat, Şehr-i Edirne'nin... beyiti ise şehrengiz ile eşleşmektedir.
Verilen beyitlerdeki anahtar kelimeler ve edebi yönelimler incelendiğinde; padişahın vefatını konu edinen beyit mersiye ile, şairin kendi edebi yeteneğini övdüğü beyit fahriye ile, Hz. Peygamber'e hitap eden beyit naat ile ve Edirne şehrinin güzellerini konu edinen beyit ise şehrengiz ile doğru şekilde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk beyitteki temel imgelerin çözümlenmesi
'Gitti o şâh-ı cihan' (dünya padişahı gitti/öldü) ve 'bî-kes ü tenhâ kaldık' (kimsesiz ve yalnız kaldık) ifadeleri belirlendi.
Bu ifadeler bir ölümün ardından duyulan acıyı ve yası yansıttığı için şiirin mersiye olduğunu g��sterir.
2
İkinci beyitteki özne ve anlatım yönünün incelenmesi
Şairin kendi sözünü mucizevi olarak nitelendirdiği 'Tûtî-i mucize-gûyem' (mucize söyleyen papağanım) ifadesi belirlendi.
Şairin kendi şairlik yeteneğini ve edebi gücünü övdüğü bu tür beyitler fahriye kapsamına girer.
3
Üçüncü beyitteki hitap ifadesinin tespiti
Cehennem ateşini engelleyen lütuf ('dâfi'-i nâr-ı cahîm') ve doğrudan Peygamber'e seslenen 'yâ Mustafa' hitabı tespit edildi.
Hz. Peygamber'e yöneltilen övgü ve şefaat talepleri naat türünün en belirgin özelliğidir.
4
Dördüncü beyitteki mekân ve konu odaklı kelimelerin incelenmesi
'Şehr-i Edirne' ifadesi ve şehrin güzellerinden ('dil-ber-i zîbâları') bahsedildiği belirlendi.
Belirli bir şehrin güzelliklerini ve o şehrin insanlarını öven eserler şehrengiz olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları
Soru 4Soru

Hûn-ı şerîfi akdı yolunda gazânın ey vây
Hâk-i siyâha boyandı cism-i pâki ne çâre

Divan edebiyatından alınan bu beyitle ilgili olarak;

I. Tematik açıdan, İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki "sagu" türünün Divan edebiyatındaki karşılığı olan nazım türünün özelliklerini taşımaktadır.
II. Beyitte geçen "gaza" ifadesi, şiirin tamamının "gazavatname" türünde kaleme alındığını gösteren temel bir dayanaktır.
III. "Ey vây" ünlemi ve "ne çâre" ifadesiyle ölüm karşısındaki çaresizlik ve duyulan derin acı dile getirilmiştir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Mersiye nazım türünün özelliklerini yansıtan ve ölüm acısını dile getiren birinci ve üçüncü numaralı yargılar doğrudur.
Verilen beyit Bâkî'nin ünlü Kanuni Mersiyesi'nden alınmıştır. Beyitte şair, padişahın gaza yolunda vefat etmesinden duyduğu derin üzüntüyü dile getirmektedir. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında ölüm temalı şiirlere 'sagu' adı verilirken, bu türün Divan edebiyatındaki karşılığı 'mersiye'dir. Beyitte geçen 'ey vây' ve 'ne çâre' ifadeleri ölümün çaresizliğini ve acısını açıkça yansıtmaktadır. Bu nedenle mersiye türünün özelliklerini belirten ve acıyı vurgulayan birinci ve üçüncü numaralı yargılar doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Beytin kelime kadrosunu ve anlamını çözümlemek.
Beyitte geçen "hûn-ı şerîfi" (şerefli/temiz kanı), "h��k-i siyâh" (kara toprak) ve "cism-i pâk" (temiz bedeni) kelimeleri bir ölüm olayına işaret etmektedir. "Ey vây" ünlemi ve "ne çâre" ifadesi ise bu ölüm karşısında duyulan acıyı ve çaresizliği pekiştirir.
Sorunun doğru çözülebilmesi için beyitteki ana temanın ve kelimelerin çağrıştırdığı anlam dünyasının belirlenmesi gerekir.
2
Edebi türü belirlemek ve tarihsel karşılıklarıyla ilişkilendirmek.
Ölüm konusunu ve ölümün ardından duyulan acıyı işleyen bu tür Divan edebiyatında "mersiye" olarak adlandırılır. Mersiyenin İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki tematik karşılığı ise "sagu"dur. Dolayısıyla birinci yargı doğrudur.
Edebi türlerin dönemler arası tematik benzerliklerini (sagu-mersiye ilişkisi) bilmek soruyu doğru yanıtlamak için gereklidir.
3
Beytteki kavram yanıltıcılarını değerlendirmek.
Beyitte "gaza" (din uğruna yapılan savaş) kelimesinin geçmesi, bu beyitin bir gazavatnameden alındığı anlamına gelmez. Söz konusu eser, Kanuni Sultan Süleyman'ın Zigetvar seferinde vefat etmesi üzerine yazılan ünlü Kanuni Mersiyesi'dir. Bu nedenle ikinci yargı yanlıştır. Üçüncü yargıda belirtilen acı ve çaresizlik teması da beyitle örtüşmektedir (doğrudur).
Yüzeydeki tek bir kelimeden (gaza) yola çıkarak şiirin tamamının türünü yanlış belirleme hatasını engellemek için şiirin genel duygu ve amacını analiz etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Mersiye Nazım Türü ve Dönemler Arası Karşılıkları
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 5Soru

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatı şairlerine ait beyitler, sağ sütunda ise Divan edebiyatı naz��m türleri karışık olarak verilmiştir. Bu beyitleri işledikleri temalara göre uygun nazım türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yâ Rab kemâl-i lütfun için kıl kerem bana
Tevfîkini refîk et ü def' et sitem bana
Benim o husrev-i mülk-i sühan ki şi'r-i terim
Alır revâcını her dem fasâhat u belâgatten
Hâk-i pâkine yetem der ömrlerdir muttasıl
Başını taştan taşa urup gezer âvâre su
Gör zâhidi kim tâatını halka satar hep
Sanır ki bu bâzârda zühd ile necât var

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk beyit Münacat, ikinci beyit Fahriye, üçüncü beyit Naat ve dördüncü beyit Hicviye ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede birinci beyit Allah'a yakarış içerdiği için Münacat; ikinci beyit şairin kendi sanatını övmesinden dolayı Fahriye; üçüncü beyit Hz. Peygamber'e duyulan sevgiyi su motifi üzerinden aktardığı için Naat; dördüncü beyit ise gösterişçi zâhidi eleştirdiği için Hicviye ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk beytin kelime kadrosunu ve hitap yönünü incelemek.
"Yâ Rab" ifadesi ve şairin Allah'tan dilekte bulunması tespit edilmiştir.
Münacatlar Allah'a yakarışları içerdiğinden bu beyit münacattır.
2
İkinci beytin şairin üslubu ve konusu açısından değerlendirilmesi.
Şairin kendi şiirsel yeteneğini "husrev-i mülk-i sühan" gibi iddialı tamlamalarla övdüğü görülmüştür.
Şairin kendisini ve sanatını övdüğü nazım türü fahriyedir.
3
Üçüncü beyitte kullanılan teşbih ve mecazların kime yönelik olduğunu belirlemek.
Suyun "hâk-i pâk"e (kutsal toprağa) ulaşmak için başını taştan taşa vurması imgesinin Hz. Muhammed'e duyulan aşkı simgelediği anlaşılmıştır.
Hz. Muhammed'e duyulan sevgi ve övgünün işlendiği tür naattır.
4
Dördüncü beytin toplumsal/bireysel eleştiri yönünü analiz etmek.
"Zâhid" tipinin ibadetini gösterişe alet etmesinin alaycı bir üslûpla yerildiği görülmüştür.
Divan edebiyatında yerme, eleştirme amacıyla yazılan şiirler hicviye olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerin içerik ve temalarına göre nazım türlerini belirleme
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 6Soru

Edebiyat öğretmeni, derste öğrencilerine Divan edebiyatında şairlerin yalnızca dinî, tasavvufî ya da toplumsal konulara yönelmediklerini; aynı zamanda kendi sanatsal güçlerini de abartılı bir biçimde överek dile getirdiklerini belirtmiştir. Bu tür şiirlerde şairlerin, söz söyleme becerilerini peygamber mucizeleriyle kıyaslayacak kadar ileri götürebildiklerini ifade etmiş ve tahtaya bir beyit yazmıştır.

Buna göre öğretmen, tahtaya aşağıdaki beyitlerden hangisini yazmış olursa söz ettiği "fahriye" türünü örneklendirmiş olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sözümde cilve-gerdir mu'cizât-ı Hazret-i Îsâ
Nefes urdukça ihyâ eylerem mevtâ-yı ma'nâyı

Cevap

Sözümde cilve-gerdir mu'cizât-ı Hazret-i Îsâ / Nefes urdukça ihyâ eylerem mevtâ-yı ma'nâyı beyiti
Şairin kendi söz söyleme yeteneğini ve şiir sanatındaki başarısını, ölüleri diriltme mucizesiyle özdeşleştirerek abartılı bir biçimde övdüğü beyit, fahriye türünün özelliklerini tam olarak yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin içerik çözümlemesinin yapılması
Beyitlerde geçen anahtar kavramlar (mu'cizât-ı Hazret-i Îsâ, Hak-teâlâ, dîvân-ı risâlet, Mustafa Han, Edirne) tespit edilir.
Nazım türünü belirlemek için beyitlerin hangi temayı işlediğini saptamak gerekir.
2
Şairin kendisini ve sanatını övdüğü 'fahriye' kavramının tanımıyla beyitleri karşılaştırma
Kendi söz söyleme gücünü ölüleri dirilten Hz. İsa mucizesine benzeten ve kendi şairliğini ön plana çıkaran beyit belirlenir.
Fahriye türünde şairin kendi yeteneğini olağanüstü benzetmelerle ve gururlu bir edayla övmesi temel belirleyicidir.
3
Diğer beyitlerin nazım türlerinin netleştirilmesi
Diğer beyitlerin sırasıyla tevhit (Allah'ın birliği), naat (Peygamber övgüsü), mersiye (ölüm acısı) ve şehrengiz (şehir övgüsü) olduğu saptanarak doğru seçenek doğrulanır.
Seçeneklerin doğru elenmesi ve konu eşleştirmelerinin hatasız yapılması için bu adım gereklidir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları
Soru 7Soru

Yâ Rab hemîşe lutfunı kıl reh-nümâ bana
Gösterme ol tarîki ki varmaz sana bana

Fuzûlî’ye ait bu beyit, konusu ve şairin üslubu dikkate alındığında aşağıdaki Divan edebiyatı nazım türlerinden hangisine örnek oluşturur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Münacat

Cevap

Münacat
Beyitte geçen 'Yâ Rab' ifadesi ve şairin Allah'tan lütuf dileyip kendisine doğru yolu göstermesi yönündeki yakarışı, bu şiirin doğrudan Allah'a dua etmek amacıyla yazıldığını gösterir. Divan edebiyatında Allah'a yalvarıp yakarmak, günahların bağışlanmasını dilemek amacıyla yazılan şiirler münacat olarak adlandırıldığından doğru seçenek münacattır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen anahtar sözcükleri ve ifadenin anlamını belirleme.
"Yâ Rab" (Ey Rabb'im) seslenişi ile "lutfunu bana rehber kıl, ucu sana çıkmayan yolu bana gösterme" anlamındaki dua ifadeleri tespit edilir.
Beytin konusunu doğru tayin edebilmek için temel kavramların ve iletilen mesajın çözümlenmesi gerekir.
2
Tespit edilen konuyu Divan edebiyatı nazım türleriyle eşleştirme.
Allah'a yalvarıp yakarma, günahların bağışlanmasını ve hidayete ermeyi dileme konularını işleyen nazım türünün münacat olduğu belirlenir.
Nazım türleri, işledikleri temalara ve yazılış amaçlarına göre sınıflandırılmaktadır.
3
Diğer seçeneklerdeki türlerin konularını analiz ederek eleme yapma.
Tevhit Allah'ın birliğini; naat peygamber övgüsünü; methiye devlet büyüklerinin niteliklerini; hicviye ise yergiyi konu edindiğinden bu seçenekler elenir ve münacat türü doğrulanır.
Çeldiricilerin hangi kavramsal yanılgılardan kaynaklandığını netleştirerek doğru sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Münacat nazım türünün tanımı ve beyit düzeyinde konu analizi yoluyla tespiti
Soru 8Soru

Gün doğdu şâh-ı âlem uyanmaz mı hâbdan
Kılmaz mı cilve hayme-i gerdûn-cenâbdan

Bâkî’nin ünlü bir eserinden alınan bu beyit, tematik özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki Divan edebiyatı nazım türlerinden hangisine örnek oluşturur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mersiye

Cevap

Mersiye
Doğru yanıt mersiye seçeneğidir. Verilen beyit, Bâkî'nin Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümü üzerine yazdığı meşhur mersiyeden alınmıştır. Beyitte padişahın vefatı 'uyanmaz mı uykudan' ifadesiyle mecazi bir şekilde dile getirilmiş ve ölümden duyulan hüzün işlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen anahtar kavramları analiz etmek.
"Şâh-ı âlem" (dünya şahı) ifadesinin uykuda ("hâb") olduğu ve uyanıp uyanmayacağının sorulduğu görülür.
Şiirin konusunu ve hangi durum üzerine yazıldığını tespit etmek.
2
Beytin ait oldu��u eseri ve şairi hatırlamak.
Bu beyit, Bâkî'nin Kanuni Sultan Süleyman'ın vefatı üzerine yazdığı ünlü "Kanuni Mersiyesi"nden alınmıştır.
Tarihsel ve edebi bağlamı doğrulamak.
3
Nazım türünü belirlemek.
Ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı ve onun niteliklerini anlatan Divan edebiyatı nazım türü mersiyedir.
Seçenekler arasından doğru nazım türünü eşleştirmek.

Anahtar Kavram

Ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı ve onun niteliklerini dile getiren Divan edebiyatı nazım türü mersiyedir. İslamiyet öncesindeki sagu ve halk edebiyatındaki ağıt türlerinin Divan edebiyatındaki karşılığıdır.
Soru 9Soru

Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâ'dır bu
Nazargâh-ı ilâhîdir makâm-ı Mustafâ'dır bu

Nâbî’ye ait bu beyit, konusu ve içerdiği anahtar kavramlar dikkate alındığında aşağıdaki Divan edebiyatı nazım türlerinin hangisine örnek oluşturur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Naat

Cevap

Naat
Naat, Divan edebiyatında Hz. Muhammed'i övmek, ona duyulan sevgi, saygı ve bağlılığı dile getirmek amacıyla yazılan şiirlerdir. Nâbî’ye ait olan bu beyitte geçen 'mahbûb-ı Hudâ' (Allah'ın sevgilisi) ve 'makâm-ı Mustafâ' (Hz. Muhammed'in makamı) ifadeleri doğrudan Hz. Muhammed'e işaret etmektedir. Dolayısıyla bu beyit bir naat örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen anahtar kelimelerin anlamlarını belirleme.
'mahbûb-ı Hudâ' (Allah'ın sevgilisi) ve 'makâm-ı Mustafâ' (Hz. Muhammed'in makamı) ifadeleri tespit edilmiştir.
Şiirin konusunu ve kime hitap ettiğini belirlemek için bu tasavvufi/dini kavramların anlamlarının çözülmesi gerekir.
2
Belirlenen kavramları Divan edebiyatı nazım türlerinin konularıyla eşleştirme.
Hz. Muhammed'i öven ve ona duyulan tazimi anlatan şiirlerin naat türüne ait olduğu belirlenmiştir.
Divan edebiyatında Hz. Muhammed'i konu alan ve onu öven nazım türü doğrudan naat olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Naat, Hz. Muhammed'i övmek amacıyla yazılan Divan edebiyatı nazım türüdür.
Tahmini Süre:45s
Soru 10Soru

A��ağıda sol sütunda Divan edebiyatından alınan beyitler, sağ sütunda ise bu beyitlerin ait olduğu nazım türleri verilmiştir. Verilen beyitleri ait oldukları nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâ'dır bu / Nazargâh-ı ilâhîdir makam-ı Mustafâ'dır bu
Kıldı rıhlet âhiret mülküne o şâh-ı cihân / Hâk-i kabr-i pâkini kılsın mübârek Kibriyâ
Tâhir Efendi bana kelp demi�� / İltifatı bu sözde zâhirdir

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Peygamberimiz'i öven beyit naat türüyle, padişahın vefatını işleyen beyit mersiye türüyle, eleştirel beyit ise hicviye türüyle eşleşmelidir.
Verilen beyitlerdeki dini terimler, ölüm ifadeleri ve yergi dili sırasıyla naat, mersiye ve hicviye türleriyle doğrudan örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk beyitteki anahtar kelimeleri tespit etme
Beyitte geçen 'Mustafâ' ve 'mahbûb-ı Hudâ' ifadeleri doğrudan Peygamber Efendimiz'i işaret etmektedir.
Divan edebiyatında Peygamberimiz'i övmek ve ona duyulan sevgiyi dile getirmek amacıyla yazılan şiirler naat türündedir.
2
İkinci beyitteki anahtar kelimeleri tespit etme
Beyitteki 'rıhlet' (vefat) ve 'kabr' (kabir) kelimeleri bir ölüm konusunu belirtmektedir.
Önemli kişilerin ölümünün ardından duyulan üzüntüyü dile getiren şiir türü mersiyedir.
3
Üçüncü beyitteki üslup ve kelimeleri tespit etme
Şairin kendisini yeren kişiye zekice ve alaycı bir dille karşılık verdiği görülmektedir.
Kişileri ya da toplumun aksayan yönlerini eleştirmek ve yermek amacıyla yazılan şiirler hicviye olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerin içerdiği anahtar kelimeler ve temalar yardımıyla nazım türlerini belirleme.
Soru 11Soru

"Dergehinden umarım lutf u inâyet yâ Rab
Senden özge kime eyleyim şikâyet yâ Rab"

Nef'î’ye ait olan bu beyit, tematik özellikleri ve içeriği dikkate alındığında aşağıdaki divan edebiyatı nazım türlerinden hangisine örnek gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Münacat

Cevap

Münacat
Doğru cevap, münacat olarak adlandırılan nazım türüdür. Beyitte şair, doğrudan Yaratıcıya hitap ederek ('yâ Rab') O'nun lütfunu ve yardımını istemekte, hâlini O'na arz etmektedir. Bu yönüyle beyit, Allah'a yakarış ve dua niteliği taşıdığı için münacat türünün tipik bir örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen anahtar kelimeleri ve anlamı analiz etmek.
Beyitte 'yâ Rab' (ey Rabbim), 'lutf u inâyet' (lütuf ve yardım) ve 'şikâyet' (durumunu arz etme) kelimeleri kullanılarak doğrudan Allah'a seslenilmekte ve dua edilmektedir.
Divan edebiyatında şiirlerin konusuna göre türünü belirlerken kullanılan kavramlar ve hitaplar en önemli ipucudur.
2
Belirlenen tema ve içeriği Divan edebiyatı nazım türleriyle eşleştirmek.
Allah'a yakarışı, yalvarmayı ve dua etmeyi konu alan nazım türünün münacat olduğu belirlenir.
Divan edebiyatında doğrudan yaratıcıya yalvarıp yakarma amacıyla yazılan şiirler münacat türüne girer.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında konusuna göre nazım türleri (tevhit, münacat, naat vb.) arasındaki tematik ayrımlar.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 12Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı beyitlerini, sağ sütundaki ait oldukları nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Tûtî-i mu'cize-gûyem ne desem lâf değil
Çarh ile söyleşemem ayinesi sâf değil
Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâ’dır bu
Nazargâh-ı ilâhîdir makam-ı Mustafâ’dır bu
Tahir Efendi bana kelb demiş
İltifatı bu sözde zahirdir
Birdir ancak kamu eşyada olan nûr-ı kadîm
Kendi zâtında mukaddes sıfâtında kerîm

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Verilen beyitler sırasıyla Fahriye, Naat, Hicviye ve Tevhit nazım türleriyle eşleşmektedir. Nef'î'nin kendini övdüğü beyit fahriye; Nâbî'nin Peygamberimizi övdüğü beyit naat; Nef'î'nin yergi içerikli beyiti hicviye; Allah'ın birliğini anlatan beyit ise tevhit türündedir.
Eşleştirme, beyitlerdeki anahtar kelimelerin nazım türlerinin temalarıyla doğru şekilde ilişkilendirilmesiyle sağlanır. İlk beyit şairin kendi ustalığını övdüğü için fahriye; ikinci beyit Peygamberi övdüğü için naat; üçüncü beyit yergi içerdiği için hicviye; dördüncü beyit ise Allah'ın birliğini ifade ettiği için tevhit ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk beyitteki 'Tûtî-i mu'cize-gûyem' (mucize söyleyen papağanım) ifadesini ve şairin kendi söz ustalığını öne çıkarmasını analiz etmek.
Bu beyit, şairin kendisini ve sanatını övdüğü Fahriye türüyle eşleşir.
Divan edebiyatında şairlerin kendi şairlik yeteneklerini övdükleri şiirler veya şiir bölümleri fahriye olarak adlandırılır.
2
İkinci beyitte geçen 'mahbûb-ı Hudâ' (Allah'ın sevgilisi) ve 'Mustafâ' (Hz. Muhammed'in isimlerinden biri) kavramlarını incelemek.
Bu beyit, Hz. Muhammed'e duyulan sevgiyi ve övgüyü dile getiren Naat türüyle eşleşir.
Hz. Muhammed'i övmek amacıyla kaleme alınan şiirlere naat adı verilir.
3
Üçüncü beyitteki 'kelb demiş' (köpek demiş) ifadesi üzerinden yapılan yergi ve alayı değerlendirmek.
Bu beyit, bir kişiyi hedef alan eleştiri ve yergi niteliği taşıdığı için Hicviye türüyle eşleşir.
Divan edebiyatında kişileri, kurumları veya toplumsal aksaklıkları yermek amacıyla yazılan şiirler hicviye olarak bilinir.
4
Dördüncü beyitteki 'Birdir ancak' ve 'zâtında mukaddes sıfâtında kerîm' ifadeleriyle anlatılan konuyu tespit etmek.
Bu beyit, Allah'ın birliğini ve zâtını konu edindiği için Tevhit türüyle eşleşir.
Allah'ın birliğini, varlığını, yüceliğini ve sıfatlarını konu alan nazım türüne tevhit denir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları
Soru 13Soru

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatına ait bazı nazım türleri, sağ sütunda ise bu nazım türlerinin açıklamaları verilmiştir. Nazım türlerini açıklamalarıyla doğru olacak biçimde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Münacat
Mersiye
Hicviye

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Münacat, Allah'a yalvarıp yakarmak ve dua etmek konusuyla; Mersiye, ölen kişinin ardından duyulan acı konusuyla; Hicviye ise bir kişiyi veya durumu yermek konusuyla eşleşmelidir.
Münacat Allah'a yakarışı, mersiye ölen birinin arkasından duyulan acıyı, hicviye ise eleştiri ve yergiyi konu edinir. Bu doğrultuda yapılan eşleştirme doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Münacat teriminin anlamını belirlemek.
Münacatın, Allah'a dua etme ve yalvarma konusuyla eşleştiği saptanır.
Münacat türünün kelime anlamı ve edebi işlevi dua etmektir.
2
Mersiye teriminin anlamını belirlemek.
Mersiyenin, ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı anlatma konusuyla eşleştiği saptanır.
Mersiyeler, yas ve taziye amacıyla yazılan ölüm konulu şiirlerdir.
3
Hicviye teriminin anlamını belirlemek.
Hicviyenin, yergi ve eleştiri konusuyla eşleştiği saptanır.
Hicviye türü, Divan edebiyatındaki eleştirel şiirleri tanımlar.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında nazım türleri, işledikleri konulara göre belirlenir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 14Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı beyitlerini, sağ sütunda yer alan nazım türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sensin ol deryâ-yı lutfun gevher-i yektâsı kim
Hâk-i pâkine sürerler enbiyâ rûy-ı niyâz
Gör zâhidi kim sâhib-i irşâd olayım der
Dün mektebe vardı bugün üstâd olayım der
Gitti o şâh-ı cihân, kaldı cihân bî-ser ü bân
Ağlasın halk-ı cihân, yansın ana kevn ü mekân
Ey varlığı varı var eden zât
Yoktan bu cihânı kılan icâd

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki birinci beyit Naat, ikinci beyit Hicviye, üçüncü beyit Mersiye ve dördüncü beyit Tevhit nazım türüyle eşleşmelidir.
Sol sütundaki beyitlerin tematik incelemesi yapıldığında; birinci beyit Hz. Peygamber'in yüceliğini ve diğer peygamberlerin ona hürmetini konu edindiği için naat; ikinci beyit ehliyetsiz kişilerin makam/irşat iddiasını alaya aldığı için hicviye; üçüncü beyit önemli bir şahsiyetin ölümüyle duyulan derin üzüntüyü anlattığı için mersiye; dördüncü beyit ise yaratılış gerçeğini ve Allah'ın birliğini dile getirdiği için tevhit türüyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beyitteki tasavvufi ve dinî kavramları incelemek.
Beyitte geçen 'enbiyâ' (peygamberler) ve 'rûy-ı niyâz' (yalvaran yüz) ifadeleri, peygamberlerin hürmet gösterdiği bir şahsiyetin (Hz. Peygamber) övüldüğünü gösterir.
Peygamberi öven ve onun yüceliğini anlatan bu tür şiirler naat türüne aittir.
2
İkinci beyitteki toplumsal eleştiri unsurlarını tespit etmek.
Zâhidi hedef alan 'dün mektebe vardı bugün üstad olayım der' ifadesi, bilgi ve birikimi yetersiz kişilerin rehberlik iddiasında bulunmasını eleştiren iğneleyici bir ifadedir.
Bireysel ve toplumsal aksaklıkları yeren veya alaya alan eserler hicviye özelliği taşır.
3
Üçüncü beyitteki ölüm ve yas temasını çözümlemek.
'Gitti o şâh-ı cihân', 'ağlasın halk-ı cihân' ve 'yansın kevn ü mekân' ifadeleriyle, önemli bir yöneticinin vefatı üzerine duyulan derin keder ve toplumsal yas dile getirilmiştir.
Divan edebiyatında ölen bir kişinin ardından yazılan taziye ve yas şiirleri mersiye olarak bilinir.
4
Dördüncü beyitteki tevhit inancına yönelik vurguyu analiz etmek.
'Varlığı var eden zât' ve 'yoktan bu cihânı kılan icâd' ifadeleri, evrenin yaratıcısının birliğine ve yaratma kudretine işaret eder.
Allah'ın varlığını, birliğini ve kudretini anlatan manzumeler tevhit nazım türünü oluşturur.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatı beyitlerindeki kelime kadrosu ve tematik özelliklerden yararlanarak nazım türlerini belirleme.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 15Soru

Hakkâ ki taht-ı rif’ate lâyık idi şâhım
Buldu makâm-ı kurb-�� Hudâ’da saâdeti

Bâkî’nin ünlü bir eserinden alınan bu beyit, içerdiği bazı kavramlar sebebiyle farklı nazım türleriyle karıştırılabilmektedir. Beyitte geçen 'şâhım' ve 'taht-ı rif'at' gibi ifadeler devlet büyüğüne yönelik övgü unsurlarını barındırırken, 'kurb-ı Hudâ' (Allah'a yakınlık) ifadesi dini bir yönelime işaret etmektedir. Ancak beytin bütününde, hayatta olmayan bir hükümdarın ardından duyulan teslimiyet ve onun ahiretteki makamına yönelik temenniler dile getirilmiştir.

Buna göre, bu beyit konusu ve bu konunun işleniş biçimi dikkate alındığında aşağıdaki nazım türlerinden hangisine ��rnek gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mersiye

Cevap

Mersiye
Doğru cevap mersiyedir. Beyit, Bâkî'nin Kanuni Sultan Süleyman'ın vefatı üzerine kaleme aldığı ünlü Kanuni Mersiyesi'nden alınmıştır. Şair, padişahın yüce tahta layık olduğunu belirttikten sonra onun vefat ederek Allah katında saadete erdiğini (kurb-ı Hudâ'da saâdeti bulduğunu) söylemektedir. Bu tematik yapı, eseri doğrudan mersiye türü içerisine sokar.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen anahtar kelimelerin anlamlarını çözümlemek.
Beyitte yer alan 'şâhım' ve 'taht-ı rif'at' (yüce taht) ifadeleri bir hükümdara yönelikken, 'kurb-ı Hudâ'da saâdeti buldu' (Tanrı'ya yakınlık makamında mutluluğa ulaştı) ifadesi bu hükümdarın hayatta olmadığını, vefat ederek ahirete intikal ettiğini gösterir.
Metnin bağlamını anlamak ve tema yönelimini doğru saptamak amacıyla kelime kadrosunun taranması gerekir.
2
Elde edilen tematik verileri divan edebiyatı nazım türleriyle karşılaştırmak.
Hükümdar veya önemli bir şahsiyetin ölümü üzerine yazılan, arkasından duyulan acıyı ve onun için yapılan duaları barındıran şiirler divan edebiyatında mersiye olarak adlandırılır. Beyit bu tanıma tam olarak uymaktadır.
Ölüm konusunu işleyen divan edebiyatı nazım türünün belirlenmesi hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında nazım türleri doğrudan işlenen konuya göre belirlenir. Hükümdar veya devlet büyüklerinin ölümü üzerine yazılan taziyeli ve övgülü manzumeler mersiye başlığı altında incelenir.
Soru 16Soru

"Meded meded bu cihânın yıkıldı bir yanı
Ecel celâlîleri aldı Mustafâ Hânı"

Taşlıcalı Yahya'ya ait bu beyit, konusu ve tematik özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki divan edebiyatı nazım türlerinden hangisine örnek gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mersiye

Cevap

Mersiye
Mersiye seçeneği doğrudur çünkü beyitte Şehzade Mustafa'nın ölümü üzerine duyulan derin üzüntü dile getirilmiştir. Divan edebiyatında ölen kişilerin ardından yazılan bu tür şiirlere mersiye adı verilir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen anahtar kelimeleri ve anlamı analiz edin.
Beyitte 'ecel' (ölüm vakti) ve 'yıkıldı bir yanı' (büyük bir kayıp/yas) ifadeleri öne çıkmaktadır. Ayrıca 'Mustafa Han'ın (Kanuni Sultan Süleyman'ın o��lu Şehzade Mustafa) ölümünden bahsedilmektedir.
Şiirin konusunu ve temasını doğru belirlemek, nazım türünü tespit etmenin ilk adımıdır.
2
Tespit edilen temayı divan edebiyatı nazım türlerinin konularıyla eşleştirin.
Ölüm konusunu işleyen, ölen kişinin ardından duyulan acıyı ve onun niteliklerini dile getiren nazım türünün mersiye olduğu belirlenir.
Divan edebiyatında tematik sınıflandırmalar nazım türlerini belirler.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında ölüm konusunu işleyen nazım türü mersiyedir.
Tahmini Süre:45s
Soru 17Soru

Tûtî-i mucize-gûyem ne desem lâf değil
Çarh ile söyleşemem ayinesi sâf değil

Nef'î’ye ait bu beyit, içerik ve tematik özellikleri dikkate alındığ��nda aşağıdaki divan edebiyatı nazım türlerinden hangisine örnek gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fahriye

Cevap

Fahriye (Şairin kendi şairlik yeteneğini ve söz söyleme gücünü övdüğü nazım türü)
Verilen beyitte şair Nef'î, 'Tûtî-i mucize-gûyem ne desem lâf değil' diyerek kendi şiirlerinin sıradan olmadığını, adeta mucizevi sözler söyleyen bir papağan olduğunu belirterek kendi sanatsal gücünü övmektedir. Divan edebiyatında şairlerin kendi şairlik yeteneklerini ve şiirlerini övdükleri bu tür 'fahriye' olarak adlandırıldığından doğru cevap bu seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte yer alan anahtar kavramların anlamlarını belirlemek.
Beytin ilk dizesinde geçen 'Tûtî-i mucize-gûyem' (mucizeler söyleyen papağanım) ve 'ne desem lâf değil' (söylediğim hiçbir şey sıradan/boş söz değildir) ifadeleri, şairin kendi edebi söyleşisini ve söz ustalığını olağanüstü bir seviyede gördüğünü gösterir.
Beytin hangi temayı işlediğini saptayabilmek için kelime düzeyinde anlam çözümlemesi yapmak gerekir.
2
Şairin yönelimini ve amacını analiz etmek.
Nef'î, bu beyitte başka bir kişiyi övmek ya da yermek yerine, doğrudan kendi şairlik yeteneğini ve edebi gücünü ön plana çıkararak kendisini yüceltmektedir.
Sanatçının hitap yönünü belirleyerek methiye ile fahriye arasındaki farkı ortaya koymak gerekir.
3
Elde edilen tematik bulguyu Divan edebiyatı nazım türleriyle eşleştirmek.
Divan edebiyatında şairlerin kendi şairliklerini ve sanatlarını övdükleri türe/bölüme 'fahriye' denildiğinden, beyit bu türün doğrudan bir örneğidir.
Soruda istenen doğru nazım türünü tespit etmek.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında şairin kendi şairliğini ve edebi gücünü övdüğü nazım türü olan fahriye
Soru 18Soru

Divan edebiyatında şairler, ele aldıkları temaya ve amaca bağlı olarak farklı nazım türlerinde eserler kaleme almışlardır. Aşağıda verilen beyitleri, yansıttıkları içerik özelliklerine göre uygun nazım türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Cihânı var eden sensin nihân u âşikâr ancak
Sana mahsustur ey Hâlık kemâl-i iktidâr ancak
Yâ Resûlallâh harâret kılmasın te’sîr bana
Âb-ı lutfun dökülüp nâr-ı cehennem üstüne
Bâtıl isteyü haktan ayrıldım
Boynuz umdum kulaktan ayrıldım
Tûtî-i mucize-gûyem ne desem lâf değil
Çarh ile söyleşemem ayinesi sâf değil

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk beyit tevhit ile, ikinci beyit naat ile, üçüncü beyit hicviye ile, dördüncü beyit ise fahriye ile eşleşmelidir.
Divan edebiyatı nazım türlerinin konu ve anahtar kelime analizine dayalı doğru eşleştirmeleri şu şekildedir: İlk beyit Allah'ın birliğini anlattığı için tevhit nazım türüyle, ikinci beyit Hz. Muhammed'i övdüğü için naat türüyle, üçüncü beyit toplumsal ve bireysel zaafları eleştirdiği için hicviye türüyle ve son beyit şairin kendi edebi dehasını övmesi nedeniyle fahriye türüyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk beyitteki 'Hâlık' (Yaratıcı) ve 'cihânı var eden' ifadelerinin analizi.
Bu kavramlar doğrudan Allah'ın birliğini ve yaratma gücünü anlattığı için tevhit türüyle ilişkilendirilir.
Tevhit nazım türünün temel amacı Allah'ın tekliğini, büyüklüğünü ve sıfatlarını övmektir.
2
İkinci beyitteki 'Yâ Resûlallâh' hitabının ve cehennem ateşinden korunma talebinin incelenmesi.
Hitap ve konu doğrudan Hz. Muhammed'i öven ve ondan şefaat dileyen naat türünü gösterir.
Naat nazım türü İslam peygamberi Hz. Muhammed'e duyulan sevgiyi ve saygıyı işler.
3
Üçüncü beyitte yer alan 'boynuz umarken kulaktan ayrılmak' deyimsel ifadesinin ve ironik durumun çözümlenmesi.
İnsanın açgözlülüğünün ve toplumsal zaafların alaya alınarak eleştirilmesi hicviye türünü işaret eder.
Hicviye nazım türü, kişi veya toplumdaki kusurları, yanlışları alaycı bir dille eleştiren manzumelerdir.
4
Dördüncü beyitteki 'Tûtî-i mucize-gûyem' (mucize söyleyen papağanım) ifadesinin değerlendirilmesi.
Şairin kendi söz söyleme yeteneğini ve edebi gücünü övmesi, bu beyiti fahriye yapar.
Fahriye nazım türü, şairin kendi sanatını, şiirdeki ustalığını ve kaleminin gücünü övdüğü bölümlerdir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları
Soru 19Soru

Divan edebiyatında şairler; ele aldıkları konulara, şiirin yazılış amaçlarına ve hitap ettikleri zümrelere göre farklı nazım türlerinde eserler kaleme almışlardır. Aşağıda bazı nazım türlerinin açıklamaları verilmiştir:

* Şairin kendi sanat gücünü, şairlik yeteneğini ve üslubunu abartılı ve gururlu bir dille övdüğü türdür.
* Bir şehrin güzelliklerini, sosyal ve kültürel hayatını, o şehrin dikkat çeken güzellerini genellikle mesnevi biçiminde anlatan türdür.
* Ölen önemli bir kişinin (padişah, devlet büyüğü vb.) ardından duyulan acıyı ve onun erdemlerini dile getiren türdür.
* Bir kimseyi, toplumsal aksaklıkları ya da inançları yermek amacıyla alaycı, iğneleyici ve eleştirel bir dille yazılan türdür.

Buna göre, aşağıdaki beyitlerden hangisi açıklaması verilen nazım türlerinden herhangi birine örnek gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cihânı var eden sensin ki yoktan eyleyip zâhir
Kamu mahlûkuna rızkın verirsin ey ganî Hâlık

Cevap

Cihânı var eden sensin ki yoktan eyleyip zâhir / Kamu mahlûkuna rızkın verirsin ey ganî Hâlık beyiti, Allah'ın birliğini ve yaratıcılığını konu alan 'tevhit' nazım türüne ait olduğu için yukarıdaki açıklamaların hiçbirine uymaz.
Yaratıcının dünyayı yoktan var etmesini ve rızık verici olmasını konu edinen beyit, Divan edebiyatında 'tevhit' nazım türüne örnektir. Sorunun öncülünde tevhit türüne dair bir tanım bulunmadığı için bu beyit açıkta kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki tanımların hangi nazım türlerine ait olduğunu belirleme
Tanımlar sırasıyla; fahriye (kendini övme), şehrengiz (şehir güzelliği), mersiye (ölümün ardından yas) ve hicviye (yergi/alay) nazım türlerine aittir.
Soruda verilen tanımları doğru terimlerle eşleştirmek beyit analizinin temelini oluşturur.
2
A, B, D ve E seçeneklerindeki beyitlerin temalarını ve nazım türlerini tespit etme
A seçeneği fahriye, B seçeneği şehrengiz, D seçeneği mersiye ve E seçeneği hicviye nazım türlerine örnek oluşturur.
Bu beyitlerin içerdiği anahtar kavramlar (kendi sözünü övme, Edirne şehri, padişahın uykusu/ölümü, kelb ifadesiyle yergi) tanımlarla örtüşmektedir.
3
C seçeneğindeki beyitin nazım türünü ve eşleşme durumunu kontrol etme
C seçeneğindeki beyit Allah'ın birliğini ve yaratıcılığını konu edinen 'tevhit' türündedir ve bu türün açıklaması öncülde yer almamaktadır.
Doğru cevabın belirlenmesi için eşleşmeyen tek seçeneğin tespit edilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri
Soru 20Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı beyitlerini, sağ sütundaki ait oldukları nazım türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Birdir ol kim yok şerîki zâtına
Mümkin olmaz irişilmek künhine
Hâk-i pâyine yetem der ömrlerdir muttasıl
Başını taştan taşa vurup gezer âvâre su
Sensin ol husrev-i zî-şân ki gubâr-ı kademin
Kuhl-i bînâ-yı basîret kıla şâhân-ı cihân
Müftî efendi bize kâfir demiş
Dutalım ben ana diyem müselmân

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk beyit tevhit, ikinci beyit naat, üçüncü beyit methiye ve dördüncü beyit hicviye ile eşleşmelidir.
Eşleştirmelerin tamamı beyitlerdeki anahtar kelimelere ve temalara dayanmaktadır. 'Birdir' kelimesi tevhidi; 'hâk-i pây' ifadesi naatı; 'husrev-i zî-şân' ifadesi methiyeyi; müftüye yönelik iğneleyici yergi ise hicviyeyi gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk beyitteki anahtar kelimeleri ve temayı belirleyin.
'Birdir', 'şerîki' (ortağı/ortağı olmayan) ve 'zâtına' (Allah'ın zâtı) kelimeleri Allah'ın birliğini ifade etmektedir.
Bu tema Divan edebiyatında Allah'ın birliğini ve tekliğini anlatan tevhit nazım türünün temel özelliğidir.
2
İkinci beyitteki anahtar kelimeleri ve tasavvufi mazmunları analiz edin.
'Hâk-i pây' (ayağının tozu) ifadesi, Divan şiirinde Hz. Muhammed'e duyulan sevgi ve bağlılığı sembolize eden klasik bir unsurdur.
Hz. Muhammed'i övmek ve ona duyulan sevgiyi dile getirmek amacıyla yazılan şiirler naat türündedir.
3
Üçüncü beyitte hitap edilen kişinin niteliklerini belirleyin.
'Husrev-i zî-şân' (şanlı hükümdar) ve 'şâhân-ı cihân' (cihan şahları) ifadeleri, padişaha yönelik yüksek bir övgü içermektedir.
Bir devlet büyüğünü ya da padişahı övmek amacıyla yazılan şiirler methiye nazım türünü oluşturur.
4
Dördüncü beyitteki üslubu ve verilmek istenen mesajı tespit edin.
Müftünün şaire kâfir demesi üzerine şairin ona müslüman diyerek yarın ahirette ikisinin de yalancı çıkacağını söylemesi, ince ve iğneleyici bir eleştiri taşımaktadır.
Kişileri ya da toplumun aksayan yönlerini yermek, eleştirmek amacıyla yazılan şiirler hicviye olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları
Sayfa 1 / 2Sonraki
Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin