Examkin

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri

43 soru

Tüm türler43Çoktan seçmeli20Eşleştirme23
Soru 1Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl divan şairlerini, sağ sütundaki belirleyici edebi özellikleri ve eserleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şeyhi
Zâtî
Fuzûlî
Bağdatlı Rûhî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şeyhi ile mesnevi türündeki alegorik hiciv eseri ve tıp bilgisiyle tanınan şair; Zâtî ile Bayezid Camii avlusundaki dükkânında genç şairlere hocalık yapan, Şem ü Pervâne mesnevisinin sahibi şair; Fuzûlî ile aşkı, ıstırabı ve tasavvufi derinliği lirik bir dille işleyen, şiirde ilmin önemini Türkçe Divan'ının mukaddimesinde vurgulayan şair; Bağdatlı Rûhî ile edebiyat tarihindeki yerini büyük oranda toplumsal eleştiri içeren terkibibendiyle edinen şair eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede: Şeyhi, hekimlik kimliği ve Harname mesnevisiyle ikinci açıklamayla; Zâtî, genç şairleri yetiştirdiği dükkânı ve Şem ü Pervâne mesnevisiyle üçüncü açıklamayla; Fuzûlî, lirik/tasavvufi aşk anlayışı ve Türkçe Divan önsözündeki ilim vurgusuyla birinci açıklamayla; Bağdatlı Rûhî ise toplumsal eleştiri içeren meşhur terkibibendi ve kalenderane tarzıyla dördüncü açıklamayla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Şeyhi'nin yüzyılını ve edebi özelliklerini tespit etme.
Şeyhi, 15. yüzyıl şairidir. Tıp eğitimi almış bir hekimdir ve ünlü hiciv mesnevisi Harname'yi yazmıştır. Bu özellikler ikinci açıklama ile eşleşir.
Şairin yüzyıl ve eser bilgisini belirleyerek doğru eşleştirmeyi yapmak.
2
Zâtî'nin edebiyat tarihindeki rolünü ve eserini belirleme.
Zâtî, 16. yüzyılda yaşamış, dükkânında genç şairleri yetiştirmiş ve Şem ü Pervâne mesnevisini kaleme almıştır. Bu özellikler üçüncü açıklama ile eşleşir.
Zâtî'nin hocalık yönü ve Şem ü Pervâne eseriyle eşleşmesini doğrulamak.
3
Fuzûlî'nin şiir anlayışını ve divan önsözü bilgisini kontrol etme.
Fuzûlî, aşkın ıstırabını ve tasavvufu konu edinir; Türkçe Divan'ının önsözünde 'ilimsiz şiir temelsiz duvara benzer' diyerek ilmi vurgular. Bu özellikler birinci açıklama ile eşleşir.
Şairin şiir felsefesi ve divan mukaddimesi bilgisini kullanarak eşleştirmeyi tamamlamak.
4
Bağdatlı Rûhî'nin en belirgin edebi formunu ve tarzını eşleştirme.
Bağdatlı Rûhî, toplumsal eleştiri temalı ünlü Terkibibendi ve rindane, kalenderane edebi kişiliğiyle tanınır. Bu özellikler dördüncü açıklama ile eşleşir.
Bağdatlı Rûhî'nin terkibibent formu ve rindane/toplumsal eleştiri yönüyle eşleştiğini doğrulamak.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Hayatları, Edebi Tarzları ve Eserleri
Soru 2Soru →

Fuzûlî rind-i şeydâdur hemîşe halka rüsvâdur
Sorun kim bu ne sevdâdur bu sevdâdan usanmaz mı

Bu beyitteki söyleyiş özellikleri ve mahlas göz önünde bulundurulduğunda, beyit ve şairiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İstanbul'da saray çevresinde himaye edilerek Kanuni Sultan Süleyman başta olmak üzere dönemin yöneticilerine sunduğu kasidelerle 'Sultânü'ş-Şuârâ' unvanını kazanmıştır.

Cevap

İstanbul'da saray çevresinde himaye edilerek Kanuni Sultan Süleyman başta olmak üzere dönemin yöneticilerine sunduğu kasidelerle 'Sultânü'ş-Şuârâ' unvanını kazanmıştır.
Beytin şairi, mahlastan anlaşıldığı üzere Fuzûlî'dir. Fuzûlî ömrü boyunca Irak bölgesinde (Bağdat, Kerbela, Hille) yaşamış, hiçbir zaman saray çevresinde doğrudan bulunmamış ve 'Sultânü'ş-Şuârâ' unvanını elde etmemiştir. Bu unvan, İstanbul'da saray çevresinde el üstünde tutulan çağdaşı Bâkî'ye aittir. Dolayısıyla saray çevresinde bulunarak 'Sultânü'ş-Şuârâ' unvanını kazandığı yönündeki ifade Fuzûlî için söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen 'Fuzûlî' mahlasından yola çıkarak şairin kimliğini tespit etmek.
Beytin şairi 16. yüzyılın büyük divan şairi Fuzûlî'dir.
Sorudaki öncülleri değerlendirebilmek için öncelikle şiirin kime ait olduğunu belirlemek gerekir.
2
Fuzûlî'nin yaşamı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında edindiğimiz bilgileri seçeneklerle karşılaştırmak.
Fuzûlî, ömrünü Bağdat, Kerbela gibi bölgelerde geçirmiş; hiçbir zaman İstanbul'a gelip saray çevresine girememiş ve 'Sultânü'ş-Şuârâ' (Şairler Sultanı) unvanını almamıştır. Bu unvan aynı yüzyılda yaşayan Bâkî'ye aittir.
Yanlış olan yargıyı belirleyerek doğru seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Ayırt Edici Özellikleri ve Eserleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütundaki belirleyici edebi özellikleri ve eserleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Cem Sultan
Hamdullah Hamdi
Taşlıcalı Yahya
Lamiî Çelebi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şairlerin edebi özellikleri ve eserleriyle doğru eşleşmesi şu şekildedir: Cem Sultan - Cemşîd ü Hurşîd yazarı ve gurbet şairi; Hamdullah Hamdi - İlk hamse sahibi ve Yusuf u Züleyha yazarı; Taşlıcalı Yahya - Şehzade Mustafa Mersiyesi ve hamse yazarı; Lamiî Çelebi - Câmî-i Rûm unvanlı hamse yazarı.
Doğru eşleştirmede Cem Sultan'ın gurbet temalı şiirleri ve Cemşîd ü Hurşîd eseri; Hamdullah Hamdi'nin Anadolu sahasındaki ilk hamse ve Yusuf u Züleyha başarısı; Taşlıcalı Yahya'nın Şehzade Mustafa Mersiyesi; Lamiî Çelebi'nin ise Câmî-i Rûm unvanı temel alınmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cem Sultan'ın taht mücadeleleri ve sürgün hayatının izlerini taşıyan edebi kimliğini ve Türkçe-Farsça divanları ile Cemşîd ü Hurşîd adlı eserini tespit etmek.
Cem Sultan ile hanedan şairi özelliklerini barındıran dördüncü açıklama eşleşir.
Eserde geçen biyografik ve edebi ipuçları doğrudan Cem Sultan'a işaret eder.
2
Hamdullah Hamdi'nin edebiyat tarihindeki öncü rolünü ve en ünlü mesnevisini hatırlamak.
Hamdullah Hamdi ile Anadolu sahasındaki ilk hamse ve Yusuf u Züleyha başarısını belirten birinci açıklama eşleşir.
Hamdullah Hamdi, Akşemseddin'in oğlu olup edebiyatımızda bu öncü niteliklerle bilinir.
3
Taşlıcalı Yahya'nın 16. yüzyıldaki mersiye ve mesnevi sahasındaki yerini çözümlemek.
Taşlıcalı Yahya ile Şehzade Mustafa Mersiyesi'ni ve hamse yazarlığını içeren ikinci açıklama eşleşir.
Şehzade Mustafa'nın katledilmesi üzerine yazdığı samimi mersiye şairin en ayırt edici yönüdür.
4
Lamiî Çelebi'nin lakabını ve çeviri faaliyetlerini değerlendirmek.
Lamiî Çelebi ile Câmî-i Rûm lakabını ve Molla Câmî çevirilerini içeren üçüncü açıklama eşleşir.
Lamiî Çelebi, İran edebiyatından yaptığı tercümelerle bu unvanı kazanmıştır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri
Soru 4Soru →

Türk edebiyatında hiciv ve mizahın ilk önemli örneklerinden biri kabul edilen ve alegorik bir dille bir eşeğin başından geçenlerin anlatıldığı *Harnâme* adlı mesnevi, aşağıdaki Divan edebiyatı şairlerinden hangisine aittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şeyhî

Cevap

Şeyhî
Türk edebiyatında hiciv türünün ilk ve en başarılı örneklerinden biri olan ve sembolik olarak bir eşeğin hikayesini anlatan Harnâme mesnevisi, 15. yüzyıl Divan şairlerinden Şeyhî'ye aittir. Bu nedenle Şeyhî seçeneği doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Eserin türünü, konusunu ve edebiyat tarihindeki yerini belirleme.
Sözü edilen eser, Türk edebiyatında fabl ve hiciv türünün ilk örneklerinden biri kabul edilen Harnâme mesnevisidir.
Soru kökündeki 'hiciv ve mizahın ilk önemli örneği' ve 'eşek sembolü' ipuçları bizi doğrudan Harnâme eserine götürür.
2
Harnâme mesnevisinin yazarını Divan şairleri içinden tespit etme.
Harnâme mesnevisi, 15. yüzyılda yaşamış olan Şeyhî'ye aittir.
Şeyhî, kendisine tımar olarak verilen köyün eski sahipleri tarafından saldırıya uğraması üzerine bu meşhur alegorik hicvi kaleme almıştır.

Anahtar Kavram

15. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri ve Eserleri
Soru 5Soru →

Divan edebiyatında şairler; yaşadıkları yüzyılın edebî ortamına, kültürel birikimine ve kendi mizaçlarına göre rindane, şuhane, hikemî, sofiyane ya da hiciv gibi farklı üslup ve yönelimleri benimsemişlerdir. Şiirlerin üslup özellikleri, dönemin anlayışı ve şairlerin biyografileri birlikte değerlendirildiğinde divan şiirinin zengin dünyası daha net anlaşılmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen beyit-şair-yüzyıl-üslup/eser eşleştirmelerinden hangisinde bir bilgi yanlışı vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beyit: Sanma ey hâce ki senden zer ü sîm isterler / Yevme lâ-yenfeu'da kalb-i selîm isterler
Şair: Ruhî-i Bağdâdî (15. yüzyıl)
Edebî Üslup / Eser: Hikemî-Toplumsal Eleştiri / Terkîb-i Bend

Cevap

Ruhî-i Bağdâdî'ye ait eşleştirmenin yer aldığı seçenek doğrudur. Çünkü Ruhî-i Bağdâdî 15. yüzyıl değil, 16. yüzyıl divan edebiyatı şairidir.
Ruhî-i Bağdâdî, divan edebiyatının 16. yüzyıl temsilcilerindendir. Toplumsal yergi ve ahlaki eleştirileriyle öne çıkan şairin ünlü eseri Terkîb-i Bend'den alınan beyit ve üslup eşleştirmesi doğru olsa da şairin 15. yüzyılda yaşadığının belirtilmesi bir bilgi yanlışıdır. Doğru bilgi 16. yüzyıl olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen beyitlerin üslup, dil ve içerik özelliklerinden yola çıkarak hangi şairlere ait olduğunu ve bu şairlerin edebi yönelimlerini incelemek.
Cânı kim cânânı... (Fuzûlî / Tasavvufi aşk), Fermân-ı aşka... (Bâkî / Rindane), Çıkalı göklere... (Necâtî Bey / Mahallîleşme), Sanma ey hâce... (Ruhî-i Bağdâdî / Hikemî-Toplumsal), Bir eşek var idi... (Şeyhî / Hiciv-Mizah) eşleştirmelerinin edebi üslup ve tür bakımından doğru olduğu belirlenir.
Beyitlerin ait olduğu sanatçıların doğru tespit edilip edilmediğini doğrulamak.
2
Şairlerin yaşadıkları yüzyılları ve eserlerini kronolojik açıdan denetlemek.
Fuzûlî, Bâkî ve Ruhî-i Bağdâdî 16. yüzyıl; Necâtî Bey ve Şeyhî ise 15. yüzyıl sanatçılarıdır. Ruhî-i Bağdâdî'nin yüzyılı seçenekte 15. yüzyıl olarak verilmiştir.
Şairlerin edebi dönemlerini (yüzyıllarını) kontrol ederek bilgi hatasını tespit etmek.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Yüzyılları, Eserleri ve Üslup Özellikleri
Soru 6Soru →

Aşağıdaki beyitler 16. yüzyıl Divan edebiyatının önemli bir temsilcisine aittir:

*Aşk derdiyle hoşam el çek ilâcımdan tabîb*
*Kılma dermân kim helâkim zehri dermânındadır*

*Fuzûlî rind-i şeydâdır hemîşe halka rüsvâdır*
*Sorun kim bu ne sevdâdır bu sevdâdan usanmaz mı*

Bu beyitlerden ve bu beyitlerin şairinin edebî kişiliğinden yola çıkılarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şiirlerinde beşerî (dünyevi) zevkleri, somut aşkı ve eğlenceyi ön plana çıkaran 'rindane' gazelin temsilcisidir; bu yönüyle tasavvuf dışı, tamamen din dışı konuları işlemiştir.

Cevap

Şiirlerinde beşerî (dünyevi) zevkleri, somut aşkı ve eğlenceyi ön plana çıkaran 'rindane' gazelin temsilcisidir; bu yönüyle tasavvuf dışı, tamamen din dışı konuları işlemiştir.
Verilen beyitler 16. yüzyılın en büyük lirik şairi olan Fuzûlî'ye aittir. Şairin felsefesi aşk acısı çekmek ve bu acıyla olgunlaşmaktır. Dünyevi zevkleri, eğlenceyi ve somut aşkı tasavvuftan uzak bir biçimde işleyen rindane tarzın 16. yüzyıldaki temsilcisi ise Bâkî'dir. Dolayısıyla beşerî zevkleri ön plana çıkaran din dışı şair ifadesi Fuzûlî için söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen beyitlerdeki mahlası ve temayı inceleme
İkinci beyitte 'Fuzûlî' mahlası açıkça geçmektedir. Beyitlerde aşk acısı ve bu acıdan usanmama (âşıkane/rindane duyarlılık) teması işlenmiştir.
Sorunun hangi şaire ait olduğunu ve hangi edebi özellikleri yansıttığını belirlemek.
2
Seçeneklerdeki edebî özellikleri Fuzûlî'nin yaşamı, sanatı ve eserleri ile karşılaştırma
Şiirlerinde beşerî aşkı, dünyevi zevk ve eğlenceyi ön plana çıkaran, tasavvuftan uzak duran şair Bâkî'dir. Fuzûlî ise ilahi aşkı ve aşk acısını işler.
Şairin edebi kişiliğiyle örtüşmeyen yanlış yargıyı tespit etmek.

Anahtar Kavram

16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinden Fuzûlî ile Bâkî'nin Sanat Anlayışları ve Tarz Farkları
Soru 7Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl divan şairlerini, sağ sütundaki en belirgin edebî özellikleri ve eserleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Necati Bey
Hayalî Bey
Ahmet Paşa
Bağdatlı Ruhi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Necati Bey - Deyim ve atasözlerini divan şiirine yerleştiren şair; Hayalî Bey - Tasavvufi rindane tarzı ve cihan-ara beytiyle tanınan şair; Ahmet Paşa - Kerem Kasidesi ile bilinen Fatih dönemi şairi; Bağdatlı Ruhi - Toplumsal eleştirileri ve Terkibibend'iyle tanınan şair.
Doğru eşleşmede Necati Bey mahallileşme çabaları ve 'döne döne' gazeliyle; Hayalî Bey tasavvufi rindane üslubu ve 'cihan-ara' beytiyle; Ahmet Paşa Fatih dönemindeki vezirliği ve 'Kerem Kasidesi'yle; Bağdatlı Ruhi ise hiciv ve toplumsal eleştiri içeren 'Terkibibend'iyle doğru şekilde gruplandırılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki şairlerin yaşadıkları yüzyılları ve edebî kimliklerini belirleme.
Ahmet Paşa ve Necati Bey 15. yüzyıl; Hayalî Bey ve Bağdatlı Ruhi 16. yüzyıl şairleridir.
Yüzyıl bilgisi, sağ sütundaki tanımlarla şairleri eşleştirmeyi kolaylaştırır.
2
Ahmet Paşa ve Necati Bey'in 15. yüzyıl özellikleri doğrultusunda eşleştirilmesi.
Ahmet Paşa, Fatih dönemine ait 'Kerem' redifli kasideyle; Necati Bey ise 'döne döne' redifli gazeliyle ve irsal-i mesel kullanımıyla eşleşir.
Her iki şairin edebî tarihte kendilerine has en belirgin eser ve yönleri bunlardır.
3
Hayalî Bey ve Bağdatlı Ruhi'nin 16. yüzyıl özellikleri doğrultusunda eşleştirilmesi.
Hayalî Bey, felsefi derinliğe sahip 'cihan-ara' beytiyle; Bağdatlı Ruhi ise toplumsal eleştirileri ve ünlü 'Terkibibend'i ile eşleşir.
Şairlerin temsil ettikleri edebî tarzlar ve şöhret kazandıkları eserler bu eşleşmeyi doğrular.

Anahtar Kavram

15. ve 16. yüzyıl divan edebiyatı şairlerinin yüzyılları, belirgin üslup özellikleri ve meşhur eserlerinin ayırt edilmesi.
Soru 8Soru →

Bir edebiyat tarihçisi, 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri üzerine yaptığı çalışmada iki şairin üslup özelliklerini karşılaştırmak için şu örnek beyitleri vermiştir:

I. Beyit:
*Çıkalı göklere âhım şereri döne döne*
*Yandı kandîl-i sipihrin ciğeri döne döne*

II. Beyit:
*Minnet Hudâ'ya devlet-i dünyâ fenâ bulur*
*Bâkî kalır sahîfe-i âlemde adımız*

Edebiyat tarihçisi bu beyitlerin sahipleri hakkında şu tespitlerde bulunur:
- I. beytin şairi; şiirlerinde divan edebiyatının kalıplaşmış mazmunlarının dışına çıkmaya çalışmış, Türkçenin deyim ve atasözü varlığını aruz veznine başarıyla uygulayarak mahallîleşme yöneliminin ilk olgun örneklerini vermiştir.
- II. beytin şairi ise döneminin saray çevresinde büyük itibar görmüş; hayata rintçe yakla��mış, tasavvufa şiirlerinde yer vermeyerek dünyevi zevkleri ve beşerî sevgiyi ön plana çıkarmıştır.

Buna göre, edebiyat tarihçisinin hakkında değerlendirme yaptığı şairler ve eserleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. beytin sahibi, 15. yüzyılda Türkçe söyleyiş güzelliğine önem veren ve mahallîleşme yöneliminin öncülerinden olan Necâtî'dir; II. beytin sahibi ise 16. yüzyılda yaşamış, din dışı konulardaki rindane gazellerinin yanı sıra Fezâil-i Cihâd gibi mensur eserler de kaleme almış olan Bâkî'dir.

Cevap

I. beytin Necâtî Bey'e, II. beytin Bâkî'ye ait olduğunu belirten; şairlerin yüzyıllarını, üsluplarını ve Bâkî'nin Fezâil-i Cihâd adlı mensur eserini doğru açıklayan seçenek doğru cevaptır.
Doğru cevap, birinci beytin 15. yüzyıl sanatçısı Necâtî Bey'e, ikinci beytin ise 16. yüzyıl sanatçısı Bâkî'ye ait olduğunu belirten seçenektir. Necâtî Bey şiirlerinde deyim ve atasözlerini kullanarak mahallîleşmenin temellerini atmış; Bâkî ise dünyevi konuları rintçe bir edayla işlemiş ve cihadın faziletlerini anlatan Fezâil-i Cihâd gibi mensur eserler de kaleme almıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen I. beyti ve edebi özellikleri incelemek.
'döne döne' redifli ünlü gazel beyti ve Türkçe deyim/atasözü kullanımı, 15. yüzyıl şairi Necâtî Bey'e işaret etmektedir.
Şairin üslup özellikleri (mahallîleşme, Türkçe deyim kullanımı) ve meşhur beyti üzerinden şairin kimliğini tespit etmek.
2
Verilen II. beyti ve edebi özellikleri incelemek.
Mahlas hanesinde 'Bâkî' isminin geçmesi, saray çevresindeki itibarı, dünyevi aşkı konu edinmesi ve tasavvufa yer vermemesi 16. yüzyıl şairi Bâkî'ye işaret etmektedir.
Beyitte geçen mahlası ve şairin rindane tarzını analiz ederek şairin kimliğini kesinleştirmek.
3
Şairlerin yüzyıllarını ve eserlerini karşılaştırmak.
Necâtî Bey 15. yüzyıl, Bâkî ise 16. yüzyıl şairidir. Bâkî'nin Kanuni Mersiyesi dışındaki mensur eserlerinden biri de Fezâil-i Cihâd'dır.
Seçeneklerde yer alan yüzyıl ve eser bilgilerinin doğruluğunu kontrol ederek doğru seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Üslup, Yüzyıl ve Eser Özellikleri

Alternatif Yöntem

İkinci beyitte geçen 'Bâkî' mahlası doğrudan şairin ismini vermektedir. Buradan hareketle ikinci şairin Bâkî olduğu netleştirilebilir. Seçeneklerde ikinci şairin Bâkî olarak belirtildiği ve yüzyılının/eserinin doğru eşleştirildiği şık aranarak doğru cevaba daha hızlı ulaşılabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 9Soru →

Aşağıda sol sütunda edebî özellikleri ve yüzyılları verilen şairler ile sağ sütundaki şair-eser eşleştirmelerini doğru biçimde birleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

15. yüzyılın başlarında yaşamış, hekimlik yönüyle de bilinen, toplumsal eleştiriyi mizahi ve alegorik bir dille yansıttığı ünlü eseriyle Türk edebiyatında hiciv ve fabl türünün en önemli örneklerinden birini veren şairdir.
15. yüzyılın ikinci yarısında yetişen, şiirlerinde halk söyleyişlerine, deyim ve atasözlerine geniş yer vererek yerlileşme (mahallîleşme) akımının Türk şiirindeki ilk önemli zeminini hazırlayan sanatçıdır.
16. yüzyılda yaşamış, şiirlerinde dinî-tasavvufi konulara hemen hemen hiç yer vermeyerek dünyevi aşkı, rintliği ve yaşam zevkini kusursuz bir İstanbul Türkçesi ve üstün bir ahenk işçiliğiyle dile getiren şairdir.
16. yüzyılda Bağdat ve çevresinde ömür süren, aşkın verdiği acıyı ve vuslatsızlığı ruhun olgunlaşması için bir saadet olarak gören, ilmi şiirin temeli sayan lirik ve felsefi eğilimli ızdırap şairidir.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekilde kurulmalıdır: Hiciv ve fabl türünde Harnâme'yi yazan hekim şair Şeyhî'dir. Deyim ve atasözlerini şiire katıp mahallîleşmeye zemin hazırlayan Necâtî'dir. Tasavvuftan uzak durup dünyevi aşkı ve rintliği işleyen, Kanuni Mersiyesi'nin yazarı Bâkî'dir. Beşerî aşkı ilahi aşka dönüştüren, ızdırap şairi olarak bilinen lirik sanatçı ise Leylâ vü Mecnûn ile Fuzûlî'dir.
Şairlerin edebî yönelimleri ve eserleri göz önüne alındığında; 15. yüzyılın alegorik hiciv ve mesnevi yazarı Şeyhî Harnâme eseriyle; atasözü ve deyimleri şiire katan Necâtî, Divan'ıyla; rindane tarzın temsilcisi Bâkî, Kanuni Mersiyesi ile; ilahi aşkın ve ızdırabın lirik şairi Fuzûlî ise Leylâ vü Mecnûn eseriyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci şair tanımının incelenmesi.
Tanımda 15. yüzyılda yaşayan, hekim olan ve alegorik hiciv (fabl) yazan şairin Şeyhî olduğu ve eserinin Harnâme olduğu tespit edilir.
Şairin mesle��i, yüzyılı ve eser türü üzerinden doğru şahsiyete ulaşmak.
2
İkinci şair tanımının incelenmesi.
Şiirde deyim ve atasözü kullanımını yaygınlaştırarak yerlileşmeye öncülük eden 15. yüzyıl sanatçısının Necâtî olduğu belirlenir.
Üslup özellikleri ve yerlileşme akımının öncülük tarihi ile eşleştirmeyi doğrulamak.
3
Üçüncü şair tanımının incelenmesi.
Tasavvufa yer vermeyen, dünyevi yaşamı ve rintliği İstanbul Türkçesiyle işleyen ve mersiyesi olan 16. yüzyıl sanatçısının Bâkî olduğu saptanır.
Dönem, üslup ve mersiye türündeki eseri üzerinden doğru eşleştirmeyi sağlamak.
4
Dördüncü şair tanımının incelenmesi.
Bağdat çevresinde yaşayan, ilmi şiirin temeli sayan, aşk acısıyla olgunlaşan lirik şairin Fuzûlî olduğu ve eserinin Leylâ vü Mecnûn olduğu belirlenir.
Coğrafya, tasavvufi aşk felsefesi ve ünlü aşk mesnevisi yardımıyla son eşleştirmeyi tamamlamak.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Üslup, Yüzyıl ve Eser Eşleştirmesi
Soru 10Soru →

Divan edebiyatında şairlerin sanat anlayışları, dili kullanma biçimleri, ele aldıkları temalar ve dönemlerinin dil özellikleri şiirlerinin üslubunu belirler. Örneğin; Azeri Türkçesinin ses ve kelime özelliklerini lirik ve tasavvufi bir acıyla birleştiren şair ile dünyevi aşkı ve zevki İstanbul Türkçesinin pürüzsüzlüğüyle dile getiren şairin üslubu birbirinden belirgin şekilde ayrılır. Aynı şekilde, atasözü ve deyimleri şiire dâhil ederek yerlileşmenin ilk kıvılcımlarını yakan şair ile yüksek bir teknikle nazireler yazıp saray çevresinin diliyle şiir söyleyen şairin üslupları da farklıdır.

Buna göre, aşağıda verilen beyitlerden hangisinin üslup/içerik özelliklerinden hareketle ait olduğu şairle eşleştirilmesi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beyit:
"Gör zâhidi kim sâhib-i irşâd olayım der
Dün mektebe vardı bugün üstâd olayım der"
Açıklama: 15. yüzyılın tasavvufi hicivleriyle tanınan şairi Şeyhî’ye aittir; şairin Harname adlı ��nlü yergi mesnevisindeki alegorik anlatım tarzıyla birebir örtüşmektedir.

Cevap

Yanlış eşleştirilen beyit, 'Gör zâhidi kim sâhib-i irşâd olayım der' dizesiyle başlayan ve Şeyhî'ye ait olduğu belirtilen seçenektir.
Doğru cevap, Bağdatlı Rûhî’ye ait olan beyit ile Şeyhî’nin eşleştirildiği seçenektir. 'Gör zâhidi kim sâhib-i irşâd olayım der / Dün mektebe vardı bugün üstâd olayım der' beyti, 16. yüzyıl divan edebiyatının toplumsal yergi ve kalenderane üslubuyla tanınan şairi Bağdatlı Rûhî’ye aittir. Açıklamada bu beytin 15. yüzyıl şairi Şeyhî’ye ait olduğunun belirtilmesi ve Harname ile ilişkilendirilmesi bilgi yönünden yanlıştır. Şeyhî, 15. yüzyılda yaşamış olup Harname adlı eseri mesnevi nazım biçimindedir, oysa verilen beyit gazel formundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin dil ve üslup özelliklerini analiz etme
Seçeneklerde yer alan beyitlerin dil özellikleri (Azeri Türkçesi kelimeleri, İstanbul Türkçesi söyleyişi, deyim ve atasözü kullanımı) incelendi.
15. ve 16. yüzyıl divan şairlerinin kendilerine has üslup ve dil tutumlarını tespit etmek için bu analiz gereklidir.
2
Eşleştirmelerin doğruluğunu denetleme
Fuzûlî, Bâkî, Necâtî ve Ahmet Paşa ile yapılan eşleştirmelerin şairlerin yüzyılları, edebi yönelimleri ve dil özellikleri ile örtüştüğü görüldü.
Doğru olan seçenekleri eleyerek hatalı olan eşleştirmeye ulaşmak amaçlanmıştır.
3
Hatalı eşleştirilen beytin gerçek şairini ve biçimsel özelliklerini saptama
'Gör zâhidi...' beytinin 16. yüzyıl şairi Bağdatlı Rûhî'ye ait olduğu, Şeyhî'nin ise 15. yüzyılda mesnevi tarzında (Harname) alegorik hicivler yazdığı belirlendi.
Seçenekteki bilginin neden yanlış olduğunu edebiyat tarihi verileriyle ve nazım şekli farkıyla kanıtlamak gerekir.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Şairlerinin Üslup, Yüzyıl ve Eser Eşleştirmesi
Soru 11Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütundaki en belirgin edebî özellikleri ve eserleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şeyhî
Fuzûlî
Bâkî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şeyhî, Harname'nin yazarı olan 15. yüzyıl şairi; Fuzûlî, Leylâ vü Mecnûn'un yazarı olan 16. yüzyıl şairi; Bâkî ise Şairler Sultanı unvanına sahip ve Kanuni Mersiyesi ile bilinen 16. yüzyıl şairidir.
Şeyhî 15. yüzyılda yaşamış ve hiciv türündeki mesnevisi Harname'yi yazmıştır. Fuzûlî 16. yüzyılda yaşamış, Leylâ vü Mecnûn adlı aşk mesnevisini kaleme almıştır. Bâkî ise 16. yüzyılda yaşamış, 'Sultânü'ş-Şuarâ' unvanıyla anılmış ve ünlü Kanuni Mersiyesi'ni yazmıştır. Bu doğrultuda yapılan eşleştirmeler tamamen doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Şeyhî'nin yüzyılı ve eserleri belirlenir.
Şeyhî'nin 15. yüzyıl şairi olduğu ve ünlü eseri Harname'yi yazdığı belirlenerek birinci sağ ögeyle eşleştirilir.
Şeyhî, Türk edebiyatında fabl ve hiciv türünün ilk önemli örneklerinden birini vermiştir.
2
Fuzûlî'nin tasavvufi aşk anlayışı ve en önemli eseri belirlenir.
Fuzûlî'nin 16. yüzyılda yaşadığı, aşk acısını ve ızdırabı işlediği, Leylâ vü Mecnûn adlı mesnevinin yazarı olduğu tespit edilerek ikinci sağ ögeyle eşleştirilir.
Fuzûlî divan şiirinde aşk derdini en derin şekilde işleyen şairdir.
3
Bâkî'nin unvanı ve en bilinen eseri tespit edilir.
Bâkî'nin 16. yüzyılda 'Şairler Sultanı' unvanını aldığı ve Kanuni Mersiyesi'ni yazdığı belirlenerek üçüncü sağ ögeyle eşleştirilir.
Bâkî, tasavvuftan uzak, din dışı konularda ve rindane tarzda yazdığı şiirlerle tanınır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Edebi Özellikleri ve Eserleri
Soru 12Soru →

Şiirlerinde dünya zevklerini ve yaşamın güzelliklerini olgun, bilgece bir tavırla ele alan 'rindane' tarzın öncüsü kabul edilen; yaşadığı dönemde 'Sultânu'ş-Şuarâ' (Şairler Sultanı) unvanıyla anılan ve Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümü üzerine yazdığı *Kanuni Mersiyesi* ile tanınan 16. yüzyıl divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bâkî

Cevap

Bâkî
Bâkî, 16. yüzyıl divan edebiyatının en büyük ustalarındandır. Şiirlerinde dünyevi aşkı, yaşamın güzelliklerini rindane bir yaklaşımla ele almıştır. Döneminde şairlerin sultanı anlamına gelen 'Sultânu'ş-Şuarâ' unvanını kazanmış, Kanuni Sultan Süleyman'ın vefatı üzerine ise edebiyatımızın en ünlü mersiyelerinden olan Kanuni Mersiyesi'ni kaleme almıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde verilen edebi unvanı ve eser bilgisini belirleme
Metinde geçen 'Sultânu'ş-Şuarâ' (Şairler Sultanı) unvanı ve 'Kanuni Mersiyesi' eseri doğrudan Bâkî'ye aittir.
Bu unvan ve mersiye, Türk edebiyatında Bâkî'nin en belirgin ayırt edici özelliklerindendir.
2
Yüzyıl ve üslup eşleştirmesini doğrulama
Bâkî'nin 16. yüzyılda yaşadığı ve rindane tarzda şiirler yazdığı bilgisiyle metindeki veriler doğrulanır.
16. yüzyılın diğer büyük şairi Fuzûlî ise rindane değil, aşıkane tarzın temsilcisidir.

Anahtar Kavram

Bâkî'nin Edebi Kişiliği, Üslubu ve Eserleri
Soru 13Soru →

Aşağıda sol sütunda 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri, sağ sütunda ise bu şairlerin Türk edebiyatında önemli yere sahip eserleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki şairler ile sağ sütundaki eserlerin doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şeyhî
Fuzûlî
Bâkî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şeyhî ile Harnâme, Fuzûlî ile Leylâ vü Mecnûn, Bâkî ile Kanuni Mersiyesi eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede Şeyhî ile Harnâme, Fuzûlî ile Leylâ vü Mecnûn, Bâkî ile Kanuni Mersiyesi eşleşmelidir. Şeyhî 15. yüzyılda Harnâme'yi yazmıştır; Fuzûlî 16. yüzyılda Leylâ vü Mecnûn'u yazmıştır; Bâkî ise 16. yüzyılda Kanuni Mersiyesi'ni yazmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütunda verilen ilk şair olan Şeyhî'nin bilinen en önemli eserini seçenekler arasından tespit etmek.
Şeyhî, Türk edebiyatındaki ilk fabl örneği kabul edilen hiciv türündeki Harnâme'nin yazarıdır. Dolayısıyla Şeyhî ile Harnâme eşleşir.
Şairlerin en belirgin eserleriyle eşleştirilmesi sorunun doğru çözümü için ilk adımdır.
2
İkinci şair olan Fuzûlî'nin ünlü mesnevisini belirlemek.
16. yüzyılın lirik şairi Fuzûlî, Leylâ vü Mecnûn mesnevisinin yazarıdır. Dolayısıyla Fuzûlî ile Leylâ vü Mecnûn eşleşir.
Fuzûlî'nin edebiyat tarihindeki en bilinen eserini eşleştirerek kalan seçenekleri daraltmak.
3
Üçüncü şair olan Bâkî'nin meşhur eserini bulmak.
Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümü üzerine duyduğu üzüntüyü dile getiren Bâkî, Kanuni Mersiyesi'ni yazmıştır. Dolayısıyla Bâkî ile Kanuni Mersiyesi eşleşir.
Son şair-eser eşleşmesini de tamamlayarak doğru eşleştirme kombinasyonuna ulaşmak.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri ve Eserleri
Soru 14Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütundaki en bilinen eserleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ahmet Paşa
Taşlıcalı Yahya
Bağdatlı Ruhî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ahmet Paşa - Kerem Kasidesi, Taşlıcalı Yahya - Şah u Geda, Bağdatlı Ruhî - Terkibibend
Doğru eşleştirmede Ahmet Paşa Kerem Kasidesi ile, Taşlıcalı Yahya Şah u Geda mesnevisi ile, Bağdatlı Ruhî ise ünlü Terkibibend eseriyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki şairlerin edebî dönemlerini ve öne çıkan türlerini hatırlama
Ahmet Paşa 15. yüzyıl kaside şairi; Taşlıcalı Yahya 16. yüzyıl mesnevi şairi; Bağdatlı Ruhî ise 16. yüzyıl hiciv ve terkibibend şairidir.
Sanatçıların yaşadıkları dönemler ve baskın edebî türler, doğru eşleştirmeyi kolaylaştırır.
2
Şairleri sağ sütunda yer alan eserlerle eşleştirme
Ahmet Paşa Kerem Kasidesi ile, Taşlıcalı Yahya Şah u Geda ile, Bağdatlı Ruhî ise Terkibibend ile eşleşir.
Her sanatçının edebiyat tarihinde en çok özdeşleştiği eserlerin eşleştirilmesi tamamlanır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Şairleri ve Eserleri
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 15Soru →

Aşağıdaki beyit, ünlü bir Divan şairinin bir gazelinin makta beytinden alınmıştır:

*Minnet Hudâ’ya devlet-i dünyâ fenâ bulur*
*Bâkî kalır cihânda hemân adımuz bizüm*

Bu beyit ve şairiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 16. yüzyılın önemli isimlerinden olan şair, tasavvufi düşüncelerden ziyade dünyevi a��kı, yaşam zevkini ve rindane edayı ön plana çıkaran şiirleriyle tanınmıştır.

Cevap

16. yüzyılın önemli isimlerinden olan şair, tasavvufi düşüncelerden ziyade dünyevi aşkı, yaşam zevkini ve rindane edayı ön plana çıkaran şiirleriyle tanınmıştır.
Verilen beyit, 16. yüzyıl divan edebiyatının en büyük temsilcilerinden biri olan Bâkî’ye aittir. Beyitte geçen 'Bâkî' ifadesiyle şair, dünyevi makam ve zenginliklerin geçici olduğunu fakat kendi adının (ve şiirinin) bu dünyada kalıcı olacağını belirterek sanatkâr yönünü öne çıkarır. Bâkî, tasavvufi derinliklerden ziyade İstanbul'un yaşam zevkini, eğlencesini ve beşeri aşkı konu alan 'rindane' tarzıyla bilinir. Bu doğrultuda şairin 16. yüzyılda yaşadığı ve rindane tarzıyla tanındığı bilgisi doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitteki mahlası ve anlam�� analiz etme
İkinci dizede geçen 'Bâkî' kelimesinin hem 'kalıcı, ölümsüz' anlamında hem de şairin mahlası olarak (tevriyeli) kullanıldığı tespit edilir. Beyit, 16. yüzyıl divan şairi Bâkî'ye aittir.
Şairin kimliğini ve dolayısıyla dönemini belirlemek için mahlas tespiti yapılır.
2
Şairin edebi özelliklerini ve yüzyılını seçeneklerle karşılaştırma
Bâkî'nin 16. yüzyılda yaşadığı, mesnevi yazmadığı, tasavvufa şiirlerinde yer vermediği ve tamamen din dışı lirik-rindane konularda şiirler kaleme aldığı bilgileri doğrulanarak doğru seçeneğe ulaşılır.
Diğer 15. ve 16. yüzyıl şairlerinin (Fuzûlî, Şeyhî, Bağdatlı Ruhî) tarzlarıyla oluşturulan çeldiricileri elemek için şairin üslup özelliklerinin kıyaslanması gerekir.

Anahtar Kavram

16. Yüzyıl Divan Şairi Bâkî'nin Edebi Tarzı (Rindane Şiir) ve Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 16Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerine ait özellikleri, sağ sütundaki şair isimleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şiirlerinde Türk halk kültüründen gelen atasözü ve deyimleri (darb-ı meselleri) ustaca kullanarak mahallileşme akımının erken dönemdeki en önemli temsilcisi olan 15. yüzyıl şairi.
Fatih Sultan Mehmet’in musahibi iken gözden düşüp zindana atılan ve burada yazdığı ünlü 'Kerem Kasidesi' sayesinde idam edilmekten kurtulup affedilen 15. yüzyıl şairi.
Asker kökenli olup mesnevilerinde tamamen yerli coğrafyayı (İstanbul'u) ve şahısları işleyen, Şehzade Mustafa'nın ölümü üzerine yazdığı mersiyeyle tanınan 16. yüzyıl hamse şairi.
Kanuni Sultan Süleyman döneminin gözde şairi olup tezkireci Âşık Çelebi tarafından şiirdeki özgün hayalleri nedeniyle övülen, tasavvufi-rindane gazelleriyle tanınan 16. yüzyıl şairi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Necâtî Bey mahallileşme akımı ve darb-ı mesel kullanımıyla; Ahmet Paşa Fatih Sultan Mehmet dönemindeki 'Kerem Kasidesi' ile; Taşlıcalı Yahya Şehzade Mustafa Mersiyesi ve hamsesiyle; Hayâlî Bey ise Kanuni dönemi rindane-tasavvufi gazelleri ve özgün imajlarıyla eşleşir.
Verilen eşleştirmelerde Necâtî Bey atasözü ve deyimlerle mahallileşme akımının öncüsü olmasıyla, Ahmet Paşa Fatih dönemindeki 'Kerem Kasidesi' ile affedilmesiyle, Taşlıcalı Yahya Şehzade Mustafa Mersiyesi ve hamsesiyle, Hayâlî Bey ise imaj zenginliği ve rindane-tasavvufi gazelleriyle doğrudan eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Atasözü ve deyim kullanımına dayalı yerlileşme özelliğini analiz etme.
Şiir dilini Türkçeleştirme çabası ve darb-ı mesel kullanımı 15. yüzyıl şairi Necâtî Bey'e işaret eder. Bu özellik ilk açıklamayla eşleşir.
Necâtî Bey, Türkçenin şiir dili olmasında atasözlerini şiire sokarak öncü olmuştur.
2
Fatih Sultan Mehmet dönemindeki tarihi olay ve 'Kerem Kasidesi' ipucunu değerlendirme.
Zindana atılıp 'Kerem Kasidesi' ile kurtulan şairin 15. yüzyılın ünlü ismi Ahmet Paşa olduğu belirlenir. Bu özellik ikinci açıklamayla eşleşir.
Ahmet Paşa, Fatih döneminde hem sarayda yükselmiş hem de idam tehlikesinden bu kasideyle kurtulmuştur.
3
Asker kökenli olma, hamse sahibi olma ve Şehzade Mustafa Mersiyesi'ni inceleme.
Bu özelliklerin tamamı 16. yüzyıl şairi Taşlıcalı Yahya ile örtüşmektedir. Bu özellik üçüncü açıklamayla eşleşir.
Taşlıcalı Yahya yeniçeri şairlerdendir ve Kanuni'nin oğlu Şehzade Mustafa'nın ölümü üzerine yazdığı mersiye edebiyat tarihinde çok ünlüdür.
4
Kanuni dönemi, imaj dünyası (hayaller) ve rindane-tasavvufi tarzı değerlendirme.
Tezkireci Âşık Çelebi'nin övdüğü ve 'Hayâl-i cihân' olarak anılan şairin Hayâlî Bey olduğu tespit edilir. Bu özellik dördüncü açıklamayla eşleşir.
Hayâlî Bey, tasavvufi neşveyi rindane bir üslupla gazellerine yansıtmıştır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Biyografik ve Üslupsal Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 17Soru →

Aşağıdaki beyit, Divan edebiyatında atasözlerini ve Türkçe deyimleri gazellerine başarıyla yerleştirerek mahallîleşme eğiliminin 15. yüzyıldaki en önemli temsilcisi kabul edilen şaire aittir:

*Atasözüdür âlemde ulu sözü dinleyen*
*Yolda kalmaz erer menziline âhır-ı kâr*

Buna göre, sözü edilen şair ve yaşadığı dönemdeki edebî ortamla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gazellerinde tasavvufi aşkın ıstırabını ve rindane edayı derinlikli bir dille işleyen 16. yüzyıl şairi Fuzûlî ile çağdaş olup onunla aynı edebî meclislerde bulunmuştur.

Cevap

Sözü edilen şairin 16. yüzyıl şairi Fuzûlî ile çağdaş olduğu ve onunla aynı edebî meclislerde yer aldığı ifadesi yanlıştır.
Verilen beyit, şiirlerinde atasözü ve deyimleri kullanarak Türkçenin şiir dili olmasına katkı sağlayan ve mahallîleşme eğilimini başlatan 15. yüzyıl şairi Necâtî Bey'e aittir. Necâtî Bey, 15. yüzyılda Anadolu sahasında yaşamış bir şairdir. Gazellerinde tasavvufi aşkın ıstırabını ve rindane edayı derinlikli bir dille işleyen Fuzûlî ise 16. yüzyılda Bağdat çevresinde yaşamıştır. Dolayısıyla bu iki şairin çağdaş olması ve aynı edebî meclislerde bulunması tarihsel ve coğrafi olarak imkânsızdır. Bu nedenle gazellerinde tasavvufi aşkı işleyen 16. yüzyıl şairiyle çağdaş olunduğunu belirten ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyit analiz edilerek şairin kimliği tespit edilir.
Beyitte geçen 'Atasözüdür âlemde ulu sözü dinleyen' dizesi ve atasözü kullanımı, 15. yüzyılda şiirlerinde atasözü ve deyimleri yoğun şekilde kullanarak mahallîleşme akımının öncülerinden olan Necâtî Bey'e işaret etmektedir.
Soruda verilen beyitin üslup özelliklerinden şairin belirlenmesi gerekir.
2
Necâtî Bey'in yaşadığı yüzyıl ve çağdaşları değerlendirilir.
Necâtî Bey 15. yüzyılda yaşamıştır. Ahmet Paşa ve Şeyhî de 15. yüzyılın diğer büyük şairleridir.
Seçeneklerdeki diğer şairlerle yüzyıl uyumu kontrol edilir.
3
Seçeneklerde verilen Fuzûlî bilgisi incelenir.
Fuzûlî 16. yüzyılda yaşamış ve ömrünü Irak (Bağdat, Kerbela) bölgesinde geçirmiştir. Dolayısıyla 15. yüzyılda Anadolu'da yaşayan Necâtî Bey ile çağdaş olması veya aynı meclislerde bulunması mümkün değildir.
Yanlış olan bilginin hangi gerekçeyle yanlış olduğunu belirlemek için şairlerin biyografileri karşılaştırılır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Yüzyıl, Üslup ve Coğrafya Bilgileri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 18Soru →

Divan edebiyatında tasavvufi düşüncenin derinliğiyle harmanlanmış rindane ve kalenderane söyleyişin 16. yüzyıldaki en önemli temsilcilerinden biridir. Şiirlerinde sade, yapmacıksız bir dil kullanmış; rindane edasını felsefi bir derinlikle birleştirmiştir. Tasavvufi vahdet-i vücut görüşünü oldukça yalın ama sarsıcı bir dille ifade ettiği şu beyit onun edebî şahsiyetini özetler niteliktedir:

*Cihân-ârâ cihân içindedir arayı bilmezler*
*O mâhîler ki deryâ içredir deryâyı bilmezler*

Buna göre, parçada edebi şahsiyeti ve beyti verilen şairle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şiirlerinde dünyevi zevkleri ve İstanbul Türkçesini öne çıkaran Baki'den farklı olarak, tasavvufi bir dünya görüşünü rindane ve kalenderane bir üslupla dile getirmiştir.

Cevap

Şiirlerinde dünyevi zevkleri ve İstanbul Türkçesini öne çıkaran Baki'den farklı olarak, tasavvufi bir dünya görüşünü rindane ve kalenderane bir üslupla dile getirmiştir.
Verilen ünlü beyit 16. yüzyılın önemli Divan şairlerinden Hayâlî Bey'e aittir. Hayâlî, çağdaşı olan Bâkî gibi rindâne ve samimi bir üsluba sahip olsa da Bâkî'nin tamamen din dışı, dünyevi aşk ve zevklere yönelen şiir anlayışından farklı olarak tasavvufi düşünceyi ve vahdet-i vücut felsefesini şiirlerine başarıyla yedirmiştir. Bu nedenle dünyevi zevkleri ve İstanbul Türkçesini öne çıkaran Bâkî'den bu yönüyle ayrılır.

Adım Adım Çözüm

1
Beytin kime ait olduğunu ve yüzyılını tespit etme.
"Cihân-ârâ cihân içindedir arayı bilmezler / O mâhîler ki deryâ içredir deryâyı bilmezler" beyti 16. yüzyıl Divan şairlerinden Hayâlî Bey'e aittir.
Sorunun çözülebilmesi için verilen karakteristik beyit ve üslup özelliklerinden yola çıkılarak şairin kimliğinin doğru teşhis edilmesi gerekir.
2
Tespit edilen şairin edebî şahsiyetini çağdaşı olan diğer şairlerle karşılaştırma.
Hayâlî Bey, çağdaşı Bâkî ile rindâne söyleyişte birleşse de şiirlerinde tasavvufî ve felsefi bir derinlik barındırmasıyla Bâkî'nin dünyevi şiir anlayışından ayrılır. Fuzûlî gibi hüzün/acı odaklı olmayıp daha kalenderanedir ve mesnevi türünde eseri yoktur.
YKS_AYT düzeyinde, şairlerin sadece isimlerinin değil, üslup ve içerik yönünden çağdaşlarıyla olan farklarının da analiz edilmesi istenir.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Şairlerinin Edebi Üslup ve Şahsiyet Farkları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 19Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl Divan şairlerini, sağ sütunda açıklamaları verilen ve bu şairlerin edebî kimlikleriyle özdeşleşen mesnevi konularıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şeyhî
Fuzûlî
Taşlıcalı Yahya
Zâtî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şeyhî - Harnâme (tımar olayı ve eşek alegorisi); Fuzûlî - Leylâ vü Mecnûn (beşerî aşktan ilahî aşka geçiş); Taşlıcalı Yahya - Yusuf u Züleyha (kıssaların en güzeli); Zâtî - Şem' ü Pervâne (mum ve pervane aşkı).
Şeyhî'nin Harnâme'si hicivli eşek alegorisiyle; Fuzûlî'nin Leylâ vü Mecnûn'u ilahî aşk felsefesiyle; Taşlıcalı Yahya'nın Yusuf u Züleyha'sı Kuran kıssası uyarlamasıyla; Zâtî'nin Şem' ü Pervâne'si ise mum ve pervane sembolizmiyle doğrudan ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Şeyhî'nin mesnevi konusunu ve olay örgüsünü incelemek
Tımar olayı sonrasında yazılan ve toplumsal hiciv içeren Harnâme ile eşleştirilir.
Şeyhî'nin hekimlik yaptığı Tokat/Kütahya civarındaki tımar anlaşmazlığı Harnâme eseriyle doğrudan ilgilidir.
2
Fuzûlî'nin Leylâ vü Mecnûn mesnevisinin felsefesini analiz etmek
Istırap ve platonik aşkın ilahi aşka dönüşmesini işleyen eserle eşleştirilir.
Fuzûlî'nin tasavvufi aşk anlayışı Leylâ vü Mecnûn mesnevisinin temelini oluşturur.
3
Taşlıcalı Yahya'nın hamse içeriğini ve mesnevisini belirlemek
Yusuf u Züleyha mesnevisinin Kuran kıssasına dayanması bilgisiyle eşleştirilir.
Taşlıcalı Yahya, hamse sahibi olup Yusuf u Züleyha mesnevisini Türkçede özgün bir dille yazmıştır.
4
Zâtî'nin en önemli mesnevisini tespit etmek
Şem' ü Pervâne mesnevisinin şairi Zâtî ile eşleştirilir.
Zâtî, Şem' ü Pervâne mesnevisiyle tanınır ve bu eser mum ile pervanenin tasavvufi aşkını anlatır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Şairlerinin Mesnevi Temaları ve Konuları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 20Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütunda verilen kendileriyle özdeşleşmiş en belirgin edebî özellikleri ve eserleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ahmet Paşa
Necâtî Bey
Bağdatlı Rûhî
Taşlıcalı Yahya

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşle��en çiftler şu şekildedir: Ahmet Paşa - 15. yüzyılda Kerem Kasidesi'ni yazan şair; Necâtî Bey - Atasözü ve deyimleri şiirlerinde kullanan mahallîleşme öncüsü şair; Bağdatlı Rûhî - Hiciv ağırlıklı ünlü Terkib-i Bend'in sahibi; Taşlıcalı Yahya - Yeniçeri kökenli hamse sahibi şair.
Doğru eşleştirme şairlerin kronolojisi ve belirgin eser/üsluplarına dayanır. Ahmet Paşa 'Kerem Kasidesi' ile, Necâtî Bey atasözü/deyim kullanımı ile, Bağdatlı Rûhî ünlü 'Terkib-i Bend' hicvi ile ve Taşlıcalı Yahya da yeniçeri kökeni ve 'Şah u Geda' gibi mesnevileri içeren hamsesi ile eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Adım 1: Ahmet Paşa'nın yaşamı ve eserlerine dair bilgileri gözden geçirmek.
Sonuç: Ahmet Paşa'nın Fatih döneminde yaşadığı, idamdan Kerem Kasidesi ile kurtulduğu belirlenir. Bu bilgiyle üçüncü açıklama eşleştirilir.
Neden: Fatih Sultan Mehmet dönemi ve Kerem Kasidesi ipuçları Ahmet Paşa ile doğrudan ilişkilidir.
2
Adım 2: Necâtî Bey'in edebî üslubu ve Divan edebiyatındaki rolünü incelemek.
Sonuç: Necâtî Bey'in şiir dilini atasözleri ve deyimlerle (irsal-i mesel) zenginleştirdiği ve mahallîleşme eğilimlerinin 15. yüzyıl temsilcisi olduğu belirlenir. Bu bilgiyle birinci açıklama eşleştirilir.
Neden: İrsal-i mesel ve yerlileşme akımının öncülüğü Necâtî Bey'in en belirgin özelliğidir.
3
Adım 3: Bağdatlı Rûhî'nin en karakteristik edebî katkısını aramak.
Sonuç: Bağdatlı Rûhî'nin toplumsal eleştiri içeren ünlü Terkib-i Bend eseri tespit edilir. Bu bilgiyle dördüncü açıklama eşleştirilir.
Neden: Dönemin sosyal yergilerini felsefi bir edayla ele alan yegane eser Terkib-i Bend'dir.
4
Adım 4: Taşlıcalı Yahya'nın meslekî kimliği ve hamsesini araştırmak.
Sonuç: Yeniçeri kökenli asker-şair Taşlıcalı Yahya'nın hamse sahibi olduğu ve İstanbul'u anlatan Şah u Geda mesnevisinin yazarı olduğu belirlenir. Bu bilgiyle ikinci açıklama eşleştirilir.
Neden: Asker şair kimliği ve hamsesinde yerli İstanbul ögelerine yer vermesi Taşlıcalı Yahya'yı tanımlar.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri Eser-Özellik Eşleştirmesi
Tahmini Süre:2m 0s
Sayfa 1 / 3Sonraki
15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin