Examkin

Halk Edebiyatı

127 soru

Tüm türler127Çoktan seçmeli84Eşleştirme42Boşluk doldurma1
Soru 21Soru →

Bir araştırmacı, incelediği saz şairinin edebi kişiliğini şu sözlerle aktarmaktadır:

"...Hem heceyi hem aruz ölçüsünü başarıyla kullanmış, iyi bir medrese eğitimi almıştır. Klasik şiire duyduğu ilgi nedeniyle bir Divan oluşturmuş; ancak asıl gücünü heceyle yazdığı, içtenlik dolu koşma ve destanlarında göstermiştir. Başından geçen trajik ve komik olayları hicivli bir üslupla aktardığı otobiyografik mesnevisi ile halk hikayeciliğine yeni bir soluk getiren mensur-manzum eseri, onun edebiyat tarihindeki özgün yerini pekiştirmiştir."

Buna göre, araştırmacının bahsettiği sanatçıya ait olan dörtlük aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vardım ki yurdundan ayağ göçürmüş
Yavru gitmiş ıssız kalmış otağı
Camlar şikest olmuş meyler dökülmüş
Sakiler meclisten çekmiş ayağı

Cevap

Bayburtlu Zihni'ye ait olan ve 'Vardım ki yurdundan ayağ göçürmüş' dizesiyle başlayan dörtlük doğru cevaptır.
Parçada edebi kişiliği ve eserleri (Sergüzeştname mesnevisi ve Kitab-ı Hikâyet-i Garibe adlı mensur-manzum eseri) betimlenen şair 19. yüzyıl sanatçısı Bayburtlu Zihni'dir. 'Vardım ki yurdundan ayağ göçürmüş' dizesiyle başlayan dörtlük, Bayburtlu Zihni'nin Rus işgali sonrasında memleketi Bayburt'un harap halini görerek hece ölçüsüyle kaleme aldığı en ünlü koşma-ağıt örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada verilen edebi özellikleri ve eser tanımlarını çözümlemek
Tanıtılan şairin hem hece hem aruz kullandığı, Divan sahibi olduğu, otobiyografik bir mesnevi (Sergüzeştname) ile halk hikayesi tarzında mensur-manzum bir eser (Kitab-ı Hikâyet-i Garibe) yazdığı belirlenmiştir.
Bu ipuçları bizi doğrudan 19. yüzyıl şairi Bayburtlu Zihni'ye götürür.
2
Seçeneklerde verilen şiirlerin üslup ve şair aidiyetlerini kontrol etmek
Seçeneklerdeki dörtlüklerin sırasıyla Bayburtlu Zihni, Seyrani, Dadaloğlu, Karacaoğlan ve Erzurumlu Emrah'a ait olduğu tespit edilmiştir.
Şairin kimliğiyle doğru şiiri eşleştirmek.
3
Bayburtlu Zihni'ye ait olan meşhur eseri belirlemek
'Vardım ki yurdundan ayağ göçürmüş' dizesiyle başlayan ve Rus işgalini konu alan koşma/ağıt formundaki şiirin Bayburtlu Zihni'ye ait olduğu netleştirilmiştir.
Doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Âşık Edebiyatı Temsilcileri ve Eser Eşleştirmesi
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 22Soru →

Aşağıda sol sütunda karışık olarak verilen âşık edebiyatı temsilcilerini, sağ sütunda verilen kendilerine özgü edebi nitelikleri ve sanat anlayışlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Âşık Ömer
Dadaloğlu
Seyranî
Erzurumlu Emrah

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirmeler şu şekildedir: Âşık Ömer ile 17. yüzyılda yaşayıp Şairname yazan şair bilgisi; Dadaloğlu ile aruz ölçüsünü tamamen dışlayıp iskân mücadelelerini anlatan şair bilgisi; Seyranî ile medrese eğitimi birikimiyle sert taşlamalar yazan şair bilgisi; Erzurumlu Emrah ile hem hece hem aruz kullanan ve kendi adıyla âşık kolu kuran şair bilgisi.
Âşık Ömer, 17. yüzyılda yaşamış ordu şairidir ve yüzden fazla halk şairini değerlendirdiği Şairname adlı eseriyle edebiyat tarihi için vazgeçilmez bir kaynak sunmuştur. Dadaloğlu, aruz ölçüsünü ve divan edebiyatı etkisini tamamen dışlayan, göçebe Avşar Türkmenlerinin hak arayışlarını ve iskân direnişlerini haykıran 19. yüzyıl şairidir. Seyranî, medrese eğitimi almış, aruzla da yazmakla birlikte toplumsal yozlaşma ve haksızlıkları sert biçimde yerdiği taşlamalarıyla tanınır. Erzurumlu Emrah ise 19. yüzyılda hem heceyi hem aruzu ustaca kullanmış ve kendisinden sonraki kuşakları etkileyen Emrah kolunun kurucusu olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Âşık Ömer'in edebiyat tarihindeki yerini ve en karakteristik eserini tespit etmek
Âşık Ömer'in 17. yüzyılda yaşadığı ve sınır boylarında gezen bir ordu şairi olarak yüzden fazla şaire yer verdiği Şairname eserini yazdığı bilgisiyle eşleştirme yapılır.
Şairname türünün en bilinen örneği Âşık Ömer'e aittir.
2
Dadaloğlu'nun aruz kullanma durumunu ve şiirlerindeki ana temayı belirlemek
Dadaloğlu'nun divan edebiyatı etkisini tamamen reddettiği, yalnızca heceyle yazdığı ve göçebe Avşar Türkmenlerinin iskân sorunlarını koçaklama türünde işlediği bilgisiyle eşleştirme tamamlanır.
Dadaloğlu, Karacaoğlan gibi aruz ölçüsünü hiç kullanmayan seçkin halk şairlerindendir.
3
Seyranî'nin şiirlerindeki ana yönelimi ve üslubunu incelemek
Seyranî'nin medrese eğitiminden faydalanıp toplumsal adaletsizlikleri ve yozlaşmayı taşlama (hiciv) türündeki şiirleriyle eleştirdiği bilgisiyle eşleştirme gerçekleştirilir.
Taşlama denince âşık edebiyatında akla gelen ilk isim Seyranî'dir.
4
Erzurumlu Emrah'ın edebi kimliğini ve kurduğu geleneği analiz etmek
Erzurumlu Emrah'ın hem heceyi hem aruzu kullanarak divan edebiyatı estetiğini halk şiiriyle harmanladığı ve kendi adıyla anılan Emrah kolunu başlattığı bilgisiyle eşleştirme sağlanır.
Erzurumlu Emrah halk şiirinde aruz etkisinin en belirgin olduğu ve çırak yetiştirme noktasında okul niteliği kazanan Emrah kolunun öncüsüdür.

Anahtar Kavram

Âşık Edebiyatı Sanatçılarının Dönemleri, Edebi Nitelikleri ve Eserleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 23Soru →

Tekke (dinî-tasavvufî) Türk edebiyatı temsilcilerinin ve eserlerinin ele alındığı aşağıdaki yargıların hangisinde bir bilgi yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 17. yüzyıl tekke edebiyatının en güçlü şairlerinden Niyâzî-i Mısrî, Yunus Emre ile Fuzûlî'nin şiir dünyasını birleştirmiş; hem aruzla hem de heceyle yazdığı divanındaki tasavvufi şiirleri ve özellikle devriye nazım türünün en özgün örneklerinden biri olan Risâletü'n-Nushiyye mesnevisiyle tanınmıştır.

Cevap

Niyâzî-i Mısrî'nin anlatıldığı ve Risâletü'n-Nushiyye'nin ona ait bir devriye olarak belirtildiği yargı.
Niyâzî-i Mısrî'ye ait olduğu belirtilen Risâletü'n-Nushiyye mesnevisi aslında 14. yüzyılın büyük mutasavvıfı Yunus Emre'ye aittir. Ayrıca bu eser devriye nazım türünün değil, didaktik mesnevi (nasihatname) türünün bir örneğidir. Dolayısıyla bu yargı bilgi yanlışı içermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerde sunulan tekke edebiyatı sanatçıları ve eserlerinin genel kontrolünü yapınız.
Eşrefoğlu Rûmî, Kaygusuz Abdal, Hacı Bektaş Veli ve Pir Sultan Abdal'a dair yüzyıl, üslup ve eser bilgilerinin tamamen doğru olduğu görülür.
Bilgi yanlışı içeren seçeneği tespit etmek için doğru yargıları elemek gerekir.
2
Niyâzî-i Mısrî bölümünde adı geçen Risâletü'n-Nushiyye mesnevisinin yazarını kontrol ediniz.
Risâletü'n-Nushiyye'nin 17. yüzyıl şairi Niyâzî-i Mısrî'ye değil, 14. yüzyılın başlarında Yunus Emre'ye ait bir eser olduğu saptanır.
Sanatçı-eser eşleştirmesindeki hatayı ortaya koymak.
3
Risâletü'n-Nushiyye'nin edebiyat tarihindeki nazım türünü ve niteliğini inceleyiniz.
Eserin ruhun devrini anlatan bir devriye değil, sembolik ve didaktik nitelikli bir nasihatname (mesnevi) olduğu belirlenir.
Metindeki nazım türü hatasını da belirleyerek bilgi yanlışını pekiştirmek.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Temsilcileri ve Eserleri
Soru 24Soru →

Dinî-tasavvufî Türk edebiyatı (tekke edebiyatı) temsilcilerinin edebî şahsiyetleri, yaşadıkları dönemler ve kaleme aldıkları eserler hakkında detaylı ve doğru bilgi sahibi olunması gerekmektedir.

Aşağıda sol sütunda verilen tekke edebiyatı temsilcilerini, sağ sütundaki kendilerine ait ayırt edici açıklama ve eserlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kaygusuz Abdal
Eşrefoğlu Rumi
Niyâzî-i Mısrî
Erzurumlu İbrahim Hakkı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kaygusuz Abdal - Budalanâme ve Mugalatanâme yazarı Bektaşi şairi; Eşrefoğlu Rumi - Müzekki'n-Nüfus yazarı mutasavvıf; Niyâzî-i Mısrî - Limni sürgünü Halveti şairi; Erzurumlu İbrahim Hakkı - Mârifetnâme yazarı mutasavvıf.
Temsilcilerin tamamı kendi yüzyılları, tarikat bağları, tasavvufi görüşleri ve en belirgin eserleri (Kaygusuz Abdal - Budalanâme/Mugalatanâme; Eşrefoğlu Rumi - Müzekki'n-Nüfus; Niyâzî-i Mısrî - Limni sürgünü/şerhleri; Erzurumlu İbrahim Hakkı - Mârifetnâme) üzerinden doğru bir biçimde eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Kaygusuz Abdal isminin özelliklerini inceleme
Alâeddin Gaybî adıyla bilinmesi, 15. yüzyılda şathiye türünün en önemli temsilcisi olması ve Budalanâme, Mugalatanâme gibi eserlerin sahibi olması yönüyle ilk sıradaki açıklamayla eşleşir.
Kaygusuz Abdal'ın edebi şahsiyeti ve eserleri doğrudan bu bilgileri içermektedir.
2
Eşrefoğlu Rumi isminin özelliklerini inceleme
Hacı Bayram-ı Veli'nin müridi/damadı olması ve özellikle halka tasavvuf ahlakını aşılayan Müzekki'n-Nüfus adlı meşhur eseri yazmış olması yönüyle ikinci sıradaki açıklamayla eşleşir.
Eşrefoğlu Rumi'nin hayatı ve en bilinen eseri Müzekki'n-Nüfus'tur.
3
Niyâzî-i Mısrî isminin özelliklerini inceleme
17. yüzyılda yaşamış olması, Halvetiyye tarikatının Mısriyye kolunu kurması, Yunus Emre şerhleri yazması ve ömrünün bir kısmını Limni sürgününde geçirmesi yönüyle üçüncü sıradaki açıklamayla eşleşir.
Niyâzî-i Mısrî'nin sürgün hayatı ve 17. yüzyıl tasavvuf şairleri arasındaki özgün konumu bu eşleşmeyi doğrular.
4
Erzurumlu İbrahim Hakkı isminin özelliklerini inceleme
18. yüzyılda yaşamış olması, fen ve din ilimlerini bir arada sunduğu Mârifetnâme'si ve Tefviznâme adlı eseriyle dördüncü sıradaki açıklamayla eşleşir.
Mârifetnâme, Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın en önemli ve karakteristik eseridir.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) edebiyatı temsilcilerinin (Kaygusuz Abdal, Eşrefoğlu Rumi, Niyâzî-i Mısrî, Erzurumlu İbrahim Hakkı) yaşadıkları yüzyıllar, edebi şahsiyetleri ve başlıca eserleri.
Soru 25Soru →

Aşağıda Âşık edebiyatından üç farklı dörtlük verilmiştir:

I. Dörtlük
*İncecikten bir kar yağar*
*Tozar Elif Elif diye*
*Deli gönlüm bir sevdada*
*Gezer Elif Elif diye*

II. Dörtlük
*Benden selam olsun Bolu beyine*
*Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır*
*Ok gıcırtısından kalkan sesinden*
*Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir*

III. Dörtlük
*Bre ağalar bre beyler*
*Ölmeden bir dem sürelim*
*Gözümüze kara toprak*
*Dolmadan bir dem sürelim*

Bu dörtlüklerin biçim, tür ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. dörtlük, yiğitçe ve epik bir söyleyişe sahip olduğu için nazım biçimi bakımından koçaklama olarak adlandırılırken; I. dörtlük lirik yapısından dolayı nazım biçimi yönüyle güzellemedir.

Cevap

İkinci dörtlüğün nazım biçimi bakımından koçaklama, birinci dörtlüğün ise güzelleme olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır. Çünkü koçaklama ve güzelleme kavramları nazım biçimi değil, nazım türüdür.
Seçeneklerde yer alan yargılardan koçaklama ve güzelleme terimlerini 'nazım biçimi' olarak sınıflandıran ifade kavramsal olarak yanlıştır. Koçaklama ve güzelleme, şiirlerin konularına (yiğitlik, sevgi vb.) göre belirlenen 'nazım türleri'dir. Bu dörtlüklerin şekilsel yapılarına dayalı 'nazım biçimleri' ise sırasıyla koşma ve semaidir.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüklerin hece ölçülerini sayarak yapısal kalıplarını belirlemek.
I. dörtlük 8'li, II. dörtlük 11'li, III. dörtlük 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Halk edebiyatında hece sayısı, nazım biçimlerinin (koşma, semai, varsağı) belirlenmesindeki temel yapı taşlarından biridir.
2
Dörtlüklerin konu ve üslup özelliklerini (lirik, epik, ünlemler) analiz ederek nazım türlerini ve biçimlerini saptamak.
I. dörtlük aşk temalı bir semai (güzelleme), II. dörtlük yiğitlik temalı bir koşma (koçaklama), III. dörtlük ise 'bre' ünlemi içeren yiğitçe edalı bir varsağıdır.
Şiirlerin teması nazım türlerini verirken, hece sayısı ve özel ezgi/ünlem yapıları nazım biçimini belirler.
3
Seçeneklerde yer alan kavramların (nazım biçimi ve nazım türü) doğru eşleştirilip eşleştirilmediğini kontrol etmek.
Koçaklama ve güzellemenin 'nazım biçimi' olarak adlandırıldığı seçeneğin hatalı olduğu tespit edilmiştir.
Koşma ve semai biçim; koçaklama ve güzelleme ise türdür. Bu iki kavramın karıştırılması edebiyat bilgi sorularında en yaygın yanılgıdır.

Anahtar Kavram

Âşık edebiyatında nazım biçimi (koşma, semai, varsağı) ile nazım türü (güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt) kavramlarının ayırt edilmesi ve hece ölçüsü farklarının analizi.
Soru 26Soru →

Karac'oğlan der ki her sözüm haktır
Güzellerin gönlü bendedir yoktur
Benim sevdiceğim alemde tektir
Güzeller içinde merdane geçer

Bu dörtlük, biçim ve içerik özellikleri bakımından incelendiğinde, bu metnin ait olduğu edebî gelenekle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Halk edebiyatı sadece sözlü bir gelenek olarak kalmış; bu döneme ait şiirlerin yazılı olarak kaydedildiği herhangi bir kaynak oluşmamıştır.

Cevap

Halk edebiyatının sadece sözlü bir gelenek olduğu ve yazılı kaynaklarının bulunmadığı ifadesi yanlıştır; çünkü bu şiirler 'cönk' adı verilen defterlerde toplanmıştır.
Halk edebiyatı temelde sözlü bir geleneğe dayanmakla birlikte, bu edebiyatın ürünleri 'cönk' adı verilen deri kaplı el yazması defterlerde toplanmıştır. Dolayısıyla bu geleneğin yazılı bir kaynağının olmadığını savunmak akademik olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğü biçim yönünden incele.
11'li hece ölçüsü kullanılmış, nazım birimi dörtlüktür.
Şiirin ait olduğu geleneğin (Halk Edebiyatı) temel teknik özelliklerini belirlemek gerekir.
2
Dörtlüğü içerik ve dil yönünden incele.
Sade Türkçe, somut aşk konusu (Karacaoğlan mahlası).
Metnin Halk edebiyatına (Aşık koluna) ait olduğu kesinleşir.
3
Seçeneklerdeki 'genel özellik' ifadelerini değerlendir.
Cönklerin varlığı hatırlanırsa, geleneğin tamamen sözlü olduğu iddiası çürütülür.
Halk edebiyatı sözlü ağırlıklı olsa da yazılı belgeleri (cönkler) mevcuttur.

Anahtar Kavram

Halk Edebiyatının Genel Özellikleri ve Cönk Kavramı
Soru 27Soru →

Bir edebiyat araştırmacısı, anonim halk edebiyatı ürünlerini derlerken karşılaştığı mani örneklerini yapısal özelliklerine göre şu şekilde tasnif etmiştir:

MaddeNazım Biçimi/Türü Özellikleri
IYedişer heceli dört dizeden oluşur, kafiye düzeni "aaxa" şeklindedir.
IIDört dizeli tam maninin sonuna, aynı kafiye düzeninde iki dize daha eklenmesiyle oluşur; dize sayısı dörtten fazladır.
IIIİlk dizesi yedi heceden az olan, genellikle cinaslı kafiye ile kurulan ve dize sayısı dördü geçmeyen örneklerdir.

Buna göre, araştırmacının tasnifindeki II. maddeye uygun olan örnek aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Derdim var dağlar gibi
Söylemem sağlar gibi
Gönlümde bir sızı var
Coşkunca çağlar gibi
Derdime bir çare var
Bulanık çaylar gibi

Cevap

Dize sayısı dörtten fazla olan (6 dize) ve 7'li hece ölçüsüyle kurulan 'Derdim var dağlar gibi' ile başlayan şiir yedekli mani örneğidir.
Doğru kabul edilen şiir, yedişer heceli toplam altı dizeden oluşmaktadır. İlk dört dize ('aaxa') bir tam mani yapısı sunarken, sonuna eklenen 'Derdime bir çare var / Bulanık çaylar gibi' dizeleriyle yapı genişletilmiştir. Bu durum, araştırmacının II. maddede belirttiği 'dize sayısı dörtten fazla olan yedekli mani' tanımına tam uygunluk gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Tasnif maddelerini analiz etme
II. maddenin 'yedekli (artık) mani'yi tarif ettiği saptandı.
Yedekli maniler, düz manilere dizeler eklenerek dize sayısının dörtten fazlaya çıkarıldığı anonim halk edebiyatı biçimleridir.
2
Seçeneklerdeki hece sayılarını kontrol etme
D seçeneği 8'li, E seçeneği 11'li ölçüyle yazıldığı için elendi.
Maniler istisnasız 7'li hece ölçüsüyle söylenir.
3
Dize sayısı ve yapı kontrolü yapma
A seçeneği 6 dizeli olmasıyla II. maddeye; B ve C seçenekleri 4 dizeli olmalarıyla diğer maddelere karşılık geldiği görüldü.
Yedekli mani, tanım gereği 4 dizelik standart yapının dışına taşan manidir.

Anahtar Kavram

Yedekli (Artık) Mani ve Yapısal Özellikleri
Soru 28Soru →

Ayna düştü dizime
Sürme çektim gözüme
İnanmazsan bak usta
Yalan gelmez sözüme
Bahar gelmiş düzüme
Uykusuzluk yüzüme

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "Dizime" ve "düzüme" sözcükleri arasında sesdeşlik ilişkisi kurulduğundan cinaslı kafiye mevcuttur.

Cevap

Dizeler arasında sesdeşlik ilişkisine dayalı cinaslı kafiye bulunduğu ifadesi yanlıştır.
Verilen şiirde 'dizime', 'gözüme', 'sözüme', 'düzüme' ve 'yüzüme' sözcükleri arasında kafiye ve redif bulunmaktadır ancak cinaslı kafiye yoktur. Cinaslı kafiye olabilmesi için sesdeş (yazılışları aynı, anlamları farklı) sözcüklerin kullanılması gerekirdi. Oysa bu dizelerdeki kelime kökleri (diz, göz, söz, düz, yüz) tamamen farklı anlamlara ve yazılışlara sahip oldukları için burada cinas değil, tam/zengin uyak söz konusudur.

Adım Adım Çözüm

1
Nazım biçimini belirle
Şiir 6 dizeden oluşmaktadır ve 7'li hece ölçüsüyle söylenmiştir. Bu yapı, 4 dizelik standart maniye dize eklenmesiyle oluşan 'yedekli (artık) mani'dir.
Dize sayısı ve hece ölçüsü türün teşhis edilmesini sağlar.
2
Kafiye ve redif analizi yap
Diz-im-e, göz-üm-e, söz-üm-e, düz-üm-e, yüz-üm-e kelimelerinde köklerdeki ses benzerlikleri kafiye, '-ime' ekleri ise rediftir.
Ahenk unsurlarını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
3
Cinaslı kafiye kontrolü yap
Cinas için 'yazılış aynı, anlam farklı' olmalıdır. 'Diz' (vücut bölümü) ile 'Düz' (ova, alan) kelimeleri sesdeş değildir.
Cinaslı kafiyenin tanımı gereği sesdeşlik aranmalıdır.

Anahtar Kavram

Yedekli (Artık) Mani ve Cinaslı Kafiye Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Cinaslı (kesik) mani ile yedekli mani arasındaki yapısal ve ahenk farklarını pekiştirmek için farklı mani örneklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 29Soru →

Bülbül az
Bahçende bülbül az
Yâri her gün görene
Yetmiş sene bülbül az

Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İçerik ve tür özellikleri bakımından İslamiyet öncesi Türk edebiyatındaki 'sagu' türünün halk edebiyatındaki karşılığıdır.

Cevap

Dizelerin içerik ve tür özellikleri bakımından sagu türünün karşılığı olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır.
Dizeler biçimsel olarak bir 'kesik mani' örneğidir ve aşk temasını işlemektedir. İslamiyet öncesindeki 'sagu' ve divan edebiyatındaki 'mersiye' türlerinin halk edebiyatındaki tam karşılığı 'ağıt'tır. Dolayısıyla bu dizelerin sagu ile eşleştirilmesi bilgi yönünden yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin biçimsel özelliklerini incelemek.
Dizelerin 3-7-7-7 hece düzeninde olduğu, tek dörtlükten oluştuğu ve 'aaxa' şeklinde kafiyelendiği görülür.
Nazım biçimini belirlemek için hece ölçüsü ve kafiye şeması birincil veridir.
2
Kafiye türünü ve nazım biçimi adını belirlemek.
İlk dize kısa olduğu için 'kesik mani', 'bülbül az' sözcükleri sesçe aynı anlamca farklı olduğu için 'cinaslı mani' tespiti yapılır.
Mani türünün alt varyasyonlarını ayırt etmek akademik analiz için gereklidir.
3
Konu ve tür eşleştirmesini kontrol etmek.
Metnin lirik bir aşk teması işlediği, oysa 'sagu'nun ölüm temalı (ağıt) olduğu saptanır.
Anonim halk edebiyatı türlerinin İslamiyet öncesi ve Divan edebiyatındaki karşılıklarını bilmek dönemsel etkileşimi anlamayı sağlar.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri: Mani ve Türleri

Daha Fazla Pratik

Yedekli (artık) mani ve tam mani arasındaki yapısal farkları incelemek için benzer bir karşılaştırma sorusu çözülebilir.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 30Soru →

Bağ bana
Bahçe sana bağ bana
Değme zincir kâr etmez
Zülfün teli bağ bana

Bu dizelerin nazım biçimi ve yapısal özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlk dizesi hece sayısı bakımından eksik bırakılmış, cinaslı kafiyeye yer verilen bir kesik manidir.

Cevap

Dizeler, ilk satırının hece sayısı bakımından eksik olması ve cinaslı kafiye içermesi nedeniyle kesik (cinaslı) mani örneğidir.
Verilen şiirde ilk dizenin ('Bağ bana') 2 heceli olması, diğer dizelerin ise 7'li hece ölçüsüne uyması bu metnin bir 'kesik mani' olduğunu kanıtlar. Ayrıca 1, 2 ve 4. dizelerdeki 'bağ bana' ifadeleri yazılışça aynı ancak anlamca farklı (bahçe-bağ vs. bağlamak/düğüm) olduğu için cinaslı kafiye kullanılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol et.
1. dize: 2 hece, 2. dize: 7 hece, 3. dize: 7 hece, 4. dize: 7 hece.
Nazım biçimini belirlemek için ölçü kontrolü gereklidir.
2
Uyak düzenini ve kafiye türünü incele.
Uyak düzeni aaxa şeklindedir. 'Bağ bana' ifadeleri arasında cinas vardır.
Maniler genelde aaxa düzeniyle yazılır; cinaslı olanlar ise kesik mani olarak adlandırılır.
3
Elde edilen verileri nazım biçimi tanımlarıyla eşleştir.
İlk dizesi 7 heceden az olan ve cinas içeren bu form kesik manidir.
Kesik manilerin en belirgin özelliği ilk dizenin kısa olması ve anlamın genelde cinas üzerine kurulmasıdır.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri: Kesik (Cinaslı) Mani

Daha Fazla Pratik

Yedekli (artık) mani ve düz mani arasındaki yapısal farkları karşılaştıran sorular çözülebilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 31Soru →

Aşağıdaki dizeler âşık edebiyatı geleneğine ait iki farklı şiirden alınmıştır:

I.
*İncecikten bir kar yağar*
*Tozar Elif Elif diye*
*Deli gönül abdal olmuş*
*Gezer Elif Elif diye*

II.
*Köroğlu der durun yerli yerinde*
*Herkesin kılıcı olsun belinde*
*Arap atlar oynaşırken önünde*
*Yiğit olan cenge girmeli şimdi*

Bu dörtlüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki şiir de hece sayısına dayalı nazım biçimi sınıflandırmasında aynı grupta değerlendirilir.

Cevap

Her iki şiirin aynı nazım biçimi grubunda yer aldığını iddia eden seçenek yanlıştır.
Verilen iki dörtlükten birincisi 8'li hece ölçüsüyle yazılmış bir 'semai' örneğidir. İkincisi ise 11'li hece ölçüsüyle yazılmış bir 'koşma' örneğidir. Dolayısıyla her iki şiirin nazım biçimi yönüyle aynı grupta (ikisinin de koşma olması gibi) yer alması mümkün değildir. Seçeneklerdeki bu ifade şiirlerin yapısal özellikleriyle çelişmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Hece ölçülerinin sayılması
I. dörtlük 8'li, II. dörtlük 11'li hece ölçüsüne sahiptir.
Âşık edebiyatında nazım biçimini belirleyen en temel teknik özellik hece sayısıdır.
2
Nazım biçimlerinin tespit edilmesi
8'li ölçü 'semai' nazım biçimini, 11'li ölçü 'koşma' nazım biçimini işaret eder.
Hece sayılarına göre biçimsel sınıflandırma yapılır.
3
Konularına göre nazım türlerinin belirlenmesi
I. dörtlük güzelleme (aşk/doğa), II. dörtlük koçaklama (yiğitlik) türündedir.
İçerik, nazım türünü belirleyen unsurdur.
4
Seçeneklerin analiz edilmesi
Her iki şiirin aynı biçim grubunda (koşma) olduğunu söyleyen ifade bilgisel olarak hatalıdır.
Farklı hece sayıları farklı nazım biçimleri demektir.

Anahtar Kavram

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri ve Türleri Ayrımı
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 32Soru →

Aşağıda verilen dörtlükleri, sahip oldukları yapısal ve tematik özelliklere göre sağ sütundaki nazım biçimi ve türü tanımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yiğit olan yiğitliğin bildirir / Kılıç çekip hasmın bağrın deldirir / Ecel gelmiş canın Hakka saldırır / Daha ne beklersin al kılıcı eline
İncecikten bir kar yağar / Tozar Elif Elif diye / Deli gönül abdal olmuş / Gezer Elif Elif diye
Bre ağalar bre beyler / Ölmeden bir dem sürelim / Gözümüze toprak dolmadan / Dünya muradına erelim
Şu yalan dünyaya geldim geleli / Severim Elif'i zatı büzürktür / Gönül gözü ile gördüm göreli / Ilgıt ılgıt akan taze bir süttür

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Yiğitlik temalı 11'li dörtlük koçaklama ile, Elif güzellemesini konu alan 8'li dörtlük semai ile, 'bre' ünlemiyle başlayan 8'li dörtlük varsağı ile ve 11'li hece ölçüsüyle aşkı anlatan dörtlük güzelleme ile eşleşmektedir.
Verilen dörtlüklerdeki hece sayıları (11'li ve 8'li ayrımı) ile metinlerdeki izlekler (yiğitlik, aşk, nida kullanımı) Âşık edebiyatının temel nazım birimleriyle örtüşmektedir. Özellikle 11'li ölçüyle yazılanların konuya göre koçaklama veya güzelleme olarak, 8'li ölçüyle yazılanların ise üsluba göre semai veya varsağı olarak nitelendirilmesi edebî gelenekle uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüklerin hece ölçülerini belirleyin.
Birinci ve dördüncü dörtlük 11'li; ikinci ve üçüncü dörtlük 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Âşık edebiyatında koşma ve türleri 11'li, semai ve varsağı ise 8'li hece ölçüsüyle ayırt edilir.
2
Dörtlüklerin temalarını ve anahtar kelimelerini analiz edin.
Birinci dörtlükte 'yiğitlik, kılıç'; ikinci dörtlükte 'aşk, Elif'; üçüncü dörtlükte 'bre' nidası; dördüncü dörtlükte 'sevgiliye övgü' öne çıkmaktadır.
Nazım türleri (güzelleme, koçaklama vb.) içeriklerine göre; bazı nazım biçimleri (varsağı) ise özel kelime/nida kullanımlarına göre belirlenir.
3
Elde edilen verileri nazım biçimi ve türü kavramlarıyla eşleştirin.
11'li + Yiğitlik = Koçaklama; 11'li + Övgü = Güzelleme; 8'li + Lirik = Semai; 8'li + Bre = Varsağı.
Tanımlardaki hece sayıları, türün içeriği (biçim vs tür ayrımı) ve üslup özellikleri tam bir eşleşme sağlar.

Anahtar Kavram

Âşık edebiyatında nazım biçimleri (koşma, semai, varsağı) hece ölçüsü ve üslup ile; nazım türleri (güzelleme, koçaklama) ise konu ile belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Karacaoğlan'ın bir şiiri üzerinden semai ve varsağı ayrımını yapmak için hece sayısının yanı sıra ezgi ve nida farkına odaklanan pratikler yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 33Soru →

I. Metin
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir

II. Metin
Behey elâ gözlü dilber
Vaktin geçer demedim mi
Harami olmuş gözlerin
Beller keser demedim mi

Yukarıda verilen dörtlükler ve özellikleri hakkında numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?

I. I. Metin; nazım biçimi yönüyle 'koşma', nazım türü yönüyle 'koçaklama'dır.
II. II. Metin; 'behey' ünlemi ve 8'li hece ölçüsü nedeniyle nazım türü olarak 'varsağı'dır.
III. I. Metin'de epik, II. Metin'de lirik bir tema işlenmiştir.
IV. II. Metin, hece ölçüsü bakımından 'semai' nazım biçimi ile aynı yapısal özelliği taşımaktadır.

Aşağıdakilerden hangisi yukarıdaki bilgilere göre doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, III ve IV

Cevap

Birinci metin nazım biçimi olarak koşma, türü olarak koçaklamadır; ikinci metin lirik temalıdır ve semai ile aynı hece yapısına (8'li) sahiptir; ancak varsağı bir tür değil biçimdir (I, III ve IV).
I. Metin 11'li hece ölçüsü ve yiğitlik konusuyla doğru şekilde 'koşma-koçaklama' olarak tanımlanmıştır. III. yargıdaki epik/lirik ayrımı şiirlerin ruhuna uygundur. IV. yargı ise semai ve varsağı nazım biçimlerinin her ikisinin de 8'li hece ölçüsüyle söylenmesi gerçeğine dayandığı için doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Metinlerin hece ölçülerini hesapla.
I. Metin 11'li, II. Metin 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Âşık edebiyatında nazım biçimlerini (koşma/semai) ayırmak için hece sayısı temel ölçüttür.
2
Metinlerin içeriklerini ve anahtar kavramlarını analiz et.
I. Metin yiğitlik (koçaklama) temalıdır; II. Metin 'behey' ünlemi içerir ve aşk (lirik) temalıdır.
Nazım türünü (güzelleme/koçaklama) belirlemek için konuya, varsağı biçimini belirlemek için ünlemlere bakılır.
3
Nazım biçimi ve nazım türü kavramlarını karşılaştır.
Koşma, semai ve varsağı 'biçim'; güzelleme ve koçaklama ise 'tür'dür.
II. yargıda varsağının 'nazım türü' olarak verilmesi kavram karmaşasına yol açan bir hatadır.

Anahtar Kavram

Âşık edebiyatında nazım biçimi (yapısal şekil) ve nazım türü (konusal sınıflandırma) arasındaki farklar.
Soru 34Soru →

Aşağıdaki tabloda, Âşık edebiyatına ait iki farklı dörtlük ve bu dörtlüklerin bazı özellikleri verilmiştir:

ÖzellikI. DörtlükII. Dörtlük
MetinKöroğlu der durun yerli yerinde / Ak mızraklar oynamalı serinde / Düşman korkusuyla kendi ininde / Aslanlar gibi kükremelidirİncecikten bir kar yağar / Tozar Elif Elif diye / Deli gönül abdal olmuş / Gezer Elif Elif diye
Hece Ölçüsü11'li hece ölçüsü8'li hece ölçüsü
Nazım BiçimiXY
Nazım TürüZT

Buna göre tablodaki X, Y, Z ve T harflerinin yerine aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: X: Koşma, Y: Semai, Z: Koçaklama, T: Güzelleme

Cevap

X: Koşma, Y: Semai, Z: Koçaklama, T: Güzelleme
I. Dörtlük, 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı için nazım biçimi 'Koşma'dır; kahramanlık ve yiğitlik konusunu işlediği için nazım türü 'Koçaklama'dır. II. Dörtlük ise 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı için nazım biçimi 'Semai'dir; doğa ve sevgi temasını lirik bir dille işlediği için nazım türü 'Güzelleme'dir. Bu eşleştirmeler doğru kavramsal sınıflandırmayı temsil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüklerin hece ölçülerini hesapla.
I. Dörtlük 11'li, II. Dörtlük 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Âşık edebiyatında 11'li ölçü genellikle koşma, 8'li ölçü ise semai veya varsağı biçimini işaret eder.
2
Metinlerin konularını (temalarını) analiz et.
I. Dörtlükte 'yiğitlik, düşman, kükremek' gibi ifadelerle kahramanlık; II. Dörtlükte 'kar, Elif, gönül' gibi ifadelerle aşk ve doğa teması işlenmiştir.
Konu, nazım türünü (koçaklama, güzelleme vb.) belirler.
3
Hece sayısı ve konu bilgilerini nazım terimleriyle eşleştir.
I. Dörtlük (11'li + Kahramanlık) = Koşma biçimi, Koçaklama türü. II. Dörtlük (8'li + Aşk/Doğa) = Semai biçimi, Güzelleme türü.
Biçim yapısal özelliklere, tür ise içeriğe dayanır.

Anahtar Kavram

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimi ve Nazım Türü Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Karacaoğlan'ın semaileri ile Köroğlu'nun koçaklamalarını hece ve tema bakımından karşılaştıran metin analizleri çözmek kavramların pekişmesini sağlar.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 35Soru →

Aşağıdaki numaralanmış dörtlükleri, hece ölçüsü ve tema özelliklerine göre sağdaki tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Benden selâm olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından gürzün sesinden
Dağlar gümbür gümbür seslenmelidir
Behey elâ gözlü dilber
Vaktin geçer demedim mi
Harâmi olmuş gözlerin
Beller keser demedim mi
Gönül gurbet ele varma
Ya dönülür ya dönülmez
Her güzele meyil verme
Ya sevilir ya sevilmez
Halkı soyanlara mühlet verilir
Doğruyu söyleyen hapse girilir
Rüşvetle dünyada hüküm sürülür
Adalet kalmadı, zulüm çoğaldı

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dörtlükler sırasıyla Koçaklama (11'li), Varsağı (8'li + Behey), Semai (8'li + Lirik) ve Taşlama (11'li + Eleştiri) ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirme; hece ölçüsü (11'li ve 8'li), şiirde kullanılan özel ünlemler (behey) ve şiirin işlediği tema (yiğitlik, eleştiri, lirik konu) kriterlerinin tamamını sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüklerin hece sayılarını kontrol et.
I. ve IV. dörtlükler 11'li; II. ve III. dörtlükler 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Âşık edebiyatında koşma ve taşlama genellikle 11'li, semai ve varsağı ise 8'li ölçüyle söylenir.
2
Dörtlüklerdeki anahtar kavramları ve ünlemleri belirle.
II. dörtlükte 'behey' ünlemi bulunurken, I. dörtlükte savaş aletleri (ok, gürz) ve 'Bolu Beyi' gibi epik unsurlar vardır.
Varsağıları diğer 8'li şiirlerden (semai) ayıran en büyük fark 'bre, hey, behey' gibi ünlemlerdir.
3
Şiirlerin temalarını (nazım türlerini) analiz et.
I. dörtlük yiğitlik (koçaklama), III. dörtlük aşk/ayrılık (güzelleme/lirik), IV. dörtlük ise toplumsal yergi (taşlama) içermektedir.
Nazım biçimi yapısal özellikleri (ölçü, kafiye), nazım türü ise şiirin işlediği konuyu belirler.

Anahtar Kavram

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri (Koşma, Semai, Varsağı) ve Nazım Türleri (Koçaklama, Taşlama)
Soru 36Soru →

I. Şiir
Varıp bir mürşide sen teslim olsan
Tarikata girip edep öğrensen
Nefsin hevasından geçip pak olsan
Yoldan sapmayıp doğru gidesin

II. Şiir
Kıldan köprü yaratmışsın
Gelsin kullar geçsin deyu
Hele biz şöyle duralım
Yiğit isen geç a Tanrı

Yukarıda verilen şiir parçalarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. şiir, tasavvufa yeni giren dervişlere tarikat kurallarını ve adaplarını öğretmek amacıyla yazılan bir devriyedir.

Cevap

I. şiir, tasavvufa yeni giren dervişlere tarikat kurallarını ve adaplarını öğretmek amacıyla yazılan bir devriyedir.
Tasavvufa yeni giren müridleri eğitmek, tarikat adabını ve kurallarını öğretmek amacıyla yazılan şiirler 'nutuk' olarak adlandırılır. Devriye ise insanın ve evrenin varoluş serüvenini, ruhun Allah'tan gelip tekrar O'na döneceği fikrini işleyen nazım türüdür. Bu nedenle birinci şiirin devriye olarak nitelendirilmesi edebi bir bilgi hatasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen I. şiirin içerik ve üslup özelliklerinin incelenmesi
Şiirde dervişe mürşide teslim olması, edep öğrenmesi ve nefsini temizlemesi yönünde öğütler verildiği görülür.
Şiirin konusuna göre hangi nazım türüne ait olduğunu belirlemek.
2
I. şiirin nazım türünün tespit edilmesi
Tarikata yeni giren müridlere tarikat kurallarını ve adaplarını öğretmek amacıyla yazılan şiirler 'nutuk' olarak adlandırılır.
Seçeneklerdeki devriye tanımının şiirle uyuşup uyuşmadığını kontrol etmek.
3
Verilen II. şiirin içerik ve üslup özelliklerinin incelenmesi
Yaratıcı ile teklifsiz ve mizahi bir dille konuşulduğu, kıldan ince köprüden geçme meselesinin sorgulandığı görülür.
Şiirin şathiye olup olmadığını teyit etmek.
4
Seçeneklerin doğruluğunun değerlendirilmesi
Birinci şiirin 'devriye' olduğunu iddia eden seçeneğin yanlış bilgi içerdiği tespit edilir. Devriye, ruhun tenasüh benzeri bir devirle Yaratıcı'dan çıkıp tekrar O'na dönmesini anlatan türdür.
Doğru seçeneğe karar vermek.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri (Nutuk ve Şathiye farkı)
Soru 37Soru →

Evvel tevhit sürer mürşit dilinden
Erişir canına feyz-i ilahi
Özünü kurtarır dünya selinden
Bulursun can içre kenz-i ilahi

İçerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında, bu dörtlüğün aşağıdaki dinî-tasavvufî halk edebiyatı nazım türlerinin hangisinden alındığı söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nutuk

Cevap

Nutuk
Nutuk seçeneği doğrudur çünkü dörtlükte tarikata yeni giren bir müride (salik), mürşidin rehberliğinde tevhit çekmesi ve dünya bağlarından kurtularak manevi hazineye ulaşması yönünde didaktik bir üslup ve içerikle yol gösterilmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğün tema ve üslup yönünden incelenmesi
Dörtlükte 'mürşit' rehberliğinde 'tevhit' yapılması ve bu yolla dünya selinden kurtulup ilahi feyze ulaşılması anlatılmaktadır.
Şiirin hedef kitlesine yönelik eğitici ve yol gösterici bir amaç taşıdığını belirlemek için bu inceleme gereklidir.
2
Elde edilen bulguların tasavvufi nazım türlerinin tanımlarıyla karşılaştırılması
Mürşidin müride tarikat kurallarını, adap ve erkanını öğretmek amacıyla yazdığı eğitici şiirlerin 'nutuk' olarak adlandırıldığı bilgisiyle örtüşmektedir.
Dörtlüğün hangi tasavvufi türün tanımına tam olarak uyduğunu tespit etmek için karşılaştırma yapılır.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 38Soru →

Yücelerden yüce gördüm
Erbabsın sen koca Tanrı
Alim okur kelamından
Sen dilersin hece Tanrı

Bu dörtlük, içerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında dinî-tasavvufî halk edebiyatı nazım türlerinden hangisine örnek gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şathiye

Cevap

Şathiye
Verilen dörtlükte şair, yaratıcıya hitap ederken senli benli, ilk bakışta alaycı veya şakacı gibi duran ama aslında derin bir tasavvufi samimiyeti barındıran bir üslup kullanmıştır. Bu tarz söyleyişler Tekke (Dinî-Tasavvufî) edebiyatında şathiye olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğün üslup ve hitap tarzını incelemek
Şiirde Allah'a hitaben kullanılan 'koca Tanrı', 'hece Tanrı' gibi ifadelerle senli benli, ilk bakışta şakacı veya alaycı görünen bir dil tercih edildiği tespit edilmiştir.
Tasavvuf edebiyatında bu tür senli benli ve alaycı görünen ama derinde ciddi tasavvufi mesajlar taşıyan söyleyiş tarzı belirli bir nazım türüne özgüdür.
2
Elde edilen bulguları Tekke edebiyatı nazım türleriyle karşılaştırmak
Bu üslup özellikleri, dinî inançları veya yaratıcıyı şakacı bir dille ele alıyor gibi görünen 'şathiye' nazım türünün en belirgin niteliğidir.
İlahi, nefes, devriye ve nutuk gibi diğer türlerde bu tarz bir şakacı/senli benli söyleyiş bulunmaz; bu türler daha doğrudan, öğretici veya övücü bir ton taşır.

Anahtar Kavram

Tekke Edebiyatı Nazım Türlerinden Şathiyenin Ayırt Edici Özellikleri
Soru 39Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen dinî-tasavvufî halk edebiyatı nazım türlerini, sağ sütunda yer alan tanımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

İlahi
Nefes
Şathiye
Devriye

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlahi - Allah aşkını ve birliğini öven şiirler; Nefes - Bektaşi şairlerinin Hz. Ali sevgisini işleyen şiirleri; Şathiye - Dış görünüşü alaycı ama derin tasavvufi anlamı olan şiirler; Devriye - Ruhun Allah'tan gelip O'na döneceğini işleyen şiirler.
Verilen tanımlar incelendiğinde; ilahinin Allah aşkını ve birliğini öven, nefesin Bektaşi şairlerine özgü Hz. Ali sevgisini işleyen, şathiyenin dış görünüşü alaycı ama özünde derin tasavvufi sırlar barındıran, devriyenin ise ruhun Allah'tan gelip tekrar O'na döneceği devir kuramını ele alan nazım türleri olduğu görülür ve bu doğrultuda yapılan eşleştirme doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Nazım türlerinin temel tanımlarını hatırlayın.
İlahinin Allah aşkını anlattığı, nefesin Bektaşilikle ilgili olduğu, şathiyenin alaycı göründüğü, devriyenin ise devir kuramını işlediği belirlenir.
Soruyu doğru çözebilmek için tasavvuf edebiyatı nazım türlerinin ayırt edici özelliklerini bilmek gerekir.
2
Sol sütundaki terimleri sağ sütundaki tanımlarla eşleştirin.
İlahi terimi ayin/tapuğ anahtar kelimeleriyle birinci tanıma, Nefes terimi Bektaşi/Hz. Ali anahtar kelimeleriyle ikinci tanıma, Şathiye terimi alaycı/saçma görünen kelimeleriyle üçüncü tanıma, Devriye terimi ise ruhun dönüşü kelimeleriyle dördüncü tanıma eşleşir.
Her bir kavramın kendine özgü anahtar kavramları tanım cümlelerinde yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri
Soru 40Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen tasavvufi şiir bentlerini, sağ sütundaki ait oldukları Tekke (dinî-tasavvufî) edebiyatı nazım türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Aşkın odu ciğerimi
Yaka geldi yaka gider
Garip başım bu sevdayı
Çeke geldi çeke gider
Âla gözlü pirim geldi
Duyan gelsin işte meydan
Dört kapıyı yedi yolu
Bilen gelsin işte meydan
Yeri göğü arşı kürsü yarattın
Sen ey mimar mekânı neylersin
Kafes örüp deryaları kuşattın
İçindeki balığı neylersin
On sekiz bin âlem halkı uyanmadan
Ruhlar âleminde üryan idim ben
Yer gök henüz halk olunup durmadan
Kudret kandilinde pünhan idim ben

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk bent İlahi ile, ikinci bent Deme ile, üçüncü bent Şathiye ile, dördüncü bent ise Devriye ile eşleşmelidir.
Şiir bentlerindeki anahtar kelimeler ve temalar (ilahi aşk, pir/meydan terimleri, şakacı üslup ve ruhun devri) incelendiğinde sırasıyla İlahi, Deme, Şathiye ve Devriye türlerinin tanımlayıcı nitelikleriyle mükemmel şekilde örtüştükleri görülmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci bendin temasını analiz edin.
Dizelerde ilahi aşkın insanın iç dünyasında yarattığı yangın ve bu sevdaya teslimiyet işlenmiştir. Bu durum, doğrudan lirik dinî şiir türü olan İlahi ile eşleşmektedir.
İlahiler, Allah aşkını en samimi duygularla dile getiren şiirlerdir.
2
İkinci bendin kavramsal arka planını inceleyin.
Bentte 'pir', 'meydan' ve 'dört kapı' gibi Alevi-Bektaşi ritüellerine ait tasavvufi simgeler kullanılmıştır. Dolayısıyla bu bent Deme türüne aittir.
Deme, Alevi-Bektaşi edebiyatında törenlerde saz eşliğinde okunan özgün tasavvufi şiirlerin adıdır.
3
Üçüncü bendin dil ve üslup özelliklerini belirleyin.
Bentte Tanrı'ya 'mimar' şeklinde seslenilerek şakacı ve senli benli bir edayla hitap edilmiştir. Bu dilsel tutum Şathiye nazım türüne işaret eder.
Şathiyeler, inançlara dair derin hakikatleri mizahi veya alışılmadık bir üslupla sunan Tekke edebiyatı şiirleridir.
4
Dörd��ncü bendin felsefi temasını çözümleyin.
Dizelerde insanın varlık sahasına çıkmadan önce ruhlar âleminde var oluşu ve yaratılış süreci konu edinilmiştir. Bu içerik Devriye türüyle doğrudan örtüşmektedir.
Devriye, tasavvuftaki devir kuramına (Allah'tan gelip yine O'na dönme süreci) dayanarak yazılan manzumelerdir.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri
Tahmini Süre:2m 0s
ÖncekiSayfa 2 / 7Sonraki
Halk Edebiyatı Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 2 | Examkin