Çalışma Hayatında Psikolojik Sorunlar

Bir kamu bankasında müşteri ilişkileri biriminde görev yapan Uzman Serkan, son aylarda kendisine başvuran vatandaşlara karşı aşırı bir alaycılık sergilemeye ve onları gerçek ihtiyaçları olan bireyler olarak değil, sadece sistem üzerinden çözülmesi gereken mekanik birer "sorun yumağı" olarak görmeye başlamıştır. Uzman Serkan, hizmet sunduğu kişilere karşı geliştirdiği bu katı ve duygulardan arınmış tutumu, profesyonel iş yaşamının gerektirdiği bir "soğukkanlılık ve mesafe" olarak savunmaktadır. Maslach'ın Tükenmişlik Modeli çerçevesinde değerlendirildiğinde, Uzman Serkan'ın yaşadığı bu durum aşağıdaki tükenmişlik boyutlarından hangisiyle en iyi şekilde tanımlanır?

Bir teknoloji firmasında proje müdürü olarak görev yapan $(K)$, performans primlerinin adaletsiz dağıtıldığını ve çabalarının yönetim tarafından görmezden gelindiğini düşünmektedir. Bu süreçte $(K)$, iş arkadaşlarına karşı imalı ve kaba ifadeler kullanmaya başlamıştır. Bir hafta sonra, $(K)$'nın borçlu olduğu bir alacaklısı ofis binasına izinsiz girerek $(K)$'yı darp etmiştir.

Aşağıdaki tabloda senaryodaki olayların özeti verilmiştir:

Bu senaryoda yaşanan olayların NIOSH (Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü) şiddet sınıflandırması ve saldırganlık literatürü çerçevesinde analizi yapıldığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Robert Blauner’ın teknoloji ve sanayi türlerine göre yabancılaşmanın değişimini açıkladığı "ters $U$ eğrisi" modeli ile Melvin Seeman’ın yabancılaşma boyutları birlikte analiz edildiğinde; montaj hattı (kitle üretimi) tipi üretimde yabancılaşmanın en yüksek düzeye ulaşmasına neden olan psikolojik durumlar ve bu durumların Seeman’ın tipolojisindeki karşılıkları hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Bir kamu kurumunda yürütülen denetimlerde; personelin sürekli güncellenen yönetmelikler karşısında yetki sınırlarını tam olarak kestiremediği, görev tanımlarındaki muğlaklık nedeniyle karar vermekten kaçındığı ve bu durumun kronik bir gerginliğe yol açtığı saptanmıştır. İdare, personelin bu gerginliğini azaltmak amacıyla 'Nefes Egzersizleri ve Meditasyon ile Stres Yönetimi' eğitimlerini tüm birimlerde zorunlu hale getirmiştir.

İş stresi ve başa çıkma yöntemleri bağlamında, kurumun bu müdahale stratejisiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Bir bakanlıkta strateji geliştirme uzmanı olarak görev yapan (B), bağlı bulunduğu genel müdürden gelen resmi bir talimat yazısında; hem 'kurumun tasarruf tedbirleri kapsamında personel eğitim giderlerinin bu yıl için $\%40$ oranında azaltılması' hem de 'birimin dijital dönüşüm hedefleri doğrultusunda tüm personelin uluslararası geçerliliği olan yüksek maliyetli sertifikalı eğitim programlarına eksiksiz katılımının sağlanması' istenmiştir. (B), aynı otoriteden gelen bu iki beklentinin mevcut bütçe koşullarında birbirini mantıksal ve operasyonel olarak dışladığını, birinin yerine getirilmesinin diğerini imkansız kıldığını tespit etmiştir.

Bu senaryoda (B)'nin yaşadığı durum, çalışma psikolojisi literatüründe yer alan aşağıdaki kavramlardan hangisi ile tanımlanır?

Tükenmişlik (burnout) sendromu üzerine yapılan teorik çalışmalarda, sendromun bileşenleri arasındaki işlevsel ilişkiler kritik bir öneme sahiptir. Özellikle bir boyutun, çalışanın mesleki uygulamalar sırasında maruz kaldığı yoğun duygusal yüklenmeyi dengelemek ve kendini psikolojik olarak korumak adına başvurduğu bir 'başa çıkma stratejisi' olarak ortaya çıktığı savunulmaktadır. Bu kapsamda; hizmet sunulan kişileri (müracaatçı, hasta, öğrenci vb.) birer birey olarak değil, birer nesne veya iş öğesi gibi algılama, onlara karşı duygusal küntlük ve alaycılık sergileyerek 'psikolojik bir bariyer' yaratma eğilimi, aşağıdaki tükenmişlik boyutlarından hangisinin doğrudan bir yansımasıdır ve bu durumun temelinde yatan temel psikolojik dinamik nedir?

Selim Bey, bir kamu kurumunda üst düzey yönetici olarak görev yapmaktadır. Haftada ortalama 70 saat çalışan Selim Bey, akşam yemeklerinde ve hafta sonu gezilerinde dahi sürekli e-postalarını kontrol etmekte, çalışmadığı anlarda yoğun bir suçluluk ve kaygı hissetmektedir. Kendisiyle yapılan bir mülakatta; "İşim hayatımın merkezi ama dürüst olmam gerekirse artık eskisi kadar zevk alarak yapmıyorum, sadece çalışmadan duramıyorum." ifadesini kullanmıştır.

Spence ve Robbins’in işkoliklik tiplemeleri ve genel çalışma psikolojisi literatürü dikkate alındığında, Selim Bey’in bu durumu ile "işe tutkunluk" (work engagement) kavramı arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Bir finans kuruluşunda risk yönetimi uzmanı olarak çalışan (A), doğrudan bağlı olduğu departman yöneticisinden "kredi onay süreçlerinde esnek davranarak müşteri portföyünü genişletme" yönünde sözlü bir talimat almıştır. Ancak aynı hafta kurumun iç denetim birimi tarafından yayımlanan resmi genelgede, "tüm risk parametrelerine tavizsiz bir şekilde uyulması ve hiçbir istisnai işleme izin verilmemesi" gerektiği vurgulanmıştır. (A), yöneticisinin talebini yerine getirdiğinde denetim kurallarını ihlal edeceğini, denetim kurallarına uyduğunda ise yöneticisinin beklentisini karşılayamayacağını fark etmiştir. Buna göre (A)'nın yaşadığı bu durum, örgütsel psikoloji bağlamında aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

Bir kamu kurumunda vergi işlemleri için bekleyen bir mükellefin, işlemlerinin uzun sürdüğünü ve hedefine ulaşmasının engellendiğini düşünerek görevli memura fiziksel saldırıda bulunması ve hakaret etmesi durumu yaşanmıştır.

Bireyin beklentilerinin karşılanmaması sonucu oluşan engellenmişlik hissinin saldırganlığa yol açabileceğini öngören kuramsal yaklaşımlar da göz önüne alındığında; NIOSH (Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü) tarafından yapılan işyeri şiddeti sınıflandırmasına göre bu olay aşağıdakilerden hangisi kapsamında değerlendirilir?

Bir kamu kurumunda yoğun bir çalışma temposu içinde bulunan bir memurun, son zamanlarda kendisini ruhen ve bedenen aşırı derecede yorgun hissetmesi, işine karşı enerjisinin tamamen tükendiğini düşünmesi ve mesaiye başlarken kendisini bitkin algılaması; Maslach'ın Tükenmişlik Modeli'nde yer alan aşağıdaki boyutlardan hangisi ile açıklanır?

Bir kamu kurumunda çalışan Canan Hanım, son sekiz aydır çalışma arkadaşları tarafından öğle yemeklerine çağrılmamakta ve şefi tarafından yaptığı her iş 'yetersiz' bulunarak tüm birimin önünde sert bir dille eleştirilmektedir. Haftada en az iki kez tekrarlanan bu dışlama, görmezden gelme ve aşağılama süreci Canan Hanım'ın psikolojik sağlığını bozmaya başlamıştır.

Heinz Leymann tarafından belirlenen kriterler de dikkate alındığında, Canan Hanım'ın maruz kaldığı bu sistematik yıldırma süreci aşağıdakilerden hangisidir?

Modern çalışma yaşamında bireylerin işe yönelik tutumları farklı motivasyonel kaynaklara dayanabilmektedir. Spence ve Robbins tarafından $1992$ yılında geliştirilen İşkoliklik Bataryası (Workaholism Battery) modelinde işe yönelik tutumlar; işe katılım (work involvement), içsel itilim (drive) ve iş doyumu (joy) olmak üzere üç temel boyutta incelenmiştir.

Bu model kapsamında; işe ayırdığı zaman ve zihinsel meşguliyeti yüksek olan, çalışmak için yoğun bir içsel baskı hisseden ancak yaptığı bu faaliyetten kişisel bir haz veya mutluluk duymayan birey tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir işletmede işe yeni başlayan bir personelin; hangi görevlerden sorumlu olduğu, yetkilerinin sınırları, kime rapor vereceği ve işindeki başarısının hangi kriterlere göre değerlendirileceği konusunda yeterli bilgiye sahip olmaması nedeniyle yaşadığı kararsızlık ve gerginlik durumu aşağıdakilerden hangisidir?

Yönetim psikolojisi literatüründe, bir işin yapısal olarak aşırı tekrarlı ve tekdüze olması (nesnel durum) ile çalışanın bu işe karşı hissettiği psikolojik doygunluk ve huzursuzluk (öznel durum) arasındaki ayrım, doğru müdahale stratejisinin belirlenmesi için hayati önem taşır. Bireyin bilişsel kapasitesi ve kişilik özellikleri, bu sürecin gelişim hızını ve şiddetini doğrudan etkilemektedir.

Buna göre; monotoni ve bıkkınlık kavramları ile bu süreçleri etkileyen değişkenlere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi akademik olarak doğrudur?

Özel bir finans kuruluşunda kıdemli analist olarak görev yapan Pelin Hanım’ın, birim içindeki terfi süreçlerinde haksızlık yapıldığını dile getirmesinin ardından iş yerinde yaşadığı bazı durumlar aşağıda kronolojik olarak sunulmuştur:

Leymann tarafından belirlenen kriterler ve çalışma psikolojisi yaklaşımları çerçevesinde, yedi aydır devam eden bu süreç aşağıdakilerden hangisi ile nitelendirilmelidir?

Bir üretim hattında çalışan operatörün, mesai boyunca yalnızca aynı vidayı sıkması $(I)$ ve bu süreçte zamanın geçmek bilmediğini hissederek yoğun bir iç sıkıntısı ve huzursuzluk yaşaması $(II)$ durumu çalışma psikolojisinde farklı kavramlarla tanımlanmaktadır.

Bu parçada $(I)$ ve $(II)$ ile numaralandırılmış durumların karşılık geldiği kavramlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir reklam ajansında grafik tasarımcı olarak görev yapan Selin, teknik açıdan oldukça başarılıdır ve hazırladığı görseller yüksek beğeni toplamaktadır. Ancak Selin, yaptığı işi sadece ay sonunda alacağı maaş için bir 'araç' olarak görmekte; iş yerindeki faaliyetlerinin kendi yaratıcı potansiyelini, değerlerini veya gerçek kişiliğini hiçbir şekilde temsil etmediğine inanmaktadır. Selin’e göre iş, kendisini gerçekleştirdiği bir eylem olmaktan çıkmış, mesai sonrası 'gerçek kendisine' dönebilmek için katlandığı mekanik bir sürece dönüşmüştür.

Bu senaryoda Selin’in işine karşı hissettiği bu durum, Melvin Seeman’ın yabancılaşma tipolojisinde yer alan aşağıdaki boyutlardan hangisi ile en iyi şekilde açıklanır?

Çalışma psikolojisinde; bireyin çalışmaya yönelik güçlü bir içsel dürtü ve zorunluluk hissetmesine rağmen, yaptığı işten düşük düzeyde haz alması durumu aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanmaktadır?

İş stresiyle başa çıkmada kullanılan örgütsel stratejiler; bireyin iş çevresini, işin içeriğini veya örgütsel yapıyı değiştirmeye odaklanır. Bu stratejiler arasında yer alan 'işin yeniden tasarımı' (job redesign), çalışanın işi üzerindeki kontrolünü ve anlamlılık algısını artırarak stresin olumsuz etkilerini azaltmayı hedefler.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi stresle mücadelede 'işin yeniden tasarımı' stratejisi kapsamında değerlendirilebilecek bir uygulamadır?

Bir kamu kuruluşunda yeni göreve başlayan birim amiri Murat Bey, birimindeki kıdemli memurlar tarafından dışlanmaktadır. Memurlar, Murat Bey'in toplantılardaki kararlarını sürekli olarak alaycı bir dille eleştirmekte, kendisine iletilen resmi raporları kasten geciktirmekte ve bu tutumlarını yaklaşık $7$ aydır sistematik olarak haftada en az $2$ kez tekrarlamaktadır. Murat Bey'in yönetimsel otoritesini sarsmayı ve onu istifaya zorlamayı hedefleyen bu süreç, amirin üzerinde ağır bir psikolojik baskı oluşturmuştur.

Buna göre Murat Bey'in karşı karşıya kaldığı bu durum, mobbing (psikolojik taciz) türlerinden hangisi ile tanımlanır?