Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi

Yarı doğrudan demokrasi modellerinde halk, sadece seçim dönemlerinde oy kullanarak temsilcilerini belirlemekle kalmaz; aynı zamanda yasama sürecine doğrudan müdahale etme yetkisine de sahip olur. Bu modelde, yasama organı tarafından kabul edilen bir kanunun, halkın belirli bir sayıdaki imzasının toplanması yoluyla halk oylamasına sunulması ve nihai olarak reddedilmesi imkânını tanıyan mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde anayasallaşma hareketlerinin ilk dönem belgeleri olan $1839$ Tanzimat Fermanı ile $1856$ Islahat Fermanı, padişahın mutlak otoritesini hukuk kuralları ile sınırlaması bakımından benzerlik gösterse de hazırlanış kaynakları ve uluslararası hukuk açısından farklı konumlardadır. Buna göre, Islahat Fermanı'nın hazırlanışında belirleyici olan ve bu belgeyi Tanzimat Fermanı'ndan ayıran temel "dış faktör" aşağıdakilerden hangisidir?

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Türk anayasa tarihinde hem 'yumuşak' hem de 'çerçeve' nitelikteki tek anayasa örneğidir. Bu anayasanın hazırlandığı tarihsel süreç ve içeriği dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu anayasanın temel özellikleri arasında yer alır?

Anayasa hukukunda, yürürlükte olan bir anayasanın bizzat kendisinin öngördüğü kurallara ve usullere bağlı kalarak, yine o anayasada değişiklik yapma yetkisine "tali kurucu iktidar" denir. Bu iktidar, kaynağını anayasadan aldığı için "kurulmuş bir iktidar" olarak da nitelendirilir.

Buna göre, tali kurucu iktidarın yetki kullanımı ve hukuki sınırları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

$1961$ Anayasası, $1924$ Anayasası'nın "çoğunlukçu" demokrasi ve "yasamanın üstünlüğü" anlayışına bir tepki olarak, iktidarın paylaştırılması ve denetlenmesi ilkelerini benimsemiştir. Bu doğrultuda Türk anayasa sistemine birçok kurum ve kavram ilk kez dahil edilmiştir.

**Buna göre, aşağıdakilerden hangisi ilk kez $1961$ Anayasası ile getirilen yeniliklerden biri değildir?**

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' ilkesini getirerek Türk hukukunda köklü bir paradigma değişimi yapmış olsa da yapısal olarak 'yumuşak' ve 'çerçeve' bir özellik sergilemiştir. Bu anayasanın söz konusu yapısal özelliklerini hukuki teknik açıdan en doğru tanımlayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Türk anayasal tarihinde iktidarın sınırlandırılması sürecinin ilk iki önemli durağı olan $1808$ tarihli Sened-i İttifak ile $1839$ tarihli Tanzimat Fermanı; hazırlayan irade, belgenin hukuki kaynağı ve getirdiği sınırlamaların niteliği açısından karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğru bir değerlendirme olur?

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu), Milli Mücadele'nin olağanüstü şartlarında 'Kuvvetler Birliği' ve 'Meclis Hükümeti Sistemi' esasları üzerine inşa edilmiştir.

Bu anayasal sistemin bir gereği olarak, yürütme görevini yerine getiren "İcra Vekilleri Heyeti" (Bakanlar Kurulu) ile ilgili aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu dönemde benimsenmiştir?

$1961$ Anayasası, $1924$ Anayasası'nın "meclis üstünlüğü" ve "çoğunlukçu demokrasi" anlayışına karşı; "iktidarın sınırlandırılması" ve "hukukun üstünlüğü" ilkelerini benimsemiştir. Bu doğrultuda yapılan bazı temel değişiklikler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Tabloda X ve Y ile gösterilen yerlere getirilmesi gereken kurumlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

1924 Anayasası'nda egemenliğin kullanımı münhasıran Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne ($TBMM$) bırakılmışken; 1961 Anayasası egemenliğin "Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organlar eliyle" kullanılacağını hükme bağlamıştır. Bu köklü değişiklik, yasama organının (Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu) işlemlerini denetimsiz bırakmayan ve iktidarı hukukla sınırlandırmayı hedefleyen "çoğulcu demokrasi" anlayışının bir ürünüdür.

Buna göre, 1961 Anayasası ile getirilen bu "yetkili organlar" sistemi içerisinde, yasama organı tarafından çıkarılan kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetlemekle görevlendirilen ve ilk kez kurulan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde Türk hukuk tarihinin ilk anayasası olarak kabul edilen Kanun-i Esasi'nin $1876$ yılındaki orijinal metnindeki yasama prosedürleri incelendiğinde, padişahın yasama organı üzerindeki mutlak üstünlüğünü simgeleyen en temel hukuki kısıtlama aşağıdakilerden hangisidir?

1924 Anayasası'nda (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) benimsenen devlet modeline göre; yasama ve yürütme güçlerinin kaynağı TBMM'de toplanmış, ancak bu güçlerin kullanılışı bakımından "görevler ayrılığı" esası kabul edilmiştir. Bu sistemde Meclis, hükümeti (Bakanlar Kurulu) istediği zaman denetleyebilir ve düşürebilirken; yürütme organının Meclis'i feshetme ve seçimleri yenileme yetkisi bulunmamaktadır.

Buna göre, 1924 Anayasası'nda yürütme organının Meclis karşısındaki bu zayıf ve bağımlı durumu aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur?

Osmanlı Devleti'nde 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu), padişahın kendi yetkilerini kanun gücüyle sınırlandırmayı kabul etmesi bakımından Türk anayasal tarihinde bir dönüm noktasıdır. Fermanda yer alan can, mal ve namus güvenliğinin devlet güvencesine alınması ve vergi adaletinin sağlanması gibi vaatlerin, din ayrımı yapılmaksızın tüm Osmanlı tebaasına tanınmış olması dikkat çekicidir.

Buna göre Tanzimat Fermanı'nın getirdiği bu yenilikler, aşağıdaki anayasal ilkelerden hangisinin ilk kez sistemli bir şekilde vurgulandığını kanıtlar?

Hükümet sistemleri; yasama ve yürütme erkleri arasındaki hukuki ilişki, personel yapısı ve meşruiyet kaynakları dikkate alınarak sınıflandırılmaktadır. Aşağıdaki tabloda Başkanlık ve Parlamenter sistemlerin temel farkları gösterilmiştir:

Bu tablo ve anayasa hukuku doktrini çerçevesinde yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, hem Türk tarihinin tek 'yumuşak' ve 'çerçeve' anayasası olması hem de 1876 Kanun-i Esasi ile birlikte uygulandığı 'ikili anayasal dönem'i başlatması bakımından eşsiz bir hukuki karaktere sahiptir. Bu iki anayasanın bir arada uygulandığı süreçteki hukuk hiyerarşisi ve 1921 Anayasası’nın genel yapısı dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemin anayasal işleyişine dair yanlış bir ifadedir?

$1876$ Kanun-i Esasi’nin $1909$ yılındaki anayasa değişikliklerinden önceki ilk metni esas alındığında; yasama sürecinde bir kanun teklifinin (layiha) hazırlanması ve Meclis gündemine taşınmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Anayasa hukuku doktrininde; yasama ve yürütme erklerinin "sert kuvvetler ayrılığı" prensibi gereği birbirinin hukuki varlığına son veremediği, yürütme organının tek başlı (monist) bir yapıya sahip olduğu ve meşruiyetini doğrudan halktan aldığı hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde $1808$ yılında Padişah II. Mahmut ile yerel güçler olan âyanlar arasında imzalanan, padişahın mutlak yetkilerini ilk kez sınırlandıran ve hukuki niteliği bakımından bir sözleşme (misak) özelliği taşıyan belge aşağıdakilerden hangisidir?

$1921$ Anayasası ($Teşkilat-ı$ $Esasiye$ $Kanunu$), kabul edildiği dönemde $1876$ tarihli Kanun-i Esasi’yi açıkça ve tamamen yürürlükten kaldırmamıştır. Bu durum, Türk anayasa hukukunda iki anayasanın aynı anda yürürlükte olduğu "ikili anayasallık" dönemine yol açmıştır.

Buna göre, söz konusu ikili anayasallık dönemine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1982 Anayasası'nın hazırlık sürecinde görev yapan Kurucu Meclis'in sivil kanadı olan Danışma Meclisi, oluşum biçimi ve üye profili bakımından 1961 Anayasası'nı hazırlayan Temsilciler Meclisi ile kıyaslandığında; aşağıdakilerden hangisi 1982 sürecine özgü, ayırt edici bir yapısal farktır?