Örgütsel Davranış

Bir kamu kurumunun stratejik değerlendirme toplantısında, kurum başkanı yöneticilere şu eleştiriyi yöneltmiştir: "Alacağınız kararlarda piyasadaki tüm alternatifleri masaya yatırmıyorsunuz. İhtiyaçlarımızı asgari düzeyde karşılayan ve bütçemize uyan ilk tedarikçiyi bulduğunuz anda pazar araştırmasını kesiyorsunuz. Bu durum, kurum kaynaklarının en ideal ve optimum şekilde kullanılmasını engelliyor."

Başkanın eleştirdiği yöneticilerin bu eğilimi, örgütsel davranış yazınındaki karar verme modelleri ve süreçleri kapsamında aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Ticaret Bakanlığına bağlı bir bölge müdürlüğünde görev yapan Gümrük Muayene Memuru Hakan Bey, günlük mesai saatlerine titizlikle uymakta, yasal olarak hakkı olan kısa dinlenme sürelerini dahi iş yoğunluğunun olduğu zamanlarda kullanmaktan feragat etmekte ve kurumun çalışma prosedürlerine, yöneticilerinin herhangi bir denetimi veya gözetimi olmaksızın en üst düzeyde riayet etmektedir.

Hakan Bey'in görev tanımının ötesinde sergilediği bu gönüllü tutum, D. Organ tarafından geliştirilen örgütsel vatandaşlık davranışı boyutlarından hangisine örnektir?

Bir büyükşehir belediyesinde imar planlama uzmanı olarak görev yapan Selim Bey, işinden ve çalışma ortamından tam olarak memnuniyet duymamasına rağmen kurumundan ayrılmayı düşünmemektedir. Selim Bey bu kararının gerekçesini yakın çevresine; 'Sadece kamu mevzuatına özgü olan bu alandaki spesifik uzmanlığımın özel sektörde doğrudan bir karşılığı bulunmuyor. Ayrıca mevcut koşullarda sıfırdan iş aramak büyük bir belirsizlik yaratır ve buradaki kazanılmış haklarımı, kıdemimi ve iş güvencemi kaybetmeyi göze alamam.' sözleriyle açıklamaktadır.

Meyer ve Allen'ın üç boyutlu örgütsel bağlılık modeline göre, Selim Bey'in kurumda kalma motivasyonu aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir kamu kurumunda şube müdürü olarak görev yapan Sinan Bey, uzman personelinden birinin hazırlaması gereken bütçe raporunu zamanında teslim etmediğini fark etmiştir. Sinan Bey durumu değerlendirirken şu tespitlerde bulunmuştur:

I. Şubedeki diğer hiçbir uzman rapor tesliminde gecikme yaşamamıştır.
II. Söz konusu personel, daha önceki bütçe raporlarını da sürekli olarak geciktirmiştir.
III. Aynı personel, bütçe raporu dışındaki diğer rutin görev ve projelerinde de sıklıkla gecikme yaşamaktadır.

Kelley'nin Atıf (Yükleme) Kuramı'na göre, bu üç boyutun (yaygınlık, tutarlılık, ayırt edicilik) düzeyi dikkate alındığında, personelin davranışı hakkında varılacak yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bakanlığın taşra teşkilatına il müdürü olarak atanan ve uzun yıllar çevre dostu enerji politikaları üzerine akademik çalışmalar yapmış olan Orhan Bey, bölgesindeki enerji yatırımlarının mevcut durumunu analiz eden kapsamlı bir uzman raporunu incelemektedir. Raporda hem geleneksel enerji tesislerinin istihdama katkıları hem de yenilenebilir enerji kaynaklarının çevresel faydaları objektif bir biçimde eşit ağırlıkta sunulmuştur. Ancak Orhan Bey, üst yönetimle yaptığı değerlendirme toplantısında yalnızca yenilenebilir enerjiyle ilgili olumlu verileri gündeme getirmiş, geleneksel tesislere ait verileri ise sunumuna ve rapor özetine hiç dâhil etmemiştir.

Orhan Bey'in kendi uzmanlık alanı ve geçmiş deneyimlerine uygun düşen bilgileri öne çıkarıp diğerlerini filtrelemesi, örgütsel davranış disiplininde aşağıdaki algısal sapmalardan hangisiyle ifade edilir?

Bir kamu kurumunda uzman yardımcısı olarak çalışan Ozan, kurum içi yapılan uzmanlık sınavında başarılı olmuş ancak kadro yetersizliği nedeniyle uzman kadrosuna atanamamıştır. Ozan, elde ettiği bu olumsuz sonuçtan dolayı emeğinin karşılığını alamadığını düşünmüş ancak atama sürecinde uygulanan kuralların ve prosedürlerin tarafsız ve standartlara uygun olduğuna inanmıştır. Ayrıca, kurumun İnsan Kaynakları Daire Başkanı Ozan'la özel bir görüşme yapmış; kadro tahsisindeki yasal kısıtlamaları şeffaf ve kapsamlı bir şekilde verilerle anlatmış (I), aynı zamanda Ozan'a son derece nazik, değer veren ve saygılı bir tutum sergilemiştir (II). Bu yaklaşım sayesinde Ozan'ın kuruma karşı duyduğu aidiyet hissi zedelenmemiştir.

Buna göre, Ozan'ın yaşadığı bu durum ve numaralandırılmış yönetici davranışlarının temsil ettiği adalet boyutları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumu, taşra teşkilatında yeniden yapılanmaya giderek bazı çalışanların görev yerlerinde değişikliğe gitmiştir. Bu süreçte görev yeri değiştirilen memur Orhan Bey, yeni atandığı pozisyonun özlük hakları ve maaş düzeyi açısından beklentilerini tam olarak karşıladığını düşünmektedir. Ancak Orhan Bey, bu atama kararının hangi ölçütlere göre alındığı konusunda kendisine önceden yeterli ve tatmin edici bir açıklama yapılmamasından ve insan kaynakları yöneticisinin süreci yürütürken kendisine karşı nezaketsiz ve soğuk bir tutum sergilemesinden dolayı büyük bir rahatsızlık duymuştur. Bunun sonucunda, Orhan Bey'in kurumda kalma arzusu ve kurumu benimseme düzeyi zayıflamıştır.

Bu senaryoya göre, Orhan Bey'in yaşadığı durum ve bunun örgütsel sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunda mimar olarak görev yapan Sinem, katıldığı kapsamlı bir proje sonrasında kendisine tahsis edilen performans ikramiyesinin miktarını hakkaniyetli bulmuş ve bu miktarın belirlenmesinde kullanılan değerlendirme ölçeğinin tüm personele tarafsız bir şekilde uygulandığına kanaat getirmiştir. Ancak, daire başkanının ikramiye sonucunu bildirirken takındığı küçümseyici tavır ve projedeki hangi katkılarının bu sonuca yol açtığına dair Sinem'in bilgi taleplerini tamamen cevapsız bırakması, onun motivasyonunu kırmıştır. Bu olay neticesinde Sinem'in çalıştığı kuruma karşı hissettiği duygusal aidiyet zayıflamış ve işini yaparken duyduğu mesleki haz azalmıştır.

Örgütsel davranış literatürü dikkate alındığında, bu vakadaki durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunun Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünde proje koordinatörü olarak görev yapan Hakan Bey, üst yönetim ile saha ekipleri arasında köprü görevi görmekte ancak her iki taraftan gelen birbirine zıt beklentiler nedeniyle yoğun baskı hissetmektedir. Zamanla yarışan, aynı anda birden fazla işi yapmaya çalışan ve sabırsız bir yapıya sahip olan Hakan Bey, ilk başlarda bu yoğunlukla başa çıkmak için tüm fizyolojik ve psikolojik enerjisini seferber etmiş, sorunları çözmek için yüksek bir çaba göstermiştir. Ancak gelinen son noktada organizmanın savunma mekanizmaları tamamen çökmüş, karar alma yetisi zayıflamış ve kronik yorgunluk ortaya çıkmıştır. İnsan Kaynakları birimi, benzer sorunların tekrarlanmaması amacıyla çalışanların görev, yetki ve sorumluluk sınırlarını netleştirecek iş tasarımları yapma kararı almıştır.

Bu vakadaki örgütsel davranış kavramları ve stres yönetimi stratejileri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir vergi dairesinde müdür olarak göreve başlayan Kemal Bey, kurumun hiyerarşik yapısı gereği personelin görev yerlerini belirleme, izin taleplerini onaylama ve performans değerlendirmelerini yapma hakkına sahiptir. Diğer yandan aynı kurumda uzun yıllardır gelir uzmanı olarak görev yapan ve herhangi bir idari unvanı bulunmayan Ayşe Hanım, vergi mevzuatındaki istisnalar ve emsal yargı kararları konusundaki derin bilgisi nedeniyle karmaşık dosyalarda son sözü söyleyen kişi konumundadır. Tüm personel ve hatta Kemal Bey bile teknik bir çıkmaza girildiğinde tereddütsüz olarak Ayşe Hanım'ın yönlendirmelerine uymaktadır.

French ve Raven’ın güç tipolojisine göre, Kemal Bey’in ve Ayşe Hanım’ın diğer çalışanlar üzerindeki etkisinin dayandığı temel güç kaynakları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) il müdürlüğünde şef olarak görev yapan Mert Bey, kendi biriminde yapacağı iş akışı değişikliklerini veya kullanacağı sistemsel altyapı güncellemelerini fiiliyata geçirmeden önce, mutlaka diğer departmanlardaki çalışma arkadaşlarını bilgilendirmektedir. Kurumun resmi görev tanımında veya talimatlarında böyle bir zorunluluk bulunmamasına rağmen, diğer birimlerin hazırlıksız yakalanmasını ve süreçte olası aksaklıklar yaşanmasını önlemek amacıyla bu önceden haber verme işleyişini gönüllü bir alışkanlık hâline getirmiştir.

Dennis Organ'ın örgütsel vatandaşlık davranışı modeline göre, Mert Bey'in sergilediği bu tutum aşağıdaki boyutlardan hangisiyle açıklanır?

Bir bakanlığın Bilgi İşlem Daire Başkanlığında ağ güvenliği uzmanı olarak görev yapan Kaan Bey; sürekli zamanla yarışan, aynı anda birkaç projeyi bitirmeye odaklanan ve doğası gereği yüksek rekabet duygusuna sahip bir çalışandır. Son zamanlarda, yazılım ve donanım birimlerinden gelen ve birbirini tutmayan farklı güvenlik protokolü taleplerini aynı anda karşılamaya çalışmaktadır. Önceleri bu durumla mesai saatlerini uzatarak başa çıkmaya (direnmeye) çalışmış; ancak gelinen noktada karar vermede güçlük çekmeye, kronik yorgunluk hissetmeye ve tamamen enerjisinin bittiğini gösteren bedensel rahatsızlıklar yaşamaya başlamıştır.

Selye'nin Genel Uyum Sendromu modeli dikkate alındığında; kurum yönetiminin Kaan Bey'in içinde bulunduğu evreyi ve sorunun temel kaynağını çözmek için uygulaması gereken en uygun örgütsel stres yönetimi stratejisini yansıtan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bakanlığın taşra teşkilatında yeni kurulan bir birimin başına atanan yönetici, astlarıyla yaptığı ilk toplantıda şu ifadeleri kullanmıştır: 'Sizlerle henüz yeni tanışıyoruz. Çalışma stilimi ve alandaki tecrübelerimi zamanla göreceksiniz. Ancak şu an için bilmeniz gereken en önemli husus, yönetmeliklerin bana verdiği resmi yetkiye dayanarak bu birimin hedeflerine ulaşmasından sorumlu tek kişi olduğumdur. Bu nedenle, verdiğim görevlerin hiyerarşik yapıya uygun olarak yerine getirilmesini bekliyorum.' Yönetici bu ifadeleriyle personel üzerinde herhangi bir ceza tehdidinde bulunmamış veya ek bir ödül vaat etmemiştir.

French ve Raven'ın güç kaynakları tipolojisine göre, bu yöneticinin personeli etkilemek için ön plana çıkardığı güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye İstatistik Kurumunda (TÜİK) görevli Veri Analisti Burak Bey, kurumun misyon ve değerlerini kişisel olarak içselleştirmemiş olmasına ve kurumda çalışmaya devam etmeyi ahlaki bir sorumluluk ya da vefa borcu olarak görmemesine rağmen işinden ayrılmamaktadır. Bu durumun temel nedeni; kullandığı yazılımlar üzerindeki kuruma özgü teknik uzmanlığının özel sektörde yeterli talebi görmemesi ve mevcut çalışma düzenini değiştirmenin kendisi ile ailesi için katlanılması zor maddi ve manevi kayıplar yaratacak olmasıdır.

Meyer ve Allen'ın çok boyutlu örgütsel bağlılık modeline göre, Burak Bey'in kurumunda kalma motivasyonu aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Bir kamu kurumunun Teftiş Kurulu Başkanlığında görev yapan bir müfettiş, yürüttüğü rutin denetim faaliyeti sırasında ilgili birim personelinden bazı belgeleri talep etmiştir. Personelin iş yoğunluğunu gerekçe göstererek süreci yavaşlatması üzerine müfettiş; belgelerin gün sonuna kadar teslim edilmemesi hâlinde denetim raporuna 'soruşturmanın engellendiği' yönünde olumsuz kanaat yazacağını ve ilgili personel hakkında disiplin işlemi başlatılması için idari teklifte bulunacağını ifade etmiştir. Bu uyarının ardından personel, istenen tüm belgeleri derhal teslim etmiştir.

Buna göre, personelin belgeleri teslim etme davranışını sergilemesinde müfettişin başvurduğu temel güç kaynağı, French ve Raven'ın güç tipolojisine göre aşağıdakilerden hangisidir?

Bir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünde, çiftçi kayıt işlemlerinde son dönemde artan şikayetler üzerine yalnızca "Kayıt ve Tescil Şubesi"nde çalışan beş personel her cuma günü iki saatlik toplantılar yapmak üzere bir araya gelmeye başlamıştır. Bu personelin amacı; iş akışındaki darboğazları belirlemek, hizmet kalitesini artıracak yollar bulmak ve süreç iyileştirmelerine yönelik tavsiye niteliğinde raporlar hazırlamaktır. Ancak grubun hazırladığı çözüm önerilerini doğrudan hayata geçirme yetkisi bulunmamakta, söz konusu değişikliklerin uygulanabilmesi için üst yönetimin onayı gerekmektedir.

Örgütsel davranış literatüründeki takım sınıflandırmalarına göre, bu personelin oluşturduğu yapı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir bakanlığın merkez teşkilatında, personelin hiyerarşik kademesine göre makam odalarının büyüklüğü, kullanılan mobilyaların türü ve tahsis edilen araçların özellikleri kesin çizgilerle ayrılmıştır. Bununla birlikte kurum içinde düzenlenen törenlerde katı bir protokol sırası izlenmekte ve personelin birbirine hitap şekli resmi bir dille sınırlandırılmaktadır. Kuruma dışarıdan gelen bir uzmanın ilk bakışta fark edebildiği bu fiziksel ve biçimsel özellikler, kurum kültürünün hiyerarşi ve statü odaklı yapısını yansıtmaktadır.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, dışarıdan bir gözlemci tarafından kolaylıkla görülebilen ve işitilebilen ancak arkasında yatan derin anlamların hemen çözümlenemeyebildiği bu en üst düzeydeki somut kültürel öğeler aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir bakanlığın il müdürlüğüne bağlı farklı ilçe müdürleri, her ay düzenli olarak koordinasyon toplantısında bir araya gelmektedir. Bu toplantıların temel amacı, yöneticilerin karşılaştıkları idari sorunlar hakkında bilgi paylaşımında bulunmaları ve birbirlerinin kendi sorumluluk alanlarındaki kararlarına destek olmaktır. Bu toplantılar sonucunda ortak bir somut çıktı üretilmemekte, ortak bir performans hedefine yönelik bir proje yürütülmemekte ve her yönetici yalnızca kendi ilçesinin performansından sorumlu tutulmaktadır. Ayrıca, üyelerin bir araya gelmesi tekil çabaların toplamından daha büyük bir pozitif sinerji yaratmamaktadır.

Örgütsel davranış disiplini çerçevesinde, bu ilçe müdürlerinin oluşturduğu topluluk aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Türkiye'deki bir kamu araştırma kurumunda, yürütülen çok disiplinli Ar-Ge faaliyetleri için uzmanların bir araya geldiği esnek çalışma grupları oluşturulmaktadır. Bu kurumda yöneticilerin resmi unvanlarından veya bürokratik kurallardan ziyade, çalışanların bilgi birikimi ve ele alınan problemin çözümüne sağladıkları teknik katkı değer görmektedir. Belirli bir amaca ulaşmak için kurulan bu ekipler, proje tamamlandığında dağılmakta ve uzmanlar yeni çalışmalar için farklı bileşimlerle tekrar bir araya gelmektedir.

Charles Handy'nin örgüt kültürü tipolojisine göre, bu kurumda aşağıdaki kültür türlerinden hangisinin baskın olduğu söylenebilir?

Bir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde merkez müdürü, bazı denetmenlerin esnek çalışma saatleri uygulamasını suistimal ederek mesaiye sürekli geç kaldıklarını fark etmiştir. Bu istenmeyen durumu düzeltmek ve geç kalma davranışını ortadan kaldırmak amacıyla müdür, mesaiye geç kalan personelin o ayki "uzaktan çalışma (evden çalışma)" hakkını iptal etmiştir.

Edimsel koşullanma kuramına göre, müdürün personelin kural ihlalini önlemek amacıyla uyguladığı bu yöntem aşağıdakilerden hangisidir?