Yönetim Fonksiyonları

Bir bakanlığın bünyesinde oluşturulan 'İklim Değişikliği Uyum Komisyonu'na farklı genel müdürlüklerden teknik personeller görevlendirilmiştir. Komisyon sözcüsü olarak seçilen Tarık Bey'in, komisyondaki personelin asli kadrolarındaki maaş, terfi veya disiplin süreçleri üzerinde hiçbir hiyerarşik yetkisi yoktur. Buna rağmen komisyon üyeleri, Tarık Bey'in çalışma planlarına harfiyen uymakta ve onun projeyle ilgili taleplerini kendi asli işlerinden bile öncelikli görmektedirler. Üyeler bu tutumlarının nedenini; 'Tarık Bey'in idealist kişiliğinin kendilerine ilham vermesi, onun sahip olduğu benzersiz çalışma ahlakına duydukları hayranlık ve onunla aynı vizyonu paylaşmaktan duydukları manevi tatmin' olarak ifade etmektedirler.

French ve Raven'ın örgütsel güç kaynakları sınıflandırmasına göre, komisyon üyelerinin Tarık Bey'in yönlendirmelerine uyma davranışını açıklayan temel güç türü aşağıdakilerden hangisidir?

Küresel çapta faaliyet gösteren bir endüstriyel makine üreticisi, giderek hantallaşan yapısını esnekleştirmek amacıyla köklü bir yeniden yapılanmaya gitmiştir. Bu yeni yapıda işletmenin parça üretimi, montaj, pazarlama ve lojistik gibi temel faaliyet birimleri, ana şirketin çatısı altında kalmakla birlikte birbirinden bağımsız birer kâr merkezi haline getirilmiştir. En dikkat çekici değişiklik ise, bu birimlerin birbirlerine sundukları mal ve hizmetlerde piyasa fiyatlama mekanizmasını kullanmaya başlamasıdır. Örneğin; montaj birimi, ihtiyaç duyduğu parçaları şirket içindeki üretim biriminden almak zorunda değildir; eğer dışarıdaki bağımsız bir tedarikçi daha uygun fiyat veya kalite sunuyorsa alımını doğrudan dış piyasadan yapabilmektedir. Aynı şekilde, üretim birimi de kapasitesinin bir kısmını şirket dışındaki başka firmalara serbestçe satabilmektedir.

Buna göre, parçada özellikleri açıklanan çağdaş örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsüne (KİT) bağlı olarak faaliyet gösteren entegre bir metalürji tesisi, 7/24 kesintisiz çalışma esasına göre işletilmekte ve nihai olarak tek tip standart bakır külçesi üretmektedir. Tesisin 'Üretim Daire Başkanlığı', kendi içindeki alt hiyerarşik birimlerini; kullanılan ağır sanayi makinelerinin fiziki yerleşimini ve birbirini izleyen iş akışlarını dikkate alarak yapılandırmıştır. Bu doğrultuda başkanlık bünyesinde sırasıyla; Cevher Hazırlama, Ergitme (İzabe), Rafinasyon ve Döküm müdürlükleri oluşturulmuştur. Her bir müdürlük, yalnızca kendi aşamasında yer alan spesifik teknolojik donanımı yönetmekten sorumlu olup bir aşamanın tamamlanmış çıktısı, otomatik olarak bir sonraki aşamanın ana girdisini oluşturmaktadır.

Buna göre, söz konusu tesisin Üretim Daire Başkanlığı bünyesinde başvurduğu temel bölümlere ayırma ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Kamu İktisadi Teşebbüsünün (KİT) yönetim kurulu, kurumun önümüzdeki üç yıl içinde yenilenebilir enerji yatırımlarını %40 oranında artırma hedefini karara bağlamıştır. Bu hedefin saptanmasının ardından kurulan uzman bir komite; hedef pazarlardaki olası yasal düzenleme değişikliklerini, küresel tedarik zincirindeki hammadde fiyat dalgalanmalarını ve rakiplerin muhtemel stratejik hamlelerini öngörmeye yönelik kapsamlı bir rapor hazırlamıştır.

Yönetim süreci yaklaşımına göre, uzman komitenin hazırladığı bu rapor planlama sürecinin hangi aşamasını ifade etmektedir ve bilimsel planlama sistematiği dikkate alındığında bu aşamadan hemen sonra hangi adıma geçilmelidir?

Bir gümrük müdürlüğünde bölge amiri olarak görev yapan Hakan Bey, yoğun ithalat işlemleri döneminde personelinin motivasyonunu artırmak amacıyla, aylık işlem kotalarını aşan memurlara ek mesai tavanından ödeme yapılacağını ve üstün başarı belgesi verileceğini duyurmuştur. Personel, vaat edilen bu ödülleri oldukça cazip bulmakta ve ekstra gayret gösterdiklerinde kotaları aşabileceklerine tam olarak inanmaktadır. Buna rağmen personelin çalışma temposunda herhangi bir artış gözlemlenmemiştir. Yapılan geri bildirim toplantılarında personelin, geçmiş yıllarda da benzer kotaların aşılmasına rağmen bütçe kısıtları gerekçe gösterilerek söz konusu ödemelerin yapılmadığını hatırlattıkları görülmüştür.

Bu senaryoda personelin motivasyonunda artış olmaması, yöneltme (yürütme) fonksiyonu ve örgütsel davranış kuramları açısından aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

Bir altyapı ve ulaştırma kurumunun stratejik planlama daire başkanı, artan lojistik taleplerini karşılamak üzere kurumun önündeki fırsatları analiz etmiş ve "bölgesel demir yolu ağını genişletme" temel amacını belirlemiştir. Başkan; gelecekteki ekonomik, yasal ve demografik koşullara dair varsayımları (öncülleri) oluşturduktan sonra, bu amaca ulaşmak için izlenebilecek farklı güzergâh ve teknoloji alternatiflerini tespit etmiştir. Tespit edilen alternatifleri maliyet, fayda ve çevresel etki ekseninde değerlendirerek en rasyonel olan "hibrit lokomotif ağlı doğu koridoru" alternatifini seçmiştir. Ancak daire başkanı, seçilen bu ana alternatifi (planı) doğrudan sahada uygulamaya geçirmeye çalışmış; bunun sonucunda insan kaynağı temini, malzeme tedariki ve ödenek tahsisi gibi konularda yaşanan yetki karmaşası ve belirsizlikler nedeniyle süreç henüz başlarken tıkanmıştır.

Bilimsel planlama sürecinin aşamaları dikkate alındığında, daire başkanının en uygun alternatifi seçtikten sonra uygulamaya geçmeden önce sırasıyla tamamlaması gereken iki kritik aşama aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bir İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünde yönetici olarak görev yapan Leyla Hanım, personelin günlük işlem sayısını artırarak yüksek performans primi alma isteğinin, evrak girişlerinde eksikliklere ve sonrasında kurumun denetimlerde ceza almasına neden olduğunu fark etmiştir.

Leyla Hanım, personeliyle bir toplantı yaparak şunları söylemiştir: 'Her bir işleme sadece 2 dakika daha ayırıp evrakları eksiksiz sisteme girerseniz, hatalı işlemlerden dolayı dosyaların iptal olması ve başa dönmesi engellenecek. Böylelikle hem kurumumuz yasal süreçlerdeki sıfır hata hedefine ulaşacak hem de sizler geri dönen dosyalarla zaman kaybetmeyeceğiniz için ay sonunda çok daha yüksek bir performans primini stressiz bir şekilde hak etmiş olacaksınız.'

Buna göre Leyla Hanım'ın sergilediği yönetsel davranış, yöneltme (yürütme) fonksiyonunun başarısı için kritik olan aşağıdaki ilkelerden/kavramlardan hangisinin hayata geçirildiğini en iyi ifade eder?

Bir kamu kurumu, vatandaşlara sunduğu hizmetlerde 'sıfır evrak ve tam dijitalleşme' vizyonuna ulaşmak üzere temel hedeflerini saptamıştır. Hedeflerin belirlenmesinin hemen ardından yönetim kurulu; önümüzdeki beş yıl içinde hedef kitlede yaşanabilecek demografik değişimler, siber güvenlik teknolojilerindeki olası gelişmeler ve makroekonomik dalgalanmaların kurum bütçesine muhtemel yansımaları üzerine kapsamlı öngörüler içeren bir rapor hazırlatmıştır.

Buna göre kurum yönetiminin hazırlatmış olduğu bu rapor, yönetim biliminde kabul gören klasik planlama sürecinin aşağıdaki aşamalarından hangisini ifade etmektedir?

Bir kamu kurumunun merkez teşkilatında görev yapan 1. Hukuk Müşaviri, taşra birimlerinin yürüttüğü bazı idari işlemlerde mevzuata aykırılık riski görmüştür. Müşavir, hiyerarşik silsileyi (ilgili genel müdürlükleri) atlayarak doğrudan taşra birim amirlerine işlemlerin durdurulması yönünde kesin talimat göndermiştir. Oysa kurumun teşkilat yönetmeliğine göre Hukuk Müşavirliğinin temel işlevi; icrai karar alma hakkı olmaksızın, sadece idari birimlere hukuki konularda danışmanlık yapmak ve tavsiyelerde bulunmaktır. Buna rağmen taşra birim amirleri, Müşavirin kendi alanındaki derin mesleki birikimine ve emsal teşkil eden tecrübesine duydukları saygıdan ötürü bu talimata hiçbir itirazda bulunmadan uymuşlardır.

Buna göre, Hukuk Müşavirliğinin kurum içindeki yapısal konumu gereği asıl sahip olduğu yetki türü ile taşra birim amirlerinin bu talimata itaat etmesini sağlayan örgütsel güç kaynağı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Bir kamu bankasının Bilgi Teknolojileri (BT) Daire Başkanlığı bünyesinde konumlandırılan "Siber Güvenlik Birimi", organizasyon el kitabında yer alan resmi düzenlemeye göre; normal şartlarda Operasyon Genel Müdürlüğüne bağlı olan şube müdürlerine sadece bilgi güvenliği protokolleri alanında "uyulması zorunlu ve bağlayıcı" talimatlar verme hakkına sahiptir. Yaşanan büyük çaplı bir siber zafiyet sonrasında başlatılan soruşturmada BT Daire Başkanı, "Sürecin yürütülmesiyle ilgili tüm talimat verme yetkisini ilgili Birime devrettiğini, bu nedenle ortaya çıkan zafiyetten nihai olarak kendisinin sorumlu tutulamayacağını" savunmuştur.

Bu vakada Siber Güvenlik Biriminin şube müdürleri üzerindeki yetki türü, dayandığı temel güç kaynağı ve BT Daire Başkanının savunmasının geçerliliği sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir büyükşehir belediyesine bağlı su ve kanalizasyon idaresinde (SUKİ), 'Altyapı Projeleri Şefliği'nde görevli bir mühendis, yeni bir içme suyu hattının güzergâh belirleme çalışmaları henüz taslak aşamasındayken, kendi amirlerini aradan çıkararak 'Kamulaştırma Dairesi Başkanlığı'ndaki üst düzey bir yöneticiyle görüşmüştür. Mühendisin amacı, güzergâh üzerindeki muhtemel mülkiyet sorunlarını işin en başında, planlar kesinleşmeden çözmektir.

Buna göre; mühendisin farklı bir departmanın üst kademesindeki yöneticiyle iletişim kurması organizasyonel açıdan hangi koordinasyon türüne ve bu iletişimi planlar kesinleşmeden başlatması Mary Parker Follett'in hangi eşgüdümleme ilkesine örnek oluşturur?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bünyesinde yürütülen yeni bir veri entegrasyon projesinde, 'Bilgi Teknolojileri Daire Başkanlığı'nda görevli bir veri tabanı uzman yardımcısı, projenin henüz teknik şartname hazırlıklarına başlanmadan önceki taslak aşamasında, 'Hukuk Müşavirliği'nde görev yapan kıdemli bir hukuk müşaviri ile hiyerarşik basamakları atlayarak bir araya gelmiştir. Bu görüşmenin amacı, toplanacak verilerin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamındaki hukuki durumunu işin en başında netleştirmektir.

Bu örnek olayda, Mary Parker Follett'in koordinasyon ilkelerinden hangisi ile organizasyonel yapı bağlamında hangi koordinasyon türü sırasıyla ve en belirgin biçimde uygulanmıştır?

Ülke genelinde hizmet veren bir enerji dağıtım şirketinin genel müdürlüğünde, 'Yenilenebilir Enerji Yatırımları' departmanında görevli bir proje uzmanı, yeni kurulacak rüzgâr türbinlerinin teknik spesifikasyonları konusunda, 'Satın Alma' departmanının müdürüyle kendi amirlerini aradan çıkararak doğrudan yüz yüze görüşmüştür. Üst yönetim bu inisiyatifi desteklemiş ve bölümler arası kaynak paylaşımı ile tedarik uyuşmazlıklarının önüne geçmek amacıyla yeni bir kural koymuştur. Bu kurala göre; tüm yeni projelerde teknik uzmanların, satın alma yöneticileriyle sürecin henüz planlama ve tasarım aşamasına dahi geçilmeden, fikirlerin oluştuğu en başından itibaren bir araya gelmesi zorunlu kılınmıştır.

Buna göre, uzman ile satın alma müdürü arasındaki iletişimde görülen koordinasyon türü ile üst yönetimin aldığı kararda vurgulanan M. P. Follett'in koordinasyon ilkesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Büyük ölçekli bir kamu altyapı kurumunda yürütülen geniş kapsamlı bir baraj projesinde, departmanlar arası kaynak kullanımından doğan çatışmaları proaktif biçimde önlemek amacıyla yeni bir iş akışı protokolü yayımlanmıştır. Bu protokole göre şu iki kural uygulamaya konmuştur:

I. İlgili departmanların yöneticileri; proje uygulama planları kesinleşmeden önce, henüz politikaların ve temel hedeflerin tartışıldığı tasarım evresinde bir araya gelerek süreci ortaklaşa şekillendirecektir.
II. Gerekli durumlarda, Etüt ve Planlama Dairesinde görevli bir jeoloji mühendisi, kendi şube müdürü ve daire başkanını atlayarak doğrudan İşletme ve Bakım Dairesi Başkanı ile teknik kısıtlar hakkında görüşebilecektir.

Bu protokolde alınan kararlar, Mary Parker Follett’in eşgüdümleme ilkeleri ile organizasyonel yapıdaki koordinasyon türleri bağlamında sırasıyla aşağıdakilerden hangisini yansıtmaktadır?

Bir büyükşehir belediyesinde Genel Sekreter, vizyoner bir 'Akıllı Kavşak' projesinin yürütülmesi için Ulaşım Planlama biriminde görevli, trafik simülasyonları konusunda doktora yapmış bir mühendisi 'Proje Koordinatörü' olarak görevlendirmiştir. Mühendis, proje kapsamında Fen İşleri ve Bilgi İşlem daire başkanlıklarından acil teknik veriler talep etmiş; ancak bu birimler üzerinde herhangi bir hiyerarşik amirliği veya bağlayıcı talimat verme hakkı resmi olarak tanımlanmadığı için talepleri dikkate alınmamıştır. Proje takviminin gerisinde kalınması üzerine Genel Sekreter, mühendisi makamına çağırarak 'Koordinasyon görevini tamamen sana devretmiştim, işlerin aksamasının ve bu başarısızlığın tek sorumlusu sensin.' diyerek kendisine yazılı uyarı cezası vermiştir.

Buna göre, yaşanan süreçle ilgili yetki devri ilkeleri ve güç kaynakları bağlamında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunda Müsteşar Yardımcısı olarak görev yapan Kemal Bey, astları tarafından rol model olarak görülen, mesleki duruşu ve iletişim tarzıyla derin bir hayranlık uyandıran bir yöneticidir. Astları, kendisinden resmi bir talimat gelmese dahi sırf onun çalışma prensipleriyle özdeşleşmek ve onun gibi saygın bir idareci olabilmek amacıyla görevlerini üstün bir gayretle yerine getirmektedir. Öte yandan Kemal Bey, kurumun ev sahipliği yapacağı uluslararası bir zirvenin tüm saha organizasyon sorumluluğunu bir daire başkanına devretmiş; ancak en küçük harcama kaleminin veya alt düzey personel görevlendirmesinin onay yetkisini kendi üzerinde tutmuştur. Bu durum organizasyon sürecinde yetki tıkanıklıklarına ve ciddi gecikmelere yol açmıştır.

Buna göre, Kemal Bey'in astları üzerindeki etkisini sağlayan temel güç kaynağı ile zirve organizasyonunda ihlal ettiği yetki devri ilkesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Küresel ölçekte faaliyet gösteren bir enerji şirketinin üst yönetimi, 'gelecek on yıl içinde yenilenebilir enerji pazarında sektör lideri konumuna erişmek' gayesini stratejik amaç olarak saptamıştır. Yönetim kurulu bu amacı belirledikten sonra; hedef pazarlardaki enerji talebi büyüme oranlarını, iklim değişikliği ile ilgili uluslararası yasal düzenlemelerdeki muhtemel gelişmeleri, rakip firmaların olası teknolojik sıçramalarını ve küresel finansman maliyetlerindeki dalgalanmaları tahmin eden detaylı bir projeksiyon raporu hazırlatmıştır.

Klasik planlama sürecinin aşamaları dikkate alındığında, şirket yönetiminin projeksiyon raporunu hazırlatarak tamamladığı safhadan hemen sonra geçmesi gereken adım ve bu adımın içerdiği temel faaliyet aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bir kamu sağlık kompleksinde Başhekim, tıbbi sarf malzemelerinin alımına ilişkin nihai onay yetkisini Başhekim Yardımcısına devretmiştir. Süreç içerisinde Başhekim Yardımcısı; organizasyon şemasında hiyerarşik olarak kendisine bağlı olmayan, yalnızca piyasa araştırması yapıp tavsiye niteliğinde rapor sunmakla görevli 'Stratejik Satın Alma Danışma Kurulu'nun önerdiği bir firmayı, kurul üyelerinin sektördeki derin teknik bilgi ve tecrübelerinden etkilenerek tek alım kaynağı olarak belirlemiş ve kurumu zarara uğratmıştır. Açılan idari soruşturmada Başhekim, yetkiyi usulüne uygun devrettiği için sorumluluğun kendisinde olmadığını savunmuş; Başhekim Yardımcısı ise kurulun yönlendirmesine uymak zorunda kaldığını ve asıl kusurun kurulda olduğunu ileri sürmüştür.

Yönetim ve organizasyon disiplinindeki yetki devri ilkeleri, yetki türleri ve güç kaynakları dikkate alındığında, bu vakadaki yönetsel ilişkilerle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir siber güvenlik kurumunun tepe yönetimi, kurumun 'beş yıl içinde bölgesel siber savunma pazarının lider entegratörü' olması hedefine ulaşmasını sağlayacak temel faaliyet sınırlarını ve uzun vadeli amaçlarını içeren kapsamlı bir belgeyi onaylamıştır (I).

Bu genel hedefe ulaşabilmek amacıyla Ar-Ge Daire Başkanlığı, önümüzdeki iki yıl boyunca yerli şifreleme algoritmaları geliştirmek için mühendislik bütçesinin alt projelere ne oranda aktarılacağını ve bu projelerin hangi çeyrek dönemlerde tamamlanacağını gösteren orta vadeli bir program hazırlamıştır (II).

Öte yandan yazılım test şefliği, uzmanların günlük kod inceleme operasyonlarında sırasıyla izleyecekleri mecburi adımları ve rutin raporlama süreçlerini detaylandıran, uyulması zorunlu bir çalışma yönergesi yayımlamıştır (III).

Yönetim süreci yaklaşımları ve planlama hiyerarşisi dikkate alındığında; (I), (II) ve (III) numaralı durumların kavramsal karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir Kamu İktisadi Teşebbüsünde (KİT) 'İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Danışmanlığı', organizasyon şemasında doğrudan Genel Müdüre bağlı olarak yalnızca tavsiye niteliğinde görüş bildiren bir birim olarak konumlandırılmıştır. Ancak artan iş kazaları sonrasında Yönetim Kurulu yeni bir yönerge yayımlayarak, İSG Danışmanına 'fabrikadaki üretim bantlarında hayati risk tespit edilmesi durumunda, fabrika müdürlerinin onayını beklemeksizin ilgili hattı doğrudan durdurma' hakkı vermiştir. Öte yandan İSG Danışmanı, sahada bu resmi durdurma hakkını kullanmaya hiç gerek kalmadan işçilerin yeni güvenlik prosedürlerine harfiyen uyduğunu gözlemlemiştir; zira işçiler, danışmanın alanında sahip olduğu derin mühendislik bilgisine ve yayımladığı uluslararası standartlara büyük saygı duymakta, onun gösterdiği yöntemlerin tartışılamaz biçimde en doğrusu olduğuna inanmaktadır.

Buna göre, İSG Danışmanının organizasyonel yetki türündeki yapısal dönüşüm ve işçiler üzerinde sağladığı gönüllü uyumun temel güç kaynağı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?