Yönetim Fonksiyonları

Bir kamu iştiraki olan İleri Teknoloji ve Malzeme Bilimleri Enstitüsünde, karar alma süreçlerini hızlandırmak amacıyla yapısal bir revizyona gidilmiştir. Bu kapsamda, genel müdüre bağlı çalışan ve temel görevi yönetime danışmanlık yapmak olan "Ar-Ge Stratejileri Kurulu"na, operasyonel süreçlerde acil gördüğü durumlarda üretim bandındaki mühendislere doğrudan teknik talimat verme yetkisi tanınmıştır. Eş zamanlı olarak, dikey iletişim kanallarını kısaltmak gerekçesiyle aradaki şeflik kadroları tamamen kaldırılarak sayıları 30'u bulan mühendislerin tamamı doğrudan tek bir Üretim Müdürüne bağlanmıştır. Yeni tasarımın uygulanmasıyla birlikte, mühendislerin önceliklendirme konusunda kafa karışıklığı yaşadıkları, birbirine zıt talimatlar aldıkları ve Üretim Müdürünün aşırı denetim yükü nedeniyle rutin onayları bile geciktirdiği görülmüştür.

Klasik örgütleme ilkeleri bağlamında, bu enstitüde yaşanan yönetsel sorunların temel nedeni olan ilke ihlalleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Bir kamu kurumunda yürütülen geniş çaplı bir e-Devlet entegrasyon projesinde, farklı daire başkanlıklarından personelin katılımıyla bir matris proje ekibi kurulmuştur. Proje yöneticisi olarak görevlendirilen yüksek mühendis Kerem Bey'e projenin teknik süreçlerini yönetme yetkisi verilmiş, ancak proje personelinin sicil, izin ve disiplin işlemleri gibi idari yetkiler personelin kadrosunun bulunduğu asıl daire başkanlarında kalmıştır. Proje sürecinde Kerem Bey, idari yaptırım veya ödül yetkisi olmamasına rağmen, ileri düzey yazılım mimarisi bilgisi ve geçmişte başarıyla tamamladığı ulusal projelerdeki teknik tecrübesi sayesinde personelin büyük saygısını kazanmış ve ekibi hedefler doğrultusunda başarıyla yönlendirmiştir. Projenin teslim aşamasında, Kerem Bey'in kendi altındaki bir yazılım uzmanına devrettiği spesifik bir modülün hatalı kodlanması nedeniyle tüm sistem çökmüştür. Üst yönetimin Kerem Bey'den savunma istemesi üzerine Kerem Bey, "Söz konusu modülün yazılımı için gerekli yetkiyi ilgili uzmana devrettiğini, bu nedenle ortaya çıkan teknik hatadan dolayı asıl ve tek sorumlunun yetkiyi alan uzman olduğunu" belirterek kendi sorumluluğunu reddetmiştir.

Buna göre, Kerem Bey'in sahip olduğu temel güç kaynağı ve yetki devri sürecindeki savunmasının yönetim ilkeleri açısından değerlendirmesi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Ticaret Bakanlığına bağlı bir Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde görevlendirilen 'Risk Analizi ve İstihbarat Başuzmanı', normal şartlarda Bölge Müdürüne bağlı olarak çalışan gümrük muhafaza amirlerine, kendi ihtisas alanı olan 'kaçakçılık profilleme teknikleri' konusunda mevzuatın verdiği yetkiyle doğrudan ve bağlayıcı talimatlar verebilmektedir.

Bununla birlikte söz konusu başuzman, vizyoner duruşu, etkileyici hitabeti ve saha personeliyle kurduğu ilham verici diyaloglar sayesinde muhafaza amirlerinin kendisine derin bir saygı ve hayranlık duymasını sağlamıştır. Amirlere verdiği talimatlar sadece resmi birer kural olarak değil; onun çalışma prensiplerini birer rol model olarak benimseyen personel tarafından büyük bir içsel motivasyonla yerine getirilmektedir.

Buna göre, Başuzmanın muhafaza amirlerine kendi ihtisas alanında bağlayıcı talimat verebilmesini sağlayan yetki türü ile amirlerin onu bir rol model olarak görüp gönüllü itaat etmesini sağlayan güç kaynağı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Geniş bir üretim hacmine sahip olan bir mobilya işletmesinde imalat faaliyetleri; 'kesim', 'montaj', 'döşeme', 'boya-cila' ve 'paketleme' atölyeleri şeklinde tasnif edilerek organize edilmiştir. Her bir atölye, işin belirli bir aşamasını tamamladıktan sonra yarı mamulü bir sonraki departmana aktarmaktadır.

Buna göre, işletmenin imalat biriminde uygulanan bölümlere ayırma ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de akıllı şehir altyapılarını koordine etmekle görevli bir genel müdürlük, "2030 yılına kadar tüm büyükşehirlerde tam entegre trafik yönetimine geçilmesi" yönünde temel bir hedef koymuştur. Hedefin belirlenmesinin akabinde, önümüzdeki beş yıl içinde gerçekleşmesi beklenen göç oranları, çip tedarik krizinin süresi ve yerel yönetimlerin bütçe kapasitelerine yönelik tahminler raporlaştırılarak çerçevenin sınırları çizilmiştir. Sonraki aşamada ise hedefe varmak adına "tamamen yerli yazılım geliştirme", "uluslararası firmalardan lisans kiralama" veya "üniversite-kamu ortak konsorsiyumu kurma" şeklinde birbirinden farklı müdahale biçimleri kurgulanmıştır. Yönetim kurulu şu anda, kurgulanan bu müdahale biçimlerinin her birinin yasal zorluklarını, zaman çizelgelerini ve finansal sürdürülebilirliklerini birbiriyle kıyaslamaktadır.

Yönetim süreci fonksiyonları dikkate alındığında, genel müdürlük yönetiminin şu anda yürüttüğü faaliyet aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde, merkezdeki 'Mevzuat ve Risk Analizi Şube Müdürlüğü', aslen bölge müdürüne ve ilgili gümrük müdürlüklerine danışmanlık yapmak ve risk profilleri oluşturmakla görevli bir birimdir. Ancak son yayımlanan bir iç talimatla bu şube müdürlüğüne, riskli gördüğü ithalat işlemlerini sahadaki gümrük müdürlerinin (icracı yöneticilerin) onayına sunmadan doğrudan durdurma, bloke etme ve operasyon personelinden savunma isteme yetkisi verilmiştir. Bu yeni uygulama, sahadaki gümrük müdürleri ile risk analizi şubesi arasında yetki sınırları konusunda ciddi çatışmalara yol açmış, saha personeli kimin talimatına uyacağı konusunda belirsizlik yaşamaya başlamıştır.

Buna göre, yaşanan organizasyonel krizin temel nedeni, yönetim ve örgütleme ilkeleri bağlamında aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

Bir Kalkınma Ajansında, hiyerarşik olarak alt kademede yer alan taşra teşkilatındaki 'Yatırım Destek Ofisi Uzmanları' ile merkez teşkilatında daha üst kademede yer alan 'Bütçe ve Finansman Daire Başkanlığı' yöneticileri arasındaki resmi iletişim süreçleri projelerin onaylanmasını aylarca geciktirmektedir. Normal işleyişte taşra uzmanlarının talepleri; önce il koordinatörlerine, oradan genel sekreterliğe, en son da bütçe dairesine iletilmektedir.

Yeni atanan genel sekreter bu sorunu çözmek için bir yönerge yayımlamış ve projelerin henüz 'tasarım ve fikir aşamasındayken', taşra uzmanlarının aradaki hiyerarşik basamakları atlayarak doğrudan merkezdeki finansman yöneticileriyle ortak toplantılar yapmasına ve onay sürecini baştan şekillendirmesine olanak tanıyan bir sistem kurmuştur.

Buna göre ajans yönetiminin, yaşanan gecikmeleri önlemek amacıyla kurduğu iletişim ağının eşgüdümleme türü ve bu uygulamada Mary Parker Follett'in koordinasyon ilkelerinden hangisinin temel alındığı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Büyük çaplı bir holding, bünyesindeki yönetim hantallığını gidermek ve serbest piyasa dinamizmini şirket içine taşımak amacıyla organizasyon yapısında köklü bir değişikliğe gitmiştir. Yeni yapıda; holdinge bağlı hammadde tedarik, üretim, montaj ve dağıtım birimleri hiyerarşik bir emir-komuta zincirinin parçası olmak yerine, birer bağımsız kâr merkezi olarak konumlandırılmıştır. Bu birimler artık kendi aralarında transfer fiyatlandırması yoluyla piyasa koşullarına göre alım-satım yapmakta, hatta gerektiğinde dış piyasadaki işletmelerle de ticaret yapabilmektedir. Merkez yönetimi ise bu birimler arasındaki işlemleri sadece koordine eden bir aracı (broker) işlevi görmektedir.

Yukarıdaki senaryoda özellikleri anlatılan çağdaş örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun merkez teşkilatında yaşanan iki farklı olay aşağıda özetlenmiştir:

I. Strateji ve Bütçe Koordinatörü Hakan Bey, kurumun önümüzdeki üç yıla ait gizli yatırım planlarına, bütçe kısıtlamalarına ve kritik denetim raporlarına tek başına erişebilme ayrıcalığına sahiptir. Sahip olduğu bu stratejik veriler sayesinde, diğer birim amirleri kendi bütçe taleplerini şekillendirirken onun yönlendirmelerine bağımlı kalmaktadır.
II. Siber Güvenlik Mimarı Büşra Hanım, kurumun veri tabanına yönelik uluslararası bir siber saldırı sırasında, sahip olduğu spesifik yazılım algoritması tecrübesi ve donanımı sayesinde sistemi çökmeden kurtarmıştır. Kriz anında kurum yöneticileri dâhil herkes, Büşra Hanım'ın herhangi bir idari yetkisi olmamasına rağmen onun verdiği teknik talimatlara harfiyen uymuştur.

Örgütsel güç kaynakları yaklaşımına göre, Hakan Bey ve Büşra Hanım'ın söz konusu durumlarda diğer çalışanlar üzerinde kullandıkları baskın güç türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren bir işletme, inovasyon ve bilgi yaratma kapasitesini artırmak amacıyla organizasyonunu üç farklı katman üzerinde yapılandırmıştır:

• Birinci Katman: Şirketin günlük rutin işlemlerinin yürütüldüğü, geleneksel hiyerarşik yapıya sahip 'iş sistemi' bulunmaktadır.
• İkinci Katman: Farklı departmanlardan gelen uzmanların yeni ürünler geliştirmek amacıyla oluşturduğu ve esnek bir çalışma düzenine sahip 'proje takımları' yer almaktadır.
• Üçüncü Katman: Rutin işlerden ve projelerden elde edilen tüm deneyimlerin kodlanarak biriktirildiği, çalışanların dilediğinde erişerek yeni fikirler üretebildiği kurumsal bir 'bilgi tabanı' konumlandırılmıştır.

Çalışanlar, üstlendikleri görevlerin niteliğine göre bu katmanlar arasında sürekli bir geçiş halindedir.

Ikujiro Nonaka ve Hirotaka Takeuchi tarafından kavramsallaştırılan ve temel amacı örgütsel bilgi yaratımını en üst düzeye çıkarmak olan bu çağdaş örgüt yapısı modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Ulusal ve uluslararası çapta kongre, fuar ve müzik festivalleri düzenleyen bir etkinlik yönetimi şirketi, bünyesinde pazarlama, finans, insan kaynakları ve lojistik gibi temel uzmanlık departmanları barındırmaktadır. Şirket yönetimi, üstlenilen her büyük organizasyon için bu departmanlardan seçilen uzmanları bir araya getirerek geçici ekipler oluşturmaktadır. Görevlendirilen bu uzmanlar, organizasyon projesi tamamlanana kadar hem kendi uzmanlık alanlarının departman müdürüne hem de atandıkları organizasyonun direktörüne rapor vermektedir.

Buna göre, söz konusu etkinlik yönetimi şirketinin benimsediği örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bakanlığın 'Strateji Geliştirme Başkanlığı', normal işleyişinde ana hizmet birimlerine ve taşra teşkilatına yalnızca bütçeleme teknikleri ile stratejik planlama konularında uzmanlık desteği sunan ve rehberlik eden bir birimdir. Ancak yıl sonu bütçe kapanış döneminde ortaya çıkan acil ödenek krizini yönetebilmek amacıyla, Bakanlık makamının onayıyla Strateji Geliştirme Başkanına; 'yalnızca bütçe aktarımları ve harcama durdurma işlemleriyle sınırlı olmak kaydıyla' tüm taşra teşkilatı yöneticilerine silsileyi atlayarak doğrudan ve bağlayıcı talimat verme yetkisi tanınmıştır.

Buna göre, Strateji Geliştirme Başkanlığına tanınan bu istisnai yetkinin türü ve bu uygulamanın klasik örgütleme ilkeleri üzerinde yarattığı doğrudan yapısal etki aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Uluslararası alanda faaliyet gösteren bir mühendislik ve müşavirlik firması, farklı kıtalarda eşzamanlı olarak yürütülen baraj, akıllı şehir ve otoyol gibi karmaşık ve değişken süreli altyapı projelerini üstlenmektedir. İşletme yönetimi, bir yandan bünyesindeki mimar, inşaat mühendisi ve çevre bilimci gibi personelin mesleki standartlarını ve teknik gelişimlerini korumak amacıyla onları kendi uzmanlık departmanlarında tutmayı arzulamakta; diğer yandan her bir projeyi baştan sona yönetecek ve farklı disiplinlerden uzmanları proje boyunca bir araya getirecek yetkili yöneticilere ihtiyaç duymaktadır.

Üst yönetim tarafından yapılan analizde; personelin mevcut sistemde kendi departmanlarından tamamen koparılarak tam zamanlı ve bağımsız proje ekiplerine atanmasının, kurum içi teknik bilgi paylaşımını kopardığı ve aynı uzmanlıkların farklı projelerde atıl kalması nedeniyle kaynak israfına yol açtığı tespit edilmiştir. İşletme bu zafiyeti gidermek için, personelin asıl uzmanlık departmanıyla bağını koparmadan proje yöneticilerinin emrine de tahsis edildiği esnek bir yapıya geçme kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin yaşadığı sorunları çözmek amacıyla geçiş yapmaya karar verdiği en uygun örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Uzun yıllar boyunca pazarlama, finans, insan kaynakları ve operasyon gibi uzmanlık alanları üzerinden yönetilen ulusal bir banka, hizmet verdiği kitlenin farklılaşan ihtiyaçlarına daha hızlı yanıt verebilmek amacıyla yapısal bir dönüşüme gitmiştir. Banka yönetimi; bireysel tüketiciler, küçük ve orta boy işletmeler (KOBİ) ile büyük ölçekli ticari firmaların risk profillerinin, finansal beklentilerinin ve iletişim kanallarının birbirinden tamamen farklı olduğunu tespit etmiştir. Bu doğrultuda banka yönetimi; 'Bireysel Bankacılık', 'KOBİ Bankacılığı' ve 'Kurumsal Bankacılık' adıyla üç bağımsız birim oluşturmuş ve her bir birimin içine kendi özel pazarlama, kredi tahsis ve müşteri ilişkileri ekiplerini yerleştirmiştir.

Buna göre, söz konusu bankanın uyguladığı yeni bölümlendirme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun genel merkezinde, yeni bir dijital dönüşüm projesinin yürütülmesi amacıyla bir daire başkanı görevlendirilmiş ve projenin zamanında, eksiksiz tamamlanması konusunda üst yönetim tarafından tam sorumlu tutulmuştur. Ancak söz konusu başkana, projede görev alacak teknik personeli seçme, çalışma takvimini onaylama ve acil ihtiyaç duyulan yazılımların alımına karar verme gücü devredilmemiştir. İnisiyatif kullanamayan daire başkanı, basit onaylar için dahi sürekli üst yönetimi beklemek zorunda kaldığından proje aylarca gecikmiştir.

Bu olayda yaşanan yönetsel aksaklık, örgütlemenin aşağıdaki temel ilkelerinden öncelikle hangisinin ihlal edilmesinin bir sonucudur?

Rekabet Kurumu bünyesinde oluşturulan özel bir kurul, küresel ölçekte faaliyet gösteren iki teknoloji devinin birleşme talebini değerlendirmektedir. İlgili mevzuat gereği kurulun 30 gün içinde nihai bir karara varması gerekmektedir. Kurul üyeleri; birleşmenin yerel pazardaki uzun vadeli etkilerini kusursuz bir şekilde tahmin etmenin imkânsız olduğunu, toplanan verilerin eksiklikler barındırdığını ve tüm küresel pazar değişkenlerini eşzamanlı olarak işleyecek analitik kapasiteden yoksun olduklarını tespit etmiştir. Bu kısıtlar altında kurul, 'mutlak en iyi' veya 'kusursuz' bir piyasa yapısı aramak yerine, pazar rekabetini asgari düzeyde koruyacak ve yasal çerçeveyi ihlal etmeyecek 'kabul edilebilir' bir dizi ön koşul belirleyerek birleşmeye onay vermiştir.

Yönetim bilimindeki karar verme modelleri dikkate alındığında, kurulun bu yaklaşımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Büyük ölçekli bir ticari gemi inşa tersanesi, kuruluşundan bu yana tasarım, gövde imalatı, donatım, lojistik ve finans gibi uzmanlık departmanları üzerinden yönetilmektedir. Tersane yönetimi, tarihi boyunca üstlendiği en büyük sipariş olan ve teslimatı beş yıl sürecek 'yeni nesil nükleer buzkıran gemisi' inşası için mevcut hiyerarşik düzenin yetersiz kalacağını öngörmüştür. Geçmişte, alan uzmanlarının hem kendi departman şeflerine hem de geçici görev koordinatörlerine karşı sorumlu tutulduğu melez sistemler denenmiş; ancak bu durum yetki sınırlarının belirsizleşmesine, kaynak tahsisinde krizler yaşanmasına ve 'kumanda birliği' ilkesinin ciddi şekilde zedelenmesine yol açmıştır. Bu riskleri kalıcı olarak bertaraf etmek isteyen üst yönetim; nükleer buzkıran siparişi için gereken tüm mühendis, teknisyen ve idari personeli mevcut departmanlarından tamamen kopararak yalnızca bu siparişe özel, otonom bir birim kurmuş ve tüm performans değerlendirme ile emir-komuta yetkisini tek bir direktörde toplamıştır. Sipariş teslim edildiğinde bu özerk grubun lağvedilerek personelin ana havuza geri dönmesi planlanmaktadır.

Buna göre, tersanenin söz konusu nükleer buzkıran siparişinin yönetiminde uygulamaya koyduğu örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumu, taşra teşkilatının yeniden yapılandırılması amacıyla bir karar süreci başlatmıştır. Süreci yöneten komisyon, klasik (rasyonel) karar verme modeline uygun hareket etmek amacıyla öncelikle karşılaşılan problemi tanımlamış, ardından karar kriterlerini belirleyerek bu kriterlerin önem derecelerini ağırlıklandırmıştır.

Klasik karar verme sürecinin teorik adımlarına göre, komisyonun bu aşamadan sonra atması gereken ilk adım ile; Herbert Simon'ın kısıtlı rasyonellik (bounded rationality) yaklaşımının komisyonun izlediği bu rasyonel sürece yönelteceği temel eleştiri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Kamuya bağlı olarak faaliyet gösteren Ulusal Yenilikçi Sağlık Teknolojileri Kurumunda, yerli tıbbi cihazların geliştirilmesi sürecinde 'Tasarım ve Ar-Ge' dairesi ile 'Klinik Doğrulama' dairesi birbirinden tamamen kopuk çalışmaktadır. Tasarım dairesi bir prototipi tamamen bitirdikten aylar sonra Klinik Doğrulama dairesi sürece dâhil olmakta; bu durum mevzuata veya hasta güvenliğine uymayan tasarımlar nedeniyle projelerin sürekli başa dönmesine ve ciddi kaynak israfına yol açmaktadır.

Bu yönetsel zafiyeti gidermek isteyen Kurum Başkanı, Mary Parker Follett’in 'faaliyetlerin başlangıç aşamasında bütünleştirilmesi' ilkesini hayata geçirir. Bu amaçla; her iki daireden uzmanların katıldığı, hiyerarşik kademeleri aşarak bölümler arası yatay iletişimi sürekli kılan kalıcı bir yapı oluşturur. Kurum Başkanı bu yapıya, herhangi bir uygulayıcıya veya asta doğrudan emir verme hakkı olmaksızın, sadece süreç iyileştirmelerine yönelik uzmanlık bilgisini içeren tavsiye niteliğinde kararlar alma görevi verir.

Buna göre parçada Kurum Başkanının yerine getirdiği temel yönetim fonksiyonu, kullandığı eşgüdüm aracı ve oluşturduğu yapıya tanıdığı yetki türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Büyük ölçekli bir endüstriyel üretim tesisinde, genel müdüre doğrudan bağlı birim yöneticisi sayısının 18’e ulaşması, rutin karar alma süreçlerinde ciddi tıkanıklıklara yol açmıştır. Bu kilitlenmeyi aşmak isteyen genel müdür, yalnızca 50 Milyon TL’yi aşan stratejik yatırım kararlarının kendi onayına sunulmasını, diğer tüm operasyonel kararların ilgili genel müdür yardımcıları tarafından verilmesini emretmiştir. Ancak bu yeni düzenleme sonrasında, Üretim ve Lojistik departmanlarının acil bir hammadde tedariki konusunda ortak hareket etmesi gerektiğinde; iletişimin önce kendi bağlı oldukları genel müdür yardımcılarına dikey olarak iletilmesi, ardından yardımcıların kendi aralarında uzlaşarak tekrar aşağıya talimat indirmesi haftalar sürmüş ve üretim durma noktasına gelmiştir.

Buna göre; genel müdürün başlangıçta karşılaştığı temel örgütsel sorun, bu sorunu aşmak için uyguladığı yönetim ilkesi ve iki departman arasındaki yeni koordinasyon krizini çözmek için klasik yönetim yaklaşımında önerilen mekanizma aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?