Türkiye'de Kamu Borçlanması

114 questions

Bir büyükşehir belediyesi, kentiçi raylı sistem ağını genişletmek amacıyla uluslararası bir finans kuruluşundan proje kredisi temin etmeyi planlamaktadır. Belediyenin kendi öz gelirleri krediye teminat olarak gösterilecek olup, projenin finansmanı için merkezi yönetimden herhangi bir hazine garantisi talep edilmeyecektir.

Buna göre, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un getirdiği mali disiplin kuralları çerçevesinde, söz konusu mahalli idarenin bu dış finansman süreciyle ilgili izlemesi gereken usul aşağıdakilerden hangisidir?

Olası bir temerrüt durumunda likidite sıkışıklığı yaşanmaması için, kredi tutarının belirli bir yüzdesinin peşin olarak Merkez Bankası nezdindeki Risk Hesabına yatırılması şartıyla borçlanılabilir.

Alınacak dış kredi tutarı, o yılki merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen net borçlanma limitinden düşülerek bütçe dengesine yansıtılmak zorundadır.

Hazine garantisi talep edilmese dahi, ülkenin toplam dış yükümlülüklerinin izlenebilmesi amacıyla dış borçlanma işlemi için Hazine ve Maliye Bakanlığından ön izin alınması zorunludur.

Sağlanacak kredi döviz cinsinden olsa bile, alacaklı kurumun Türkiye'deki şubesi üzerinden işlem yapılması durumunda yerleşiklik esasına göre işlem iç borç sayılır ve Hazine izninden muaf tutulur.

Belediye, merkezi yönetim bütçesi kapsamı dışında yer aldığından ve kendi öz kaynaklarını teminat gösterdiğinden hiçbir merkezi idare onayına tabi olmadan doğrudan sözleşme imzalayabilir.

Show answer & explanation

Answer: Hazine garantisi talep edilmese dahi, ülkenin toplam dış yükümlülüklerinin izlenebilmesi amacıyla dış borçlanma işlemi için Hazine ve Maliye Bakanlığından ön izin alınması zorunludur.

Answer

Hazine garantisi talep edilmese dahi dış borçlanma işlemi için Hazine ve Maliye Bakanlığından ön izin alınması zorunludur.

4749 sayılı Kanun'un getirdiği en önemli mali disiplin araçlarından biri, kamunun dış finansman yükünün tek elden izlenmesi ve yönetilmesidir. Kanun'a göre, kamu kurum ve kuruluşları (büyükşehir belediyeleri dahil), herhangi bir Hazine garantisi talep etmeseler dahi, uluslararası piyasalardan veya dış finansman kuruluşlarından borçlanabilmek için Hazine ve Maliye Bakanlığından ön izin almak mecburiyetindedir. Bu durum, ülkenin toplam dış borç stokunun kontrol altında tutulmasını sağlar.

Step-by-Step Solution

4749 sayılı Kanun'un dış borçlanma tanımı ve kapsamını değerlendirmek.

Kanun, hangi kamu kurumu olursa olsun yurt dışı piyasalardan sağlanan her türlü finansmanı kamu dış borcu veya dış finansmanı olarak değerlendirir.

Ülkenin konsolide dış borç stokunun sağlıklı hesaplanabilmesi için tek elden takip zorunludur.

Hazine garantisi kavramı ile borçlanma izni kavramı arasındaki farkı incelemek.

Bir idarenin Hazine garantisi istememesi, onun bağımsızca dış borç sözleşmesi imzalayabileceği anlamına gelmez. Hazine izni, garantiden bağımsız bir idari şarttır.

2001 krizi öncesi denetimsiz yapılan mahalli idare ve KİT dış borçlanmalarının ülkenin kredi notunu ve makro dengelerini bozması nedeniyle 4749 sayılı Kanun ile katı izin prosedürleri getirilmiştir.

Key Concept

Garantisiz Dış Borçlanmalarda İzin Prosedürü

Question 62Question →

Türkiye'de kamu kesimi finansman ihtiyacının yönetimi, 2001 krizinin ardından salt bir borç bulma işleminin ötesine geçerek kurallara bağlı ve risk odaklı bir yapıya kavuşmuştur. Bu dönüşümün en önemli yasal dayanağı olan 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile birlikte borçlanma politikalarında köklü kurumsal değişiklikler yaşanmıştır.

Buna göre, söz konusu yasal çerçevenin ve 2001 sonrası benimsenen yeni borçlanma stratejisinin getirdiği kurallar dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İç borç stokunun vadesini uzatmak ve faiz yükünü hafifletmek için dalgalı borçların tamamı, Hazine tarafından tek taraflı alınan kararlarla zorunlu olarak uzun vadeli konsolide borçlara dönüştürülmüştür.

Bütçe açıklarının geçici olarak finanse edilebilmesi için Merkez Bankasından kullanılabilen kısa vadeli avans hesabının limiti, her yıl gerçekleşen enflasyon oranına göre yeniden değerleme işlemine tabi tutulmuştur.

İlgili mali yıl içinde Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından gerçekleştirilebilecek net borçlanmanın üst sınırı, yılı bütçe kanununda belirtilen başlangıç ödenekleri ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark olarak kanuna bağlanmıştır.

Merkez Bankasının, piyasa likiditesini düzenleme amacı dışında, Hazinenin ihraç ettiği iç borçlanma senetlerini birincil piyasadan doğrudan satın alabilmesine olanak tanınarak borcun çevrilebilirliği garanti altına alınmıştır.

Kamu yatırımlarının dış finansmanında karşılaşılan kur riskini tamamen ortadan kaldırmak amacıyla, Hazine garantili dış borçlanma mekanizması lağvedilerek tüm kamu kurumlarının uluslararası piyasalara doğrudan erişimi zorunlu tutulmuştur.

Show answer & explanation

Answer: İlgili mali yıl içinde Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından gerçekleştirilebilecek net borçlanmanın üst sınırı, yılı bütçe kanununda belirtilen başlangıç ödenekleri ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark olarak kanuna bağlanmıştır.

Answer

İlgili mali yıl içinde gerçekleştirilebilecek net borçlanmanın üst sınırının, yılı bütçe kanununda belirtilen başlangıç ödenekleri ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark olarak kanuna bağlanması doğru bir uygulamadır.

4749 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle Türkiye'de kamu borçlanması katı kurallara bağlanmıştır. Bu kuralların en önemlisi olan 'net borçlanma limiti', keyfi borçlanmanın önüne geçmek için ilgili yılın bütçe kanununda öngörülen başlangıç ödenekleri ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark (hedeflenen bütçe açığı) olarak tanımlanmıştır.

Step-by-Step Solution

2001 krizi sonrasında uygulanan borç yönetimi politikasının temel felsefesini analiz etmek.

Borç yönetiminin piyasa dinamiklerine, mali disipline ve katı kurallara (şeffaflık, hesap verebilirlik) dayandırıldığı tespit edilir.

Geçmiş dönemlerdeki aşırı borçlanma ve yüksek enflasyon sarmalının temel nedeninin kuralsızlık olduğu bilinmektedir.

Eski uygulamaların yasaklanmasına dair kuralları gözden geçirmek.

Merkez Bankasından kısa vadeli avans kullanılması ve Merkez Bankasının birincil piyasadan DİBS alması gibi monetizasyon yaratacak kanalların tamamen kapatıldığı hatırlanır.

Borcun parasallaştırılmasının önlenmesi, Merkez Bankası bağımsızlığının ve fiyat istikrarının ön koşuludur.

4749 sayılı Kanun'un getirdiği asli mali disiplin kuralını (Net Borçlanma Limiti) belirlemek.

Kanun'un 5. maddesi gereğince net borçlanma limitinin bütçe kanunundaki başlangıç ödenekleri ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark kadar (bütçe açığı kadar) olabileceği belirlenir.

Bütçe açığı hedeflerinden sapılarak sınırsız ve keyfi borçlanma yapılmasını engellemek yasal güvence altına alınmıştır.

Key Concept

4749 Sayılı Kanun ve Net Borçlanma Limiti

Question 63Question →

Bir bankanın hazine departmanında portföy yöneticisi olarak görev yapan bir uzman, Türkiye'nin güncel iç borç stoku kompozisyonunu analiz etmektedir. Analiz raporunda; Devlet İç Borçlanma Senetlerinin (DİBS) vade yapıları, faiz türleri ve döviz cinslerine göre dağılımları değerlendirilmiştir.

Buna göre, raporda Türkiye'deki iç borç stokunun yapısı ve DİBS özellikleri hakkında yer alan aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kısa vadeli nakit ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılan Hazine Bonoları, vadesi bir yıl ve daha uzun olan, genellikle kuponlu olarak ihraç edilen borçlanma araçlarıdır.

Devlet Tahvilleri, sabit faizli olabileceği gibi yatırımcıyı enflasyon belirsizliğinden korumak amacıyla TÜFE'ye endeksli veya değişken faizli olarak da ihraç edilebilmektedir.

İç borç stoku istatistiklerinde yalnızca Türk Lirası cinsi yükümlülükler yer almaz; finansman stratejileri doğrultusunda yurt içine döviz cinsinden veya dövize endeksli senet ihracı da yapılmaktadır.

İskontolu olarak ihraç edilen DİBS'ler, üzerinde yazılı olan nominal değerden daha düşük bir bedelle satılan ve aradaki farkın faiz getirisini oluşturduğu senetlerdir.

İç borç yönetiminde vade uzatımı stratejisi uygulandığında, borç stokunun yapısında kısa vadeli iskontolu senetlerin payı azalırken uzun vadeli tahvillerin ağırlığı artar.

Show answer & explanation

Answer: Kısa vadeli nakit ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılan Hazine Bonoları, vadesi bir yıl ve daha uzun olan, genellikle kuponlu olarak ihraç edilen borçlanma araçlarıdır.

Answer

Yanlış olan ifade, Hazine Bonolarının vadesi bir yıl ve daha uzun olan kuponlu senetler olduğunu iddia eden seçenektir.

Hazine Bonoları, vadesi ihraç tarihi itibarıyla 1 yıldan kısa olan ve genel kural olarak kuponsuz (iskontolu) ihraç edilen iç borçlanma araçlarıdır. Vadesi 1 yıl ve daha uzun olan, yatırımcısına belirli periyotlarla faiz (kupon) ödemesi sağlayan senetler ise Devlet Tahvili olarak adlandırılır. Doğru yanıt olan seçenekte bu iki kavramın özellikleri kasıtlı olarak ters çevrilmiş ve Hazine Bonosu için yanlış bir tanım yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

Devlet İç Borçlanma Senetlerinin (DİBS) vade yapısına göre sınıflandırılma temel kuralını hatırla.

İhraç tarihindeki vadeye göre; vadesi 1 yıldan kısa olan senetler 'Hazine Bonosu', 1 yıl ve daha uzun olan senetler ise 'Devlet Tahvili' olarak adlandırılır.

Soru kökü vade yapısı üzerinden yanlış bir ifadeyi bulmayı gerektirmektedir.

Seçeneklerdeki Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili tanımlarını karşılaştır.

Bir seçenekte Hazine Bonosunun uzun vadeli ve kuponlu olduğu belirtilmiştir. Bu tanım tamamen Devlet Tahviline aittir.

Kavram karmaşası yaratılarak yanlış bilginin gizlendiği seçeneği tespit etmek.

Diğer yapısal özelliklerin (döviz cinsi, endeksleme, iskonto) doğruluğunu teyit et.

İç borç stokunda TL ağırlıklı olmakla birlikte döviz cinsi borçlar bulunur; ayrıca TÜFE'ye endeksli, değişken faizli ve iskontolu senet türlerinin hepsi mevcuttur.

Diğer ifadelerin doğru olduğunu kesinleştirerek eleme yapmak.

Key Concept

DİBS Vade Yapısı, Türleri ve Sınıflandırması

Question 64Question →

Türkiye'de kamu finansmanı ve borç yönetiminin hukuki altyapısını yeniden şekillendiren yürürlükteki mevzuata göre, bir devlet borcunun 'iç borç' veya 'dış borç' olarak sınıflandırılmasında esas alınan yegane ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Kreditörün ilgili Türk mevzuatına göre yerleşiklik durumu

Borç senedinin üzerinde yazılı olan ihraç para biriminin cinsi

Borçlanma işleminin gerçekleştirildiği finansal piyasanın konumu

İhraç edilen borçlanma senedinin dalgalı veya konsolide nitelik taşıması

Borcun geri ödenmesinde doğrudan Hazine garantisinin bulunup bulunmaması

Show answer & explanation

Answer: Kreditörün ilgili Türk mevzuatına göre yerleşiklik durumu

Answer

Kreditörün ilgili Türk mevzuatına göre yerleşiklik durumu

Türkiye'de modern borç yönetimini düzenleyen 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'a göre; iç borç, Türk mevzuatına göre 'yurt içinde yerleşik' kişilerden sağlanan borçları; dış borç ise 'yurt dışında yerleşik' kişilerden sağlanan borçları ifade eder. Bu yasal düzenlemeyle para birimi (döviz/TL) kriteri terk edilmiş, tamamen kreditörün yerleşiklik durumu esas alınmıştır.

Step-by-Step Solution

Kanuni tanımı hatırlama

4749 sayılı Kanun'da iç ve dış borç tanımları ayrıştırılmıştır.

Borç türlerinin tasnifinde kullanılan yasal çerçevenin bilinmesi gerekir.

Tanımın temel unsurunu belirleme

Kanun, borcun döviz veya TL cinsinden olmasına bakmaksızın, alacaklının yerleşiklik durumunu (yurt içi/yurt dışı) esas almıştır.

Eski dönemlerdeki döviz cinsinden olan her borcun dış borç sayılması yanılgısını ortadan kaldırmak hedeflenmiştir.

Key Concept

İç ve Dış Borç Ayrımında Yasal Ölçüt (Yerleşiklik Esası)

Question 65Question →

Hazine ve Maliye Bakanlığı uzman yardımcılığı sınavına hazırlanan bir aday, kamu borç yönetimi işlemleri ve 4749 sayılı Kanun uygulamaları ile ilgili hazırladığı çalışma notlarında şu ifadelere yer vermiştir:

I. Borç tahkimi (konsolidasyon), Hazine'nin kısa vadeli kamu borçlarını yatırımcıların rızasıyla daha uzun vadeli borçlara dönüştürerek borcun vade yapısını uzatması işlemidir.
II. İç borçlanma ihraçlarında uygulanan çoklu fiyat (Amerikan usulü) ihalelerinde, Hazine'nin belirlediği kesme fiyatın üzerinde teklif veren tüm yatırımcılar, senetleri ortak bir fiyat olan kesme fiyat üzerinden satın alırlar.
III. Hazine, borç portföyündeki kur riskini asgariye indirmek amacıyla stratejik ölçüt (benchmark) olarak iç borçlanmada TL cinsi senetlerin ağırlığını artırmayı hedefler.
IV. Borç değiştirimi (konversiyon), Hazine'nin borç servis yükünü hafifletmek için yüksek faizli senetleri piyasa şartlarına uygun olarak düşük faizli senetlerle değiştirmesidir.

Bu adayın çalışma notlarındaki ifadelerden hangisi veya hangileri yanlıştır?

Yalnız I

Yalnız II

Yalnız III

Yalnız IV

II ve IV

Show answer & explanation

Answer: Yalnız II

Answer

Çalışma notlarındaki ifadelerden sadece çoklu fiyat ihalelerini açıklayan II numaralı öncül yanlıştır.

Çalışma notlarındaki II numaralı ifade yanlıştır. Hazine'nin düzenlediği çoklu fiyat ihalelerinde (Amerikan usulü) ihaleyi kazanan yatırımcılar, tahvilleri Hazine'nin belirlediği alt sınır olan kesme fiyat üzerinden değil, bizzat kendi teklif ettikleri fiyatlar üzerinden satın alırlar. İhaleyi kazanan tüm yatırımcıların ortak bir fiyattan (kesme fiyatından) ödeme yaptığı sistem 'tek fiyat ihalesi' (Hollanda usulü) olarak adlandırılmaktadır. I, III ve IV numaralı ifadelerde yer alan tahkim, stratejik ölçüt hedefleri ve konversiyon tanımları ise maliye literatürüne ve Hazine uygulamalarına göre tamamen doğrudur.

Step-by-Step Solution

I numaralı ifadedeki borç tahkimi (konsolidasyon) kavramının analiz edilmesi.

Borç tahkiminin, kısa vadeli borçların uzun vadeli borçlara dönüştürülerek vadenin uzatılması işlemi olduğu teyit edilmiştir. İfade doğrudur.

Borç yönetimi kavramsal çerçevesinin doğruluğunu kontrol etmek.

II numaralı ifadedeki çoklu fiyat ihalesi (Amerikan usulü) yönteminin incelenmesi.

Çoklu fiyat ihalesinde, yatırımcıların ortak kesme fiyattan değil, doğrudan kendi sundukları teklif fiyatından alım yaptıkları belirlenmiştir. Ortak fiyattan satış 'tek fiyat' ihalesinde görülür. İfade yanlıştır.

Hazine borçlanma ihalelerinin teknik işleyiş farklarını (çoklu vs tek fiyat) tespit etmek.

III numaralı ifadedeki stratejik ölçüt (benchmark) ve kur riski ilişkisinin analiz edilmesi.

Hazine'nin kur riskini en aza indirmek için TL cinsinden borçlanmayı artırma hedefinin temel bir stratejik ölçüt olduğu doğrulanmıştır. İfade doğrudur.

Makroekonomik borç risk yönetimi stratejilerini doğrulamak.

IV numaralı ifadedeki borç değiştirimi (konversiyon) işleminin analiz edilmesi.

Konversiyonun, yüksek faizli borç yükünden kurtulmak için senetlerin daha düşük faizli olanlarla değiştirilmesi işlemi olduğu doğrulanmıştır. İfade doğrudur.

Maliyet düşürücü borçlanma tekniklerini kavramsal olarak teyit etmek.

Key Concept

Hazine Borç Yönetimi İşlemleri, İhale Usulleri ve Stratejik Ölçütler

Estimated Time:1m 30s

Question 66Question →

Hazine ve Maliye Bakanlığı, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında uyguladığı aktif borç yönetimi stratejileri doğrultusunda şu iki işlemi gerçekleştirmiştir:

I. Piyasa faiz oranlarındaki düşüş eğiliminden faydalanmak amacıyla, daha önce yüksek faizle ihraç edilmiş ve vadesi henüz gelmemiş olan iç borçlanma senetlerini yatırımcıların da onayıyla daha düşük faizli yeni senetlerle değiştirmiştir.
II. Finansman ihtiyacını karşılamak için düzenlenen yeni bir tahvil ihalesinde; katılımcıların farklı fiyatlardan teklif vermesine rağmen, Hazinece kabul edilen tüm teklif sahiplerine tahviller belirlenen ortak bir kesme fiyatı üzerinden satılmıştır.

Buna göre, Hazine ve Maliye Bakanlığının gerçekleştirdiği bu işlemler kamu borçlanma literatüründe sırasıyla aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmaktadır?

Konversiyon (Değiştirim) – Tek Fiyat İhalesi

Konsolidasyon (Tahkim) – Çoklu Fiyat İhalesi

Konversiyon (Değiştirim) – Çoklu Fiyat İhalesi

Konsolidasyon (Tahkim) – Tek Fiyat İhalesi

Monetizasyon – Sürekli Satış (Tap) Yöntemi

Show answer & explanation

Answer: Konversiyon (Değiştirim) – Tek Fiyat İhalesi

Answer

Hazine'nin yüksek faizli senetleri düşük faizlilerle değiştirmesi Konversiyon (Değiştirim), tahvilleri kabul edilen teklif sahiplerine ortak bir kesme fiyatı üzerinden satması ise Tek Fiyat İhalesidir.

Kamu borç yönetiminde, Hazine'nin piyasadaki faiz oranlarındaki düşüşten faydalanarak eski yüksek faizli borç senetlerini yatırımcı onayıyla daha düşük faizli yeni senetlerle değiştirmesi işlemi 'Konversiyon (Değiştirim)' olarak adlandırılmaktadır. İkinci işlemde açıklanan tahvil ihalesinde ise, katılımcılar farklı teklifler vermiş olsalar bile kabul edilen tüm alıcılara Hazine tarafından belirlenen tek bir ortak kesme fiyatından satış yapılması 'Tek Fiyat İhalesi' sistemidir. Bu nedenle işlemler sırasıyla konversiyon ve tek fiyat ihalesidir.

Step-by-Step Solution

Birinci işlemin temel amacını analiz et.

İşlemin amacı yüksek faizli borcun düşük faizli borçla değiştirilerek faiz yükünün azaltılmasıdır.

Borç yönetiminde faiz düşürümü amacıyla yapılan senet değişimi konversiyondur.

İkinci işlemin ihale yöntemini belirle.

Tüm kazanan tekliflerin tek bir ortak fiyattan (kesme fiyatından) karşılanması yöntemi uygulanmıştır.

Kazananların kendi teklif fiyatından aldığı yöntem çoklu fiyat ihalesi, herkesin aynı kesme fiyatından aldığı yöntem ise tek fiyat ihalesidir.

Key Concept

Hazine Borç Yönetimi İşlemleri ve İhale Yöntemleri

Question 67Question →

Maliye tarihinde Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'ne intikal eden borçların paylaşımı ve tasfiyesi süreciyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi hatalı bir bilgidir?

Osmanlı Devleti’nin ilk dış borçlanması

1854

yılında Kırım Savaşı’nın finansmanı amacıyla İngiltere ve Fransa’dan gerçekleştirilmiştir.

1875

tarihli Ramazan Kararnamesi ile Osmanlı Devleti mali yükümlülüklerini yerine getiremeyeceğini ilan ederek bir nevi moratoryuma gitmiştir.

Lozan Antlaşması hükümleri uyarınca Osmanlı borçları, imparatorluktan ayrılan devletler arasında ilgili bölgelerdeki gelirlerin genel gelire oranı esas alınarak paylaştırılmıştır.

Cumhuriyet döneminde borçların geri ödeme koşulları ve taksitlendirilmesi süreci

1933

yılında imzalanan Paris Sözleşmesi ile nihai bir yapıya kavuşturulmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti, payına düşen tüm Osmanlı borçlarını

1933

Paris Sözleşmesi’nde sağlanan indirimlerle birlikte aynı yıl içerisinde tek seferde ödeyerek kapatmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Türkiye Cumhuriyeti, payına düşen tüm Osmanlı borçlarını $1933$ Paris Sözleşmesi’nde sağlanan indirimlerle birlikte aynı yıl içerisinde tek seferde ödeyerek kapatmıştır.

Answer

Türkiye Cumhuriyeti'nin Osmanlı Devleti'nden devraldığı borçların tasfiyesi süreci

1933

yılında imzalanan Paris Sözleşmesi ile yapılandırılmış olsa da, borçların tamamının tek seferde ödenmesi söz konusu olmamış; ödemeler

1954

yılına kadar devam etmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti'nin payına düşen Osmanlı borçları için

1933

yılında Paris'te bir sözleşme imzalanmış ve borçlar indirimli olarak taksitlendirilmiştir. Ancak bu borçların son taksiti

1954

yılında ödenmiştir. Dolayısıyla borçların

1933

yılında tek seferde kapatıldığı bilgisi hatalıdır.

Step-by-Step Solution

Osmanlı dönemi borçlanma başlangıcını değerlendirme

İlk dış borcun

1854

Kırım Savaşı finansmanı için alındığı bilgisi doğrulanır.

Tarihsel kronolojinin başlangıç noktasını belirlemek için.

Borç krizleri ve kurumsal yapıları inceleme

1875

Ramazan Kararnamesi'nin moratoryum niteliğinde olduğu ve borç servisinin durdurulduğu teyit edilir.

Osmanlı maliyesinin çöküş sürecindeki hukuki belgeleri ayırt etmek için.

Cumhuriyet dönemi tasfiye sürecini analiz etme

Lozan'daki paylaşım kriteri (gelir esası) ve

1933

Paris Sözleşmesi ile yapılan yapılandırma doğrulanır ancak ödemelerin

1954

'te bittiği saptanır.

Hatalı olan zaman çizelgesini tespit etmek için.

Key Concept

Osmanlı Borçlarının Tasfiyesi ve 1933 Paris Sözleşmesi

Estimated Time:1m 30s

Question 68Question →

4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'a göre, kamu borçlarının 'iç borç' veya 'dış borç' olarak sınıflandırılmasında esas alınan temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

Alacaklı tarafın yerleşiklik (residency) durumu

Borçlanılan para birimi (TL veya döviz)

Borçlanma işleminin gerçekleştirildiği piyasa

Borcun vadesi (kısa veya uzun vade)

Borç sözleşmesinin tabi olduğu hukuk sistemi

Show answer & explanation

Answer: Alacaklı tarafın yerleşiklik (residency) durumu

Answer

Kamu borçlarının sınıflandırılmasında alacaklı tarafın yerleşiklik durumu temel kriterdir.

4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un tanımlar maddesine göre; 'iç borç' Türkiye'de yerleşik gerçek ve tüzel kişilere olan borçları, 'dış borç' ise yurt dışında yerleşik gerçek ve tüzel kişilere olan borçları ifade eder. Bu nedenle temel ölçüt yerleşiklik (residency) durumudur.

Step-by-Step Solution

4749 sayılı Kanun'daki tanımları inceleyin.

Kanun'un 3. maddesinde iç ve dış borç tanımları yer almaktadır.

Yasal çerçeveyi netleştirmek için.

İç borç ve dış borç tanımları arasındaki farkı belirleyin.

İç borç Türkiye'de yerleşik kişilere, dış borç ise yurt dışında yerleşik kişilere olan borcu ifade eder.

Belirleyici kriteri tespit etmek için.

Key Concept

Yerleşiklik İlkesine Göre Borç Sınıflandırması

Estimated Time:45s

Question 69Question →

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın borç yönetimi stratejileri kapsamında uyguladığı 'Stratejik Ölçütler' (Strategic Benchmarks) ve Türkiye'nin iç borç stokunun yapısal özellikleri dikkate alındığında; iç borçlanma enstrümanlarının risk profili ve bütçe dengesi üzerindeki etkilerine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

İç borç stokunda sabit faizli Türk lirası cinsi senetlerin payının artırılması 'yeniden fiyatlama riskini' minimize ederken, TÜFE'ye endeksli senetlerin kullanımı borçlanmanın ortalama vadesini uzatmakta etkili bir araç olsa da bütçenin enflasyon şoklarına karşı duyarlılığını artırır.

Döviz cinsi veya dövize endeksli iç borçlanma senetlerinin payının artırılması, kur riskini piyasa aktörlerine transfer ederek kamu borç stokunun kur duyarlılığını azaltan ve sürdürülebilirliği destekleyen temel bir stratejik ölçüttür.

Vadesi 12 aydan kısa olan Hazine Bonolarının iç borç stoku içindeki payının artırılması, Hazine'nin likidite riskini düşürerek borç servis maliyetini piyasadaki geçici dalgalanmalardan bütünüyle izole eder.

Değişken faizli devlet tahvillerinin (DFDT) stoktaki ağırlığının yüksek olması, piyasa faiz oranlarının yükseldiği dönemlerde borç servis maliyetini sabit tutarak kamu maliyesi üzerindeki faiz riskini bertaraf eder.

Borç stokunun 'ortalama vadeye kalan süresinin' (ATM) düşürülmesi, borçlanmanın maliyet-risk dengesinde maliyet unsurunu optimize ederek 'yeniden finansman riskini' stratejik olarak ortadan kaldıran bir yöntemdir.

Show answer & explanation

Answer: İç borç stokunda sabit faizli Türk lirası cinsi senetlerin payının artırılması 'yeniden fiyatlama riskini' minimize ederken, TÜFE'ye endeksli senetlerin kullanımı borçlanmanın ortalama vadesini uzatmakta etkili bir araç olsa da bütçenin enflasyon şoklarına karşı duyarlılığını artırır.

Answer

İç borç stokunda sabit faizli TL senetlerin payının artırılması yeniden fiyatlama riskini azaltırken, TÜFE'ye endeksli senetler vadeyi uzatır fakat bütçenin enflasyon hassasiyetini artırır.

İç borç yönetiminde sabit faizli TL enstrümanların ağırlığının artırılması, borç servis maliyetinin piyasa faiz oranlarındaki dalgalanmalardan etkilenmesini önleyerek yeniden fiyatlama riskini azaltır. Diğer yandan, TÜFE'ye endeksli senetler (TÜFEX), yatırımcılara enflasyon üzerinde reel bir getiri sunduğu için piyasanın vade talebini artırarak borç stokunun ortalama vadesini (ATM) yukarı çeker; ancak bu durum, enflasyonun beklentilerin üzerinde gerçekleşmesi halinde bütçedeki nominal faiz yükünün artması riskini beraberinde getirir.

Step-by-Step Solution

Enstrümanların risk türlerini sınıflandır.

Sabit faizli TL senetler 'Yeniden Fiyatlama Riski', değişken faizli senetler 'Faiz Riski', dövizli senetler 'Kur Riski' ve TÜFE'ye endeksli senetler 'Enflasyon Riski' taşır.

Borç yönetiminde stratejik ölçütler, her enstrümanın bütçe ve stok üzerindeki spesifik etkisini dengelemek için kullanılır.

Stratejik ölçütler ile enstrüman özelliklerini eşleştir.

Hazine'nin temel hedefi faiz, kur ve likidite risklerini minimize etmektir. Sabit faizli ve uzun vadeli TL borçlanma bu hedefe en uygun olanıdır.

Yeniden fiyatlama riskini azaltmak için sabit faizli senetler, kur riskini azaltmak için TL cinsi senetler tercih edilir.

TÜFE'ye endeksli senetlerin çift yönlü etkisini analiz et.

Bu senetler yatırımcıyı enflasyondan koruduğu için 5-10 yıl gibi uzun vadeli ihraç edilebilir (vade uzatıcı etki), ancak enflasyon arttığında bütçeden çıkan nominal faiz ödemeleri de artar (enflasyon duyarlılığı).

Enstrümanın hem vadeye (olumlu) hem de bütçe duyarlılığına (riskli) etkisini anlamak analiz için kritiktir.

Key Concept

İç Borç Yönetiminde Risk-Maliyet Optimizasyonu ve Stratejik Ölçütler

Practice More

4749 sayılı Kanun'un Hazine'nin borçlanma limitleri ve risk yönetimi üzerindeki sınırlayıcı hükümlerini inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:2m 0s

Question 70Question →

Türkiye'de iç borç stokunun yapısı, gelişimi ve risk yönetimi stratejileri dikkate alındığında, Devlet iç borçlanma senetlerine (DİBS) ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Vadesi

1

yıldan kısa olan senetler Hazine Bonosu,

1

yıl ve daha uzun olanlar ise Devlet Tahvili olarak tanımlanmaktadır.

Stratejik ölçütler çerçevesinde, iç borç stokunun döviz ve faiz riskini azaltmak amacıyla borçlanmanın ağırlıklı olarak Türk Lirası cinsinden ve sabit faizli yapılması hedeflenmektedir.

Nakit dışı iç borç ihraçları, piyasadan borçlanma yerine kamu kurumlarına olan yükümlülüklerin tasfiyesi veya bankacılık sisteminin sermaye yapısının güçlendirilmesi gibi özel amaçlarla gerçekleştirilir.

İç borç stoku içerisinde yer alan nakit dışı (non-cash) senetler, ikincil piyasada işlem hacmi en yüksek olan ve likiditesi en güçlü DİBS grubunu oluşturur.

TÜFE'ye endeksli tahviller, anaparanın enflasyon oranında güncellenmesi nedeniyle iç borç stokunun değişken maliyetli/endeksli kısmında sınıflandırılmaktadır.

Show answer & explanation

Answer: İç borç stoku içerisinde yer alan nakit dışı (non-cash) senetler, ikincil piyasada işlem hacmi en yüksek olan ve likiditesi en güçlü DİBS grubunu oluşturur.

Answer

İç borç stoku içerisinde yer alan nakit dışı (non-cash) senetlerin ikincil piyasada en likit araçlar olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Nakit dışı iç borçlanma senetleri, piyasa ihaleleri yoluyla değil, belirli yasal düzenlemelerle doğrudan kurumlara ihraç edilir. Bu senetlerin çoğu ikincil piyasada işlem görmez veya işlem hacimleri çok düşüktür. Dolayısıyla stokun en likit kısmını değil, aksine likiditesi en düşük kısmını oluştururlar. Bu nedenle bu bilgiyi içeren seçenek hatalıdır.

Step-by-Step Solution

DİBS türlerini vade açısından değerlendir.

1

yıl sınırına göre bono ve tahvil ayrımı yapıldı.

Vade yapısı, stokun temel tanımlayıcı özelliğidir.

Stratejik ölçütlerin (Strategic Benchmarks) mantığını analiz et.

TL ve sabit faiz ağırlığının risk yönetimi için gerekli olduğu doğrulandı.

Döviz cinsi borçlanma kur riskini, değişken faiz ise faiz riskini artırır.

Nakit ve nakit dışı ihraç ayrımını yap.

Nakit dışı ihraçların bütçe dışı özel operasyonlar (rehabilitasyon, görev zararı vb.) için olduğu anlaşıldı.

İhraç amacı, senedin piyasada işlem görüp görmeyeceğini belirler.

Likidite ve ikincil piyasa özelliklerini karşılaştır.

Nakit dışı senetlerin likiditesinin en düşük olduğu saptandı.

Nakit dışı senetler genellikle belirli kurumlara verilir ve piyasada aktif olarak dolaşmazlar.

Key Concept

İç Borç Stokunun Nakit ve Nakit Dışı Bileşenleri ile Likidite Yapısı

Estimated Time:1m 30s

Question 71Question →

Türkiye'de kamu borçlanma stratejileri ve iç borç stokunun yapısı incelendiğinde, 4749 sayılı 'Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun' hükümleri ve Hazine'nin 'Stratejik Ölçütleri' (Strategic Benchmarks) doğrultusunda yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi teknik olarak yanlıştır?

Borçlanmada faiz riskini yönetmek amacıyla; iç borç stokunda sabit faizli senetlerin payının artırılması, piyasa faiz oranlarındaki dalgalanmaların bütçe üzerindeki doğrudan etkisini azaltan bir stratejidir.

Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) içerisinde vadesi 1 yıla (364 gün) kadar olanlar 'Hazine Bonosu', 1 yıl ve daha uzun olanlar ise 'Devlet Tahvili' olarak adlandırılır; borçlanma vadesinin uzatılması yenileme (rollover) riskini düşürür.

Nakit dışı iç borçlanma senetleri; kamu bankalarının sermayelendirilmesi veya diğer kamu kurumlarının yükümlülüklerinin karşılanması amacıyla doğrudan ihraç edilen ve ihraç anında Hazine'ye nakit girişi sağlamayan araçlardır.

Hazine tarafından yurt içi piyasada ihraç edilen döviz cinsi senetler, alacaklının yerleşik olup olmadığına bakılmaksızın ihracın yapıldığı piyasa ve tabi olduğu hukuk nedeniyle 'iç borç stoku' kapsamında izlenir.

4749 sayılı Kanun çerçevesinde uygulanan 'borçlanma limiti', sadece Hazine'nin bütçe açıklarını kapatmak için piyasadan sağladığı nakit borçlanmaları kısıtlamakta olup; nakit dışı (özel tertip) ihraçlar bu limitin ve borçlanma tavanı hesaplamalarının tamamen dışındadır.

Show answer & explanation

Answer: 4749 sayılı Kanun çerçevesinde uygulanan 'borçlanma limiti', sadece Hazine'nin bütçe açıklarını kapatmak için piyasadan sağladığı nakit borçlanmaları kısıtlamakta olup; nakit dışı (özel tertip) ihraçlar bu limitin ve borçlanma tavanı hesaplamalarının tamamen dışındadır.

Answer

4749 sayılı Kanun kapsamındaki borçlanma limitinin sadece nakit borçlanmaları kapsadığını ve nakit dışı ihraçları dışarıda bıraktığını savunan ifade yanlıştır.

4749 sayılı Kanun'un temel amacı kamu borç yönetiminde şeffaflığı ve hesap verebilirliği sağlamaktır. Bu doğrultuda, Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile belirlenen borçlanma limiti, Hazine'nin yıl içindeki toplam net borçlanmasını kapsar. Nakit dışı (özel tertip) ihraçlar, her ne kadar nakit akışı yaratmasa da devletin toplam yükümlülüğünü artıran unsurlar oldukları için bu yasal limitlerin ve kanun kapsamındaki denetim süreçlerinin dışına çıkarılamazlar. Dolayısıyla, bu ihraçların limit dışında kaldığını savunan ifade hatalıdır.

Step-by-Step Solution

DİBS sınıflandırmasını değerlendir

Hazine Bonosu (<1 yıl) ve Devlet Tahvili (>=1 yıl) ayrımı doğrudur. Vade uzatımı yenileme riskini azaltır.

Mevzuatta vade sınırı 1 yıl olarak belirlenmiştir.

Nakit ve Nakit Dışı ayrımını analiz et

Nakit ihraçlar bütçe finansmanı içindir, nakit dışı ihraçlar ise sermaye artırımı gibi özel amaçlıdır.

Bu iki türün kullanım amaçları ve stoka giriş biçimleri farklıdır.

İç ve Dış Borç kriterini kontrol et

İkametgâh/Piyasa kriteri esastır. Yurt içinde ihraç edilen dövizli senet iç borçtur.

Dış borç sınıflandırması sadece para birimine değil, borcun sağlandığı kaynağa ve piyasaya bağlıdır.

4749 Sayılı Kanun ve Limit kapsamını incele

Limit, net borçlanma tutarını kapsar ve nakit dışı ihraçlar bu limitin dışında tutulamaz.

Kanun, kamu mali yönetimi ve şeffaflık gereği tüm borçlanma türlerini limit ve denetim altına almıştır.

Key Concept

4749 Sayılı Kanun ve İç Borç Stokunun Kapsamı

Question 72Question →

$4749$ sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde uygulanan mali disiplin kuralları uyarınca; "net borçlanma limiti" ile "Hazine garantisi ve ikraz limitleri" arasındaki temel farklar ve artırım yetkilerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Net borçlanma limiti merkezi yönetim bütçe açığının finansmanı için başlangıç ödenekleri ve gelir tahmini arasındaki farka göre belirlenirken; Hazine garantisi ve ikraz limitleri bütçe kanunuyla ayrı belirlenir ve bu limitler Bakan tarafından

\%50

oranına kadar artırılabilir.

Hazine garantili borçlanmalar ve ikrazlı krediler, merkezi yönetimin net borçlanma limiti içinde değerlendirilir ve bu limitin aşılması durumunda Cumhurbaşkanı kararıyla en fazla

\%10

oranında artırılabilir.

Mahalli idarelerin kendi adlarına yaptıkları garantisiz dış borçlanmalar, merkezi yönetim net borçlanma limitinden düşülür ve bu borçlanmaların tescil işlemi Hazine ve Maliye Bakanlığı yerine İçişleri Bakanlığınca yapılır.

4749

sayılı Kanun uyarınca, tüm kamu kuruluşlarının yapacağı borçlanmalar tek hazine hesabı prensibi gereği sadece net borçlanma limiti üzerinden takip edilir ve garanti limitleri bu limitin bir alt kalemidir.

Garanti ve ikraz limitleri, ilgili yıl bütçe başlangıç ödeneklerinin

\%15

’inden fazla olamaz ve bu limitlerin mali yıl içinde artırılabilmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden ek bütçe kanunu çıkarılması zorunludur.

Show answer & explanation

Answer: Net borçlanma limiti merkezi yönetim bütçe açığının finansmanı için başlangıç ödenekleri ve gelir tahmini arasındaki farka göre belirlenirken; Hazine garantisi ve ikraz limitleri bütçe kanunuyla ayrı belirlenir ve bu limitler Bakan tarafından $\%50$ oranına kadar artırılabilir.

Answer

Net borçlanma limiti bütçe açığının finansmanı için öngörülürken, Hazine garantisi ve ikraz limitleri bütçe kanunuyla ayrı belirlenir ve Bakan tarafından

\%50

oranına kadar artırılabilir.

Doğru olan seçenek,

4749

sayılı Kanun'un

5

. ve

8

. maddeleri arasındaki farkı net bir şekilde ortaya koymaktadır. Net borçlanma limiti bütçe açığını kapatmak için (gider-gelir farkı) kullanılırken, garanti ve ikraz limitleri mahalli idareler veya KİT'ler gibi kurumların dış finansmanına Hazine'nin destek olması için belirlenir. Ayrıca garanti limitleri için Bakan'ın

\%50

artırım yetkisi varken, borçlanma limitinde bu yetki daha kısıtlıdır (

\%5+\%5

Step-by-Step Solution

Net borçlanma limitinin tanımını belirle.

Kanun'un

5

. maddesine göre; başlangıç ödenekleri toplamı ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark tutarıdır.

Bütçe dengesinin korunması ve borçlanmanın sınırlandırılması için temel mali kuraldır.

Hazine garantisi ve ikraz limitlerinin kaynağını belirle.

Kanun'un

8

. maddesine göre; bu limitler her yıl bütçe kanunu ile ayrı ayrı belirlenir.

Koşullu yükümlülüklerin (garantiler) ve on-lending (ikraz) işlemlerinin merkezi bütçeden bağımsız yönetilmesi gerekir.

Limit artırım yetkilerini karşılaştır.

Net borçlanma limiti Bakan tarafından

\%5

, Cumhurbaşkanı tarafından ilave

\%5

(toplam

\%10

) artırılabilirken; garanti/ikraz limitleri Bakan tarafından

\%50

artırılabilir.

Ekonomik gelişmelere ve acil finansman ihtiyaçlarına göre kanunun tanıdığı farklı esneklik paylarını ayırt etmek gerekir.

Key Concept

Hukuki Borçlanma Limitleri ve Artırım Yetkileri

Question 73Question →

Türkiye'de $2001$ krizi sonrasında kamu borç yönetiminde şeffaflığı sağlamak ve borçlanma yetkisini tek bir merkezde toplamak amacıyla $2002$ yılında yürürlüğe giren $4749$ sayılı 'Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun' uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti adına devlet borcu üstlenmeye ve borç yönetimine ilişkin işlemleri yürütmeye yetkili olan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

Hazine ve Maliye Bakanlığı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Strateji ve Bütçe Başkanlığı

Sayıştay Başkanlığı

Sermaye Piyasası Kurulu

Show answer & explanation

Answer: Hazine ve Maliye Bakanlığı

Answer

Hazine ve Maliye Bakanlığı

Hazine ve Maliye Bakanlığı,

4749

sayılı Kanun ile Türkiye Cumhuriyeti adına borçlanma yapmaya, dış borçlanma için izin vermeye ve devlet borç stokunu yönetmeye yetkili kılınan ana kurumdur. Bu düzenleme borç yönetiminde şeffaflığı ve hesap verebilirliği artırmıştır.

Step-by-Step Solution

4749 Sayılı Kanun'un amacını belirleme

2001

krizi sonrası kamu finansmanında disiplin ve kurumsallaşma hedeflenmiştir.

Borç yönetiminde dağınıklığı önlemek ve tek elden yönetimi sağlamak için yasal çerçeve oluşturulmuştur.

Yetkili kurumu tespit etme

Kanun, borçlanma ve nakit yönetimi yetkisini Bakan'a ve Bakanlığa vermiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, borç stokunun sürdürülebilirliğinden ve risk yönetiminden sorumlu merkezi birimdir.

Key Concept

Borç Yönetiminin Kurumsallaşması (

4749

Sayılı Kanun)

Question 74Question →

Türkiye'nin borçlanma tarihi incelendiğinde, $1958$ yılında ilan edilen moratoryum ve bu süreci takip eden borç yönetimi uygulamaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1958

moratoryumu sonrası

1959

Paris Anlaşması ile kısa vadeli ticari borçlar uzun vadeli devlet borcuna dönüştürülerek tahkim (konsolidasyon) işlemi gerçekleştirilmiştir.

1958

yılında ilan edilen moratoryum ile borcun reddi (repudiasyon) yoluna gidilmiş ve Osmanlı Devleti'nden devralınan borçların ödenmeyeceği uluslararası kamuoyuna duyurulmuştur.

1958

krizi sonrasında borç yükünü hafifletmek amacıyla borçların faiz oranlarında indirime gidilerek geniş kapsamlı bir konversiyon (değiştirim) işlemi uygulanmıştır.

1958

moratoryum süreci ve borçların yeniden yapılandırılması,

4749

sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde yürütülmüştür.

1958

yılında yaşanan krizin temel nedeni yapısal cari açıklar değil, yalnızca bütçe açıklarının geçici olarak borçlanma ile kapatılmaya çalışılmasıdır.

Show answer & explanation

Answer: $1958$ moratoryumu sonrası $1959$ Paris Anlaşması ile kısa vadeli ticari borçlar uzun vadeli devlet borcuna dönüştürülerek tahkim (konsolidasyon) işlemi gerçekleştirilmiştir.

Answer

1958

moratoryumu sonrasında

1959

yılında imzalanan Paris Anlaşması ile kısa vadeli ticari nitelikli borçlar, vadesi uzatılarak uzun vadeli devlet borcuna dönüştürülmüş, yani bir tahkim (konsolidasyon) işlemi yapılmıştır.

Türkiye maliye tarihinde

1958

Moratoryumu, dış borç servisinin yapılamaması sonucu ortaya çıkmış ve

1959

yılında Paris'te imzalanan protokollerle kısa vadeli dış borçlar uzun vadeye yayılmıştır. Bu işlem literatürde 'tahkim' (konsolidasyon) olarak tanımlanır ve Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı borç yapılandırmalarından biridir.

Step-by-Step Solution

1958

yılında Türkiye'nin yaşadığı dış ödemeler krizini analiz et.

Dış borç taksitlerinin ödenememesi nedeniyle moratoryum ilan edilmiştir.

Moratoryum, bir devletin borçlarını ödeyemeyeceğini ilan ederek ödemeleri askıya almasıdır.

Moratoryum sonrası uluslararası kreditörlerle yapılan anlaşmayı incele.

1959

Paris Anlaşması ile borçlar yeniden yapılandırılmıştır.

Kreditörler (OEEC ülkeleri), borçların tasfiyesi için yeni bir takvim oluşturmuştur.

Uygulanan borç yönetimi tekniğini tanımla.

Kısa vadeli borçların uzun vadeye yayılması "tahkim" (konsolidasyon) olarak adlandırılır.

Borç yönetiminde vade uzatımı tahkim, faiz indirimi ise konversiyon işlemidir.

Key Concept

Türkiye'de Borç Yönetimi Tarihi ve Tahkim (Konsolidasyon)

Question 75Question →

Türkiye'de $1980$ sonrası dönemde kamu açıklarının finansmanında Merkez Bankası kaynaklarından (monetizasyon) vazgeçilerek piyasa temelli borçlanma yöntemlerine (ihale sistemi) geçilmesi, makroekonomik dengeler üzerinde çeşitli etkiler yaratmıştır.

Bu değişim süreci ve sonuçları dikkate alındığında, $1980$ - $2001$ dönemi borçlanma politikalarıyla ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Kamu kesiminin artan finansman ihtiyacını piyasadan (yerli bankacılık sistemi) karşılaması, faiz oranları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturarak özel sektör yatırımlarını kısıtlamış ve 'dışlama etkisi'ne (

crowding

out

) yol açmıştır.

Kısa vadeli avans sisteminin

1990

'lı yıllar boyunca bütçe ödeneklerine oranla sınırsız bir şekilde kullanılması, hazinenin piyasa faizlerine olan duyarlılığını azaltarak iç borç sarmalının oluşmasını engellemiştir.

1989

yılında

32

Sayılı Karar ile sermaye hareketlerinin serbestleşmesi, kamu kesimi borçlanma gereğini yapısal olarak azaltmış ve

1990

'lı yıllarda bütçe disiplininin temel dayanağı olmuştur.

2001

krizi sonrası yürürlüğe giren

4749

Sayılı Kanun, borçlanma yetkisini yerel yönetimlere ve kamu iktisadi teşebbüslerine devrederek merkezi yönetimin borç stokunu eritmiştir.

1980

sonrası piyasa temelli borçlanmaya geçişle birlikte kamu borç stokunun vadesi yapısal olarak uzamış, bu durum devletin likidite riskini tamamen ortadan kaldırmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Kamu kesiminin artan finansman ihtiyacını piyasadan (yerli bankacılık sistemi) karşılaması, faiz oranları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturarak özel sektör yatırımlarını kısıtlamış ve 'dışlama etkisi'ne ( $crowding$ - $out$ ) yol açmıştır.

Answer

Kamu kesiminin finansman ihtiyacını piyasadan karşılaması, faizleri artırarak özel sektör yatırımlarını kısıtlamış (dışlama etkisi) ve bu durum dönemin temel makroekonomik sorunu haline gelmiştir.

Türkiye'de

1980

2001

döneminde, kamu açıklarının finansmanında Merkez Bankası'na başvurmak yerine piyasadan borçlanma (ihale) yolu seçilmiştir. Ancak kamu kesimi borçlanma gereği (KKBG) çok yüksek olduğu için, devlet piyasadaki fonların büyük kısmını yüksek faizlerle talep etmiş; bu durum bankaların reel sektör yerine devleti fonlamasına ve özel yatırımların azalmasına (dışlama etkisi) neden olmuştur.

Step-by-Step Solution

Politika Değişimini Tanımlama

Merkez Bankası avanslarından (monetizasyon) vazgeçilip piyasa faiziyle borçlanmaya (ihale yöntemi) geçilmesi.

1980 sonrası finansal serbestleşme ve piyasa ekonomisine geçişin bir gereğidir.

Arz ve Talep Analizi

Devletin fon piyasasındaki talebinin artması, ödünç verilebilir fon talebini yukarı kaydırır.

Piyasa temelli borçlanmada devlet, fonlar için özel sektörle rekabet eder.

Fiyat (Faiz) Etkisi

Artan fon talebi, piyasa faiz oranlarının (

i

) yükselmesine neden olur.

Sınırlı tasarrufların büyük kısmının devlet tarafından emilmesi faizleri tetikler.

Özel Sektör Etkisi (Dışlama)

Yüksek faizler nedeniyle özel sektörün yatırım projelerinin maliyeti artar ve yatırımlar azalır (

I \downarrow

Kamu harcamalarının finansmanı için yapılan borçlanmanın özel harcamaları azaltmasına 'dışlama etkisi' denir.

Key Concept

Dışlama Etkisi (Crowding-out) ve Finansal Serbestleşme

Question 76Question →

Türkiye'de $1980$ sonrası dönemde kamu borçlanma politikalarında yaşanan dönüşüm; finansal serbestleşme, piyasa temelli borçlanma (ihale sistemi) ve bütçe finansmanında TCMB kaynaklarından uzaklaşılması ekseninde şekillenmiştir. Özellikle $1989$ yılında $32$ Sayılı Karar ile sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesini takip eden süreçte kamu borçlanma dinamikleri ile bankacılık sistemi arasındaki etkileşime dair aşağıdaki ifadelerden hangisi, $1990$ 'lı yılların "borç-arbitraj sarmalını" ve finansal kırılganlığı teknik olarak en doğru şekilde analiz eder?

Sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle oluşan arbitraj imkânı, yerli bankaların dışarıdan düşük maliyetle döviz borçlanıp bu kaynakları yüksek faizli kamu iç borçlanma senetlerine yönlendirmesine neden olmuş; bu durum kamu finansmanını sıcak para akımlarına bağımlı hale getirerek sistemik riskleri artırmıştır.

1980

sonrası dönemde kamu açıklarının finansmanında TCMB kısa vadeli avanslarının kullanımı yasal olarak tamamen sonlandırıldığı için, borç stokunun vadesi yapısal olarak uzamış ve borçlanma maliyetleri reel olarak düşüş eğilimine girmiştir.

1980

'li yılların ortasında başlatılan ihale yöntemi, kamu kesiminin piyasa üzerindeki baskısını (dışlama etkisi) tamamen ortadan kaldırarak özel sektör yatırımlarının finansman maliyetlerini minimize etmiştir.

1990

'lı yıllarda iç borç stokunun yapısında gözlenen değişim, borcun sadece vadesine göre sınıflandırılmasında değişikliğe yol açmış; dövize endeksli borçlanma sayesinde stok kur riskinden tamamen arındırılmıştır.

4749

Sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun,

1989

finansal serbestleşme adımlarıyla eş zamanlı olarak yürürlüğe girmiş ve borçlanma yetkisini tek elde toplayarak disiplini sağlamıştır.

Show answer & explanation

Answer: Sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle oluşan arbitraj imkânı, yerli bankaların dışarıdan düşük maliyetle döviz borçlanıp bu kaynakları yüksek faizli kamu iç borçlanma senetlerine yönlendirmesine neden olmuş; bu durum kamu finansmanını sıcak para akımlarına bağımlı hale getirerek sistemik riskleri artırmıştır.

Answer

Sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle oluşan arbitraj imkânı, bankaların dış kaynakları yüksek faizli iç borç senetlerine yönlendirmesine ve borçlanmanın sıcak paraya bağımlı hale gelmesine neden olmuştur.

Sermaye hareketlerinin 1989'da serbestleşmesi, yüksek reel faiz politikasıyla birleşince bankalar için 'dışarıdan dövizle borçlanıp Hazine'ye TL ile borç verme' (arbitraj) sürecini başlatmıştır. Bu durum kamu finansmanını kırılgan sermaye akımlarına mahkûm etmiş, bankaların bilançolarında ise vade ve kur uyumsuzluğu yaratarak 2001 krizine zemin hazırlamıştır.

Step-by-Step Solution

Dönemsel Bağlamı Analiz Etme

1980 sonrası dışa açık büyüme ve 1989 sermaye hesabı serbestleşmesi (32 Sayılı Karar).

Borçlanma politikasındaki değişimin temelini sermaye hareketlerinin serbestliği oluşturur.

Borçlanma Mekanizmasını Değerlendirme

Hazine'nin yüksek faizle borçlanması ve bankaların dışarıdan borçlanıp içeriye (Hazine'ye) borç vermesi (Arbitraj).

Bütçe disiplinsizliği faizleri yükseltirken, serbest sermaye hareketleri bankalara kur riski alma pahasına kâr marjı sunmuştur.

Sonuçları ve Riskleri Belirleme

Vadenin kısalması, kur riski (açık pozisyon) ve sıcak para bağımlılığı.

Sistemik riskin artması 1994 ve 2001 krizlerinin temel mali nedenidir.

Key Concept

Finansal Serbestleşme ve Arbitraj Temelli Borçlanma Sarmalı

Hints

1989 yılındaki 32 Sayılı Karar'ın sermaye hareketleri üzerindeki etkisini düşünün.

Practice More

1990'lı yıllardaki borç yapısı ile 2002 sonrası 4749 Sayılı Kanun çerçevesindeki 'Stratejik Ölçütler' arasındaki farkları inceleyin.

Estimated Time:2m 30s

Question 77Question →

Osmanlı Devleti'nin vadesi gelen borç taksitlerini ödeyemeyeceğini ilan etmesinden sonra, alacaklı yabancı devletlerle yapılan müzakereler sonucunda $1881$ yılında yayımlanan ve "Duyun-u Umumiye İdaresi"nin kurulmasına temel teşkil eden hukuki düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Muharrem Kararnamesi

Ramazan Kararnamesi

Tanzimat Fermanı

Kanun-i Esasi

Show answer & explanation

Answer: Muharrem Kararnamesi

Answer

Muharrem Kararnamesi

Muharrem Kararnamesi,

1881

yılında yayımlanarak Osmanlı Devleti'nin dış borçlarını yapılandırmış ve devletin tuz, tütün, içki ve damga pulu gibi önemli gelirlerini (Rüsum-u Sitte) alacaklıların kontrolündeki Duyun-u Umumiye İdaresi'ne bırakmıştır.

Step-by-Step Solution

Soruda belirtilen

1881

tarihli tarihsel dönüm noktasını belirleyin.

1881

yılı, Osmanlı maliyesinde borçların yapılandırıldığı ve alacaklıların yönetime el koyduğu yıldır.

Sorunun zaman dilimini netleştirmek için.

1875

1881

tarihli belgeler arasındaki temel farkı analiz edin.

1875

(Ramazan) bir iflas ilanı iken,

1881

(Muharrem) bir çözüm ve kurumsallaşma adımıdır.

En güçlü çeldiriciyi elemek için.

Duyun-u Umumiye İdaresi'nin (Genel Borçlar İdaresi) kurucu metnini seçin.

Bu idare, Muharrem Kararnamesi ile resmen hayata geçirilmiştir.

Doğru teknik isimlendirmeye ulaşmak için.

Key Concept

Muharrem Kararnamesi ve Duyun-u Umumiye

Estimated Time:45s

Question 78Question →

Türkiye'de dış borç stokunun yapısı, $1980$ sonrası serbestleşme adımları ve $2001$ krizi sonrası uygulanan borç yönetim stratejileriyle önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Bu tarihsel süreç ve dış borç stokunun mevcut yapısal özellikleri dikkate alındığında, Türkiye'nin dış borç kompozisyonu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplam dış borç stoku içerisinde kamu kesiminin payı,

2001

sonrası dönemde özel sektörün (bankalar ve reel sektör) dış borçlanma ivmesinin gerisinde kalarak oransal bir düşüş sergilemiştir.

Dış borç stokunun vade yapısı incelendiğinde, kısa vadeli borçların toplam stok içerisindeki payı, uzun vadeli borçların payını her dönem istikrarlı bir şekilde geride bırakmıştır.

Kreditör yapısı açısından bakıldığında, IMF ve Dünya Bankası gibi çok taraflı kuruluşların Türkiye'nin dış borç stokundaki payı

2013

yılından itibaren tarihsel zirvesine ulaşmıştır.

4749

sayılı Kanun uyarınca, Hazine ve Maliye Bakanlığı Türkiye'deki hem kamu hem de özel sektörün tüm dış borç servisinden tek başına sorumlu yasal otoritedir.

Dış borç stokunun sektörel dağılımında,

2000

’li yıllardan itibaren Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın dış borç stokundaki payı sürekli artarak kamu kesimi payını geçmiştir.

Show answer & explanation

Answer: Toplam dış borç stoku içerisinde kamu kesiminin payı, $2001$ sonrası dönemde özel sektörün (bankalar ve reel sektör) dış borçlanma ivmesinin gerisinde kalarak oransal bir düşüş sergilemiştir.

Answer

Toplam dış borç stoku içerisinde kamu kesiminin payı, 2001 sonrası dönemde özel sektörün dış borçlanma ivmesinin gerisinde kalarak oransal bir düşüş sergilemiştir.

Doğru cevap, kamu kesiminin dış borç stokundaki payının 2001 sonrası azaldığını belirten ifadedir. Türkiye'de 2001 sonrası uygulanan 'Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı' ile kamu borç stoğunun kontrol altına alınması hedeflenmiş; buna karşılık özel sektörün dış finansman kullanımı bankacılık ve reel sektör kanalıyla hızla artmıştır. Bu durum, toplam dış borç stokunda kamu payının oransal olarak gerilemesine neden olmuştur.

Step-by-Step Solution

Tarihsel Dönüşümün Analizi

2001 öncesinde kamu kesimi (merkezi yönetim) dış borç stokunun ana sürükleyicisiydi.

Bütçe açıklarının finansmanı için yoğun dış borçlanma yapılıyordu.

2001 Sonrası Sektörel Değişim

Özel sektörün dış borç payı %60'ların üzerine çıkarken, kamu kesimi payı oransal olarak geriledi.

Düşük faizli küresel likidite koşulları ve Türkiye'nin artan ticari entegrasyonu özel sektörü dış borçlanmaya yöneltti.

Vade ve Kreditör Kontrolü

Türkiye'nin dış borcu büyük oranda uzun vadeli ve piyasa temellidir (Eurobond vb.).

Resmi kuruluşlardan (IMF) ziyade özel finansal piyasalardan borçlanma ön plana çıkmıştır.

Key Concept

Türkiye'de dış borç stokunun sektörel dağılımındaki yapısal dönüşüm (Kamudan Özel Sektöre geçiş).

Question 79Question →

Türkiye'de $1980$ sonrası kamu borçlanma politikaları; $1989$ yılındaki sermaye hareketlerinin serbestleşmesi ( $32$ Sayılı Karar) ile 'iç borç ağırlıklı' bir yapıya evrilmiş, $2001$ krizi sonrasında ise $4749$ sayılı Kanun ile 'risk odaklı stratejik yönetim' modeline geçilmiştir.

Bu tarihsel dönüşüm süreci ve borç yönetiminin kurumsal yapısı dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu sürece ilişkin yanlış bir değerlendirmedir?

1989

yılındaki finansal serbestleşme, kamu kesimi borçlanma gereğinin yüksek olduğu bir konjonktürde 'yüksek reel faiz' politikasını zorunlu kılmış ve 'borç-faiz-borç' sarmalının oluşmasına zemin hazırlamıştır.

1994

2001

krizleri arasındaki dönemde, Merkez Bankası kaynakları sınırlandırıldığı için Hazine, kamu bankalarının görev zararlarını ve finansal sektör yükümlülüklerini karşılamak amacıyla yoğun bir şekilde 'nakit dışı tahvil' (non-cash) ihracına başvurmuştur.

4749

sayılı Kanun uyarınca uygulanan 'Stratejik Ölçütler' çerçevesinde, borç stokunun faiz riskini minimize etmek amacıyla değişken faizli kağıtların stok içindeki payının artırılması ve vadenin piyasa dalgalanmalarına göre kısaltılması temel hedef olarak belirlenmiştir.

2001

reformu ile Hazine'nin kamu kurumlarına sağladığı garantiler için 'Risk Hesabı' oluşturulmuş, böylece bütçe dışı yükümlülüklerin (koşullu yükümlülükler) şeffaf bir şekilde izlenmesi ve yönetilmesi amaçlanmıştır.

1980

sonrası borçlanmanın 'ihale yöntemi' ile piyasalaşması, bankacılık sektörünün aktif yapısının büyük ölçüde devlet iç borçlanma senetlerine (DİBS) endekslenmesine ve özel sektörün kredi imkanlarının daralmasına (dışlama etkisi) yol açmıştır.

Show answer & explanation

Answer: $4749$ sayılı Kanun uyarınca uygulanan 'Stratejik Ölçütler' çerçevesinde, borç stokunun faiz riskini minimize etmek amacıyla değişken faizli kağıtların stok içindeki payının artırılması ve vadenin piyasa dalgalanmalarına göre kısaltılması temel hedef olarak belirlenmiştir.

Answer

Stratejik ölçütler kapsamında değişken faizli kağıtların payının artırılması ve vadenin kısaltılması hedefi yanlıştır; aksine risk yönetimi felsefesi sabit faizli borçlanmayı ve vadeyi uzatarak yenileme riskini düşürmeyi gerektirir.

Modern borç yönetimi anlayışında (özellikle

2001

sonrası Türkiye'de), borç stokunun faiz şoklarına karşı kırılganlığını azaltmak için 'sabit faizli' enstrümanların payı artırılmaya çalışılır. Vade konusunda ise 'yenileme riskini' (rollover risk) düşürmek adına vadenin piyasa koşulları elverdiği ölçüde 'uzatılması' hedeflenir. Bu nedenle değişken faizli kağıt payının artırılması ve vadenin kısaltılması yönündeki ifade stratejik ölçütlerle çelişmektedir.

Step-by-Step Solution

1980-2001

arası tarihsel süreci analiz et.

1989

finansal serbestleşmesi (

32

sayılı karar) ve

1990

’larda artan bütçe açıkları ile nakit dışı (non-cash) tahvil kullanımının yaygınlaştığı belirlendi.

Bu dönemdeki 'gizli borçlanma' pratikleri

2001

krizinin temel hazırlayıcısıdır.

4749

sayılı Kanun'un getirdiği risk yönetimi esaslarını incele.

Borç yönetiminde 'Stratejik Ölçütler' (Strategic Benchmarks) sistemine geçildiği ve borçlanma yetkisinin merkezileştirildiği görüldü.

Reformun amacı borç stokunun risklere (faiz, döviz, likidite) karşı dayanıklılığını artırmaktır.

Stratejik ölçütlerin içeriğini değerlendir.

Bu ölçütler:

1

) Ağırlıklı olarak TL borçlanma,

2

) Sabit faizli kağıtların payını artırma,

3

) Vadeyi uzatma,

4

) Güçlü nakit rezervi tutma şeklindedir.

Değişken faizli ve kısa vadeli borçlanma, faiz ve likidite riskini artırdığı için modern borç yönetiminde 'kaçınılan' unsurlardır.

Key Concept

Stratejik Borç Yönetimi ve 4749 Sayılı Kanun

Hints

2001

sonrası kurulan stratejik ölçütlerin 'risk yönetimi' odaklı olduğunu ve riskin nasıl azaltılacağını düşünün.

Practice More

Stratejik Ölçütler (Strategic Benchmarks) kapsamında döviz cinsi borçlanmanın neden azaltılmaya çalışıldığını 'Orijinal Günah' (Original Sin) kavramı üzerinden inceleyin.

Estimated Time:3m 0s

Question 80Question →

2002 yılında yürürlüğe giren $4749$ sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca, "Devlet borcu" ifadesi aşağıdakilerden hangisinin borçlanmasını ifade etmektedir?

Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin borçlanmasını

Tüm kamu kurum ve kuruluşlarının (merkezi yönetim, mahalli idareler ve KİT'ler) toplam borç yükünü

Sadece Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın piyasadan çektiği likidite miktarını

Mahalli idarelerin kendi bütçeleriyle yaptıkları borçlanmaları

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin ticari bankalardan sağladığı kısa vadeli kredileri

Show answer & explanation

Answer: Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin borçlanmasını

Answer

Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin borçlanmasını

Doğru cevap merkezi yönetim kapsamındaki idarelerin borçlarını işaret eden seçenektir.

4749

sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 3. maddesine göre 'Devlet borcu', Bakanlık (Hazine ve Maliye Bakanlığı) tarafından merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri adına yapılan borçlanmaları ifade eder.

Step-by-Step Solution

4749

sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan tanımlar bölümünü analiz etmek

"Devlet borcu" teriminin hukuki tanımına ulaşılır.

Kanun koyucunun terimlere yüklediği anlamı saptamak için temel dayanak bu maddedir.

Borçlanmayı gerçekleştiren birimi saptamak

Borçlanmanın 'Bakanlıkça (Hazine), merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri adına' yapıldığı görülür.

4749

sayılı Kanun, borç yönetimini merkezi bir yapıya kavuşturmuştur.

Kapsam dışı birimleri elemeniz gerekir

Mahalli idareler, KİT'ler ve Sosyal Güvenlik Kurumlarının kendi adlarına yaptıkları borçlanmaların bu tanımın dışında kaldığı anlaşılır.

Kamu kesimi borç stoku ile Devlet borcu arasındaki kavramsal ayrımı netleştirmek gerekir.

Key Concept

4749 Sayılı Kanun Kapsamında Devlet Borcu Tanımı

Estimated Time:45s

PreviousPage 4 / 6Next

Türkiye'de Kamu Borçlanması

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes