Uluslararası Hukukun Kişileri

Okyanusya coğrafyasında yer alan 'Zephyria' bölgesi, bağlı bulunduğu ana karadan silahlı mücadele yoluyla koparak tek taraflı bağımsızlık ilan etmiş ve kendi siyasi otoritesini kurmuştur. Komşu 'Aethelgard' Devleti Dışişleri Bakanı konuya ilişkin şu resmi açıklamayı yapmıştır:

*"Zephyria'da kurulan yeni yapının an itibarıyla toprakları üzerinde fiilî bir kontrol sağladığını gözlemliyor ve kendileriyle zorunlu idari ve ticari konularda geçici temaslar kuruyoruz. Ancak bu yapıyı nihai ve geri dönülemez bir hukuki statüde resmi olarak muhatap almamız şu aşamada mümkün değildir. Zira uluslararası hukukta bir yapının devlet sıfatını kazanabilmesi ve hak ehliyetini tam olarak kullanabilmesi, münhasıran uluslararası toplumun diğer üyelerinin onu bu sıfatla tanımasına bağlıdır."*

Buna göre, Aethelgard Devleti'nin Zephyria'ya yönelik uyguladığı tanıma türü ve Dışişleri Bakanının açıklamalarında savunduğu tanıma teorisi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Pasifik Okyanusu'nda yer alan 'Maris' adasında yaşanan iç çatışmaların ardından, adanın güney bölgesi ana vatandan ayrılarak 'Lumina Cumhuriyeti' adıyla bağımsızlığını ilan etmiştir. Bu gelişme üzerine komşu 'Terranova' Devleti, Lumina Cumhuriyeti'nin egemen bir yapı olarak ortaya çıkışını kabul etmiş ve taraflar arasında derhal karşılıklı büyükelçilikler açılmıştır. Aynı dönemde, Terranova Devleti'nin ticari ortaklarından 'Aethel' ülkesinde anayasal düzen askıya alınmış ve bir cunta yönetimi idareye el koymuştur. Terranova Devleti, Aethel'deki bu yeni yönetimle diplomatik bağlarını resmi olarak sürdürmekten kaçınmış, ancak vatandaşlarının güvenliği ve temel ticari gemi geçişlerinin aksamaması gibi fiili zorunluluklar nedeniyle cunta makamlarıyla alt düzeyde geçici temaslar yürütmüştür.

Uluslararası hukukta tanıma kurumu ve teorileri dikkate alındığında, Terranova Devleti'nin uygulamalarına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hukuken doğrudur?

X kıtasında yer alan ve uzun süredir Y devletinin bir parçası olan Z bölgesi, tek taraflı bağımsızlık ilan ederek kendi anayasasını kabul etmiştir. Z bölgesi, sınırları belirli bu coğrafyada fiili ve kesintisiz bir otorite kurmuş, yerleşik halkı üzerinde egemenlik yetkilerini tam anlamıyla kullanmaya başlamış ve dış ilişkilerini bağımsızca yürütebilecek kurumsal altyapıyı oluşturmuştur. Ancak Y devleti ve müttefikleri, Z'yi diplomatik olarak tanımayı reddetmekte ve tanınma gerçekleşmediği için Z'nin uluslararası antlaşma yapma ehliyetinden yoksun olduğunu, dolayısıyla uluslararası hukuk kişiliği kazanamadığını ileri sürmektedir.

Genel kabul gören uluslararası hukuk kuralları ve devletin kurucu unsurları dikkate alındığında, Z bölgesinin hukuki statüsü hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Hükümetler arası teşkilatların uluslararası hukuk düzenindeki yeri ve hukuki ehliyetleri, devletlerin sahip olduğu asli süje statüsünden farklılık gösterir. Bu teşkilatların tüzel kişiliği ve yetkilerine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya çapında faaliyette bulunan ve neredeyse tüm devletlerin üye olduğu evrensel nitelikli bir uluslararası örgütün görevlisi, örgütün nadir olarak üyesi olmayan X devletinde yürüttüğü resmi bir görev sırasında, o devletin güvenlik güçlerinin orantısız güç kullanımı sonucunda zarara uğramıştır. Örgüt, bu zararın tazmini için X devletine karşı uluslararası talepte bulunmak ve gelecekteki misyonları için bu devletle bir bağışıklık antlaşması akdetmek istemektedir. X devleti ise, örgütün kendisi açısından hukuki bir varlığı olmadığını ve devletler gibi egemen bir nitelik taşımadığını iddia etmektedir.

Uluslararası hukukun temel ilkeleri ve yerleşmiş uluslararası yargı içtihatları dikkate alındığında, bu olayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta yaşanan iki farklı güncel senaryo şu şekildedir:

Birinci senaryoda; "Atlantis" ve "Pasifik" adlı iki bağımsız devlet, kendi anayasal süreçlerini işleterek birleşmiş ve uluslararası hukukta yeni bir süje olan "Okyanusya" devletini kurmuşlardır. Bu birleşme öncesinde Atlantis'in üçüncü bir devletle karşılıklı savunma ve askeri ittifak antlaşması, Pasifik'in ise komşusuyla sınır belirleyen ve bir sınır nehrinin ortak kullanımını düzenleyen objektif statülü (radisite) bir antlaşması bulunmaktadır.
İkinci senaryoda; komşu "Avrasya" devletinde gerçekleşen şiddetli bir halk devrimi sonucunda mevcut krallık rejimi tamamen yıkılmış ve yerine cumhuriyet ilan edilerek tüm anayasal kurumlar baştan aşağı değiştirilmiştir.

Uluslararası hukukta devletlerin halefiyeti, tanınma ve antlaşmaların sürekliliği kuralları dikkate alındığında, bu vakalarla ilgili aşağıdaki hukuki sonuçlardan hangisinin doğması beklenir?

Kıtalararası bir birlik olan 'Osteria' Federasyonu'nun dağılma sürecinde, eski federe devletlerden biri olan 'Noveria' tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan etmiştir. Bu gelişme üzerine uluslararası toplum üyelerinden iki devlet aşağıdaki resmi işlemleri tesis etmiştir:

I. 'Kratos' devleti, yayımladığı resmi bildiride; Noveria topraklarında kamu düzenini sağlayan mevcut otoritenin fiili kontrolünü kabul ettiğini, sivil halkın mağduriyetini önlemek amacıyla ticari ve konsolosluk düzeyinde zorunlu ilişkiler yürüteceğini ancak nihai statü belirlenene kadar tam diplomatik ilişki kurmaktan imtina edeceğini duyurmuştur.
II. 'Solaris' devleti ise, Noveria'nın bağımsızlık ilanını resmi bir notayla tanıyarak derhal karşılıklı büyükelçilikler açılmasına karar vermiş ve notasında 'Noveria Devleti, tarafımızca gerçekleştirilen bu tanıma işlemiyle birlikte uluslararası hukuk sahnesinde hak ve borç ehliyetine sahip tam bir süje niteliği kazanmıştır.' ifadesine yer vermiştir.

Bu duruma ilişkin uluslararası hukuk kuralları ve tanıma teorileri bağlamında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Modern uluslararası hukukta bireylerin (gerçek kişilerin) hukuki statüsü ve uluslararası hukuk kişiliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Sömürge statüsünden kurtularak bağımsızlığını yeni kazanan "Aratya" Devleti, uluslararası hukuktaki "temiz sayfa" (tabula rasa) ilkesine dayanarak, selefi olan devletin taraf olduğu tüm antlaşmalarla olan hukuki bağını kestiğini ilan etmiştir. Buna göre Aratya Devleti'nin, 1978 tarihli Devletlerin Antlaşmalara Halefiyeti Hakkında Viyana Sözleşmesi uyarınca, aşağıdaki antlaşma türlerinden hangisini sürdürme yükümlülüğü bulunmaktadır?

Uluslararası hukukta devletlerin tanınmasına dair 'Açıklayıcı (Beyan Edici) Teori'yi savunan bir hukukçuya göre, yeni kurulan bir devletin tanınması işlemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin tanınmasına ilişkin 'Açıklayıcı (Beyan Edici) Teori'yi benimseyen bir hukukçuya göre, kurucu unsurlarını (ülke, halk, etkin hükümet) tamamlamış ancak henüz diğer devletler tarafından tanınmamış bir siyasi topluluğun hukuki durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bağımsızlığını yeni ilan eden bir siyasi topluluk; sınırları belirli bir kara parçası üzerinde yerleşik bir nüfusu yönetmekte ve etkin bir hükümet mekanizmasına sahip bulunmaktadır. Bu topluluk, henüz hiçbir devlet tarafından tanınmamış olmasına rağmen, komşu bir devletle ikili bir sınır güvenliği protokolü imzalamıştır.

1933 Montevideo Sözleşmesi kriterleri ve "açıklayıcı tanıma teorisi" (declaratory theory) esas alındığında, bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devlet dışı aktörlerin statüsü tartışılırken, bireylerin (gerçek kişilerin) hukuki durumu klasik ve modern yaklaşımlar arasında farklılık göstermektedir. Buna göre, modern uluslararası hukukta bireylerin hukuki kişiliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta, bir devlette darbe veya ihtilal gibi anayasa dışı yollarla gerçekleşen iktidar değişiklikleri neticesinde ortaya çıkan "hükümetlerin tanınması" kurumu ve bu işlemin doğurduğu hukuki sonuçlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

1978 tarihli Devletlerin Antlaşmalara Halefiyeti Sözleşmesi uyarınca, sömürge statüsünden kurtularak kurulan "yeni bağımsız devletler" için selef devletin antlaşma yükümlülüklerinden kurtulma imkanı tanıyan "temiz sayfa" (tabula rasa) ilkesi öngörülmüştür. Buna karşın, uluslararası hukukta bazı antlaşmaların bu ilkenin dışında tutularak halef devleti de bağlamaya devam etmesi kabul edilir. Buna göre, "temiz sayfa" ilkesine tabi olmayan ve halefiyet durumunda süreklilik arz eden antlaşma türü aşağıdakilerden hangisidir?

1978 tarihli Devletlerin Antlaşmalara Halefiyeti Hakkında Viyana Sözleşmesi ve uluslararası hukuk teamül kuralları çerçevesinde, bir devletin yerini bir diğerinin almasıyla sonuçlanan "devletlerin halefiyeti" süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin tanınması; yeni bir siyasi oluşumun bağımsızlığını ilan etmesi durumunda, mevcut devletlerin bu yeni oluşumu bir uluslararası hukuk kişisi olarak kabul ettiklerini bildiren tek taraflı bir tasarruftur. Bu işlem, tanıma biçimine ve hukuki dayanaklarına göre farklı sonuçlar doğurabilir.

Tanıma işlemi ve bu işlemin hukuki niteliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Uluslararası hukukta, yeni bir siyasi oluşumun bağımsızlığını ilan etmesi durumunda, tanıyan devletin bu oluşumu "fiili bir gerçeklik" olarak kabul etmesine rağmen; oluşumun istikrarına veya hukukiliğine dair çekinceleri nedeniyle tanımanın hukuki sonuçlarını geçici, sınırlı ve geri alınabilir bir çerçevede tutması durumu aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası örgütlerin hukuk süjeliği, devletlerin asli ve sınırsız kişiliğinden farklı olarak "türev" ve "sınırlı" bir nitelik arz eder. Uluslararası Adalet Divanı'nın 1949 tarihli "Birleşmiş Milletlerin Hizmetinde Uğranılan Zararların Tazmini" (Reparation for Injuries) kararı, örgütlerin bu statüsünü ve yetki sınırlarını netleştiren en temel emsaldir. Bu doğrultuda, uluslararası örgütlerin hukuki kişiliğinin kapsamı ve niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin birleşmesi sonucu ortaya çıkan yapılar; birleşen birimlerin egemenlik yetkilerini, vatandaşlık rejimlerini ve uluslararası hukuk kişiliklerini muhafaza edip etmemelerine göre kategorize edilmektedir. Bu bağlamda, 'Şahsi Birlik' (Personal Union) ve 'Hakkı Birlik' (Real Union) arasındaki temel hukuki farklılığa ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?