Examkin

Türkiye'nin Özel Konumu ve Sonuçları

83 soru

Soru 1Soru →

Türkiye'de kısa mesafelerde yer şekillerinin ve yükseltinin büyük değişiklikler göstermesi, aynı gün içerisinde farklı mevsim/iklim özelliklerinin (örneğin aynı gün bir merkezde kayak yapılırken kıyı şeridinde denize girilmesi) yaşanabilmesine imkan tanır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu durumu ortaya çıkaran temel coğrafi konum özelliği ile benzerlik gösterir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğu Anadolu Bölgesi'nde karın yerde kalma süresinin Marmara Bölgesi'ne göre çok daha uzun olması

Cevap

Doğu Anadolu Bölgesi'nde karın yerde kalma süresinin Marmara Bölgesi'ne göre çok daha uzun olması
Soru kökünde belirtilen aynı gün içerisinde farklı hava koşullarının yaşanması durumu, Türkiye'nin yer şekillerinin çeşitliliği ve yükseltinin kısa mesafede değişmesiyle, yani göreceli (özel) konumuyla ilgilidir. Seçenekler incelendiğinde; karın yerde kalma süresinin bölgeler arasında farklılık göstermesi de doğrudan yükselti farkından (özel konum) kaynaklandığı için doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki olguyu analiz etme
Aynı gün içinde farklı mevsim özelliklerinin yaşanması, yer şekilleri ve yükseltinin kısa mesafede değişmesinden kaynaklanır.
Bu durum Türkiye'nin 'Göreceli (Özel) Konum' özelliklerinin bir sonucudur.
2
Seçeneklerdeki durumların konum türünü belirleme
Seçeneklerdeki durumlar matematik ve özel konum olarak sınıflandırılır.
Enlem, boylam ve bakı matematik konumken; yükselti, denizellik ve yer şekilleri özel konumdur.
3
Doğru eşleştirmeyi yapma
Doğu Anadolu ve Marmara arasındaki karın yerde kalma süresi farkı 'Yükselti' ile ilgilidir.
Yükselti farkı bir göreceli konum özelliği olduğu için soru kökündeki mantıkla birebir örtüşür.

Anahtar Kavram

Göreceli (Özel) Konum Sonuçları

İpuçları

1
Soru kökündeki durum 'yıl içinde dört mevsim' değil, 'aynı anda/gün içinde' yaşanan farklardır.
2
Yükselti, denizellik ve dağların uzanış yönü gibi özelliklerin 'Göreceli (Özel) Konum' olduğunu hatırlayın.
3
Seçeneklerde 'yükselti farkı' ile açıklanan durumu bulun; bu sizi doğru özel konum sonucuna götürecektir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de batıdan doğuya gidildikçe sıcaklığın azalmasının nedenlerini matematik ve özel konum ayrımıyla tekrar ediniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 2Soru →

Türkiye'nin sahip olduğu coğrafi özellikler analiz edilirken mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum faktörlerinin etkilerini doğru ayrıştırmak, coğrafi olayların neden-sonuç ilişkisini kurmak açısından kritiktir. Özellikle yer şekillerinin morfolojik yapısı, yükselti gradyanı ve stratejik ticaret rotaları üzerindeki hakimiyet, ülkenin ekonomik coğrafyasını şekillendiren temel unsurlardır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan Türkiye'nin göreceli (özel) konumu ile açıklanabilecek bir durumdur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey Anadolu Dağları üzerindeki Zigana ve Kop gibi yüksek geçitlerin, Trabzon Limanı'nın İç ve Doğu Anadolu ile olan transit ticaret bağlantısında belirleyici bir rol oynaması

Cevap

Kuzey Anadolu Dağları üzerindeki geçitlerin (Zigana ve Kop) Trabzon Limanı'nın hinterlandını ve transit ticaretini etkilemesi, Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun bir sonucudur.
Doğru seçenek, Türkiye'nin yer şekillerinin (dağların uzanış doğrultusu), yükselti gradyanının (geçitler) ve jeostratejik ticaret rotalarının (transit ticaret) birleşimini ele almaktadır. Trabzon Limanı'nın gelişimi, dağların kıyıya paralel uzanması nedeniyle iç kesimlerle bağlantısını Zigana ve Kop gibi stratejik noktalardan sağlamasına bağlıdır; bu da tamamen göreceli konum ile açıklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Konum türlerini ayırt etme
Seçeneklerdeki ifadelerin hangisinin enlem-boylam (mutlak) hangisinin yer şekilleri-yükselti-strateji (göreceli) olduğunu belirlemek.
Sorunun kökü doğrudan özel konum etkisini sormaktadır.
2
Yer şekilleri ve ticaret ilişkisini analiz etme
Dağların kıyıya paralel uzanması, bu dağları aşmak için geçit ve tünellere (Zigana, Kop vb.) ihtiyaç duyulması ve bu durumun bir limanın (Trabzon) ticaret potansiyelini (hinterland) etkilemesi saptanır.
Yükselti, dağların uzanışı ve transit ticaret koridorları göreceli konumun temel bileşenleridir.
3
Matematik konum tuzaklarını eleme
Maki sınırı, güneş ışınlarının tutulma oranı, bakı etkisi ve rüzgar yönü gibi enlem temelli unsurlar dışarıda bırakılır.
Enleme bağlı olarak güneyden kuzeye değişen veya bakı (yön) etkisine dayalı özellikler mutlak konumdur.

Anahtar Kavram

Göreceli Konum: Yer Şekilleri, Yükselti ve Transit Ticaret Etkileşimi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru →

Türkiye'de Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında yer alan limanların iç kesimlerle olan ulaşım bağlantılarının güç ve maliyetli olması, buna karşın Ege kıyılarında ulaşımın daha kolay sağlanması bu limanların art bölge (hinterland) genişliklerini doğrudan etkilemiştir. Bu durumun ortaya çıkmasındaki temel neden aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu

Cevap

Dağların kıyı çizgisine göre uzanış doğrultusu
Türkiye'de dağlar genel olarak doğu-batı yönlü uzanır. Bu durum Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların deniz çizgisine paralel olmasına, Ege'de ise dik olmasına neden olur. Paralel uzanış, deniz etkisinin içeri girmesini engeller ve iç kesimlerle ulaşımı sadece belirli geçitlerle mümkün kılarak limanların art bölgesini daraltır. Ege'de ise dağlar arasındaki çöküntü ovaları (grabenler) sayesinde ulaşım iç kısımlara kadar kolayca ulaşır ve İzmir gibi limanların hinterlandını genişletir.

Adım Adım Çözüm

1
Kıyı bölgelerindeki ulaşım özelliklerinin analiz edilmesi
Karadeniz ve Akdeniz'de kıyıya paralel uzanan dağların ulaşımı kısıtladığı, Ege'de dik uzanan dağların ise geçit verdiğinin saptanması.
Ulaşım maliyetini ve kolaylığını belirleyen temel unsur topografik engellerdir.
2
Hinterland kavramı ile yer şekilleri arasındaki ilişkinin kurulması
Dağların kıyıya dik uzandığı yerlerde limanların etki alanının (hinterland) daha geniş olduğunun belirlenmesi.
Hinterland genişliği, limanın iç kesimlerle olan fiziki ve ekonomik bağının gücüne bağlıdır.

Anahtar Kavram

Dağların uzanış yönünün ulaşım ve hinterland üzerindeki etkisi
Soru 4Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri üzerinde hem mutlak (matematik) hem de göreceli (özel) konumun etkileri görülmektedir. Bu iki kavramın ayırt edilmesi, coğrafi olayların neden-sonuç ilişkisini anlamak açısından büyük önem taşımaktadır.

Buna göre;

I. Batıdan doğuya doğru gidildikçe tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzaması,
II. Akdeniz kıyılarında sıcaklık ortalamalarının Marmara kıyılarına göre daha yüksek olması,
III. Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarının güney yamaçlarına göre daha fazla yağış alması,
IV. 2121 Haziran tarihinde kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresinin uzaması

durumlarından hangileri Türkiye'nin göreceli (özel) konumu ile doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Batıdan doğuya yükselti artışına bağlı sıcaklık değişimi ve dağların denize göre konumundan kaynaklanan yağış farkı (I ve III) özel konumu ifade eder.
Doğru seçenek olan 'I ve III' numaralı öncüller yükselti ve yer şekilleri/denizellik etkilerini içerir. Türkiye'de batıdan doğuya doğru yükselti ortalaması arttığı için sıcaklıklar düşer ve ürünler daha geç olgunlaşır; bu özel konumdur. Benzer şekilde dağların denize bakan yamaçlarının daha fazla yağış alması da yer şekilleri ve denizellik ile yani özel konumla ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
I. öncülün analiz edilmesi
Batıdan doğuya gidildikçe sıcaklığın azalması enlemle açıklanamaz (38−4038-40 derece enlemleri arasında kalınır). Bu durum yükseltinin artmasıyla ilgili olup özel konumdur.
Yükselti faktörü göreceli (özel) konumun bir öğesidir.
2
II. öncülün analiz edilmesi
Akdeniz'in Marmara'dan sıcak olması güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesiyle ilgilidir.
Enlem etkisi mutlak (matematik) konumun sonucudur.
3
III. öncülün analiz edilmesi
Dağların bir yamacının daha fazla yağış alması, o yamacın denize dönük olması ve nemli hava kütlelerini karşılamasıyla ilgilidir.
Denize göre konum ve yer şekilleri özel konum faktörleridir.
4
IV. öncülün analiz edilmesi
Gündüz sürelerinin kuzeye gidildikçe değişmesi dünyanın şekli ve eksen eğikliğine bağlıdır.
Enleme bağlı bu değişimler matematik konumla ilgilidir.

Anahtar Kavram

Özel konum; bir yerin denizlere, kıtalara, komşu ülkelere, yer şekillerine ve yükseltiye göre konumudur.

İpuçları

1
Bir özelliğin özel konum olup olmadığını anlamak için 'Bu durum enlem veya boylamla açıklanabilir mi?' diye sorun.
2
Türkiye'de doğu-batı doğrultusundaki sıcaklık değişimleri genellikle yükselti ile, kuzey-güney yönlü değişimler ise enlem ile ilgilidir.
3
Dağların uzanış biçimi, yükselti ve denize göre konum gibi unsurların hepsi özel konum başlığı altında incelenir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konum sonuçlarını (orta kuşak, yengeç dönencesi dışı vb.) tekrar ederek özel konumla farklarını pekiştirin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri incelendiğinde; bazı durumların enlem ve boylam derecelerine (mutlak konum) bağlı olduğu, bazı durumların ise yükselti, yer şekilleri ve denizellik gibi yerel faktörlere (göreceli konum) bağlı olduğu görülür. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun bir sonucu olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürürken, güneyden esenlerin sıcaklığı artırması

Cevap

Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürürken, güneyden esenlerin sıcaklığı artırması
Kuzeyden gelen rüzgarların sıcaklığı düşürmesi ve güneyden gelenlerin artırması, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer almasıyla (mutlak konum) ilgilidir. Ekvator'dan gelen rüzgarlar sıcaklığı artırırken, kutup yönünden gelenler sıcaklığı düşürür. Bu durum enlem etkisinin bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Özel ve mutlak konum kavramlarını ayırt edin.
Mutlak konum enlem ve boylamla (Ekvator'a ve Başlangıç Meridyeni'ne göre yer), özel konum ise fiziksel çevreyle (yükselti, deniz, boğazlar vb.) ilgilidir.
Soruda özel konuma ait olmayan, yani mutlak konuma ait bir özellik aranmaktadır.
2
Seçeneklerdeki rüzgar-sıcaklık ilişkisini analiz edin.
Kuzeyden gelenlerin soğutması, güneyden gelenlerin ısıtması kutup ve ekvator yönlü hava akımlarını ifade eder.
Bu durum sadece bulunulan yarım küre (enlem derecesi) ile açıklanabilir.

Anahtar Kavram

Mutlak ve Göreceli Konum Farkı

İpuçları

1
Ekvator'a veya kutuplara yakınlıkla açıklanabilen özellikler mutlak konuma girer.
2
Seçeneklerde 'Kuzey Yarım Küre'de bulunmanın' doğrudan bir kanıtı olup olmadığına bakın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin Orta Kuşak'ta bulunmasının sonuçlarını (A-B-C-D kuralları) tekrar ederek mutlak konum bilginizi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 6Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri analiz edilirken mutlak ve göreceli konumun etkileri birbiriyle karıştırılabilmektedir. Özellikle sıcaklık ve nem dengesine bağlı olarak şekillenen bitki örtüsü ve tarım sınırları, her iki konum faktörünün de yansımalarını içermektedir.

Buna göre, aşağıda verilenlerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun doğrudan bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçlarında orman alt sınırının deniz seviyesinden başlaması

Cevap

Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçlarında orman alt sınırının deniz seviyesinden başlaması Türkiye'nin göreceli konumunun bir sonucudur.
Doğru cevap olan ifade, ormanların hangi yükseltiden başladığını belirleyen temel faktörün nemlilik olduğunu göstermektedir. Türkiye'de sadece Karadeniz kıyılarında ormanların deniz seviyesinden başlaması, bölgenin bol yağışlı ve nemli olmasıyla, yani göreceli konumun (denizellik) bir sonucu olan iklim şartlarıyla doğrudan ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Konum türlerini ve sınır belirleyicilerini analiz et
Mutlak konum enlem/boylamla, göreceli konum ise yer şekilleri, yükselti ve denizellikle ilgilidir.
Sorudaki kavramsal ayrımı yapabilmek için sınırların neye göre belirlendiğini anlamak gerekir.
2
Bitki ve tarım sınırlarını değerlendir
Üst sınır (üst limit) sıcaklığa (enlem/bakı), alt sınır (başlangıç limiti) ise nemliliğe (denizellik) bağlıdır.
Üst sınır mutlak konumun, alt sınır ise göreceli konumun göstergesidir.
3
Seçenekleri bu kurala göre ele
A, B, C ve E seçenekleri doğrudan enlem, bakı veya orta kuşak (mutlak konum) ile ilgilidir.
Bu seçeneklerdeki temel faktör güneş ışınlarının geliş açısı veya kuşak özellikleridir.
4
Doğru seçeneği teyit et
Karadeniz'de ormanların deniz seviyesinden başlaması, her mevsim yağış ve yüksek nem ile ilgilidir.
Nemlilik ve denizellik Türkiye'nin göreceli konum özellikleridir.

Anahtar Kavram

Orman Alt Sınırı ve Nemlilik İlişkisi
Soru 7Soru →

Türkiye'de özellikle Antalya'dan hareket edip Toros Dağları'nı geçerek kısa bir süre sonra Isparta'ya ulaşan bir gözlemci; sıcaklık değerlerinin hızla düştüğünü, bitki örtüsünün makiden bozkıra dönüştüğünü ve yetiştirilen tarım ürünlerinin farklılaştığını fark etmiştir.

Bu gözlemcinin tanık olduğu bu değişimlerin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yer şekillerinin ve yükseltinin kısa mesafelerde büyük değişiklikler göstermesi

Cevap

Türkiye'de kısa mesafelerde iklim, bitki örtüsü ve tarım ürünü çeşitliliğinin temel nedeni yer şekillerinin ve yükseltinin ani değişimidir.
Doğru seçenek olan yer şekilleri ve yükselti değişimi, Türkiye'nin göreceli konumunun en tipik sonucudur. Antalya kıyısından başlayıp Toroslar'ı aşarak Isparta'ya geçmek, birkaç saat içinde deniz seviyesinden yaklaşık 10001000 metre üzerine çıkmak demektir. Bu yükselti farkı sıcaklığı düşürür, nemli havanın içe girmesini engeller ve 'aynı anda farklı mevsim özelliklerinin' yaşanmasına zemin hazırlar.

Adım Adım Çözüm

1
Gözlemcinin rotasını analiz etme
Antalya'dan (deniz seviyesi) Isparta'ya (iç kesim ve yüksek rakım) geçiş, Toros Dağları'nın aşılmasını gerektirir.
Değişimin yaşandığı coğrafi hattın fiziksel özelliklerini belirlemek gerekir.
2
Değişen unsurları sınıflandırma
Sıcaklık, bitki örtüsü ve tarım ürünleri; iklim şartlarına bağlı unsurlardır.
Soruda verilen ipuçlarının hangi coğrafi olayla ilgili olduğunu anlamak gerekir.
3
Neden-sonuç ilişkisi kurma
Kısa mesafede bu kadar keskin bir iklim değişimi ancak yükselti farkı (10001000-15001500 metre) ve yer şekillerinin engebeliliği ile açıklanabilir.
Enlem etkisi (matematik konum) binlerce kilometrede bu değişimi sağlarken, yer şekilleri (özel konum) bunu birkaç kilometrede gerçekleştirir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Göreceli (Özel) Konumunun İklim Üzerindeki Etkisi

İpuçları

1
Gözlemcinin 'kısa bir süre' içinde çok farklı ortamlar gördüğüne dikkat edin.
2
Enlem (matematik konum) etkisiyle bir iklimin değişmesi için yüzlerce kilometre yol gitmek gerekir.
3
Antalya ile Isparta arasındaki temel fiziksel fark deniz seviyesinden olan yüksekliktir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin dağlarının uzanış yönünün ulaşım ve hinterland üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Eğer seçeneklerde 'Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin yaşanması' ifadesi olsaydı, bu da yer şekillerine bağlı bir sonuç olarak değerlendirilebilirdi.
Tahmini Süre:50s
Soru 8Soru →

Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması, ortalama yükseltisinin fazla olması ve yer şekillerinin çeşitlilik göstermesi gibi özellikler 'özel (göreceli) konum' olarak ifade edilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin özel konumunun bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kısa mesafelerde iklim ve bitki örtüsü çeşitliliğinin fazla olması

Cevap

Kısa mesafelerde iklim ve bitki örtüsü çeşitliliğinin fazla olması, Türkiye'nin yer şekillerinin engebeli olmasının yani özel konumunun bir sonucudur.
Türkiye'de kısa mesafelerde yükseltinin ve yer şekillerinin değişmesi (örneğin bir dağın denize bakan yamacı ile iç kesime bakan yamacı arasındaki fark), iklim özelliklerinin ve dolayısıyla bitki örtüsünün de çok kısa mesafelerde çeşitlenmesine neden olur. Bu durum doğrudan yer şekilleri ve yükseltiyle yani özel konumla ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Özel konum ve mutlak konum kavramlarını ayırt et.
Mutlak konum enlem ve boylamla (Ekvator ve başlangıç meridyenine göre yer) ilgilidir; özel konum ise yükselti, yer şekilleri, denizellik ve kıtalara göre konumla ilgilidir.
Soruda özel konumun sonucunu bulmak için seçeneklerde yükselti veya yer şekilleriyle ilgili bir özellik aranmalıdır.
2
Seçenekleri bu ayrım üzerinden değerlendir.
Dört mevsim, rüzgar yönü, paralel farkı ve ışın açısı tamamen enlem (mutlak konum) etkisidir. Kısa mesafede görülen değişimler ise ancak yer şekilleri (özel konum) ile açıklanabilir.
Matematiksel bir kural olan enlem etkisi, geniş alanlarda benzer sonuçlar doğururken; özel konum yerel farklılıklara yol açar.

Anahtar Kavram

Özel (Göreceli) Konum: Yükselti ve Yer Şekilleri Etkisi
Soru 9Soru →

Türkiye'de iklim, bitki örtüsü ve tarım ürünlerinin dağılışı üzerinde hem mutlak (matematiksel) konum hem de göreceli (özel) konum etkili olmaktadır. Normal şartlarda enlem etkisi nedeniyle güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklıkların azalması ve buna bağlı olarak tarımsal ürün deseninin soğuğa dayanıklı türlere doğru değişmesi beklenir. Ancak Türkiye'nin yer şekilleri ve denizellik gibi göreceli konum özellikleri, bazı sahalarda bu genel kuralın dışına çıkılmasına neden olur.

Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisi Türkiye’nin göreceli konumunun, mutlak konumdan kaynaklanan sınırlamaları esnettiğine veya geçersiz kıldığına örnek olarak gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kış mevsiminde Rize ve çevresinde turunçgil ile zeytin gibi Akdeniz iklimine özgü ürünlerin yetişebilmesi

Cevap

Kış mevsiminde Rize ve çevresinde turunçgil ile zeytin gibi Akdeniz iklimine özgü ürünlerin yetişebilmesi
Rize'de turunçgil ve zeytin yetişmesi, mutlak konumun (enlem) getirdiği 'kuzey soğuktur' sınırlamasını, özel konumun (dağların konumu ve fön etkisi) yarattığı mikroklima sayesinde geçersiz kılmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Enlem ve sıcaklık ilişkisini analiz et.
Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklığın düşmesi ve Rize'nin Antalya'dan çok daha soğuk olması beklenir.
Mutlak konum (enlem) temel kuraldır.
2
Rize'nin yerel coğrafi koşullarını incele.
Rize, gerisindeki Kaçkar Dağları sayesinde kuzeyden gelen soğuklara karşı korunur ve fön rüzgarlarıyla ısınır.
Göreceli konumun mikroklima yaratma potansiyeli.
3
Aykırı durumu (anomaliyi) tespit et.
Normalde sadece Güney Anadolu'da yetişebilen hassas ürünler, en kuzeydeki bir noktada yetişebilmektedir.
Özel konumun matematiksel konumu baskılaması.

Anahtar Kavram

Mikroklima ve Özel Konumun Mutlak Konuma Üstünlüğü

İpuçları

1
Enlem kuralına göre kuzeyde olması gereken bitki örtüsü ile gerçekte olanı karşılaştırın.
2
Mikroklima (küçük iklim alanı) kavramını düşünün; hangi bölge enlemine göre 'aşırı' sıcak veya ılık kalıyor?
3
Normalde Akdeniz'de olması gereken bir ürünün, Doğu Karadeniz'de bulunması özel konumun mutlak konumu nasıl yendiğini gösterir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki diğer mikroklima alanlarını (Iğdır'da pamuk, Anamur'da muz gibi) özel konum faktörleriyle inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Türkiye'nin sahip olduğu bazı coğrafi özellikler; enlem ve boylam dereceleri ile ifade edilen matematik konumla açıklanamaz. Bu özellikler yer şekilleri, yükselti, denizellik ve kıtalar arası konum gibi unsurları içeren özel (göreceli) konumla ilgilidir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin yalnızca özel konumu ile açıklanabilen bir durumdur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması sonucunda kıyı ile iç kesimler arasında ulaşımın zor olması

Cevap

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine paralel uzanması ve bu durumun ulaşım üzerindeki etkileri özel konum ile açıklanmaktadır.
Dağların kıyıya paralel veya dik uzanması, bir ülkenin topografik yapısı yani yer şekilleri ile ilgilidir. Yer şekilleri, yükselti ve denizellik gibi özellikler özel (göreceli) konum kapsamında değerlendirildiği için dağların uzanışının ulaşıma etkisi özel konumun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik konum ve özel konum kavramlarının kapsamını belirle.
Matematik konum enlem ve boylamı; özel konum ise yükselti, yer şekilleri ve denizelliği kapsar.
Seçenekleri doğru kategorize etmek için temel bilgi düzeyini sağlar.
2
Verilen seçeneklerin hangisinin yer şekilleriyle ilgili olduğunu saptal.
Dağların uzanış doğrultusu yer şekilleriyle ilgiliyken, diğer seçenekler enlem veya boylam farkıyla ilgilidir.
Doğru yanıt olan özel konum özelliğini belirlemeyi sağlar.

Anahtar Kavram

Özel (Göreceli) Konum Sonuçları
Tahmini Süre:45s
Soru 11Soru →

Türkiye’nin üç kıta arasındaki stratejik geçiş yolları üzerinde bulunması ve transit ticaret potansiyeli, ülkenin sahip olduğu yer şekillerinden bağımsız düşünülemez. Dağların uzanış doğrultusu ve ortalama yükseltinin fazla olması, ulaşım koridorlarının rotasından maliyetine kadar pek çok unsuru doğrudan etkiler.

Buna göre, Türkiye’nin yer şekilleri ve dağların uzanış doğrultusunun (göreceli konum) sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu durumla ilişkilendirilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıradağların güney yamaçlarında tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin ve yerleşme üst sınırının kuzey yamaçlarına göre farklılık göstermesi

Cevap

Sıradağların güney yamaçlarında tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin ve yerleşme üst sınırının kuzey yamaçlarına göre farklılık göstermesi durumu, mutlak (matematik) konumun bir sonucu olan bakı etkisiyle açıklanır.
Sıradağların güney yamaçlarının kuzey yamaçlarına göre daha sıcak olması ve buna bağlı olarak tarım ürünlerinin erken olgunlaşması, Türkiye'nin orta kuşakta ve Kuzey Yarım Küre'de bulunmasının bir sonucudur. Bu durum 'bakı' etkisi olarak adlandırılır ve mutlak (matematik) konum ile açıklanır. Yer şekillerinin uzanış yönü bu durumu oluşturmaz, sadece var olan bakı etkisinin hissedildiği bir yüzey sunar.

Adım Adım Çözüm

1
Özel ve Matematik Konum Ayrımını Yapmak
Özel konum; yer şekilleri, yükselti, denizellik ve jeopolitik durumdur. Matematik konum ise enlem ve boylam etkisidir.
Soruda yer şekilleri ve dağların uzanışının (özel konum) sonucu olmayanı bulmamız istenmektedir.
2
Bakı Etkisini Analiz Etmek
Türkiye'de dağların güney yamaçlarının daha sıcak olması ve güneşlenmenin fazla olması, Türkiye'nin Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde bulunmasından kaynaklanır.
Yamaçlar arasındaki sıcaklık farkı, dağın varlığından ziyade güneş ışınlarının geliş açısı (enlem) ile ilgilidir.
3
Diğer Seçenekleri Özel Konumla Eşleştirmek
Demir yolu ulaşım kısıtlılığı, ticaret yolu maliyetleri, hinterland genişliği ve bitki örtüsü değişimi doğrudan dağların uzanış yönü ve yükseltiyle açıklanır.
Bu unsurlar yer şekillerinin fiziki uzanışının ekonomik ve ekolojik sonuçlarıdır.

Anahtar Kavram

Özel konum (Göreceli konum) ile Mutlak konum (Matematik konum) arasındaki en temel farklardan biri 'bakı' etkisidir. Dağların varlığı özel konum olsa da, hangi yamacın daha sıcak olduğu matematik konuma bağlıdır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumuna bağlı olarak ortaya çıkan 'Dört Mevsim Belirgin Yaşanması' ile özel konuma bağlı olan 'Aynı Anda Farklı Mevsim Özellikleri' kavramlarını karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru →

Türkiye'nin sahip olduğu coğrafi özellikler incelenirken bu özelliklerin bir kısmının mutlak (matematik) konumun, bir kısmının ise göreceli (özel) konumun sonucu olduğu görülür. Yer şekilleri, yükselti, denizellik ve kara kütlelerinin dağılışı gibi faktörler göreceli konumu belirler.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli konumu ile açıklanabilecek bir durum değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akdeniz kıyılarındaki yıllık sıcaklık ortalamasının Marmara kıyılarından fazla olması

Cevap

Akdeniz kıyılarındaki yıllık sıcaklık ortalamasının Marmara kıyılarından fazla olması, Türkiye'nin mutlak (matematik) konumuyla ilgili bir durumdur.
Akdeniz ve Marmara kıyılarının her ikisi de deniz kıyısında (0 metre) yer aldığı için yükselti ve denizellik faktörleri benzerdir. Aralarındaki belirgin sıcaklık farkı, Akdeniz'in Ekvator'a daha yakın olmasından (enlem etkisi) kaynaklanır. Bu da mutlak (matematik) konumun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kavram Tanımlama
Göreceli konum; yükselti, yer şekilleri, denizellik gibi özellikleri kapsarken; mutlak konum enlem ve boylam etkilerini kapsar.
Soruda istenen 'göreceli konum olmayanı' bulmak için enlem veya boylam etkisi aramalıyız.
2
Seçenek Analizi
Ege'deki dağların uzanışı, doğuya doğru artan yükselti ve kıyı-iç kesim sıcaklık farkı (denizellik) tamamen yer şekilleri ve denizlerle ilgilidir.
Bu unsurlar göreceli konumun temel bileşenleridir.
3
Karşılaştırma ve Sonuç
Akdeniz ve Marmara kıyılarının her ikisi de deniz seviyesindedir, ancak Akdeniz daha güneydedir (enlem etkisi).
Sıcaklık farkının tek nedeni Ekvator'a yakınlık farkıdır, bu da mutlak konumdur.

Anahtar Kavram

Mutlak ve Göreceli Konum Ayrımı

İpuçları

1
Seçeneklerde 'Enlem' ile açıklanabilecek bir durum olup olmadığına bakın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin mutlak konumu nedeniyle güneş ışınlarının geliş açısının nasıl değiştiğini tekrar edin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 13Soru →

Türkiye; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı noktada, önemli deniz ve kara ticaret yollarının kavşağında yer almaktadır. Bu stratejik konum, Türkiye'nin hem siyasi hem de ekonomik yapısını doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin bu göreceli (özel) konumu sonucunda ortaya çıkan bir durumdur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uluslararası enerji nakil hatlarında önemli bir transit terminal olması

Cevap

Uluslararası enerji nakil hatlarında önemli bir transit terminal olması
Türkiye'nin Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir köprü görevi görmesi, Hazar Havzası, Orta Asya ve Orta Doğu'daki enerji kaynaklarının (petrol ve doğal gaz) Batı pazarlarına ulaştırılmasında stratejik bir 'geçiş koridoru' olmasını sağlamıştır. Bu durum tamamen Türkiye'nin çevresindeki kara kütlelerine ve enerji kaynaklarına olan mesafesiyle, yani göreceli konumuyla ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Mutlak ve göreceli konum ayrımını yap.
Mutlak konum enlem ve boylamla (sayısal verilerle) ilgiliyken; göreceli konum yer şekilleri, denizellik ve kıtalara göre konumla ilgilidir.
Soruda istenen 'göreceli konum' özelliğini diğerlerinden ayırmak için temel tanım gereklidir.
2
Türkiye'nin kıtalar arasındaki konumunun ekonomik etkisini değerlendir.
Hazar havzası ve Orta Doğu petrollerinin Avrupa'ya taşınması Türkiye'nin 'köprü' olma özelliğiyle ilgilidir.
Enerji hatları coğrafi bir bölgenin çevresine göre sahip olduğu benzersiz bir avantajdır.
3
Diğer seçeneklerin enlem/boylam ilişkisini kontrol et.
Dört mevsim, güneş açısı, kuş uçuşu mesafe ve gölge yönü tamamen Türkiye'nin paralel dereceleri (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey) ile ilgilidir.
Mutlak konum sonuçlarını eleyerek doğru cevaba ulaşılır.

Anahtar Kavram

Göreceli (Özel) Konum: Bir yerin kıtalara, denizlere, önemli ticaret yollarına ve komşularına göre konumu.

İpuçları

1
Bir özelliğin mutlak konum mu yoksa özel konum mu olduğunu anlamak için 'Enlem ve boylam değişseydi bu durum değişir miydi?' diye sor.
2
Kıtalar, denizler, boğazlar ve yükselti gibi kavramlar doğrudan 'Özel Konum' ile ilişkilidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin transit ticaret potansiyelini artıran diğer faktörleri (İstanbul ve Çanakkale Boğazları) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 14Soru →

Türkiye'nin sahip olduğu yükselti, yer şekilleri, denizlere göre konumu ve kıtalar arasındaki yeri gibi özelliklerin tamamı 'özel (göreceli) konum' olarak ifade edilir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin özel konumunun bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının azalması

Cevap

Batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının azalması Türkiye'nin özel konumuyla ilgilidir.
Batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklık ortalamalarının azalması seçeneği doğrudur çünkü Türkiye'nin ortalama yükseltisi batıdan doğuya doğru artmaktadır. Yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisi, bir yerin göreceli (özel) konum özelliklerine dayanır.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik ve özel konum ayrımını yapınız.
Enlem ve boylamla açıklananlar matematik konum; yükselti, denizellik ve yer şekilleriyle açıklananlar özel konumdur.
Soruda özel konumun sonucu istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki sıcaklık değişimlerini analiz ediniz.
Batıdan doğuya sıcaklığın azalması, Türkiye'nin doğusuna doğru artan yükseltiyle (200200 metrede 1∘C1^{\circ}C azalma) açıklanır.
Yükselti faktörü özel konumun temel bileşenlerinden biridir.

Anahtar Kavram

Özel Konum (Yükselti Etkisi)

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusunun ulaşım ve iklim üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematik konum genellikle kuzey-güney yönlü değişimleri veya saat farklarını açıklar. Özel konum ise doğu-batı yönlü yükselti farklarını, denizellik-karasallığı ve yer şekillerini açıklar.
Tahmini Süre:45s
Soru 15Soru →

Türkiye’nin göreceli (özel) konumu; yer şekilleri, yükselti, denizlere göre konum ve komşuluk ilişkileri gibi özellikleri kapsar. Bu özellikler, ülkenin ulaşım altyapısını ve ticaret potansiyelini hem stratejik olarak güçlendirir hem de fiziksel engellerle kısıtlayarak maliyetleri artırabilir. Buna göre, Türkiye'nin özel konumuna bağlı olarak ortaya çıkan aşağıdaki durumlardan hangisi, ulaşım ağlarının inşasında karşılaşılan 'jeomorfolojik bir sınırlama' ve yüksek yatırım maliyeti gereksinimi ile doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akdeniz ve Karadeniz kıyı kuşaklarında, demir yolu ve kara yolu ağının iç kesimlerle bağlantı kurabilmesi için çok sayıda yüksek maliyetli tünel, viyadük ve geçide ihtiyaç duyulması

Cevap

Akdeniz ve Karadeniz kıyı kuşaklarında ulaşımın yüksek maliyetli tünel ve viyadüklerle sağlanması, dağların uzanış yönünden kaynaklanan özel konumun kısıtlayıcı bir sonucudur.
Türkiye'nin kuzey ve güney kıyıları boyunca uzanan sıradağların deniz etkisinin içe girmesini engellemesinin yanı sıra, kara ve demir yolu ulaşımında doğal geçitlerin azlığına ve çok sayıda tünel/viyadük ihtiyacına yol açması, özel konumun (yer şekilleri) ulaşım üzerindeki en net kısıtlayıcı etkisidir.

Adım Adım Çözüm

1
Özel konum ve ulaşım ilişkisini analiz etmek
Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu (Kuzey Anadolu ve Toroslar), ulaşım güzergâhlarını belirleyen temel özel konum faktörüdür.
Ulaşım maliyetleri ve fiziksel engeller doğrudan yer şekillerine bağlıdır.
2
Kısıtlayıcı fiziksel engelleri belirlemek
Dağların kıyıya paralel uzandığı Akdeniz ve Karadeniz'de, iç kesimlere geçişin zor olduğu ve mühendislik yapısı (tünel/geçit) gerektirdiği saptanır.
Özel konum bazen ekonomik fırsat yaratırken bazen de altyapı maliyetlerini artıran bir engel teşkil eder.
3
Mutlak konum etkilerini elemek
Enlem ve boylam kaynaklı (güneş açısı, kuş uçuşu mesafe, saat farkı) seçenekler matematik konum olduğu için elenir.
Soru kökünde özellikle özel konum vurgulanmıştır.

Anahtar Kavram

Yer Şekillerinin Ulaşım Üzerindeki Sınırlayıcı Etkisi (Hinterland ve Topografya)

İpuçları

1
Ulaşım maliyetini artıran faktörün 'dağların uzanış doğrultusu' olduğunu düşünün.
2
Hangi bölgelerimizde iç kesimlere gitmek için Zigana, Kop, Sertavul veya Gülek gibi geçitlere ihtiyaç duyuyoruz?
3
Matematik konumla ilgili olan 'enlem' (kuzey-güney mesafesi) seçeneğini doğrudan eleyin.

Daha Fazla Pratik

Karadeniz ve Akdeniz'deki demir yolu ağlarının kıyıdan neden iç kesimlere çok az noktadan bağlanabildiğini harita üzerinde inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 16Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri üzerinde hem mutlak (matematik) konumu hem de göreceli (özel) konumu etkili olmaktadır. Yer şekilleri, yükselti ve denizellik gibi unsurlar göreceli konumun temel bileşenlerini oluşturur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumuyla açıklanabilecek bir durumdur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Batıdan doğuya doğru gidildikçe tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzaması

Cevap

Batıdan doğuya doğru gidildikçe tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzaması, yükseltinin artışına bağlı olarak gerçekleşen bir özel konum sonucudur.
Türkiye'nin batısından doğusuna gidildikçe ortalama yükseltinin artması, sıcaklık ortalamalarının düşmesine neden olur. Bu durum, tarım ürünlerinin doğu bölgelerinde batıya göre daha geç hasat edilmesine yol açar. Yükselti, Türkiye'nin özel (göreceli) konumunun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki özelliklerin nedenlerini analiz edin.
B, C, D ve E seçenekleri enlem veya paralel dereceleriyle (matematik konum) ilgilidir.
Matematik konum, bir yerin başlangıç meridyenine ve ekvatora göre konumunu ifade eder.
2
Batıdan doğuya değişim faktörünü belirleyin.
Türkiye'de batıdan doğuya gidildikçe ortalama yükselti belirgin şekilde artar.
Yükselti artışı, sıcaklığın her 200200 metrede 1∘C1^\circ C düşmesine neden olur.
3
Sıcaklık düşüşünün tarıma etkisini değerlendirin.
Düşen sıcaklıklar bitkilerin gelişimini yavaşlatarak olgunlaşma süresini uzatır.
Yükselti ve yer şekilleri özel konum unsuru olduğu için bu durum özel konumla açıklanır.

Anahtar Kavram

Özel Konum ve Yükselti İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'de batıdan doğuya gidildikçe değişen en önemli fiziksel özelliği hatırlayın.
2
Yükseltinin artması sıcaklığı nasıl etkiler ve bu durum tarımsal faaliyetlere nasıl yansır?
Tahmini Süre:45s
Soru 17Soru →

Türkiye'de yer şekillerinin çeşitlilik göstermesi ve yükseltinin kısa mesafelerde değişmesi, iklim özelliklerinin ve buna bağlı olarak doğal bitki örtüsünün de dar alanlarda farklılaşmasına neden olur. Bu durumun bir sonucu olarak, bazı yörelerde birbirine çok yakın alanlarda farklı tarım ürünlerinin yetiştirildiği görülmektedir. Buna göre, söz konusu durumun ortaya çıkmasında temel belirleyici olan faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dağların uzanış doğrultusu ve ani yükselti değişimleri

Cevap

Dağların uzanış doğrultusu ve ani yükselti değişimleri Türkiye'nin özel (göreceli) konumunun bir sonucu olup, kısa mesafede iklim ve tarım ürünü çeşitliliğini sağlar.
Türkiye'de kısa mesafede iklim, bitki örtüsü ve tarım ürünü çeşitliliğinin görülmesi, ülkenin yer şekillerinin çok engebeli ve yükselti farklarının fazla olmasıyla doğrudan ilgilidir. Özellikle dağların kıyıya paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz gibi bölgelerde, kıyıdan içeriye doğru gidildikçe yükselti hızla artar ve bu durum dikey yönde farklı iklim kuşaklarının ve ürünlerinin oluşmasına zemin hazırlar. Bu özelliklerin tamamı göreceli (özel) konum kapsamında değerlendirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen 'kısa mesafede değişim' vurgusunu analiz etme
Bu durumun mutlak (matematik) konumdan ziyade yer şekilleri ve yükselti gibi özel (göreceli) konum unsurlarıyla açıklanabileceği belirlenir.
Enlem ve boylam gibi mutlak konum unsurları daha geniş kuşaklarda ve uzun mesafelerde değişim yaratırken, yer şekilleri yerel bazda hızlı değişimler yaratır.
2
Seçeneklerdeki unsurları mutlak ve özel konum olarak sınıflandırma
B, C, D ve E seçenekleri mutlak konumla (enlem, orta kuşak, boylam) ilgiliyken, A seçeneği özel konumla ilgilidir.
Öğrencinin kavramsal ayrımı yapabilmesi test edilmektedir.
3
Yer şekillerinin tarım ürünü üzerindeki etkisini yorumlama
Dağların denize paralel uzandığı yerlerde denizel etkinin içeri girememesi veya yükseltinin artmasıyla sıcaklığın her 200200 metrede 1∘C1^\circ C düşmesi, ürün yelpazesini dar bir alanda genişletir.
Doğru seçeneğin coğrafi mantığını kurmak.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Göreceli (Özel) Konum Sonuçları: Yer Şekilleri ve Mikroklimalar

İpuçları

1
Soruda vurgulanan 'kısa mesafede değişim', genellikle yer şekilleri veya yükselti ile ilişkilidir.
2
Seçeneklerdeki özelliklerin hangisinin enlem-boylam (mutlak) hangisinin yer şekilleri (özel) olduğunu ayırt etmeye çalışın.
3
Örneğin Rize'de hem turunçgil hem de çay yetişmesi, yer şekillerinin sağladığı özel korunaklı alanlarla ilgilidir.

Daha Fazla Pratik

Özel konumun bir diğer önemli sonucu olan 'Jeopolitik Önem' konusundaki enerji koridoru sorularına göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 18Soru →

Türkiye'de ortalama yükseltinin 11321132 metre olması, dağların genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanması ve ülkenin Asya ile Avrupa kıtaları arasında bir köprü vazifesi görmesi 'göreceli (özel) konum' özellikleri arasında yer almaktadır. Bu özelliklerin bütünü, Türkiye'nin beşerî ve ekonomik coğrafyası üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin sahip olduğu bu göreceli konum özelliklerinin doğrudan bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uluslararası enerji nakil hatlarında ve transit taşımacılık faaliyetlerinde stratejik bir merkez olması

Cevap

Uluslararası enerji nakil hatlarında ve transit taşımacılık faaliyetlerinde stratejik bir merkez olması
Türkiye'nin Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının kesişim noktasında bulunması, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'na sahip olması ve zengin enerji kaynakları (Hazar ve Orta Doğu) ile tüketim merkezleri (Avrupa) arasında yer alması, ülkeyi stratejik bir transit ticaret ve enerji koridoru haline getirmiştir. Bu durum tamamen ülkenin çevresine göre olan konumuyla, yani özel konumuyla ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Özel konum kavramını tanımlama
Göreceli (özel) konum; yer şekilleri, yükselti, denizellik-karasallık ve stratejik geçiş noktaları gibi faktörleri kapsar.
Soruda verilen öncüllerin hangi kapsamda değerlendirildiğini anlamak için gereklidir.
2
Seçenekleri analiz etme
Lojistik ve enerji koridoru özellikleri kıtalar arası köprü konumuyla (özel konum) açıklanırken, diğer seçenekler enlem ve yarım küre (matematik konum) ile açıklanmaktadır.
Matematik konum ve özel konum sonuçlarını birbirinden ayırt etmek için gereklidir.
3
Sonucu belirleme
Transit ticaret avantajı, Türkiye'nin jeopolitik ve özel konumunun doğrudan bir getirisidir.
Soruda istenen doğrudan sonucu tespit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Göreceli (özel) konumun ekonomik ve stratejik sonuçları
Soru 19Soru →

Coğrafi konum; mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum olmak üzere iki başlıkta incelenir. Göreceli konum, bir yerin çevresindeki denizlere, boğazlara, komşu ülkelere ve yer şekillerine göre konumunu ifade eder.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumuyla açıklanan bir özelliktir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada olması

Cevap

Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada olması
Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması, ülkenin okyanus veya deniz gibi su kütlelerine olan mesafesini ve yarımada olma özelliğini ifade eder. Bu tür özellikler, enlem ve boylam derecelerinden bağımsız olarak, bir yerin kendine has coğrafi çevresiyle (göreceli konumuyla) ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Göreceli konumun tanımını analiz et.
Göreceli konum; denizellik, yükselti, kıtalara komşuluk ve yer şekilleri gibi faktörleri kapsar.
Soruda istenen özelliğin matematiksel bir veri (enlem, boylam) değil, çevresel bir ilişki olması gerekir.
2
Seçenekleri mutlak ve göreceli konum ayrımına göre karşılaştır.
Seçeneklerdeki cephesel yağışlar, güneş açısı, enlem farkı ve yerel saat özellikleri doğrudan enlem ve boylam derecelerine bağlıdır.
Matematiksel konum, Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın başlangıç paraleli ve meridyenine göre yeridir.
3
Türkiye'nin yarımada olma özelliğini değerlendir.
Türkiye'nin üç tarafının denizlerle (Karadeniz, Ege ve Akdeniz) çevrili olması, ülkenin çevresindeki su kütlelerine göre durumudur.
Bu durum enlem veya boylamla değil, doğrudan yer şekilleri ve denizellik gibi göreceli konum faktörleriyle açıklanır.

Anahtar Kavram

Göreceli (Özel) Konum: Bir yerin kıtalara, denizlere, önemli ticaret yollarına ve yükseltiye göre konumu.

İpuçları

1
Seçeneklerde enlem (kuzey-güney, sıcaklık kuşağı) veya boylam (saat) ile ilgili olmayan tek özelliği bulun.
2
Bir özelliğin mutlak konum mu yoksa göreceli konum mu olduğunu anlamak için 'Bu durum Türkiye başka bir enlemde olsaydı değişir miydi?' diye düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin yükseltisinin batıdan doğuya artmasının iklim üzerindeki etkilerini inceleyerek göreceli konum konusunu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 20Soru →

Türkiye'nin sahip olduğu ortalama 11321132 metrelik yüksek topografya ve sıradağların genel olarak doğu-batı yönlü uzanışı, ülkenin ulaştırma coğrafyası ve transit ticaret potansiyeli üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu jeomorfolojik yapı, hem iç ticaret ağlarının maliyet analizlerini hem de kıtalar arası lojistik koridorların güzergâh seçimlerini doğrudan şekillendirmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin ulaşım ve lojistik özellikleri üzerinde yalnızca göreceli (özel) konum özelliklerinin bir sonucu olarak açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dağların kıyı çizgisine paralel uzanması nedeniyle, kıyı limanlarının iç kesimlerle bağlantısının tünel ve viyadük gibi yüksek maliyetli sanat yapılarıyla sağlanması

Cevap

Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı yerlerde iç kesimlerle ulaşımın yüksek maliyetli tünel ve viyadüklerle sağlanması, doğrudan yer şekilleriyle (göreceli konum) ilişkilidir.
Türkiye'de özellikle Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinde sıradağların kıyıya paralel uzanması, kıyı ile iç kesimler arasındaki doğal ulaşımı engeller. Bu durumun aşılması için Zigana, Kop, Gülek gibi geçitlerin kullanılması veya yüksek maliyetli tünel/viyadüklerin inşa edilmesi gerekir. Bu durum tamamen yer şekilleri ve göreceli konumla ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Konum kavramlarını ayırt et
Göreceli (özel) konum; yer şekilleri, yükselti, denizellik ve stratejik yolları kapsarken; mutlak konum enlem ve boylam etkilerini kapsar.
Soru kökünde istenen 'yalnızca göreceli konum' etkisini bulabilmek için mutlak konum sonuçlarını elemek gerekir.
2
Ulaşım ve yer şekilleri ilişkisini analiz et
Karadeniz ve Akdeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması, iç kesimlerle ulaşımı zorlaştırır ve 'hinterland'ı (art bölgeyi) daraltır.
Sıradağların varlığı ve uzanış yönü ulaştırma projelerinin maliyetini artıran temel göreceli konum faktörüdür.
3
Seçeneklerdeki mutlak konum etkilerini tespit et
Cephesel yağışlar (enlem), gece-gündüz süresi (enlem), bakı etkisi (enlem) ve yerel saat (boylam) mutlak konuma dahildir.
Bu faktörler yer şekillerinden bağımsız olarak, Türkiye'nin dünya üzerindeki koordinatları nedeniyle oluşur.

Anahtar Kavram

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusunun (doğu-batı) ve kıyıya olan ilişkisinin (paralel/dik) ulaştırma maliyetleri ve ticaret üzerindeki belirleyici etkisi.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin transit ticaretteki önemini pekiştirmek için 'Jeopolitik Konum' ve 'Enerji Koridorları' konularına göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Sayfa 1 / 5Sonraki
Türkiye'nin Özel Konumu ve Sonuçları Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür | Examkin