Examkin

Kalkınmanın Finansmanı

101 soru

Soru 1Soru →

İktisadi kalkınma literatüründe bir ülkenin kamu harcamalarını finanse edebilme kabiliyetini ifade eden mali kapasitenin (fiscal capacity) geliştirilmesi sürecinde; vergi esnekliği (tax elasticity), vergi dinamizmi (tax buoyancy) ve yapısal faktörler arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vergi dinamizmi, vergi kanunlarındaki yasal ve diskreşiner değişikliklerin etkisini de kapsadığı için genellikle vergi esnekliğinden daha yüksektir ve az gelişmiş ülkelerde düşük otomatik vergi artışlarını telafi etme çabasını yansıtır.

Cevap

Vergi dinamizminin yasal düzenlemeleri de içermesi nedeniyle vergi esnekliğinden genellikle daha yüksek olması ve az gelişmiş ülkelerdeki düşük otomatik vergi artışlarını telafi etme özelliğini taşımasıdır.
Vergi esnekliği, vergi oranlarında hiçbir değişiklik yapılmadığında vergi gelirlerinin GSYH'deki artışa verdiği otomatik cevabı ölçer. Vergi dinamizmi ise hem bu otomatik artışı hem de devletin vergi oranlarını artırması veya yeni vergiler koyması gibi iradi (diskreşiner) kararlarının etkisini ölçer. Az gelişmiş ülkelerde yapısal engeller nedeniyle otomatik esneklik genelde 11'in altındadır; bu yüzden hükümetler bütçe finansmanı için sürekli yasal düzenleme yaparak vergi dinamizmini yüksek tutmaya çalışırlar. Bu durum, doğru cevabın temel mantığını oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Vergi esnekliği ve vergi dinamizmi kavramlarını analiz et.
Esneklik (EE) sadece otomatik tepkiyi ölçerken, dinamizm (BB) hem otomatik tepkiyi hem de yasal/diskreşiner (DD) değişiklikleri içerir (B=E+DB = E + D).
Mali kapasite analizinde vergi gelirlerinin GSYH artışına nasıl tepki verdiğini belirlemek için bu iki kavramın farkı kritiktir.
2
Az gelişmiş ülkelerin (AGÜ) yapısal özelliklerini değerlendir.
AGÜ'lerde vergi tabanının darlığı ve kayıt dışılık nedeniyle otomatik esneklik genellikle düşüktür.
Otomatik esnekliğin düşük olduğu durumlarda devlet, vergi gelirlerini artırmak için sürekli yeni yasal düzenlemeler yapmak zorunda kalır.
3
Kavramlar ve yapısal durum arasındaki sentezi kur.
Dinamizm, yasal artışları da kapsadığı için esneklikten büyüktür ve AGÜ'lerde mali gayretin bir yansımasıdır.
Harcama ihtiyacı artan kalkınma yolundaki ülkelerde, otomatik olarak gelmeyen vergi geliri yasal düzenlemelerle (dinamizm yoluyla) zorlanır.

Anahtar Kavram

Vergi Esnekliği vs. Vergi Dinamizmini Belirleyen Mali Kapasite Faktörleri

Daha Fazla Pratik

Vergi yapısı ile kalkınma arasındaki ilişkiyi Lotz-Morss ve Hinrichs hipotezleri üzerinden karşılaştırmalı olarak inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Lotz ve Morss tarafından geliştirilen 'vergi gayreti' analizini hatırlayarak; fiili vergi oranının (T/YT/Y) beklenen vergi oranına (T∗/YT*/Y) oranının yorumlanması üzerinden de gidilebilir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 2Soru →

İktisadi kalkınma literatüründe Resmi Kalkınma Yardımları (ODA) ve Chenery-Strout tarafından geliştirilen "İki Açık Modeli" çerçevesinde dış kaynakların kalkınma üzerindeki etkileri analiz edilmektedir. Döviz açığının (M−XM - X) tasarruf açığından (I−SI - S) daha büyük ve ekonomi için "bağlayıcı kısıt" (binding constraint) olduğu bir az gelişmiş ülke senaryosunda, sağlanan dış yardımların (ODA) makroekonomik etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dış yardımlar, ikame edilemeyen ithal sermaye ve ara malı darboğazını aşarak üretim kapasitesinin tam kullanımını sağlar ve büyüme üzerindeki marjinal etkisi tasarruf açığının bağlayıcı olduğu duruma göre daha yüksektir.

Cevap

Dış yardımların, döviz açığının bağlayıcı olduğu durumda ithal girdi darboğazını aşarak büyüme üzerinde tasarruf açığına kıyasla daha yüksek bir marjinal etki yaratmasıdır.
Doğru seçenek, döviz açığının (FX gap) bağlayıcı olduğu durumda dış yardımların 'ikili rolü' olduğunu ifade etmektedir. Chenery ve Strout'a göre, döviz açığı tasarruf açığından büyükse, büyüme ithalat kapasitesi tarafından kısıtlanır. Bu durumda sağlanan 1 dolarlık dış yardım, ülkede üretimde kullanılamayan atıl yerli işgücü ve hammaddelerin ithal makinelerle birleşmesini sağlayarak, hasılayı 1 dolardan fazla (yüksek çarpan etkisi) artırır.

Adım Adım Çözüm

1
İki Açık Modeli varsayımlarını analiz etme
Ekonomide tasarruf açığı (I−SI - S) ve döviz açığı (M−XM - X) olmak üzere iki temel kısıt vardır.
Kalkınma için hangi kısıtın daha büyük olduğunu belirlemek, dış kaynağın etkisini anlamak için şarttır.
2
Döviz açığının bağlayıcı kısıt olduğu durumu yorumlama
Eğer M−X>I−SM - X > I - S ise, ülkenin yeterli yerli tasarrufu olsa bile ithal sermaye malı alamadığı için bu tasarrufları yatırıma dönüştürememektedir.
Bu durumda üretim kapasitesi ithal girdi yetersizliği nedeniyle atıl kalır.
3
Dış yardımın (ODA) etkisini değerlendirme
Dış yardım hem yatırım kaynağı (tasarruf) sağlar hem de doğrudan döviz sağlayarak ithalat darboğazını çözer.
Döviz kısıtı altında sağlanan 1 birimlik yardım, sadece 1 birimlik yatırımı değil, onunla beraber kullanılabilecek olan atıl yerli kaynakları da harekete geçirerek büyümeyi tasarruf kısıtı durumundan daha fazla artırır.

Anahtar Kavram

Chenery-Strout İki Açık Modeli ve Döviz Kısıtı Çarpanı
Soru 3Soru →

Finansal baskılama (financial repression) politikalarının uygulandığı ve reel faiz oranlarının negatif seyrettiği bir ekonomide, yatırım projelerinin seçimi ve sermaye tahsis mekanizmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fon arzının yetersizliği nedeniyle bankalar kredi tayınlamasına (credit rationing) gider ve projeleri iktisadi verimlilikten ziyade teminat gücü veya sübjektif kriterlere göre seçer.

Cevap

Finansal baskılama durumunda fon yetersizliği kredi tayınlamasına yol açar ve projeler verimlilik yerine teminat gücü gibi kriterlere göre seçilir.
Doğru yanıt olan seçenek, McKinnon ve Shaw'un finansal baskılama analizindeki temel sonucu ifade eder. Faiz tavanları nedeniyle oluşan fon kıtlığı, bankaların projeleri iktisadi verimlilik kriterine göre değil, kredi riskini minimize edecek teminatlar veya öznel ilişkiler üzerinden dağıtmasına (kredi tayınlaması) yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Finansal baskılama mekanizmasını tanımla.
Hükümetlerin faiz oranlarına enflasyonun altında tavan getirmesi sonucu negatif reel faiz oluşur.
Bu durum fon arzının (tasarrufların) azalmasına ve fon talebinin (yatırım arzusu) artmasına neden olur.
2
Piyasa dengesizliğinin sonucunu analiz et.
S<IS < I durumu ortaya çıkar; yani tasarruflar yatırım talebini karşılayamaz.
Faiz oranları yasal tavan nedeniyle yükselemediği için piyasada 'fon açığı' oluşur.
3
Kredi dağıtım mekanizmasını belirle.
Bankalar fiyat (faiz) yoluyla dengeleyemedikleri piyasada 'kredi tayınlaması' yapmak zorunda kalır.
Sınırlı fonlar, en verimli projeler yerine teminatı yüksek veya siyasi bağlantısı güçlü kesimlere aktarılır; bu da sermaye tahsisinde etkinliği bozar.

Anahtar Kavram

McKinnon-Shaw Hipotezi: Finansal Baskılama ve Kredi Tayınlaması

İpuçları

1
McKinnon ve Shaw'a göre, faizlerin piyasa dengesinin altında tutulması bir 'fon kıtlığı' yaratır.
2
Fiyatın (faizin) piyasayı temizleyemediği durumlarda, bankaların kredi verirken hangi kriterlere başvuracağını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Finansal serbestleşmenin (liberalization) bu süreçteki olumlu etkilerini ve finansal derinleşme (financial deepening) kavramını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sermaye tahsisi etkinliği açısından bakıldığında; serbest piyasada fonlar en yüksek faizi ödeyebilen (en verimli) projelere giderken, baskılanmış piyasada 'tayınlama' mekanizmasının verimliliği neden bozduğunu analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 4Soru →

McKinnon ve Shaw tarafından geliştirilen finansal baskılama (financial repression) modeline göre, nominal faiz oranlarının enflasyon oranının altında belirlenmesi sonucu ortaya çıkan "finansal sığlaşma" (financial shallowing) olgusunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Reel faiz oranlarının negatif olması nedeniyle tasarruf sahiplerinin fonlarını finansal sistemden çekerek altın, gayrimenkul veya stok gibi üretken olmayan varlıklara yöneltmesi

Cevap

Reel faiz oranlarının negatif seyretmesi nedeniyle tasarruf sahiplerinin fonlarını bankacılık sisteminden çekerek altın, gayrimenkul gibi fiziksel varlıklara yöneltmesi sonucunda finansal sistemin daralmasıdır.
Doğru cevap olan ifade, McKinnon-Shaw hipotezinin temelini oluşturur. Finansal baskılama ortamında uygulanan faiz tavanları, enflasyonun altında kaldığında reel faizler negatife düşer. Bu durum tasarruf sahiplerini bankacılık sisteminden uzaklaştırarak parayı fiziksel varlıklara (altın, stok, gayrimenkul) yatırmaya iter. Sonuçta finansal sistemin büyüklüğü daralır ve bu duruma 'finansal sığlaşma' adı verilir.

Adım Adım Çözüm

1
Reel faiz oranının etkisini belirle.
Negatif reel faiz (r=i−π<0r = i - \pi < 0).
Hükümetin belirlediği nominal faiz tavanı (ii), beklenen enflasyondan (π\pi) düşük olduğunda reel getiri negatif olur.
2
Tasarruf sahibi davranışını analiz et.
Finansal varlıklardan kaçış ve atıl varlıklara yönelim.
Tasarruf sahipleri satın alma güçlerini korumak için getirisi olmayan parayı bankada tutmak yerine altın, döviz veya gayrimenkul gibi 'enflasyona karşı korunaklı' varlıklara geçerler.
3
Sistem üzerindeki toplam etkiyi değerlendir.
Finansal sığlaşma.
Bankacılık sistemine akan fonların azalması, finansal aracıların kredi verme kapasitesini düşürür ve finansal sistemin GSYH içindeki payı küçülür.

Anahtar Kavram

Finansal Sığlaşma (Financial Shallowing)
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 5Soru →

İktisadi kalkınma literatüründe Resmi Kalkınma Yardımları (ODA) ve Chenery-Strout tarafından geliştirilen İki Açık Modeli arasındaki ilişki dikkate alındığında, dış yardımların tanımı ve kalkınma sürecindeki temel işlevleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir kaynağın Resmi Kalkınma Yardımı (ODA) sayılabilmesi için ekonomik kalkınma amacı taşıması ve hibe unsuru içermesi gerekir; bu kaynaklar İki Açık Modeli'nde döviz açığı kısıtını aşarak sermaye malı ithalatını mümkün kılar.

Cevap

Bir kaynağın ODA sayılabilmesi için ekonomik kalkınma amacı taşıması ve hibe unsuru içermesi gerektiğini belirten ve bu kaynakların döviz açığı kısıtını aşmada kullanıldığını ifade eden seçenek doğrudur.
Resmi Kalkınma Yardımları'nın (ODA) uluslararası kabul görmüş tanımı, bu yardımların mutlaka bir 'hibe unsuru' (yani piyasa koşullarından daha avantajlı olması) ve 'ekonomik kalkınma' amacı taşımasını gerektirir. Chenery-Strout tarafından geliştirilen İki Açık Modeli'nde ise, eğer bir ülke tasarrufları yeterli olsa bile gerekli makineleri ithal edecek dövize sahip değilse 'döviz açığı' kısıtı altındadır. Bu durumda dış yardımlar, bu döviz darboğazını aşarak kalkınmayı finanse eder.

Adım Adım Çözüm

1
Resmi Kalkınma Yardımı (ODA) tanımını değerlendir.
OECD-DAC kriterlerine göre bir kaynağın ODA olması için: 1) Resmi sektör tarafından yapılması, 2) Temel amacın kalkınma olması, 3) Belirli bir hibe unsuru (concessionality) taşıması gerekir.
Yardımın ticari kredilerden veya askeri yardımlardan farkını belirlemek için bu kriterler şarttır.
2
Chenery-Strout İki Açık Modeli'ndeki döviz açığını analiz et.
Döviz açığı (Foreign Exchange Gap), hedeflenen büyüme için gereken sermaye malı ithalatının, mevcut ihracat gelirleri ve net sermaye girişleriyle karşılanamaması durumudur.
Az gelişmiş ülkelerde sermaye malı üretimi kısıtlı olduğundan ithalat kapasitesi büyümenin motorudur.
3
Dış yardımın bu modeldeki rolünü birleştir.
Dış yardımlar (ODA), tasarruf açığı olduğunda yatırım kapasitesini, döviz açığı olduğunda ise ithalat kapasitesini artırarak kısıtları gevşetir.
Hangi kısıt daha büyükse (bağlayıcı kısıt), yardım o açığı kapatmak için kullanılır.

Anahtar Kavram

İki Açık Modeli ve ODA Kriterleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Ragnar Nurkse tarafından geliştirilen "gizli işsizlikten kaynaklanan tasarruf potansiyeli" (disguised saving potential) tezine göre, az gelişmiş ülkelerde tarım sektöründeki gizli işsizlerin üretken alanlara kaydırılmasıyla sermaye birikiminin sağlanabilmesi için gerekli olan temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarım sektöründe kalan nüfusun, ayrılan işçilerin tüketim miktarını tüketmeyip eski tüketim seviyesini koruması

Cevap

Tarım sektöründe kalan nüfusun, ayrılan işçilerin tüketim payını tüketmeyip eski tüketim seviyelerini korumasıdır.
Doğru seçenek, Nurkse'nin modelindeki temel mantığı yansıtmaktadır. Tarımdan ayrılan gizli işsizler aslında tarım sektöründe bir yük oluşturmaktadır. Onlar ayrıldığında üretim düşmez ancak tükettikleri gıda miktarı boşa çıkar. Bu boşa çıkan gıda miktarının sermaye birikimine (sanayideki işçilerin beslenmesine) dönüşebilmesi için tarımda kalanların tüketimlerini artırmamaları ve eski seviyelerini korumaları zorunludur. Bu durum Nurkse tarafından tasarrufun 'gizli' kaynağı olarak nitelendirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Gizli işsizliğin temel varsayımını analiz et.
Tarımdaki bazı işçilerin marjinal verimliliği sıfırdır (MP=0MP=0). Yani bu kişiler üretim yapmasa da tüketim yapmaktadır.
Tasarruf potansiyelinin kaynağını anlamak için üretken olmayan tüketimin belirlenmesi gerekir.
2
İşgücü transferinin etkisini değerlendir.
Bu işçiler sanayiye geçtiğinde tarımsal üretim miktarı değişmez.
Marjinal verimliliğin sıfır olması, işçi ayrıldığında toplam çıktının sabit kalacağı anlamına gelir.
3
Tasarruf potansiyelinin (sermaye fonu) oluşum şartını belirle.
Ayrılan işçilerin tarımdayken tükettikleri gıda miktarı boşa çıkar. Eğer geride kalanlar bu gıdayı tüketmeyip sanayideki işçilere aktarırsa "gizli tasarruf" realize olur.
Eğer geride kalanlar kendi tüketimlerini artırırlarsa, potansiyel tasarruf tüketimle erir ve sermaye birikimi gerçekleşemez.

Anahtar Kavram

Gizli İşsizlikten Kaynaklanan Tasarruf Potansiyeli

İpuçları

1
Nurkse'nin bu tezinde 'gizli' olan tasarruf aslında bir gıda fazlasıdır.
2
Tarımda çalışmayan ama yemek yiyen birinin sanayiye gitmesi durumunda, onun tarımda yediği yemeğin ne olacağını düşünün.
3
Sermaye birikimi için tarımdan ayrılan işçinin sanayide beslenmesi gerekir. Bu gıda, tarımda kalanlar tarafından tüketilmeyip serbest kalmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Lewis'in dual ekonomi modelinde tasarrufların kaynağı ile Nurkse'nin bu tezini karşılaştırınız.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 7Soru →

İktisadi kalkınmanın finansmanında başvurulan yöntemlerden biri olan enflasyonist finansman sürecinde ortaya çıkan "zorunlu tasarruf" (forced savings) mekanizması; kaynakların iktisadi birimler arasında yeniden dağılımı yoluyla sermaye birikimini hızlandırmayı hedeflemektedir. Buna göre, söz konusu mekanizma sonucunda ekonomideki reel kaynak transferi temel olarak aşağıdakilerin hangisinde belirtilen yönde gerçekleşir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyat artışlarının nominal ücret artışlarından daha yüksek gerçekleşmesi sonucunda reel gelirin ücretlilerden kâr sahiplerine ve devlete transfer edilmesi yoluyla

Cevap

Reel kaynak transferi, fiyat artışlarının nominal ücretlerden daha hızlı olması nedeniyle ücretlilerden kâr sahiplerine ve devlete doğru gerçekleşir.
Enflasyonist finansman, para arzı artışı yoluyla fiyatları yükselterek sabit gelirlilerin (ücretlilerin) satın alma gücünü düşürür. Fiyatlar nominal ücretlerden daha hızlı arttığı için reel gelir, tasarruf ve yatırım eğilimi daha yüksek olan kâr sahiplerine veya devletin yatırım harcamalarına aktarılır. Bu duruma iktisat literatüründe "zorunlu tasarruf" denir ve bu yolla kalkınma için gerekli sermaye birikimi sağlanmaya çalışılır.

Adım Adım Çözüm

1
Enflasyonist finansman tanımını yapın.
Hükümetin bütçe açıklarını veya yatırımlarını karşılamak için para arzını (emisyon) artırmasıdır.
Mekanizmanın başlangıç noktası para arzındaki genişlemedir.
2
Fiyatlar ve ücretler arasındaki ilişkiyi analiz edin.
Para arzı artışı fiyatları yükseltirken, nominal ücretler genellikle aynı hızda artmaz.
Ücretlerin fiyatlara göre gecikmeli ayarlanması reel gelirin aşınmasına yol açar.
3
Zorunlu tasarruf mekanizmasını ve kaynak transferini belirleyin.
Satın alma gücü azalan sabit gelirlilerin (ücretliler) tüketimi düşer; bu kaynaklar tasarruf eğilimi daha yüksek olan kâr sahiplerine veya yatırım yapan devlete aktarılır.
Enflasyonist finansmanın sermaye birikimine katkısı bu yeniden dağılım etkisiyle (zorunlu tasarruf) açıklanır.

Anahtar Kavram

Zorunlu Tasarruf (Forced Savings)
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 8Soru →

Gelişmekte olan ekonomilerde, yoğun portföy yatırımı (sıcak para) girişlerinin para arzı üzerindeki genişletici etkisini dengelemek amacıyla merkez bankası tarafından yürütülen sterilizasyon operasyonlarının, uzun vadeli iktisadi kalkınma süreci üzerinde yaratabileceği en kritik yapısal risk aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sterilizasyon sonucu yükselen faiz oranlarının yerli reel sektör yatırımlarını dışlaması ve ekonominin kısa vadeli sermayeye olan bağımlılığını pekiştirmesi

Cevap

Sterilizasyon operasyonları sonucu artan faiz oranlarının reel yatırımları dışlaması ve dış finansal bağımlılığı artırması
Doğru seçenek, sterilizasyon sürecinin makroekonomik yan etkisini açıklar. Merkez bankası, sıcak para girişinin yarattığı likiditeyi piyasadan çekmek için tahvil sattığında piyasada faiz oranları yükselir. Bu yüksek faizler, ülkenin kalkınması için asıl ihtiyaç duyduğu uzun vadeli ve üretken yerli yatırımları pahalı hale getirerek engeller. Aynı zamanda, yükselen faizler yurt dışından daha fazla spekülatif sermaye (sıcak para) çekerek ekonominin finansal kırılganlığını ve dış bağımlılığını artıran bir döngüye yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcak para girişinin etkisini belirle
Yoğun portföy yatırımı girişi döviz arzını artırır ve yerli para arzını genişletir.
Döviz girişinin yerli paraya çevrilmesi piyasada likidite bolluğu yaratır.
2
Politika tepkisini analiz et
Merkez bankası, enflasyonu önlemek için likiditeyi çekmek amacıyla sterilizasyon (tahvil satışı) yapar.
Para arzı artışının fiyat istikrarını bozması engellenmek istenir.
3
Mekanizmanın sonucunu değerlendir
Tahvil satışları piyasada faiz oranlarının yükselmesine neden olur.
Arzı artan tahvillerin fiyatı düşerken faiz oranları yükselir.
4
Kalkınma üzerindeki riski tespit et
Yüksek faizler yerli üreticinin yatırım maliyetini artırarak üretken yatırımları dışlar (crowding out).
Uzun vadeli kalkınma için gerekli olan fiziki sermaye birikimi, kısa vadeli spekülatif sermaye politikaları nedeniyle sekteye uğrar.

Anahtar Kavram

Sterilizasyonun Dışlama Etkisi ve Sıcak Para Kısırdöngüsü

İpuçları

1
Sterilizasyon operasyonlarında merkez bankasının piyasadaki likiditeyi çekmek için ne tür bir işlem (alım/satım) yaptığını düşünün.
2
Merkez bankasının tahvil satması piyasa faiz oranlarını nasıl etkiler ve bu durum yerli yatırımcılar için ne anlama gelir?
3
Yüksek faizler hem yerli üretken yatırımları engeller (dışlama) hem de spekülatif sermaye için ülkeyi daha cazip hale getirerek bağımlılığı artırır.

Daha Fazla Pratik

Hollanda Hastalığı (Dutch Disease) kavramının sıcak para girişleriyle ilişkisini ve bunun sanayisizleşme üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 9Soru →

İktisadi kalkınma literatüründe, Chenery ve Strout tarafından geliştirilen İki Açık Modeli'ne (Two-Gap Model) daha sonra kamu kesimi bütçe kısıtının eklenmesiyle oluşturulan Üç Açık Modeli (Three-Gap Model) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu kesimi açığı (mali kısıt), hedeflenen büyüme hızı için gerekli kamu yatırımları ile mevcut kamu tasarrufları ve dış kaynaklardan kamuya ayrılan pay arasındaki farktır.

Cevap

Kamu kesimi açığı (mali kısıt), hedeflenen büyüme hızı için gerekli kamu yatırımları ile mevcut kamu tasarrufları ve dış kaynaklardan kamuya ayrılan pay arasındaki farktır.
Üç Açık Modeli, Chenery ve Strout'un modeline kamu kesimi dengesini ekleyerek genişletilmiştir. Doğru seçenekte belirtildiği gibi mali kısıt, planlanan büyüme hedefine ulaşmak için yapılması gereken kamu yatırımları ile bu yatırımları finanse edecek kamu tasarrufları ve kamuya tahsis edilen dış yardımlar arasındaki negatif farkı ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
Modelin bileşenlerini tanımlama
İki Açık Modeli tasarruf (I−SI-S) ve döviz (M−XM-X) açıklarına odaklanırken, Üç Açık Modeli bunlara bütçe açığını (G−TG-T) ekler.
Modelin kapsamını ve temel farkını anlamak için gereklidir.
2
Mali kısıtın içeriğini analiz etme
Mali kısıt, hedeflenen büyümeyi gerçekleştirecek kamu yatırımları için yeterli kamu tasarrufu (vergi gelirleri - cari harcamalar) bulunmamasıdır.
Üçüncü açığın teknik tanımını doğrulamak için gereklidir.
3
Etkin kısıt mantığını uygulama
Üç kısıttan hangisi en düşük büyüme oranına izin veriyorsa o kısıt 'etkin kısıt' olarak adlandırılır.
Modelin işleyiş mantığını kavramak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Üç Açık Modeli'nde Mali Kısıt (Fiscal Gap)

Daha Fazla Pratik

İki Açık Modeli'nde ex-ante (başlangıçtaki) ve ex-post (gerçekleşen) açıkların özdeşlik yoluyla nasıl eşitlendiğini incelemek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Gelişmekte olan ülkelerde kalkınmanın finansmanı için başvurulan sermaye girişleri arasında yer alan kısa vadeli portföy yatırımlarının (sıcak para), doğrudan yabancı sermaye yatırımlarına (DYSY) kıyasla ekonomik istikrar açısından daha riskli bir finansman kaynağı olarak değerlendirilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yüksek likiditeye sahip olması ve spekülatif beklentilerdeki değişimlere bağlı olarak hızla yön değiştirebilmesi

Cevap

Sıcak paranın yüksek likiditeye sahip olması ve spekülatif beklentilerdeki değişimlere bağlı olarak hızla yön değiştirebilmesi
Sıcak para (kısa vadeli portföy yatırımları), finansal piyasalardaki spekülatif beklentilere, faiz oranlarına ve döviz kuru hareketlerine karşı aşırı duyarlıdır. Bu yatırımlar yüksek likiditeye sahip oldukları için ekonomik veya siyasi bir risk algısında ülkeden hızla çıkış yapabilir; bu durum döviz krizlerine ve finansal kırılganlığa yol açarak kalkınmanın sürdürülebilirliğini tehlikeye atar.

Adım Adım Çözüm

1
Yatırım türlerini tanımla
Sıcak para (kısa vadeli portföy) ve DYSY (uzun vadeli fiziki yatırım) ayrımı yapılır.
Kalkınmanın finansmanındaki risk farkını anlamak için yatırımların vadesi ve amacı belirlenmelidir.
2
Likidite ve volatilite analizi yap
Sıcak paranın piyasadan çıkış hızının DYSY'ye göre çok daha yüksek olduğu görülür.
Likit varlıklar (hisse senedi, tahvil) saniyeler içinde satılabilirken, fabrikalar veya fiziksel tesisler hızla elden çıkarılamaz.
3
Ekonomik istikrar üzerindeki etkiyi değerlendir
Ani sermaye çıkışlarının döviz krizi ve finansal istikrarsızlığa yol açtığı saptanır.
Gelişmekte olan ülkelerde bu volatilite 'ani duruş' (sudden stop) riskini tetikleyerek kalkınma sürecini kesintiye uğratabilir.

Anahtar Kavram

Sıcak Paranın Volatilitesi ve Likidite Riski

İpuçları

1
Yatırımın 'vadesi' ve 'elden çıkarılma hızı' (likidite) arasındaki ilişkiyi düşünün.
2
Bir fabrika kurmak (DYSY) ile borsadan hisse almak (Portföy) arasındaki çıkış yapma kolaylığı farkına odaklanın.
3
Sıcak paranın 'spekülatif' doğası ve beklentiler değiştiğinde yaşanan 'ani duruş' (sudden stop) riskini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Sıcak para girişlerinin reel döviz kuru üzerindeki etkisini (Hollanda Hastalığı) inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 11Soru →

Kalkınmakta olan bir ekonomide mali kapasitenin geliştirilmesi ve kamu harcamalarının finansmanı sürecinde vergi sisteminin performansını ölçmek amacıyla kullanılan vergi esnekliği (ete_t) ve vergi dinamizmi (btb_t) kavramları ile Lotta-Hinrichs hipotezinin öngörüleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vergi esnekliği, vergi oranları ve matrahı sabit tutularak vergi gelirlerindeki yüzde değişimin GSYH’deki yüzde değişime oranını ölçerken; vergi dinamizmi, vergi kanunlarındaki (oran, muafiyet, istisna) değişikliklerin etkisini de kapsayan toplam gelir tepkisini ölçer.

Cevap

Vergi esnekliği otomatik tepkiyi, vergi dinamizmi ise hem otomatik hem de iradi (yasal) değişikliklerin toplam etkisini ölçer.
Vergi esnekliği, vergi yapısı (oranlar ve kurallar) değişmeden ekonomik büyümenin vergi gelirlerini ne kadar artırdığını gösteren 'otomatik' bir ölçüttür. Vergi dinamizmi ise bu otomatik etkiye ek olarak, dönem içindeki tüm vergi kanunu değişikliklerinin (discretionary changes) toplam sonucunu yansıtır. Bu iki kavramın ayrımı, bir ülkenin mali kapasitesinin gelişimini analiz etmekte kritiktir.

Adım Adım Çözüm

1
Vergi esnekliği (ete_t) tanımını analiz et.
et=%ΔT%ΔGSYHe_t = \frac{\%\Delta T}{\%\Delta GSYH} (Vergi kanunları ve oranları sabitken).
Mali kapasite analizinde, sistemin ekonomik büyümeye kendiliğinden ne kadar cevap verdiğini belirlemek için yasal değişiklikler dışlanmalıdır.
2
Vergi dinamizmi (btb_t) tanımını analiz et.
bt=%ΔTtoplam%ΔGSYHb_t = \frac{\%\Delta T_{toplam}}{\%\Delta GSYH} (Yasal değişiklikler dahil).
Hükümetlerin vergi gelirlerini artırmak için yaptığı oran artışları veya yeni vergi düzenlemelerinin toplam başarısını ölçmek için kullanılır.
3
İki kavramı az gelişmiş ülkeler (AGÜ) ve Lotta-Hinrichs bağlamında karşılaştır.
AGÜ'lerde genellikle et<1e_t < 1 olduğu için hükümetler vergi gelirlerini artırmak için yasal değişikliklere giderler, bu da bt>etb_t > e_t sonucunu doğurur.
Yapısal özellikler (tarım, kayıt dışılık) otomatik esnekliği düşürürken, mali çabalar (iradi değişiklikler) dinamizmi yükseltir.

Anahtar Kavram

Vergi Esnekliği ve Dinamizmi Ayrımı
Soru 12Soru →

Az gelişmiş ülkelerde kalkınmanın finansmanında kritik bir rol oynayan dış yardımlar, bazen beklenen olumlu etkilerin aksine makroekonomik dengesizliklere yol açabilmektedir. Özellikle "Hollanda Hastalığı" (Dutch Disease) olarak adlandırılan fenomen, büyük montanlı dış yardım girişlerinin ekonominin yapısal dönüşümü üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerini analiz etmektedir. Buna göre, dış yardımların bir sonucu olarak ortaya çıkan "Hollanda Hastalığı" sürecinde, alıcı ülke ekonomisinde gerçekleşen temel dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dış yardım girişlerinin yerli para birimine olan talebi artırarak reel döviz kurunun değer kazanmasına yol açması ve bu durumun ticaret edilebilir sektörlerin uluslararası rekabet gücünü zayıflatması

Cevap

Dış yardım girişlerinin yerli para birimine olan talebi artırarak reel döviz kurunun değer kazanmasına (reel değerlenme) yol açması ve bunun sonucunda ticaret edilebilir (sanayi/tarım) sektörlerin uluslararası piyasalarda rekabet gücünü kaybetmesi.
Dış yardımlar, tıpkı doğal kaynak keşifleri gibi ülkeye yoğun döviz girişi sağlar. Bu dövizin yerel ekonomide harcanması, ticaret edilemeyen malların fiyatlarını yükselterek reel döviz kurunun değer kazanmasına neden olur. Sonuçta, uluslararası piyasada fiyat alıcı olan yerli üretim sektörleri (özellikle imalat sanayii), artan iç maliyetler ve değerli para birimi nedeniyle rekabet gücünü kaybeder ve daralır. Bu mekanizma 'Hollanda Hastalığı'nın özünü oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Dış yardım girişinin döviz piyasasına etkisini analiz etme
Dış yardımlar, ülkeye döviz girişini (arzını) artırır.
Yardımların harcanabilmesi için dövizin yerli paraya çevrilmesi veya doğrudan ithalat/kamu harcamalarında kullanılması gerekir.
2
Ticaret edilemeyen mallar üzerindeki talep etkisini değerlendirme
Yardım gelirlerinin bir kısmının yerli hizmetler ve ticaret edilemeyen (non-tradable) mallara harcanması, bu malların fiyatlarını (PNP_N) yükseltir.
Ticaret edilebilir malların fiyatları dünya piyasalarınca belirlenirken, ticaret edilemeyenlerin fiyatı yurt içi talebe bağlıdır.
3
Reel döviz kuru (REKREK) üzerindeki değişimi hesaplama
Reel döviz kuru formülü gereği (REK=e⋅P∗/PREK = e \cdot P^* / P), iç fiyat düzeyinin (PP) dünya fiyatlarına (P∗P^*) göre daha hızlı artması reel değerlenmeye yol açar.
Reel değerlenme, yerli paranın satın alma gücünün artması ama dış rekabet gücünün azalması anlamına gelir.
4
Sektörel üretim yapısındaki değişimi (Hollanda Hastalığı) yorumlama
İhracatçı sektörler (sanayi) artan maliyetler ve değerli para birimi nedeniyle daralırken, kaynaklar ticaret edilemeyen sektörlere kayar.
Bu durum, ekonominin üretim tabanının daralmasına ve dış yardımlara olan bağımlılığın artmasına neden olan temel mekanizmadır.

Anahtar Kavram

Hollanda Hastalığı ve Dış Yardım İlişkisi (Aid-Induced Dutch Disease)

İpuçları

1
Büyük miktarda döviz girişi olduğunda yerli paranın değeri ve ihracatçının rekabet gücü nasıl etkilenir?
2
Hollanda Hastalığı'nın merkezinde 'reel döviz kuru' yer alır. Reel döviz kurunun değer kazanması (REK↑REK \uparrow), yerli malların yabancı mallara göre pahalılaşması demektir.
3
Yardım parası iç piyasada (örneğin inşaat veya hizmetler) harcandığında, bu malların fiyatı artar. Bu durum sanayi üretimini nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

İki Açık Modeli (Chenery-Strout) çerçevesinde dış yardımın hangi durumda tasarruf, hangi durumda döviz açığını kapattığını inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 13Soru →

Chenery ve Strout tarafından geliştirilen 'İki Açık Modeli' (Two-Gap Model) çerçevesinde; ithal yatırım mallarına olan bağımlılığın yüksek olduğu ve yerli üretimin bu malları ikame edemediği bir ekonomide, döviz açığının (F<I−SF < I - S) temel kısıt olduğu varsayıldığında, dış yardımların (foreign aid) ekonomik büyümeye katkısı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dış yardımlar, ithal edilmesi zorunlu olan sermaye malları için gerekli döviz kısıtını gevşeterek, mevcut ancak atıl kalan yerli tasarrufların fiili yatırıma dönüşmesine olanak tanır.

Cevap

Dış yardımların, ithal edilmesi gereken sermaye malları için gerekli döviz kısıtını gevşeterek, mevcut ancak atıl kalan yerli tasarrufların yatırıma dönüşmesini sağlamasıdır.
Döviz açığının bağlayıcı olduğu bir ekonomide, temel sorun tasarruf yetersizliği değil, tasarrufların yatırım mallarına dönüştürülebilmesi için gerekli olan ithal girdi ve makine-teçhizatın alınamamasıdır. Dış yardımlar bu noktada 'anahtar' görevi görerek döviz kısıtını kaldırır ve ekonominin sahip olduğu yerli tasarrufları verimli yatırımlara dönüştürmesine imkan tanıyarak büyümeyi hızlandırır.

Adım Adım Çözüm

1
Modelin kısıtlarını tanımlayın.
İki Açık Modeli'nde büyüme; ya 'tasarruf açığı' (iç kaynak yetersizliği) ya da 'döviz açığı' (dış kaynak yetersizliği) tarafından sınırlanır.
Hangi kısıtın bağlayıcı (binding) olduğunu anlamak, yardımın etkisini analiz etmek için gereklidir.
2
Döviz açığı kısıtını (F<I−SF < I - S) analiz edin.
Ekonomide yeterli yerli tasarruf (SS) bulunsa dahi, üretim için gerekli olan sermaye malları ithal edilemediği sürece bu tasarruflar yatırıma (II) dönüşemez.
Az gelişmiş ülkelerde sermaye malı üretiminin olmaması, dövizi büyümeyi sınırlayan bağımsız bir faktör haline getirir.
3
Dış yardımın etkisini bu kısıt çerçevesinde değerlendirin.
Dış yardım (veya dış kaynak), ülkeye döviz girişi sağlayarak ithalat kısıtını gevşetir ve atıl duran yerli kaynakların (tasarrufların) yatırıma kanalize edilmesine yol açar.
Bu durumda yardımın büyümeye katkısı, sadece yardımın kendi miktarından değil, harekete geçirdiği yerli kaynaklardan da kaynaklanır.

Anahtar Kavram

İki Açık Modeli'nde Döviz Kısıtı ve Tamamlayıcılık

İpuçları

1
İki Açık Modeli'nde hangi kısıtın (tasarruf mu, döviz mi) bağlayıcı olduğu yardımın etkisini belirler.
2
Eğer ekonomi gerekli makineyi ithal edemiyorsa, elindeki parayı (tasarrufu) yatırıma dönüştürebilir mi?
3
Döviz kısıtı durumunda dış yardım, yerli tasarrufların 'önünü açan' bir faktör olarak işlev görür.

Daha Fazla Pratik

Dış yardımların iç tasarrufları azaltıcı etkisi (crowding out) ve yardımın ikame edilebilirliği (fungibility) konularını inceleyin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 14Soru →

Chenery ve Strout tarafından geliştirilen İki Açık Modeli (Two-Gap Model) varsayımları altında; bir ekonomide döviz açığının (M−XM - X), tasarruf açığından (I−SI - S) daha büyük olduğu ve 'etkin kısıt' (binding constraint) olarak işlev gördüğü bir durumda, büyüme ve kaynak kullanımı açısından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerli tasarruf oranındaki bir artışın, üretim için zorunlu olan ithal sermaye mallarının temin edilememesi nedeniyle yatırımlar ve büyüme üzerinde anlamlı bir etki yaratmaması

Cevap

Döviz açığının etkin kısıt olduğu bir durumda, yerli tasarruflardaki artışın ithal sermaye malı bağımlılığı ve kaynaklar arası ikame yetersizliği nedeniyle büyümeye katkı sağlamaması
İki Açık Modeli'ne göre, döviz açığı tasarruf açığından büyükse ekonomi 'döviz kısıtı' aşamasındadır. Bu aşamada, yerli tasarruflar (S) artsa bile, büyüme için gerekli olan ve içeride üretilemeyen sermaye mallarının ithali için gerekli döviz bulunmadığından, ek tasarruflar yatırıma dönüşemez ve büyüme hızı artmaz. Bu durum, kaynaklar arasındaki 'ikame imkansızlığını' yansıtır.

Adım Adım Çözüm

1
Etkin kısıtın belirlenmesi
Döviz açığı (M−XM - X) > Tasarruf açığı (I−SI - S) olduğu için ekonomi 'döviz kısıtı' altındadır.
Model, büyümenin en büyük açık tarafından sınırlandırıldığını varsayar.
2
Yapısal katılık (ikame edilemezlik) varsayımının analizi
Yerli tasarruflar ile ithal yatırım malları birbirinin yerine kullanılamaz.
Gelişmekte olan ülkelerde teknoloji ve sermaye malı üretimi yetersiz olduğundan ithalat zorunludur.
3
Kaynak artışının etkisinin değerlendirilmesi
Tasarruflar artsa bile döviz yoksa yatırım yapılamaz, dolayısıyla büyüme artmaz.
Yatırım için hem yerli kaynak hem de döviz gereklidir; döviz yoksa yerli kaynak atıl kalır.

Anahtar Kavram

Etkin Kısıt ve Yapısal Katılık
Soru 15Soru →

İktisadi kalkınmanın finansmanında kritik bir rol oynayan Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları (DYSY) ile Portföy Yatırımları arasındaki temel yapısal farklar ve John Dunning tarafından geliştirilen "Eklektik Paradigma" (OLI) çerçevesinde, DYSY'lerin ev sahibi ülke üzerindeki teknolojik etkilerine ilişkin aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: DYSY'lerin ev sahibi ülkede yarattığı "teknolojik yayılma" (spillover) etkisi; genellikle yatırımcı firmanın mülkiyet avantajlarını yerel firmalarla gönüllü paylaşmasından ziyade, işgücü mobilitesi, dikey bağlantılar ve taklit yoluyla ortaya çıkan dışsallıklara dayanır.

Cevap

DYSY'lerin ev sahibi ülkede yarattığı teknolojik yayılma etkisi, yatırımcı firmanın mülkiyet avantajlarını gönüllü paylaşmasından ziyade; işgücü mobilitesi, dikey bağlantılar ve taklit yoluyla ortaya çıkan dışsallıklara dayanır.
Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının (DYSY) en önemli avantajlarından biri olan teknoloji transferi, yatırımcı firmanın rekabet avantajını koruma güdüsü nedeniyle genellikle 'gönüllü' bir süreç değildir. Bunun yerine, yabancı firmada çalışanların deneyim kazanıp yerel firmalara geçmesi (işgücü mobilitesi), yerel tedarikçilerin yabancı firmanın standartlarına uyum sağlamak zorunda kalması (ileri/geri bağlantılar) ve yerel firmaların yabancı teknolojiyi gözlemleyerek taklit etmesi gibi 'dışsallıklar' yoluyla gerçekleşir. Bu durum literatürde 'yayılma etkisi' (spillover effect) olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
DYSY ve Portföy Yatırımı ayrımını yapınız.
DYSY uzun vadeli ve yönetim kontrolü odaklıyken, portföy yatırımları kısa vadeli ve finansal getiri (faiz/temettü) odaklıdır.
Yatırımın doğasını anlamak, kalkınma üzerindeki etkisini analiz etmek için temel şarttır.
2
Eklektik Paradigma'nın (OLI) bileşenlerini değerlendiriniz.
Mülkiyet (Ownership), Yer (Location) ve İçselleştirme (Internalization) avantajları DYSY kararını belirler. İçselleştirme, teknolojinin firma dışına (lisanslama vb.) sızmasını engellemek içindir.
Çok uluslu şirketlerin neden lisanslama yerine doğrudan yatırımı seçtiğini açıklar.
3
Teknolojik yayılma (spillover) mekanizmalarını analiz ediniz.
Yayılma; yabancı firmada yetişen personelin yerel firmalara geçmesi, yerel tedarikçilerin (dikey bağlantı) kalite standartlarını yükseltmesi veya taklit yoluyla gerçekleşir.
Teknoloji transferinin genellikle firmanın kontrolü dışındaki dışsallıklar yoluyla gerçekleştiğini kanıtlar.

Anahtar Kavram

Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarında Teknolojik Yayılma ve OLI Paradigması

Alternatif Yöntem

DYSY ile Portföy yatırımlarını karşılaştıran aşağıdaki tabloyu incelemek, kavramlar arasındaki farkı netleştirecektir:

ÖzellikDYSYPortföy Yatırımı
SüreUzun VadeliKısa Vadeli
KontrolYönetimsel Kontrol VarKontrol Yok (Pasif)
LikiditeDüşükYüksek
Temel AmaçÜretim/Pazar PayıFaiz/Temettü Getirisi
Eşik DeğerGenellikle %10+Genellikle %10 Altı
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 16Soru →

Chenery ve Strout tarafından geliştirilen "İki Açık Modeli" (Two-Gap Model) çerçevesinde, bir ekonomide hedeflenen büyüme oranına ulaşabilmek için ex-ante (planlanan) olarak hesaplanan döviz açığının (M−XM-X), tasarruf açığından (I−SI-S) daha büyük olduğu (M−X>I−SM-X > I-S) bir durumda "etkin kısıt" (binding constraint) ve dış kaynak girişinin etkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz kısıtı etkindir; bu aşamada dış yardımlar sadece tasarruf yetersizliğini gidermekle kalmaz, aynı zamanda yerli kaynaklarla ikame edilemeyen sermaye malı ithalatına olanak sağlayarak büyüme üzerinde daha yüksek bir marjinal etki yaratır.

Cevap

Döviz kısıtı etkindir; bu aşamada dış kaynak girişi hem tasarruf açığını kapatır hem de zorunlu ithalatı finanse ederek büyüme üzerindeki yapısal engeli kaldırır.
Döviz açığının tasarruf açığından büyük olması durumunda, ekonomi yatırım yapmak için gerekli finansmana (tasarruf) sahip olsa dahi, bu yatırımı fiziksel olarak gerçekleştirecek ithal girdi ve sermaye mallarını satın alacak dövize sahip değildir. Bu nedenle döviz kısıtı 'etkin kısıt' haline gelir. Dış sermaye girişi bu durumda sadece bir finansman aracı değil, aynı zamanda yapısal bir dönüşüm aracı olarak işlev görür ve büyümeyi hızlandırır.

Adım Adım Çözüm

1
Açıklar arasındaki ilişkinin belirlenmesi
M−X>I−SM - X > I - S durumu
Planlanan (ex-ante) dengede hangi açık daha büyükse, büyümenin önündeki temel engel (etkin kısıt) o açıktır.
2
Etkin kısıtın tanımlanması
Döviz kısıtı (Trade Gap)
Ekonomi, yatırım yapmak için yeterli tasarrufa sahip olsa bile, bu yatırımları gerçekleştirmek için gerekli olan ithal sermaye mallarını alacak dövize sahip değildir.
3
Dış kaynağın (yardımın) etkisinin analizi
Çift yönlü verimlilik artışı
Dış yardım bu durumda hem döviz darboğazını aşar hem de tasarrufları tamamlar. Döviz kısıtı varken dış kaynağın büyüme üzerindeki marjinal etkisi, tasarruf kısıtı varken olduğundan daha yüksektir.

Anahtar Kavram

İki Açık Modeli (Chenery-Strout): Etkin Kısıt Analizi

Daha Fazla Pratik

Bahruddin-Bacha tarafından geliştirilen Üç Açık Modeli'ndeki kamu açığının (mali kısıt) yatırımlar üzerindeki etkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 17Soru →

Gelişmekte olan bir ekonomide, kısa vadeli sermaye hareketleri (sıcak para) ve portföy yatırımlarının artış göstermesinin iktisadi kalkınma süreci üzerindeki etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu yatırımlar, yerli paranın aşırı değerlenmesine yol açarak ithalatı ucuzlatırken yerli sanayinin rekabet gücünü zayıflatabilir ve 'ani duruş' (sudden stop) riski nedeniyle makroekonomik istikrarsızlığı tetikleyebilir.

Cevap

Portföy yatırımlarının yerli parayı değerlendirerek yerli sanayiye zarar vermesi ve ani çıkış riskiyle istikrarsızlık yaratması ifadesi doğrudur.
Doğru ifade, sıcak paranın yerli parayı aşırı değerli hale getirerek yerli üretimi zayıflatması ve finansal kırılganlık yaratması üzerine kuruludur. İktisadi kalkınma literatüründe bu durum, kısa vadeli kaynakların uzun vadeli kalkınma hedefleriyle (sanayileşme, istihdam) çelişebileceği riskini vurgular.

Adım Adım Çözüm

1
Sermaye türlerini analiz etme
Sıcak para ve portföy yatırımlarının kısa vadeli, likit ve 'spekülatif' karakterli olduğu belirlenir.
Yatırımın doğasını anlamak, kalkınma üzerindeki etkisini öngörmek için ilk adımdır.
2
Döviz kuru mekanizmasını değerlendirme
Yoğun sermaye girişinin döviz arzını artırarak yerli parayı (TL) aşırı değerlendirdiği görülür.
Aşırı değerli kur, ithalatı teşvik ederken ihracatın rekabet gücünü azaltır (Hollanda Hastalığı benzeri etki).
3
Kalkınma ve istikrar risklerini saptama
Sermayenin hızla çıkma (sudden stop) ihtimalinin finansal krizlere ve üretimde daralmaya yol açabileceği saptanır.
Kalkınma, uzun vadeli öngörülebilirlik gerektirir; volatilite bu süreci sekteye uğratır.

Anahtar Kavram

Sıcak para ve portföy yatırımlarının volatilite ve döviz kuru üzerinden kalkınmaya olan negatif dışsallıkları.

İpuçları

1
Yatırımın 'sıcak' (kısa vadeli) ve 'doğrudan' (uzun vadeli) olması arasındaki temel farkları düşünün.
2
Döviz girişinin yerli para birimi üzerindeki değer artırıcı etkisinin yerli üreticiyi nasıl etkileyeceğini analiz edin.
3
Sermayenin aniden ülkeden çıkması durumunda (sudden stop) oluşacak finansal dengesizliği hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının kalkınma üzerindeki çarpan etkisini ve portföy yatırımlarıyla olan ikame/tamamlayıcılık ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 18Soru →

Gelişmekte olan bir ekonomide, yüksek faiz arbitrajı ve spekülatif beklentilerle ülkeye giren kısa vadeli portföy yatırımlarının (sıcak para) yarattığı likidite bolluğu, uzun dönemli iktisadi kalkınma ve yapısal dönüşüm üzerinde 'Hollanda Hastalığı' (Dutch Disease) benzeri bir etki yaratabilmektedir. Buna göre, sıcak para girişlerinin tetiklediği bu sürecin sanayileşme hedefleri üzerindeki olumsuz etkisi aşağıdakilerden hangisi ile en kapsamlı şekilde açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerli paranın aşırı değerlenmesiyle ticarete konu olan sektörlerin (imalat sanayii) dış rekabet gücünün zayıflaması ve üretim faktörlerinin verimlilik artışı düşük olan ticarete konu olmayan (hizmetler, inşaat) sektörlere kayması.

Cevap

Yerli paranın aşırı değerlenmesi sonucu üretim faktörlerinin ticarete konu olan sanayi sektöründen, ticarete konu olmayan hizmetler ve inşaat gibi sektörlere kayarak sanayileşmeyi yavaşlatması
Doğru seçenek, sıcak para girişlerinin yarattığı reel döviz kuru değerlenmesinin, bir ekonominin dinamik motoru olan imalat sanayiini nasıl zayıflattığını ve kaynakları (emek ve sermaye) daha az verimli olan yerel hizmet sektörlerine kaydırarak kalkınma sürecini nasıl sekteye uğrattığını tam olarak açıklamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcak para girişinin döviz kuru üzerindeki etkisini belirle
Yoğun döviz girişi yerli paranın (TL) yabancı paralar karşısında aşırı değerlenmesine neden olur.
Döviz arzındaki artış, döviz fiyatını düşürürken yerli paranın reel değerini artırır.
2
Reel değerlenmenin sektörler arası fiyat dengesine etkisini analiz et
Ticarete konu olan (sanayi/tarım) malların fiyatı dünya fiyatlarına bağlı olduğu için düşerken, ticarete konu olmayan (hizmet/inşaat) sektörlerin fiyatı göreli olarak artar.
Reel kurun değerlenmesi ihracatçı sektörlerin kar marjını daraltır.
3
Üretim faktörlerinin (sermaye ve emek) hareketini incele
Kaynaklar kâr oranı düşen sanayi sektöründen, talebin ve fiyatların arttığı inşaat ve hizmetler sektörüne kayar.
İktisadi birimler daha yüksek getiri bekledikleri sektörlere yönelir.
4
Uzun vadeli kalkınma sonucunu değerlendir
Öğrenme etkileri ve verimlilik artışının yüksek olduğu sanayi sektörünün zayıflaması 'erken sanayisizleşmeye' yol açar.
Sanayileşme olmadan gerçekleşen bu yapısal değişim, kalkınmanın sürdürülebilirliğini engeller.

Anahtar Kavram

Hollanda Hastalığı (Dutch Disease) ve Erken Sanayisizleşme

İpuçları

1
Sıcak para girişi yerli paranın değerini nasıl etkiler? Değerli para ihracatçı için iyi midir?
2
Sanayi malları (ticarete konu olanlar) dünya piyasasında rekabet ederken, hizmetler sektörü sadece yurt içine satış yapar. Kaynaklar hangisine kayar?
3
Hollanda Hastalığı, döviz bolluğunun imalat sanayiini geriletmesi (de-industrialization) sürecidir. Bu süreçte yerli para değer kazanır ve sanayinin kârlılığı düşer.

Daha Fazla Pratik

Sıcak para girişlerinin 'Sudden Stop' (Ani Duruş) riskini ve bu durumun finansal krizlerle ilişkisini inceleyen bir soru çözünüz.

Alternatif Yöntem

Sıcak para etkisini makro iktisattaki Mundell-Fleming modeli ile ilişkilendirerek; sabit kurda para arzı artışına, esnek kurda ise paranın değer kazanmasına yol açtığını düşünerek sonuca gidebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 19Soru →

Az gelişmiş ülkelerin kalkınma hedeflerine ulaşabilmek için ihtiyaç duydukları dış kaynak gereksinimini; sermaye birikimi yetersizliği ile dış ticaret dengesindeki finansman ihtiyacı (döviz noksanlığı) üzerinden açıklayan kuramsal çerçeve aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İki Açık Modeli

Cevap

Dış kaynak ihtiyacını tasarruf ve döviz kısıtları ile açıklayan yaklaşım İki Açık Modeli'dir.
İki Açık Modeli, Chenery ve Strout tarafından geliştirilmiştir. Model, az gelişmiş ülkelerin kalkınması için dış yardımların önemini iki temel kısıt (tasarruf açığı ve döviz açığı) üzerinden açıklar. Bu ülkeler hem yeterli iç tasarrufa sahip değildir hem de kalkınma için gereken malları ithal edecek yeterli dövize ulaşamamaktadırlar. Dış yardımlar bu her iki kısıtı da eş anlı olarak esnetebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kalkınmanın önündeki kaynak engellerini tanımla.
Gelişmekte olan ülkelerde hedeflenen büyüme için gerekli yatırımlar, yerli tasarruflardan fazladır (Tasarruf Açığı).
Sermaye birikiminin düşüklüğü ilk kısıtı oluşturur.
2
Dış ticaret boyutunu analiz et.
İthal edilmesi gereken sermaye malları için gereken döviz, ihracat gelirlerinden fazladır (Döviz Açığı).
Teknolojik bağımlılık ve düşük ihracat kapasitesi ikinci kısıtı oluşturur.
3
Dış yardımların rolünü belirle.
Dış yardımlar hem ek kaynak sağlayarak tasarruf açığını kapatır hem de döviz sağlayarak dış ödeme kısıtını giderir.
Modelin temel iddiası, dış kaynakların bu iki darboğazı aşarak kalkınmayı hızlandırdığıdır.

Anahtar Kavram

İki Açık Modeli (Two-Gap Model)

İpuçları

1
Bu model, az gelişmiş ülkelerin sadece paraya (tasarrufa) değil, aynı zamanda dış dünyadan mal alabilmek için dövize de ihtiyacı olduğunu vurgular.
2
Modelin ismi, kalkınmayı engelleyen 'iki temel boşluk' veya 'iki temel kısıt' ifadesinden gelmektedir.
3
Chenery ve Strout tarafından formüle edilen bu modelde, dış yardımlar hem iç kaynak açığını hem de dış ödeme açığını kapatan bir araçtır.

Daha Fazla Pratik

İki Açık Modeli'nde hangi kısıtın (tasarruf mu döviz mi) daha bağlayıcı (binding) olduğunu belirleyen faktörleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:40s
Soru 20Soru →

Ekonomik kalkınma literatüründe bir ülkenin vergi potansiyeli; kişi başına gelir düzeyi, dış ticarete açıklık ve tarım sektörünün GSYH içindeki payı gibi yapısal değişkenlerle belirlenmektedir. Bir ekonomide fiili vergi yükünün (TGSYH\frac{T}{GSYH}), benzer gelir grubundaki ülkelerin ortalamasından düşük olmasına rağmen, fiili tahsilatın tahmin edilen kapasiteye oranını ifade eden 'Vergi Gayreti Endeksi'nin 1251{}25 olarak hesaplanması durumunda, bu ülkenin vergi yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam vergi yükünün düşük olmasının temel nedeni vergi gayreti eksikliği değil, ekonomik yapının vergi tabanını kısıtlayan düşük mali kapasitesidir.

Cevap

Düşük vergi yüküne rağmen vergi gayreti endeksinin 1'den büyük olması, ülkenin ekonomik yapısından kaynaklanan dar bir mali kapasiteye sahip olduğunu gösterir.
Vergi Gayreti Endeksi, bir ülkenin yapısal özelliklerine (gelir, dışa açıklık vb.) göre toplayabileceği vergi ile fiilen topladığı vergiyi kıyaslar. Endeksin 1'den büyük olması (1251{}25), ülkenin potansiyelinin üzerinde bir çaba gösterdiğini ifade eder. Buna rağmen toplam vergi yükü benzer ülkelerin altındaysa, bu durum ülkenin vergilendirebileceği ekonomik tabanın (mali kapasitesinin) çok dar olduğu anlamına gelir. Yani sorun 'gayret' eksikliği değil, 'kapasite' darlığıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Vergi Gayreti Endeksi (VGE) formülünü analiz etme
VGE=Fiili Vergi OranıTahmini Vergi KapasitesiVGE = \frac{\text{Fiili Vergi Oranı}}{\text{Tahmini Vergi Kapasitesi}}
Endeksin pay ve payda arasındaki ilişkiyi nasıl kurduğunu belirlemek gerekir.
2
Verilen değerleri yorumlama
VGE=125>1VGE = 1{}25 > 1
Endeksin 1'den büyük olması, fiili vergi tahsilatının ekonomik değişkenlere göre tahmin edilen 'normal' kapasitenin %25 üzerinde olduğunu gösterir.
3
Düşük vergi yükü ile yüksek gayret çelişkisini çözme
Düşük Pay / Çok Daha Düşük Payda = 1251{}25
Eğer bir ülkenin toplam vergi yükü düşükse (pay küçükse) ve sonuç 1'den büyük çıkıyorsa, payda olan 'mali kapasite' çok daha küçüktür. Bu, sorunun vergi toplama çabasında değil, vergilendirilebilir ekonomik tabanın darlığında olduğunu kanıtlar.

Anahtar Kavram

Vergi Kapasitesi ve Vergi Gayreti İlişkisi

Daha Fazla Pratik

Vergi kapasitesini belirleyen yapısal faktörler (tarımın payı, dış ticaret hacmi) ile vergi dinamizmi (buoyancy) arasındaki farkları inceleyen sorular çözülebilir.
Tahmini Süre:2m 30s
Sayfa 1 / 6Sonraki