Eksik Rekabet Piyasaları

196 soru

Bir monopolcü firma, kârını maksimize etmek amacıyla iki farklı tüketici grubuna (Grup A ve Grup B) üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulamaktadır. Grup A'nın talebinin fiyat esnekliğinin mutlak değeri $|e_A| = 2$ , Grup B'nin ise $|e_B| = 5$ olarak belirlenmiştir. Firmanın her iki grup için de marjinal maliyeti sabit olup $MC = 40$ TL'dir. Buna göre, kâr maksimizasyonunu hedefleyen monopolcü firmanın bu iki grup için belirleyeceği fiyatlar ( $P_A$ ve $P_B$ ) aşağıdakilerden hangisidir?

P_A = 80

TL,

P_B = 50

P_A = 50

TL,

P_B = 80

P_A = 60

TL,

P_B = 45

P_A = 40

TL,

P_B = 40

P_A = 100

TL,

P_B = 20

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $P_A = 80$ TL, $P_B = 50$ TL

Cevap

Monopolcü firmanın Grup A için belirleyeceği fiyat

80

TL, Grup B için belirleyeceği fiyat ise

50

TL'dir.

Üçüncü derece fiyat farklılaştırması yapan bir monopolcü için kâr maksimizasyonu

MR_1 = MR_2 = MC

noktasında gerçekleşir. Fiyat ile esneklik arasındaki ilişkiyi veren formül

P = \frac{MC}{1 - \frac{1}{|e|}}

şeklindedir. Verilen değerlere göre Grup A için fiyat

P_A = \frac{40}{1 - 1/2} = 80

TL, Grup B için fiyat ise

P_B = \frac{40}{1 - 1/5} = 50

TL olarak hesaplanır. Bu durum, esnekliğin düşük olduğu piyasada fiyatın daha yüksek olması kuralıyla tutarlıdır.

Adım Adım Çözüm

Amoroso-Robinson (Marjinal Hasılat-Esneklik) formülünü hatırlamak

MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|})

Monopolde fiyat ile marjinal hasılat arasındaki ilişkiyi kurmak için bu formül kullanılır.

Kâr maksimizasyonu için

MR = MC

koşulunu her iki piyasa için uygulamak

MR_A = MC

MR_B = MC

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında firma her bir piyasada marjinal hasılatı ortak marjinal maliyete eşitler.

Grup A için fiyatı hesaplamak

P_A \times (1 - \frac{1}{2}) = 40 \Rightarrow P_A \times 0,5 = 40 \Rightarrow P_A = 80

Grup A'nın esnekliği

2

olduğu için fiyat bu şekilde bulunur.

Grup B için fiyatı hesaplamak

P_B \times (1 - \frac{1}{5}) = 40 \Rightarrow P_B \times 0,8 = 40 \Rightarrow P_B = 50

Grup B'nin esnekliği

5

olduğu için fiyat bu şekilde bulunur.

Anahtar Kavram

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında monopolcü, talebin fiyat esnekliği düşük olan (inelastik) piyasada daha yüksek, esnekliği yüksek olan piyasada ise daha düşük fiyat belirler.

İpuçları

Monopolcü, her iki piyasa için marjinal hasılatını marjinal maliyete (

40

TL) eşitlemelidir.

Fiyatı bulmak için

P = \frac{MC}{1 - \frac{1}{|e|}}

formülünü kullanın.

Grup A için esneklik

2

olduğundan payda

0,5

; Grup B için esneklik

5

olduğundan payda

0,8

olacaktır.

Daha Fazla Pratik

Eğer firma birinci derece (tam) fiyat farklılaştırması yapsaydı, her bir tüketiciye ödeme arzusu kadar fiyat uygulayacağı için tüketici artığının tamamını ele geçirir ve daralma kaybı sıfır olurdu.

Alternatif Yöntem

Formül yerine şu mantığı kurabilirsiniz: Grup A'da talep daha katıdır (

|e|=2

), bu yüzden tüketici fiyata daha az duyarlıdır ve monopolcü burada daha yüksek fiyat talep eder. Grup B'de ise talep çok esnektir (

|e|=5

), tüketiciler fiyata çok duyarlıdır, bu yüzden monopolcü kârını artırmak için fiyatı Grup A'ya göre daha düşük tutmak zorundadır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 22Soru →

Merkezi bir kartel (centralized cartel) organizasyonunda, üye firmaların marjinal maliyet yapılarının birbirinden farklı olduğu varsayıldığında; kartel yönetiminin toplam piyasa kârını maksimize etme stratejisi ve bu süreçte oluşan üretim kotaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplam kârın maksimizasyonu için üretim kotaları, her bir firmanın marjinal maliyetinin kartelin ortak marjinal hasılasına eşit olduğu (

MC_1 = MC_2 = ... = MR

) noktada belirlenir ve bu durum daha düşük maliyetli firmalara daha yüksek üretim kotası verilmesini gerektirir.

Kartel yönetimi, piyasada istikrarı ve firma içi adaleti sağlamak amacıyla toplam üretim miktarını üye firmalar arasında marjinal maliyet farklarını gözetmeksizin eşit kotalar halinde paylaştırır.

Kartel fiyatı, piyasadaki en yüksek maliyetli firmanın ortalama maliyetine (

AC

) eşitlenerek tüm üyelerin en azından normal kâr elde etmesi ve piyasadan çekilmemesi garanti altına alınır.

Üretim kotaları belirlenirken, her firmanın kendi marjinal maliyetinin ortalama maliyetine eşit olduğu (

MC = AC

) kapasite sınırı temel alınır ve üretim bu noktada sınırlandırılır.

Kartel kârının üyeler arasındaki dağıtımı, piyasa etkinliğini korumak amacıyla her firmanın kartel içindeki üretim kotasıyla tam olarak doğru orantılı bir şekilde yapılmak zorundadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam kârın maksimizasyonu için üretim kotaları, her bir firmanın marjinal maliyetinin kartelin ortak marjinal hasılasına eşit olduğu ( $MC_1 = MC_2 = ... = MR$ ) noktada belirlenir ve bu durum daha düşük maliyetli firmalara daha yüksek üretim kotası verilmesini gerektirir.

Cevap

Toplam kârın maksimizasyonu için üretim kotaları, her firmanın marjinal maliyetinin ortak marjinal hasılaya eşitlendiği noktada belirlenir ve düşük maliyetli firmalara daha fazla kota verilir.

Merkezi bir kartel, özünde çok tesisli bir monopol gibi davranır. Kartel yönetimi, toplam kârı maksimize etmek için marjinal hasılayı (

MR

), her bir firmanın kendi marjinal maliyetine (

MC

) eşitleyecek şekilde üretim kotalarını dağıtır. Eğer firmaların maliyet yapıları farklıysa, marjinal maliyeti daha düşük olan firma, bu ortak marjinal hasıla değerine ulaşana kadar daha yüksek bir üretim seviyesinde faaliyet göstermek durumundadır. Bu durum, toplam maliyetin minimize edilmesini ve dolayısıyla toplam kârın maksimize edilmesini sağlar.

Adım Adım Çözüm

Merkezi kartelin hedef fonksiyonunu tanımlama

Kartel,

\pi = TR(Q) - TC_1(q_1) - TC_2(q_2)

şeklinde toplam kârı maksimize etmeye çalışır.

Merkezi kartel yapısı, piyasayı tek bir monopol (çok tesisli monopol) gibi yönetir.

Birinci derece denge koşullarını türetme

\frac{\partial \pi}{\partial q_1} = 0 \Rightarrow MR(Q) = MC_1(q_1)

\frac{\partial \pi}{\partial q_2} = 0 \Rightarrow MR(Q) = MC_2(q_2)

Maksimum kâr için her bir birim üretimden elde edilen ek gelir, o birimin üretimindeki ek maliyete eşit olmalıdır.

Maliyet yapılarına göre kotaları analiz etme

Eğer

MC_1 < MC_2

ise,

MC_1(q_1) = MC_2(q_2) = MR

eşitliğinin sağlanması için

q_1 > q_2

olmalıdır.

Daha düşük maliyet eğrisine sahip olan firma, marjinal maliyeti yükselip diğer firmaya eşitlenene kadar daha fazla üretim yapmalıdır.

Anahtar Kavram

Merkezi Kartelde Çok Tesisli Monopol Dengesi

İpuçları

Merkezi karteli, birden fazla üretim tesisi olan tek bir büyük firma (monopol) gibi düşünün.

Toplam kârın maksimize olması için, ek bir birim üretimin maliyeti hangi firmada yapılırsa yapılsın aynı (

MR

değerine eşit) olmalıdır.

Marjinal maliyeti daha düşük olan bir firma, bu marjinal maliyet değeri kartel marjinal hasılasına ulaşana kadar üretimini artıracaktır. Bu da onun kotasının diğerlerinden büyük olmasına yol açar.

Daha Fazla Pratik

Fiyat liderliği modellerinde, lider firmanın artık talep eğrisini nasıl belirlediğini inceleyerek bu soruyla kıyaslayabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel olarak, toplam maliyet fonksiyonu

TC = TC_1(q_1) + TC_2(q_2)

olduğunda, bu toplamı minimize etmek için Lagrange çarpanı yöntemiyle

MC_1 = MC_2

koşulunun gerekliliği ispatlanabilir.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 23Soru →

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren sınırlı sayıdaki firmanın, piyasadaki rekabetin kârlar üzerindeki olumsuz etkisini önlemek amacıyla üretim kotası koyma veya fiyat belirleme konusunda yaptıkları resmi ya da gizli iş birliğine dayalı model aşağıdakilerden hangisidir?

Kartel

Cournot Modeli

Bertrand Modeli

Sweezy Modeli

Stackelberg Modeli

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kartel

Cevap

Kartel

Kartel modelinde firmalar, aralarındaki rekabeti bitirip toplam kârı artırmak için üretim ve fiyat konularında ortak kararlar alırlar. Bu süreçte grup, piyasada sanki tek bir monopolcü firma varmış gibi hareket eder.

Adım Adım Çözüm

Piyasadaki firmaların davranış biçimini analiz edin.

Firmaların bağımsız hareket etmek yerine iş birliği ve anlaşma (gizli veya açık) yoluna gittiği görülmektedir.

Anlaşmalı oligopol modellerinde temel motivasyon rekabeti ortadan kaldırarak ortak fayda sağlamaktır.

Anlaşmanın amacını ve sonucunu belirleyin.

Fiyat belirleme ve üretim kotaları aracılığıyla piyasada tek bir tekelci (monopol) gibi davranılarak toplam kâr en üst düzeye çıkarılır.

Karteller, piyasa gücünü birleştirerek monopol kârı elde etmeyi hedefler.

Tanımlanan bu yapıyı uygun iktisadi kavramla eşleştirin.

Bu özellikler doğrudan 'Kartel' modelini tanımlamaktadır.

Kartel, oligopol piyasasında en yaygın bilinen anlaşmalı modeldir.

Anahtar Kavram

Kartel oluşumu ve temel özellikleri

İpuçları

Firmaların bir araya gelerek 'tek bir vücut' gibi hareket etmelerine odaklanın.

Bu yapıda firmalar genellikle kendi aralarında üretim kotaları paylaşırlar.

Piyasa kârını maksimize etmek için monopolcü gibi davranan bu yapıya 'Kartel' denir.

Daha Fazla Pratik

Merkezi kartel ve pazar paylaşımı karteli arasındaki farkları inceleyerek konuyu derinleştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 24Soru →

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren firmaların bir araya gelerek kârlarını maksimize etmek amacıyla oluşturdukları merkezi bir kartel (centralized cartel) yapısında; kartel yönetiminin endüstri kârını en yüksek düzeye çıkarabilmesi için toplam üretim miktarını üye firmalar arasında paylaştırırken izlemesi gereken temel strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Üretimin, üye firmaların her birinin marjinal maliyetlerinin (

MC

) birbirine ve kartelin marjinal hasılatına (

MR

) eşit olacağı şekilde dağıtılması

Üretim kotalarının, her bir üye firmanın ortalama maliyetinin (

AC

) minimum olduğu noktada üretim yapmasını sağlayacak şekilde belirlenmesi

Pazarın, üye firmalar arasında geçmiş dönemlerdeki satış hacimlerine göre orantılı ve sabit bir pazar payı ile bölüştürülmesi

Her bir üye firmanın fiyatı marjinal maliyetine eşitleyecek (

P = MC

) şekilde üretim yapmasının zorunlu tutulması

Toplam üretimin, tüm üye firmaların elde edeceği toplam hasılatları (

TR

) birbirine eşitleyecek şekilde paylaştırılması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretimin, üye firmaların her birinin marjinal maliyetlerinin ( $MC$ ) birbirine ve kartelin marjinal hasılatına ( $MR$ ) eşit olacağı şekilde dağıtılması

Cevap

Üretimin, her bir firmanın marjinal maliyetinin (

MC

) hem diğerlerininkine hem de kartelin marjinal hasılatına (

MR

) eşit olacağı şekilde dağıtılması gerekmektedir.

Merkezi bir kartelde yönetim, piyasayı tek bir monopolcü gibi analiz eder. Toplam kârı maksimize etmek için endüstri marjinal hasılatını (

MR

), üye firmaların marjinal maliyetlerinin yatay toplamı ile elde edilen endüstri marjinal maliyetine (

Σ MC

) eşitler. Bu denge noktasından elde edilen toplam üretim miktarı, üye firmalar arasında her bir firmanın marjinal maliyeti kartelin ortak marjinal hasılatına eşit olacak şekilde dağıtılır. Bu sayede son üretilen birimin her bir firmaya maliyeti aynı olur ve endüstri kârı maksimize edilir.

Adım Adım Çözüm

Merkezi kartel yapısının niteliğini tanımlama

Merkezi kartel, piyasada tek bir monopolcü (tek merkezden yönetilen çok fabrikalı bir firma) gibi hareket eder.

Karar alma yetkisi tek bir merkezde toplandığı için amaç endüstrinin toplam kârını maksimize etmektir.

Kâr maksimizasyonu koşulunu belirleme

MR = MC

koşulunun tüm birimler için geçerli olması gerekir.

Farklı maliyet yapılarına sahip fabrikalar (firmalar) varsa, toplam maliyeti minimize etmek için her bir birimin marjinal maliyeti eşitlenmelidir.

Denge şartını formüle etme

MR_{kartel} = MC_1 = MC_2 = ... = MC_n

Eğer bir firmanın marjinal maliyeti diğerinden düşük olsaydı, üretim düşük maliyetli firmaya kaydırılarak toplam kâr artırılabilirdi. Denge ancak marjinal maliyetler eşitlendiğinde sağlanır.

Anahtar Kavram

Merkezi Kartel Denge Analizi (Çok Fabrikalı Monopol Yaklaşımı)

İpuçları

Merkezi bir kartelin piyasada tıpkı 'tek bir büyük monopolcü' gibi hareket ettiğini düşünün.

Çok fabrikalı bir firma, toplam maliyetini minimize etmek için üretimi fabrikalar (firmalar) arasında nasıl paylaştırır?

Kâr maksimizasyonu için her firmanın üretimdeki son birim maliyetinin (

MC

), kartelin elde ettiği ek gelire (

MR

) eşit olması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Kartellerde 'hile yapma' (cheating) güdüsünün neden marjinal maliyetin fiyattan küçük olmasından kaynaklandığını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 25Soru →

Oligopol piyasa modellerinden biri olan Cournot modelinde, kâr maksimizasyonu hedefleyen bir firmanın üretim miktarını belirlerken rakip firmaların davranışlarına yönelik temel varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?

Diğer firmaların üretim miktarlarını değiştirmeyeceklerini varsaymak

Diğer firmaların piyasa fiyatını sabit tutacaklarını varsaymak

Diğer firmaların fiyat indirimlerini takip edeceklerini ancak fiyat artışlarına tepki vermeyeceklerini varsaymak

Diğer firmaların piyasadan çekilerek monopoli oluşturulmasına izin vereceklerini varsaymak

Diğer firmaların her zaman tam rekabet miktarında üretim yapacaklarını varsaymak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diğer firmaların üretim miktarlarını değiştirmeyeceklerini varsaymak

Cevap

Cournot modelinde temel varsayım, her firmanın rakibinin üretim miktarını sabit tutacağını düşünerek kendi üretim kararını vermesidir.

Cournot duopol modelinde firmalar eşanlı olarak üretim miktarlarına karar verirler. Her firma, kendi kârını maksimize edecek üretim miktarını seçerken, rakibinin halihazırda üretmekte olduğu miktarı değiştirmeyeceğini varsayar. Bu varsayım sonucunda firmaların tepki fonksiyonları türetilir ve bu fonksiyonların kesiştiği nokta Cournot dengesini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

Modelin stratejik değişkenini tanımlamak

Miktar (Üretim düzeyi)

Cournot modelinde firmalar fiyat üzerinden değil, üretim miktarı üzerinden rekabet ederler.

Davranışsal beklentiyi (varsayımı) belirlemek

Rakibin miktarı sabittir (dq_j / dq_i = 0)

Her firma, kendisi üretim miktarını değiştirdiğinde rakibinin buna tepki vermeyeceğini ve üretimini mevcut seviyede tutacağını varsayar.

Anahtar Kavram

Cournot Varsayımı (Stratejik Değişken Olarak Miktar)

Daha Fazla Pratik

Cournot dengesinde toplam üretimin tam rekabet ve monopol üretim miktarlarıyla olan sayısal ilişkisini (2/3 kuralı) inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 26Soru →

Kârını maksimize etmeyi amaçlayan bir monopolcü firmanın denge üretim düzeyinde, satış fiyatının marjinal maliyetinin tam iki katına ( $P = 2MC$ ) eşit olduğu gözlemlenmiştir. Buna göre, firmanın denge noktasında karşılaştığı talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri ( $|e|$ ) kaçtır?

0,5

1,0

1,5

2,0

3,0

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2,0$

Cevap

Denge noktasındaki talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri

2,0

olarak hesaplanır.

Denge üretim düzeyinde marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olması (

MR = MC

) gerekir. Monopolcü firma için marjinal hasılat, fiyat ve esneklik arasındaki ilişki

MR = P(1 - 1/|e|)

şeklindedir. Soruda verilen

P = 2MC

ifadesinden hareketle

MC = P/2

yazılabilir. Denge koşulunda yerine koyduğumuzda

P/2 = P(1 - 1/|e|)

elde edilir. Her iki taraf

P

'ye bölündüğünde

1/2 = 1 - 1/|e|

olur, buradan

1/|e| = 1/2

ve sonuç olarak

|e| = 2

bulunur.

Adım Adım Çözüm

Kâr maksimizasyonu koşulunu ve marjinal hasılat formülünü belirleyin.

MR = MC

MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|})

Monopolcü firma kârını marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada maksimize eder.

MR

yerine

MC

yazarak temel denge denklemini kurun.

MC = P \times (1 - \frac{1}{|e|})

Denge noktasında marjinal hasılat marjinal maliyete eşittir.

Soruda verilen

P = 2MC

bilgisini denklemde yerine yerleştirin.

MC = 2MC \times (1 - \frac{1}{|e|})

Fiyatın marjinal maliyetin iki katı olduğu varsayımıyla değişken sayısını bire indirmek için.

Denklemi

|e|

için çözün.

\frac{1}{2} = 1 - \frac{1}{|e|} \Rightarrow \frac{1}{|e|} = \frac{1}{2} \Rightarrow |e| = 2

Cebirsel sadeleştirme ve esneklik değerinin çekilmesi.

Anahtar Kavram

Lerner Endeksi ve Monopolcü Güç

İpuçları

Monopolcü firmanın denge koşulu

MR = MC

eşitliğidir.

Marjinal hasılat (

MR

) ile fiyat (

P

) arasındaki ilişkiyi esneklik (

|e|

) cinsinden yazan

MR = P(1 - 1/|e|)

formülünü hatırlayın.

Lerner endeksi formülünü (

L = (P - MC) / P = 1 / |e|

) kullanarak

P

yerine

2MC

yazıp sonucu hızla bulabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Monopolde fiyatın marjinal maliyete eşit olduğu (P=MC) durumun neden kâr maksimizasyonu sağlamayacağını tartışınız.

Alternatif Yöntem

Lerner Endeksi üzerinden çözüm:

L = \frac{P - MC}{P} = \frac{1}{|e|}

formülünde

P = 2MC

koyarsak;

L = \frac{2MC - MC}{2MC} = \frac{MC}{2MC} = 0,5

. Buradan

0,5 = \frac{1}{|e|}

ise

|e| = 2

olur.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 27Soru →

Kâr maksimizasyonu hedefleyen bir monopolcü firmanın karşılaştığı ters talep fonksiyonu $P = 200 - 2Q$ ve toplam maliyet fonksiyonu $TC = 40Q + 200$ olarak belirlenmiştir. Buna göre, bu firmanın denge üretim düzeyindeki satış fiyatı kaç birimdir?

120

100

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120

Cevap

Denge satış fiyatı 120 birimdir.

Monopolcü firmanın denge şartı olan

MR = MC

eşitliğinden yola çıkıldığında, marjinal hasılat

200 - 4Q

ve marjinal maliyet

40

birimdir. Bu iki değerin eşitlendiği

200 - 4Q = 40

denkleminden denge üretim miktarı

Q = 40

olarak bulunur. Fiyatı bulmak için bu miktar talep fonksiyonunda yerine konulduğunda (

P = 200 - 2 \times 40

) denge fiyatı 120 birim olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

Marjinal hasılat (

MR

) fonksiyonunun elde edilmesi

MR = 200 - 4Q

Toplam hasılat

TR = P \times Q = (200 - 2Q)Q = 200Q - 2Q^2

olduğundan, bunun

Q

'ya göre türevi marjinal hasılatı verir.

Marjinal maliyet (

MC

) fonksiyonunun belirlenmesi

MC = 40

Toplam maliyet fonksiyonunun (

TC = 40Q + 200

)

Q

'ya göre türevi marjinal maliyeti verir.

Kâr maksimizasyonu koşulunun (

MR = MC

) uygulanması

200 - 4Q = 40 \Rightarrow 4Q = 160 \Rightarrow Q = 40

Monopolcü bir firma için kâr maksimizasyonu marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu üretim düzeyinde gerçekleşir.

Denge fiyatının hesaplanması

P = 200 - 2(40) = 120

Bulunan denge üretim miktarı (

Q=40

), piyasa talep fonksiyonunda yerine yazılarak tüketicilerin bu miktar için ödemeye razı oldukları fiyat bulunur.

Anahtar Kavram

Monopolcü firmanın kâr maksimizasyonu için marjinal hasılatın marjinal maliyete eşitlendiği noktada (

MR=MC

) üretim miktarını belirlemesi ve bu miktarı talep eğrisi üzerinden fiyatlandırması.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 28Soru →

Piyasa yoğunlaşmasını ölçmek amacıyla kullanılan Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI), endüstrideki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamı ( $HHI = \sum s_i^2$ ) şeklinde hesaplanmaktadır. Buna göre, piyasada tek bir firmanın faaliyet gösterdiği "tam monopol" yapısında HHI değeri kaçtır?

100

1.000

5.000

10.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10.000

Cevap

Tam monopol yapısında tek bir firma piyasanın %100'üne sahip olduğu için HHI değeri 10.000'dir.

Herfindahl-Hirschman Endeksi, piyasadaki firma paylarının kareleri toplamıdır. Tam monopol piyasasında tek bir firma bulunduğu ve bu firmanın pazar payı %100 olduğu için, endeks değeri

100^2 = 10.000

olarak hesaplanır. Bu değer endeksin alabileceği maksimum yoğunlaşma seviyesini gösterir.

Adım Adım Çözüm

Endeks formülünü belirle.

HHI = s_1^2 + s_2^2 + ... + s_n^2

HHI, piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamı ile bulunur.

Tam monopol durumundaki pazar payını tanımla.

s_1 = 100

Tam monopolde piyasada tek firma vardır ve pazarın tamamına (%100) hakimdir.

Değeri formülde yerine koyarak hesapla.

100^2 = 10.000

Tek firma olduğu için diğer tüm paylar sıfırdır, sadece monopolcü firmanın payının karesi alınır.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) Sınır Değerleri

İpuçları

Tam monopolde piyasada pazar payı %100 olan tek bir firma olduğunu düşünün.

HHI hesaplanırken pazar paylarının (yüzde olarak) karesinin alındığını hatırlayın.

Eğer pazar payı 100 ise, bu değerin karesini (

100 \times 100

) hesaplayarak sonuca ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

İki eşit firmanın (düopol) bulunduğu bir piyasada HHI değerinin kaç olacağını hesaplayarak yoğunlaşma derecesindeki değişimi analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

HHI değerini 0 ile 1 arasında (ondalık paylarla) hesaplıyorsanız sonuç 1 çıkar (

1.0^2 = 1

). Ancak KPSS formatında pazar payları tam sayı (%100 -> 100) olarak alındığı için sonuç

100^2

üzerinden hesaplanır.

Tahmini Süre:30s

Soru 29Soru →

Oligopol piyasalarında miktar rekabetini ele alan modellerden biri olan Stackelberg modelinde bir firmanın lider, diğerinin takipçi olması durumunda istikrarlı bir dengeye ulaşılırken; her iki firmanın da rakibinin tepki fonksiyonunu bildiği varsayımı altında 'lider' olmaya çalıştığı Bowley Modeli (Stackelberg Kararsızlığı) için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Her iki firmanın da liderlik stratejisi izlemesi sonucunda piyasadaki toplam üretim miktarı Cournot ve Stackelberg dengelerindekinden daha fazladır.

Firmalar arası zımni bir anlaşma sağlandığı için toplam üretim miktarı düşer ve piyasa fiyatı monopol seviyesine kadar yükselir.

Firmalar rakibinin üretim miktarını veri kabul ettiği için piyasa istikrarlı bir Cournot dengesine yönelir.

Lider firma, takipçi firmanın üretim miktarını kendi kâr fonksiyonunda sabit bir parametre olarak görür.

Bu modelde fiyat üzerinden rekabet edildiği için denge fiyatı her iki firma için de marjinal maliyete eşit olur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firmanın da liderlik stratejisi izlemesi sonucunda piyasadaki toplam üretim miktarı Cournot ve Stackelberg dengelerindekinden daha fazladır.

Cevap

Bowley modelinde her iki firmanın da liderlik stratejisi izlemesi, piyasada toplam üretimin Cournot ve Stackelberg modellerine göre daha yüksek, fiyatın ise daha düşük olmasına neden olur.

Bowley modelinde her iki firma da 'lider' gibi davranarak üretimlerini kendi kârlarını maksimize edecek en yüksek seviyeye (lider miktarı) çıkarırlar. Bu durum, piyasada bir denge oluşmasını engeller ve toplam üretim miktarının istikrarlı Stackelberg dengesinden bile daha yüksek olmasına yol açar.

Adım Adım Çözüm

Stackelberg modelinin temel mantığını analiz etme

Lider firma, takipçinin tepki fonksiyonunu (

q_2 = f(q_1)

) bilir ve bunu kendi kâr fonksiyonuna dahil ederek üretimine karar verir. Takipçi ise liderin miktarını veri kabul eder.

Denge, liderin kârını maksimize ettiği ve takipçinin buna tepki verdiği istikrarlı bir noktada oluşur.

Bowley (Stackelberg Kararsızlığı) durumunu tanımlama

Her iki firma da rakibinin tepki fonksiyonunu bilir ve her ikisi de piyasada 'lider' olmaya çalışır.

Kimse 'takipçi' olmayı kabul etmediği için bir denge kararsızlığı ortaya çıkar.

Üretim miktarlarını karşılaştırma

Toplam üretim miktarı sıralaması:

Q_{Bowley} > Q_{Stackelberg} > Q_{Cournot}

şeklindedir.

İki liderin de piyasaya daha fazla mal sürmesi, fiyatı düşürürken toplam miktarı artırır.

Anahtar Kavram

Stackelberg Kararsızlığı (Bowley Modeli)

İpuçları

Oligopol modellerinde 'lider' olan firmanın 'takipçi' olan firmaya göre daha fazla üretim yaptığını hatırlayın.

Bowley durumunda iki firma da lider gibi davranırsa, piyasada iki tane 'lider miktarı' üretilir.

Üretim miktarı arttıkça piyasa fiyatının düştüğünü ve bu durumun Cournot/Stackelberg noktalarından daha ileride bir arz yarattığını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Cournot, Stackelberg ve Bowley modellerini aynı tepki eğrisi grafiği üzerinde göstererek denge noktalarını karşılaştırın.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 30Soru →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren bir firmanın uzun dönem dengesi sağlandığında, bu firma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Fiyat, ortalama toplam maliyete eşittir (

P = ATC

Firma, ortalama toplam maliyet eğrisinin minimum noktasında üretim yapar.

Marjinal hasılat fiyata eşittir (

MR = P

Piyasadaki giriş engelleri sayesinde firma uzun dönemde aşırı kâr elde eder.

Üretim miktarı, fiyatın marjinal maliyete eşit olduğu (

P = MC

) noktada belirlenir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyat, ortalama toplam maliyete eşittir ( $P = ATC$ ).

Cevap

Uzun dönemde piyasaya girişlerin serbest olması sebebiyle fiyatın ortalama toplam maliyete eşitlendiği (

P = ATC

) ve ekonomik kârın sıfır olduğu durum gerçekleşir.

Monopolcü rekabet piyasasında piyasaya giriş ve çıkışların serbest olması, uzun dönemde firmaların sadece normal kâr elde etmesine (

P = ATC

) neden olur. Bu durumda ekonomik kâr sıfırdır.

Adım Adım Çözüm

Piyasa yapısının özelliklerini belirle.

Monopolcü rekabet piyasasında çok sayıda satıcı vardır ve ürünler farklılaştırılmıştır (heterojendir).

Piyasanın temel işleyişini anlamak için varsayımları hatırlamak gerekir.

Uzun dönem giriş-çıkış mekanizmasını analiz et.

Kısa dönemde aşırı kâr varsa yeni firmalar piyasaya girer; bu da mevcut firmaların talep eğrisini sola kaydırarak kârları sıfırlar.

Piyasaya giriş serbestliği uzun dönemde kârın normal seviyeye inmesinin temel nedenidir.

Denge koşullarını karşılaştır.

Uzun dönem dengesinde

MR = MC

P = ATC

(fakat

P > MC

) koşulları sağlanır.

Firmanın hem kâr maksimizasyonu yapması hem de ekonomik kârın sıfır olması için bu noktada bulunması gerekir.

Anahtar Kavram

Monopolcü Rekabet Uzun Dönem Dengesi

İpuçları

Monopolcü rekabet piyasasında uzun dönemde yeni firmaların girişine engel var mıdır?

Piyasaya giriş serbestse, uzun dönemde 'aşırı kâr' mı yoksa 'normal kâr' mı oluşur?

Normal kârın oluştuğu noktada Fiyat (

P

) ile Ortalama Maliyet (

ATC

) arasındaki matematiksel ilişkiyi düşünün.

Daha Fazla Pratik

Monopolcü rekabet piyasasında 'atıl kapasite' (excess capacity) miktarını grafik üzerinde hesaplamayı deneyin.

Tahmini Süre:45s

Soru 31Soru →

Monopol piyasasında ortaya çıkan sosyal refah kaybını (dara kaybı) tamamen ortadan kaldırmak ve toplumsal açıdan en etkin (optimal) üretim düzeyine ulaşmak amacıyla uygulanan 'marjinal maliyet fiyatlaması' yönteminde, düzenleyici kurum fiyatı aşağıdakilerden hangisine eşitlemelidir?

Marjinal maliyete (

MC

)

Ortalama toplam maliyete (

AC

)

Marjinal hasılata (

MR

)

Ortalama değişken maliyete (

AVC

)

Sıfıra

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marjinal maliyete ( $MC$ )

Cevap

Sosyal refahın maksimize edilmesi için fiyat marjinal maliyete (

P = MC

) eşitlenmelidir.

Toplumsal refahın maksimize edildiği nokta, tam rekabet piyasasında olduğu gibi fiyatın marjinal maliyete (

P = MC

) eşitlendiği noktadır. Bu düzenleme yöntemine 'marjinal maliyet fiyatlaması' denir ve monopolün neden olduğu dara kaybını tamamen sıfırlar.

Adım Adım Çözüm

Monopolün refah etkisini analiz etme

Monopolcü firma

P > MC

kuralına göre üretim yaptığı için üretim miktarı az, fiyat ise yüksektir.

Bu durum piyasada dara kaybı (deadweight loss) denilen refah kaybına yol açar.

Tahsis edici etkinliğin (allocative efficiency) tanımını uygulama

Kaynak tahsisinde etkinliğin sağlanması için marjinal faydanın marjinal maliyete eşit olduğu nokta hedeflenmelidir.

Talep eğrisi üzerindeki her nokta marjinal faydayı temsil ettiğinden,

P = MC

koşulu toplumsal refahı maksimize eder.

Anahtar Kavram

Marjinal Maliyet Fiyatlaması

İpuçları

Refah kaybının temel nedeni, monopolün tam rekabet piyasasından daha az üretim yapmasıdır.

Tam rekabette etkinliğin sağlandığı denge koşulunu hatırlayın (

P = MC

Daha Fazla Pratik

Doğal monopol durumunda marjinal maliyet fiyatlamasının neden zarar doğurabileceğini ve ortalama maliyet fiyatlamasının neden tercih edildiğini inceleyin.

Tahmini Süre:45s

Soru 32Soru →

Oligopol piyasasında firma davranışlarını açıklayan Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli ile Chamberlin (Küçük Grup) Modeli arasındaki teorik varsayımlar ve denge koşulları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Chamberlin’in küçük grup modelinde firmalar, rakiplerinin fiyat kararlarına tepki vermeyeceğini varsayarak bağımsız hareket ederken; Sweezy modelinde firmalar her zaman birbirlerini takip ederek tam rekabet çıktı düzeyine ulaşırlar.

Chamberlin’in küçük grup modelinde firmalar, karşılıklı bağımlılığın farkında olarak açık bir anlaşma olmaksızın monopol kârını maksimize eden fiyat ve miktar düzeyinde dengeye gelirken; Sweezy modelinde rakiplerin asimetrik tepki varsayımı marjinal hasılat eğrisinde bir süreksizlik (boşluk) yaratarak fiyat katılığına yol açar.

Sweezy modelinde marjinal maliyet eğrisindeki bir artış her zaman denge fiyatının yükselmesine neden olurken, Chamberlin modelinde giriş serbestliği nedeniyle uzun dönemde ekonomik kâr sıfırlanır.

Her iki modelde de denge noktası, firmanın karşı karşıya olduğu öznel talep eğrisi ile piyasa payı talep eğrisinin kesiştiği ve marjinal maliyetin marjinal hasılata eşit olduğu tam kapasite üretim düzeyinde gerçekleşir.

Sweezy modelindeki fiyat katılığı, marjinal hasılat eğrisinin dirsek noktasında sonsuz esnek olmasından kaynaklanırken; Chamberlin modelinde fiyatlar, firmanın sadece kendi fiyat değişimlerini takip eden rakipleri nedeniyle istikrarlıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Chamberlin’in küçük grup modelinde firmalar, karşılıklı bağımlılığın farkında olarak açık bir anlaşma olmaksızın monopol kârını maksimize eden fiyat ve miktar düzeyinde dengeye gelirken; Sweezy modelinde rakiplerin asimetrik tepki varsayımı marjinal hasılat eğrisinde bir süreksizlik (boşluk) yaratarak fiyat katılığına yol açar.

Cevap

Chamberlin’in küçük grup modelinde firmaların karşılıklı bağımlılığı fark ederek monopol dengesine ulaşması ve Sweezy modelinde asimetrik tepkilerin yarattığı marjinal hasılat boşluğu nedeniyle oluşan fiyat katılığı ifadesi doğrudur.

Doğru ifade, Sweezy ve Chamberlin modellerinin en temel karakteristiklerini birleştirir. Sweezy modelinde fiyat katılığının (price rigidity) sebebi, rakiplerin fiyat düşüşlerini takip edip artışları takip etmemesiyle oluşan marjinal hasılat (MR) süreksizliğidir. Chamberlin'in küçük grup modelinde ise firmalar, Cournot veya Bertrand modellerindeki saflığın aksine karşılıklı bağımlılığı fark ederek sanki tek bir monopol varmış gibi davranırlar.

Adım Adım Çözüm

Sweezy Modeli'nin varsayımlarını analiz etme

Firma, fiyatını artırdığında rakiplerinin takip etmeyeceğini (esnek talep), fiyatını düşürdüğünde ise rakiplerinin pazar payını korumak için takip edeceğini (inelastik talep) varsayar.

Bu asimetrik davranış varsayımı, mevcut fiyat düzeyinde (

P^*

) talep eğrisinin dirsek yapmasına neden olur.

Marjinal Hasılat (MR) süreksizliğini belirleme

MR

eğrisi dirsek noktasında bir kopma yaşar ve dikey bir boşluk (gap) oluşur.

Talep eğrisinin eğimi dirsek noktasında aniden değiştiği için

MR

bu noktada tanımlı değildir ve dikey bir süreksizlik aralığı ortaya çıkar.

Sweezy Modelinde fiyat katılığını açıklama

Marjinal maliyet (

MC

) eğrisi bu

MR

boşluğu içinde hareket ettiği sürece kâr maksimizasyonunu sağlayan

MC = MR

koşulu değişmez.

Bu durum, maliyetler belirli bir aralıkta değişse bile firmanın üretim miktarını ve fiyatını değiştirmemesine (fiyat katılığı) yol açar.

Chamberlin Küçük Grup Modeli'ni analiz etme

Az sayıda firmanın olduğu bu modelde, firmalar karşılıklı bağımlılığı (mutual interdependence) fark ederler. Birinin fiyat düşürmesinin diğerlerini de düşürmeye zorlayacağını ve herkesin zarar edeceğini anlarlar.

Bu farkındalık (sofistike davranış), firmaları açık bir anlaşma olmasa da zımni olarak monopol fiyatı ve miktarında birleşmeye iter.

Anahtar Kavram

Oligopolde Fiyat Katılığı ve Karşılıklı Bağımlılık

İpuçları

Sweezy modelinde 'fiyat katılığı' (fiyatların kolay değişmemesi) kavramına ve marjinal hasılat (

MR

) eğrisinin şekline odaklanın.

Chamberlin'in 'Küçük Grup' modeli bir oligopol analizidir ve firmaların karşılıklı bağımlılığı (interdependence) fark ettiğini varsayar. Bu durum monopol kârı ile sonuçlanır.

Sweezy modelinde talep eğrisi dirsekli olduğu için marjinal hasılat eğrisi sürekli değildir; dikey bir boşluk vardır. Bu boşluk maliyet değişimlerinin fiyata yansımasını engeller.

Daha Fazla Pratik

Chamberlin'in 'Büyük Grup' modeli ile 'Küçük Grup' modeli arasındaki farkları, özellikle giriş serbestliği ve kâr düzeyi açısından inceleyiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 33Soru →

Bir monopolcü firma, marjinal maliyetinin sabit olduğu bir üretim yapısında, doğrusal talep eğrilerine sahip iki farklı tüketici grubuna üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulamaktadır. Tek fiyat (fiyat farklılaştırması uygulanmayan) durumunda her iki piyasanın da hizmet aldığı varsayıldığında, monopolcü firmanın fiyat farklılaştırması uygulamasına geçmesinin piyasa sonuçları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Toplam üretim miktarı artar ve sosyal refah azalır.

Toplam üretim miktarı değişmez ve toplam tüketici artığı azalır.

Toplam üretim miktarı azalır ve monopol kârı artar.

Toplam üretim miktarı değişmez ve sosyal refah artar.

Toplam üretim miktarı artar ve toplam tüketici artığı artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam üretim miktarı değişmez ve toplam tüketici artığı azalır.

Cevap

Doğrusal talep eğrileri altında, üçüncü derece fiyat farklılaştırması toplam üretim miktarını değiştirmezken, tüketici artığının azalmasına neden olur.

İktisat literatüründe Joan Robinson tarafından ortaya konan kurala göre, monopolcü bir firma marjinal maliyetin sabit olduğu bir ortamda doğrusal talep eğrileriyle karşı karşıyaysa, piyasayı bölerek farklı fiyatlar uygulasa bile toplamda üreteceği miktar, tek bir fiyat uyguladığında üreteceği miktar ile aynı kalacaktır. Ancak, farklı tüketici gruplarına farklı fiyatlar uygulanması, malın en yüksek faydayı elde edene gitmesini engelleyen bir tahsis verimsizliği (allocative inefficiency) yaratır. Monopolcü firma kârını artırırken, bu kâr artışı tüketici artığındaki azalmadan daha küçüktür; sonuç olarak toplam tüketici artığı ve sosyal refah net bir şekilde azalır.

Adım Adım Çözüm

Talep eğrilerinin yapısını analiz etme

Talep eğrilerinin doğrusal olduğu belirtilmiştir.

Robinson'un çıktı tarafsızlığı (output neutrality) teoremi doğrusal talep eğrileri için geçerlidir.

Toplam üretim miktarını (çıktıyı) karşılaştırma

Q_{tek\ fiyat} = Q_{farklılaştırma}

eşitliği sağlanır.

Doğrusal talep fonksiyonlarında marjinal hasılat (MR) eğrilerinin toplamı, tek fiyat durumundaki toplam MR ile aynı çıktı seviyesinde marjinal maliyeti (MC) keser.

Refah ve tüketici artığı analizini yapma

Tüketici artığı ve sosyal refah azalır.

Aynı toplam miktar tüketiciler arasında verimsiz dağıtılır (marjinal ikame oranları eşitlenmez) ve monopolcü tüketiciden daha fazla kâr transfer eder.

Anahtar Kavram

Robinson'un Çıktı Tarafsızlığı Teoremi

İpuçları

Joan Robinson'un doğrusal talep eğrileri için geçerli olan 'çıktı tarafsızlığı' kuralını hatırlayın.

Eğer toplam üretim miktarı değişmiyorsa, monopolcü neden fiyat farklılaştırması yapar? Tabii ki daha fazla kâr için. Bu kâr kimden transfer edilir?

Fiyat farklılaştırması altında farklı tüketiciler farklı fiyatlarla karşılaştığı için marjinal ikame oranları bozulur. Bu durum sosyal refahı nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Fiyat farklılaştırmasının refahı artırdığı tek durum olan 'yeni bir piyasanın açılması' (açılmayan piyasa) senaryosunu inceleyin.

Alternatif Yöntem

Sayısal bir örnek üzerinden gidebilirsiniz: Piyasa 1 için

P_1 = 10 - Q_1

ve Piyasa 2 için

P_2 = 20 - Q_2

alıp

MC=0

için tek fiyat ve iki fiyat durumlarını karşılaştırarak toplam

Q

ve kâr değişimini görebilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 34Soru →

Oligopol piyasasında firmaların davranışlarını miktar rekabeti üzerinden açıklayan Cournot modelinde, firmaların kâr maksimizasyonuna yönelik temel stratejik varsayımı aşağıdakilerden hangisidir?

Diğer firmanın üretim miktarını değiştirmeyeceği varsayımıyla kendi üretim düzeyini belirlemek

Rakip firmanın satış fiyatını sabit tutacağı varsayımıyla kendi satış fiyatını belirlemek

Piyasa lideri olan firmanın üretim miktarını gözlemleyerek takipçi davranışı sergilemek

Firmaların bir araya gelerek toplam piyasa üretimini kısıtlayıp ortak kârı maksimize etmek

Maliyetlerin değişmeyeceği varsayımıyla piyasa fiyatını marjinal maliyete eşitlemek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diğer firmanın üretim miktarını değiştirmeyeceği varsayımıyla kendi üretim düzeyini belirlemek

Cevap

Cournot modelinde firmalar, rakiplerinin üretim miktarını değiştirmeyeceğini varsayarak kendi üretim kararlarını alırlar.

Cournot modelinde firmalar homojen bir mal üretir ve stratejik kararlarını üretim miktarı üzerine kurarlar. Modelin en belirleyici özelliği, her firmanın 'ben üretimimi değiştirsem de rakibim miktarını değiştirmeyecektir' varsayımıyla hareket etmesidir. Bu varsayım sonucunda firmalar tepki eğrileri aracılığıyla Cournot dengesine ulaşırlar.

Adım Adım Çözüm

Modelin stratejik değişkenini belirle.

Stratejik değişken üretim miktarıdır (

q

Cournot modeli bir miktar rekabeti modelidir.

Davranışsal varsayımı analiz et.

Her firma, rakibinin üretim miktarını (

q_2

) sabit kabul eder.

Bu durum 'sıfır tahmini varyasyon' olarak adlandırılır ve modelin dengeye ulaşması için gereken temel varsayımdır.

Karar alma sürecini tanımla.

Firma, rakibinin sabit miktar varsayımı altında kendi tepki fonksiyonunu (

q_1 = f(q_2)

) oluşturur.

Kâr maksimizasyonu için marjinal hasılatın marjinal maliyete eşitlendiği noktada üretim yapılır.

Anahtar Kavram

Sıfır Tahmini Varyasyon (Zero Conjectural Variation)

İpuçları

Cournot modelinin 'miktar' mı yoksa 'fiyat' üzerine mi odaklandığını düşünün.

Modeldeki firmaların birbirlerinin kararlarına nasıl tepki vereceklerini (tahmini varyasyon) hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Cournot modelinde ulaşılan denge üretim miktarının, tam rekabet ve monopol piyasalarıyla kıyaslandığında nerede durduğunu incelemek faydalı olacaktır.

Tahmini Süre:45s

Soru 35Soru →

Doğal tekel konumundaki bir firmanın karşılaştığı piyasa talep fonksiyonu $P = 120 - 2Q$ ve marjinal maliyet fonksiyonu sabit olup $MC = 20$ düzeyindedir. Firmanın sahip olduğu ölçek ekonomileri nedeniyle ortalama toplam maliyeti ( $ATC$ ) her üretim düzeyinde marjinal maliyetinden büyüktür. Düzenleyici kurumun toplumsal etkinliği sağlamak amacıyla piyasaya müdahale ederek "marjinal maliyet fiyatlaması" ( $P = MC$ ) kuralını zorunlu kılması durumunda ortaya çıkacak sonuçlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Toplumsal refah düzeyi en yüksek noktaya ulaşır ve dara kaybı sıfırlanır ancak firma zarar edeceği için faaliyetlerini sürdürebilmek için sübvansiyona ihtiyaç duyar.

Firma normal kâr elde ederek üretimini sürdürür ve piyasada oluşan tüm kaynak dağılımı etkinliği sorunları ortadan kalkar.

Firma üretim miktarını

25

birim olarak belirler ve bu durumda piyasada

625

birimlik bir dara kaybı (refah kaybı) ortaya çıkar.

Tüketici artığı maksimum seviyeye çıkarken üretici artığı pozitif kalır, böylece gelir dağılımında tam adalet sağlanmış olur.

Fiyat tavanı uygulaması nedeniyle piyasada mal kıtlığı oluşur ve tüketiciler malı karaborsadan daha yüksek fiyata almak zorunda kalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumsal refah düzeyi en yüksek noktaya ulaşır ve dara kaybı sıfırlanır ancak firma zarar edeceği için faaliyetlerini sürdürebilmek için sübvansiyona ihtiyaç duyar.

Cevap

Toplumsal refahın maksimize edildiği ve dara kaybının sıfırlandığı bu durumda, doğal tekel yapısı gereği firma zarar eder ve sübvansiyon desteğine ihtiyaç duyar.

Düzenleyici kurum toplumsal etkinliği sağlamak için fiyatı marjinal maliyete (

P=MC

) eşitlediğinde, piyasada kaynak dağılımı etkinliği sağlanır ve dara kaybı ortadan kalkar. Ancak doğal tekellerde ölçek ekonomileri nedeniyle ortalama maliyet sürekli azalmaktadır ve marjinal maliyet her zaman ortalama maliyetin altındadır (

MC < ATC

). Bu durumda

P=MC

kuralı uygulandığında fiyat ortalama maliyetten düşük kalacağı için firma zarar eder ve kamu tarafından sübvanse edilmesi gerekir.

Adım Adım Çözüm

Toplumsal açıdan etkin üretim miktarını belirlemek için fiyatı marjinal maliyete eşitleyin (

P = MC

)

120 - 2Q = 20 \Rightarrow 2Q = 100 \Rightarrow Q = 50

Toplumsal refahın maksimum olduğu nokta, tüketicinin son birime ödemeye razı olduğu fiyatın o birimin üretim maliyetine eşit olduğu noktadır.

Düzenleme öncesi monopol dengesini belirleyerek refah kaybını analiz edin

MR = 120 - 4Q = 20 \Rightarrow Q = 25, P = 70

. Dara Kaybı =

0,5 \times (70 - 20) \times (50 - 25) = 625

Düzenleme yapılmadığında monopolcü üretimi kısıtlar ve refah kaybına (dara kaybı) neden olur.

Doğal tekelin maliyet yapısını ve kârlılık durumunu değerlendirin

P = MC < ATC \Rightarrow

Firma Zarar Eder

Soruda belirtildiği üzere ölçek ekonomileri nedeniyle

ATC > MC

olduğundan,

P = MC

düzeyinde fiyat ortalama maliyetin altında kalır ve firma zarar eder.

Anahtar Kavram

Doğal Tekelde Marjinal Maliyet Fiyatlaması ve Refah Etkileri

Daha Fazla Pratik

Ortalama maliyet fiyatlaması (

P=AC

) durumunda ortaya çıkacak üretim miktarını ve kâr durumunu hesaplamayı deneyin.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 36Soru →

Bir monopolcü firma, farklı tüketici gruplarına sahip iki ayrı piyasada (Piyasa 1 ve Piyasa 2) üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulamaktadır. Bu piyasalara ait talep fonksiyonları sırasıyla $Q_1 = 100 - P_1$ ve $Q_2 = 80 - 2P_2$ şeklindedir. Firmanın toplam maliyet fonksiyonu $TC = 20(Q_1 + Q_2)$ olarak verilmiştir.

Buna göre, firmanın kâr maksimizasyonu sağladığı durumda, talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerce daha düşük olduğu piyasada belirlenen fiyat ( $P$ ) ve satış miktarı ( $Q$ ) aşağıdakilerden hangisidir?

P = 60

;

Q = 40

P = 30

;

Q = 20

P = 20

;

Q = 80

P = 20

;

Q = 40

P = 50

;

Q = 50

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $P = 60$ ; $Q = 40$

Cevap

Talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerce daha düşük olduğu piyasada fiyat 60 TL ve miktar 40 birim olarak belirlenir.

Doğru seçenek, Piyasa 1 için hesaplanan

P=60

Q=40

değerlerini içermektedir. Piyasa 1'deki esneklik (

1,5

), Piyasa 2'deki esneklikten (

3

) mutlak değerce daha küçüktür. Monopolcü firma, talep esnekliğinin düşük olduğu bu piyasada daha yüksek fiyat uygulayarak kârını maksimize eder.

Adım Adım Çözüm

Her iki piyasa için ters talep fonksiyonlarını ve marjinal hasılat (

MR

) fonksiyonlarını türetin.

Piyasa 1:

P_1 = 100 - Q_1 \Rightarrow MR_1 = 100 - 2Q_1

; Piyasa 2:

P_2 = 40 - 0,5Q_2 \Rightarrow MR_2 = 40 - Q_2

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında kâr maksimizasyonu için her piyasanın

MR

fonksiyonu ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

Toplam maliyet fonksiyonundan marjinal maliyeti (

MC

) hesaplayın.

MC = \frac{dTC}{dQ} = 20

Denge koşulu olan

MR = MC

eşitliğini kurmak için marjinal maliyet gereklidir.

Her piyasa için

MR = MC

koşulunu uygulayarak denge miktar ve fiyatlarını bulun.

Piyasa 1:

100 - 2Q_1 = 20 \Rightarrow Q_1 = 40, P_1 = 60

. Piyasa 2:

40 - Q_2 = 20 \Rightarrow Q_2 = 20, P_2 = 30

Monopolcü firma, her piyasada marjinal hasılatı marjinal maliyete eşitleyerek kârını maksimize eder.

Piyasalardaki talebin fiyat esnekliklerini (

\epsilon

) hesaplayarak hangi piyasanın daha düşük esnekliğe sahip olduğunu belirleyin.

Piyasa 1:

|\epsilon_1| = 1 \times (60/40) = 1,5

. Piyasa 2:

|\epsilon_2| = 2 \times (30/20) = 3

Fiyat farklılaştırmasında kural gereği, esnekliğin düşük olduğu piyasada (

1,5 < 3

) fiyat daha yüksek belirlenir.

Anahtar Kavram

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında firma,

MR_1 = MR_2 = MC

koşulunu sağlar ve talebin fiyat esnekliğinin düşük olduğu piyasada daha yüksek fiyat belirler.

Daha Fazla Pratik

Birinci derece fiyat farklılaştırmasında daras kaybının neden sıfır olduğunu ve üretici artığının nasıl değiştiğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 37Soru →

Bir düopol piyasasında faaliyet gösteren iki özdeş firmanın karşılaştığı piyasa ters talep fonksiyonu $P = 130 - (q_1 + q_2)$ ve her iki firmanın marjinal maliyetleri sabittir ( $MC_1 = MC_2 = 10$ ). Bu piyasada her iki firmanın da 'lider' olma varsayımıyla hareket ettiği ve rakibinin tepki fonksiyonunu veri alarak kendi kârını maksimize etmeye çalıştığı Bowley (Stackelberg Savaşımı) modelinde, piyasada üretilen toplam miktar kaç birimdir?

120

100

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120

Cevap

Bowley modelinde her iki firma da liderlik stratejisi izlediği için toplam üretim miktarı 120 birimdir.

Verilen talep ve maliyet koşullarında, bir firmanın lider olduğu durumda kâr maksimizasyonu sağlayan üretim miktarı

q = 60

birimdir. Bowley modelinde her iki firma da rakibinin takipçi olacağını varsayarak kendisini lider olarak konumlandırır. Bu durumda her iki firma da piyasaya 60 birim mal sürer ve toplam üretim miktarı 120 birime ulaşır.

Adım Adım Çözüm

Takipçi firmanın tepki fonksiyonunu türetin.

q_2 = 60 - 0,5q_1

Lider firma, üretim kararını verirken takipçinin kâr maksimizasyonu koşulundan (

MR_2 = MC_2

) gelen tepkiyi dikkate alır.

Lider firmanın üretim miktarını hesaplayın.

q_L = 60

Lider, tepki fonksiyonunu talep denklemine yerleştirip kâr maksimizasyonu yaptığında tam rekabet miktarının yarısını üretir.

Bowley varsayımını uygulayarak toplam miktarı bulun.

Q = 60 + 60 = 120

Bowley modelinde (Stackelberg Savaşımı) her iki firma da lider gibi davranarak liderlik miktarını üretir.

Anahtar Kavram

Bowley modeli, her iki firmanın da liderlik hırsı taşıdığı ve bu nedenle her ikisinin de lider miktarını üreterek aşırı üretime yol açtığı 'Stackelberg Savaşımı' durumunu ifade eder.

Soru 38Soru →

İki firmanın (Firma A ve Firma B) stratejik etkileşimini ve üretim kararlarına bağlı kârlarını gösteren ödemeler matrisi aşağıda verilmiştir (Ödemeler milyon TL cinsindendir ve hücre içindeki ilk rakam Firma A'nın, ikinci rakam Firma B'nin kârını ifade etmektedir):

Firma A \ Firma B	Düşük Üretim	Yüksek Üretim
Düşük Üretim	$(50, 50)$	$(20, 70)$
Yüksek Üretim	$(70, 20)$	$(30, 30)$

Yukarıdaki ödemeler matrisine göre, oyunun dengesi ve stratejik özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Her iki firmanın da baskın stratejisi 'Yüksek Üretim' yapmaktır ve oyunun Nash dengesi

(30, 30)

kâr düzeyinde gerçekleşir.

Oyunun tek bir Nash dengesi vardır ve bu denge

(50, 50)

kâr düzeyinde, yani Pareto etkin noktada oluşur.

Firma A için baskın strateji 'Yüksek Üretim' iken, Firma B'nin herhangi bir baskın stratejisi bulunmamaktadır.

Oyunun dengesi

(30, 30)

noktasıdır ve bu sonuç her iki firma için de Pareto etkin bir dağılımı ifade eder.

Firmalar arasında anlaşma (kartel) yapılması durumunda ulaşılan

(50, 50)

sonucu, oyunun baskın strateji dengesini oluşturur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firmanın da baskın stratejisi 'Yüksek Üretim' yapmaktır ve oyunun Nash dengesi $(30, 30)$ kâr düzeyinde gerçekleşir.

Cevap

Her iki firmanın da baskın stratejisi 'Yüksek Üretim' yapmaktır ve oyunun Nash dengesi (30, 30) kâr düzeyinde gerçekleşir.

Verilen matriste, Firma A için Firma B'nin seçimi ne olursa olsun 'Yüksek Üretim' daha yüksek kâr getirmektedir (

50 < 70

20 < 30

). Aynı durum Firma B için de geçerlidir. Her iki tarafın baskın stratejisini oynadığı

(Yüksek, Yüksek)

durumu, kimsenin tek başına strateji değiştirerek kârını artıramayacağı bir Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

Firma A'nın stratejilerini analiz etme

B 'Düşük' üretirse A 'Yüksek' seçer (

70 > 50

). B 'Yüksek' üretirse A 'Yüksek' seçer (

30 > 20

Baskın stratejiyi bulmak için rakibin her olası hamlesine karşı en iyi tepkiyi belirlemek gerekir.

Firma B'nin stratejilerini analiz etme

A 'Düşük' üretirse B 'Yüksek' seçer (

70 > 50

). A 'Yüksek' üretirse B 'Yüksek' seçer (

30 > 20

Ödemeler simetrik olduğu için aynı mantık Firma B için de geçerlidir.

Nash Dengesi ve Baskın Strateji Dengesi tespiti

Her iki firma da 'Yüksek Üretim' yapacaktır ve denge

(30, 30)

olacaktır.

Her iki oyuncu da baskın stratejisini oynadığında ortaya çıkan durum Nash dengesidir.

Anahtar Kavram

Mahkumlar Çıkmazı (Prisoner's Dilemma) ve Nash Dengesi

İpuçları

Firma A'nın satırlarına bakın: Firma B sütun 1'i seçerse A hangi satırı seçer? Sütun 2'yi seçerse ne yapar?

Eğer bir strateji rakibin tüm hamlelerine karşı daha yüksek kâr sağlıyorsa buna 'baskın strateji' denir.

Daha Fazla Pratik

Ardışık oyunlarda (Sequential Games) Nash dengesinin nasıl değiştiğini incelemek için Stackelberg modeli ile ilişki kurabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matris üzerinde kârları yuvarlak içine alarak ilerleyin. Firma B'nin her sütunu için Firma A'nın en yüksek kârını, Firma A'nın her satırı için Firma B'nin en yüksek kârını işaretleyin. İki işaretin aynı hücrede buluştuğu nokta Nash dengesidir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 39Soru →

İki büyük lojistik firması olan Lojistik Şirketi X ve Lojistik Şirketi Y, yeni bir bölgeye giriş yaparken "Hızlı Teslimat" veya "Ekonomik Teslimat" stratejilerinden birini seçmeyi planlamaktadır. Şirketlerin stratejik tercihlerine göre elde edecekleri aylık kâr miktarını (milyon TL) gösteren ödemeler matrisi aşağıda sunulmuştur (Parantez içindeki ilk değerler Şirket X'in, ikinci değerler Şirket Y'nin kârını temsil etmektedir):

Şirket X \ Şirket Y	Hızlı Teslimat	Ekonomik Teslimat
Hızlı Teslimat	$(320, 240)$	$(580, 180)$
Ekonomik Teslimat	$(140, 160)$	$(460, 280)$

Buna göre, söz konusu oyunun dengesi ve stratejik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Lojistik Şirketi X'in baskın stratejisi 'Hızlı Teslimat' iken Lojistik Şirketi Y'nin baskın bir stratejisi yoktur ve bu oyunun tek Nash dengesi

(320, 240)

kâr dağılımıdır.

Her iki şirket için de 'Hızlı Teslimat' baskın stratejidir; bu nedenle oyun bir baskın strateji dengesine (Dominant Strategy Equilibrium) sahiptir.

Oyunun

(320, 240)

(460, 280)

kâr dağılımlarını veren iki farklı Nash dengesi bulunmaktadır.

Lojistik Şirketi Y'nin baskın stratejisi 'Hızlı Teslimat' iken Lojistik Şirketi X'in stratejisi Y'nin kararına bağlı olarak değişmektedir.

Oyunun dengesi

(460, 280)

sonucunda gerçekleşir çünkü toplam kâr miktarını maksimize eden Pareto etkin sonuç budur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Lojistik Şirketi X'in baskın stratejisi 'Hızlı Teslimat' iken Lojistik Şirketi Y'nin baskın bir stratejisi yoktur ve bu oyunun tek Nash dengesi $(320, 240)$ kâr dağılımıdır.

Cevap

Lojistik Şirketi X'in baskın stratejisinin 'Hızlı Teslimat' olduğu, Şirket Y'nin ise baskın bir stratejisinin bulunmadığı ve tek Nash dengesinin

(320, 240)

olduğu ifade doğru olan seçenektir.

Lojistik Şirketi X, rakibinin ne seçtiğine bakılmaksızın her zaman 'Hızlı Teslimat' seçeneği ile daha yüksek kâr elde etmektedir (

320>140

580>460

). Bu durum X için 'Hızlı Teslimat'ın baskın strateji olduğunu gösterir. Ancak Şirket Y için durum farklıdır; X 'Hızlı' seçtiğinde 'Hızlı'yı (

240

), X 'Ekonomik' seçtiğinde ise 'Ekonomik'i (

280

) tercih etmektedir. Dolayısıyla Y'nin baskın stratejisi yoktur. Nash dengesi arandığında, X baskın stratejisini seçerken Y'nin buna en iyi tepkisi 'Hızlı' seçmektir, bu da bizi

(320, 240)

dengesine götürür.

Adım Adım Çözüm

Şirket X için baskın strateji analizi yapılması

Y 'Hızlı' seçerse X 'Hızlı'yı (

320 > 140

), Y 'Ekonomik' seçerse X yine 'Hızlı'yı (

580 > 460

) seçer.

X için her durumda 'Hızlı Teslimat' daha yüksek kâr sağlamaktadır.

Şirket Y için baskın strateji analizi yapılması

X 'Hızlı' seçerse Y 'Hızlı'yı (

240 > 180

), X 'Ekonomik' seçerse Y 'Ekonomik'i (

280 > 160

) seçer.

Y'nin en iyi tepkisi X'in stratejisine göre değiştiği için baskın stratejisi yoktur.

Nash dengesinin belirlenmesi

(Hızlı, Hızlı) strateji çiftinde X'in sapma teşviki yoktur (

320 > 140

) ve Y'nin sapma teşviki yoktur (

240 > 180

İki oyuncunun da mevcut stratejisinden sapmak için bir nedeni olmadığı tek nokta burasıdır.

Anahtar Kavram

Baskın strateji (Dominant Strategy) ve Nash Dengesi arasındaki farklar.

Soru 40Soru →

Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli'ne göre, oligopol piyasasındaki bir firmanın fiyat artışlarını rakiplerinin takip etmeyeceği, ancak fiyat indirimlerini rakiplerinin de takip edeceği varsayımı altında ortaya çıkan temel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Talep eğrisinin mevcut fiyat düzeyinde dirsek yapması ve fiyatların katı (yapışkan) bir özellik kazanması

Firmaların miktar üzerinden rekabet ederek tam rekabet çıktı düzeyine ulaşması

Marjinal maliyet eğrisinin dirsek noktasında kesintiye uğraması

Talebin fiyat artışlarına karşı tamamen esneksiz hale gelmesi

Piyasadaki tüm firmaların birleşerek tek bir monopol gibi davranması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Talep eğrisinin mevcut fiyat düzeyinde dirsek yapması ve fiyatların katı (yapışkan) bir özellik kazanması

Cevap

Talep eğrisinin mevcut fiyat düzeyinde dirsek yapması ve fiyatların katı (yapışkan) bir özellik kazanması

Sweezy modelinde, rakiplerin fiyat düşüşlerini takip etmesi ancak artışları takip etmemesi, firmanın karşılaştığı talep eğrisinin denge fiyatında kırılmasına (dirsek yapmasına) neden olur. Bu durum marjinal hasılat eğrisinde bir boşluk yaratarak, maliyetler değişse bile fiyatın sabit kalma eğilimini (fiyat katılığı) açıklar.

Adım Adım Çözüm

Rakiplerin tepkilerini analiz etme

Fiyat artışı takip edilmez (esnek talep), fiyat düşüşü takip edilir (esneksiz talep).

Sweezy modelinin temel varsayımı rakiplerin asimetrik tepkisidir.

Talep eğrisinin şeklini belirleme

Mevcut fiyat düzeyinde iki farklı esnekliğe sahip talep doğrusu birleşir ve bir 'dirsek' oluşur.

Farklı esneklikler eğrinin eğiminin aniden değişmesine neden olur.

Marjinal hasılat (

MR

) analizini yapma

MR

eğrisi, talep eğrisindeki dirsek noktasının tam altında dikey bir boşluk (kesinti) oluşturur.

Türevsel olarak esneklikteki ani değişim marjinal değerde sıçramaya yol açar.

Fiyat katılığı sonucuna ulaşma

Marjinal maliyet (

MC

) bu boşluk içinde hareket ettiği sürece denge fiyatı ve miktarı değişmez.

Fiyatın maliyet değişikliklerine karşı duyarsız kalması fiyat katılığı olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Sweezy Modeli ve Fiyat Katılığı

İpuçları

Rakiplerin fiyat artışına ve azalışına farklı tepki vermesinin talep eğrisinin şeklini nasıl değiştireceğini düşünün.

Talep eğrisindeki bu şekil değişikliği, marjinal hasılat (

MR

) eğrisinde bir süreksizlik yaratır.

Sweezy modeli, maliyetler değişse bile oligopol piyasalarında fiyatların neden uzun süre aynı kaldığını (katılığını) açıklar.

Daha Fazla Pratik

Chamberlin'in 'Küçük Grup' modelindeki grup dengesi ve aşırı kapasite varsayımlarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

ÖncekiSayfa 2 / 10Sonraki

Eksik Rekabet Piyasaları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik