Faiz Teorileri

102 soru

Safi Beklentiler Hipotezi'nin ( $Pure$ $Expectations$ $Hypothesis$ ) geçerli olduğu varsayılan bir ekonomide, piyasa aktörleri gelecekteki kısa vadeli faiz oranlarının cari (mevcut) kısa vadeli faiz oranlarından daha düşük olacağını öngörmektedir. Farklı vadeli tahvillerin birbirinin tam ikamesi olduğu bu senaryoda, faiz oranlarının vade yapısını gösteren verim eğrisinin ( $yield$ $curve$ ) beklenen şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Azalan (negatif eğimli) verim eğrisi

Artan (pozitif eğimli) verim eğrisi

Yatay (vadeye duyarsız) verim eğrisi

L-biçimli verim eğrisi

U-biçimli (önce azalan sonra artan) verim eğrisi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Azalan (negatif eğimli) verim eğrisi

Cevap

Gelecekte faizlerin düşeceği beklentisi durumunda verim eğrisi azalan (negatif eğimli) bir seyir izler.

Safi Beklentiler Hipotezi altında, yatırımcılar farklı vadelerdeki tahvilleri tam ikame olarak gördüklerinden, uzun vadeli bir faiz oranı, o dönem boyunca beklenen kısa vadeli faiz oranlarının ortalamasına eşitlenir. Eğer piyasa gelecekte faizlerin cari seviyenin altına ineceğini bekliyorsa, bu ortalama (yani uzun vadeli oran) mevcut kısa vadeli orandan daha düşük çıkacaktır. Bu durum, vade uzadıkça faiz oranının azaldığı, dolayısıyla 'azalan' veya 'negatif eğimli' (ters) bir verim eğrisinin oluşmasına yol açar.

Adım Adım Çözüm

Hipotezin temel varsayımını analiz etme

Safi Beklentiler Hipotezi'ne göre, farklı vadelerdeki tahviller birbirinin tam ikamesidir ve yatırımcılar vade riskini dikkate almazlar.

Bu varsayım, uzun vadeli faiz oranlarının nasıl belirlendiğini anlamak için temel oluşturur.

Matematiksel ilişkiyi kurma

Uzun vadeli faiz oranı (

i_{nt}

), cari ve beklenen kısa vadeli faizlerin aritmetik ortalamasına eşittir:

i_{nt} = \frac{i_{1t} + i^e_{1t+1} + ... + i^e_{1t+n-1}}{n}

Vade yapısının şekli, bu ortalamanın cari faize göre durumuna bağlıdır.

Beklentiyi modele uygulama

Gelecekteki kısa vadeli beklenen faizler (

i^e_{1t+1} < i_{1t}

) mevcut faizden düşükse, uzun vadeli faiz (

i_{nt}

) kısa vadeli faizden (

i_{1t}

) daha küçük olacaktır.

Vade uzadıkça faiz oranının düşmesi, verim eğrisinin negatif eğimli (aşağı doğru) olmasına neden olur.

Anahtar Kavram

Verim eğrisinin eğimi, piyasanın gelecekteki kısa vadeli faiz oranlarına ilişkin beklentilerinin bir yansımasıdır.

İpuçları

Uzun vadeli faizlerin kısa vadeli faizlerin ortalaması olduğunu hatırlayın.

Eğer ortalamaya girecek olan gelecek değerler mevcut değerden küçükse, ortalama sonuç mevcut değerden nasıl etkilenir?

Gelecekte faiz düşüşü beklendiğinde, uzun vadeli tahvil almak kısa vadeli tahvilleri ardışık almaktan daha cazip hale gelir, bu da uzun vadeli faizlerin düşmesine neden olur.

Daha Fazla Pratik

Likidite Primi Hipotezi'nin işin içine girmesi durumunda verim eğrisinin şeklinin bu beklenti altında nasıl değişebileceğini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Tahvil fiyatları ile faiz oranları arasındaki ters ilişki üzerinden düşünmek: Gelecekte faizlerin düşmesi bekleniyorsa, uzun vadeli tahvillere olan talep artar, bu da onların fiyatını yükseltirken faiz oranlarını aşağı çeker.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 62Soru →

Knut Wicksell tarafından geliştirilen kümülatif süreç analizi çerçevesinde; bankacılık sistemi tarafından belirlenen piyasa faiz oranının ( $i_p$ ), sermayenin marjinal verimliliği ile temsil edilen doğal faiz oranından ( $i_d$ ) daha yüksek bir seviyede ( $i_p > i_d$ ) seyretmesi durumunda ekonomide aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Toplam tasarruflar toplam yatırımları aşar ve fiyatlar genel düzeyinde kümülatif bir düşüş süreci başlar.

Toplam yatırımlar toplam tasarrufları aşar ve ekonomide enflasyonist bir genişleme yaşanır.

Banka kredilerine olan talep artar ve bankacılık sistemi daha fazla kaydi para yaratır.

Sermayenin marjinal verimliliği kendiliğinden yükselerek doğal faiz oranını piyasa faiz oranına eşitler.

Yatırım ve tasarruf eşitliği sağlanarak fiyatlar genel düzeyinde tam bir istikrar oluşur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam tasarruflar toplam yatırımları aşar ve fiyatlar genel düzeyinde kümülatif bir düşüş süreci başlar.

Cevap

Piyasa faiz oranının doğal faiz oranından yüksek olması durumunda tasarruflar yatırımları aşar ve fiyatlar genel düzeyi kümülatif olarak düşer.

Wicksell'e göre doğal faiz oranı (

i_d

), yatırımları tasarruflara eşitleyen faiz oranıdır. Eğer bankalar tarafından belirlenen piyasa faiz oranı (

i_p

), doğal faizden büyükse (

i_p > i_d

), kredi kullanmak sermayenin getirisinden daha pahalı hale gelir. Bu durum yatırımların azalmasına ve yüksek getiri beklentisiyle tasarrufların artmasına neden olur. Tasarrufların yatırımlardan büyük olması (

S > I

), ekonomide toplam talebi düşürerek fiyatlar genel düzeyinde kümülatif (zincirleme) bir düşüşe (deflasyon) yol açar.

Adım Adım Çözüm

Faiz oranları arasındaki ilişkiyi tanımla.

i_p > i_d

durumu belirlendi.

Soruda piyasa faizinin doğal faizden yüksek olduğu senaryo verilmiştir.

Tasarruf ve yatırım davranışlarını analiz et.

Tasarruflar artar, yatırımlar azalır (

S > I

Yüksek piyasa faizi tasarrufu teşvik ederken, sermayenin getirisi (doğal faiz) kredi maliyetinin altında kaldığı için firmalar yatırımları kısar.

Toplam talep ve fiyatlar üzerindeki etkiyi belirle.

Toplam talep daralır ve fiyatlar kümülatif olarak düşer.

Yatırımların tasarrufların altında kalması ekonomide harcama yetersizliğine ve deflasyonist bir sürece yol açar.

Anahtar Kavram

Wicksell'in Kümülatif Süreç Analizi

İpuçları

Wicksell'in doğal faizi, yatırımların getiri oranını ve sermayenin marjinal verimliliğini temsil eder.

Bankaların faizi sermaye getirisinden yüksek tutması (

i_p > i_d

), borçlanarak yatırım yapmayı kârsız hale getirir.

Daha Fazla Pratik

Piyasa faizinin doğal faizden düşük olduğu (

i_p < i_d

) durumda ortaya çıkacak kümülatif enflasyon sürecini inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 63Soru →

Likidite Primi Teorisi (Liquidity Premium Theory) varsayımları altında, finansal piyasalarda gözlemlenen yatay (sıfır eğimli) bir verim eğrisi, piyasa katılımcılarının gelecekteki kısa vadeli faiz oranlarına ilişkin beklentileri hakkında aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte artması beklenmektedir.

Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte sabit kalması beklenmektedir.

Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte bir miktar düşmesi beklenmektedir.

Yatırımcıların vade priminin (likidite primi) sıfıra indiğini varsaydıklarını gösterir.

Kısa vadeli tahvil piyasası ile uzun vadeli tahvil piyasasının tamamen koptuğunu ifade eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte bir miktar düşmesi beklenmektedir.

Cevap

Likidite Primi Teorisi'ne göre yatay bir verim eğrisi, gelecekte kısa vadeli faiz oranlarının düşeceği beklentisine işaret eder.

Likidite Primi Teorisi'ne göre uzun vadeli faizler, gelecekte beklenen kısa vadeli faizlerin ortalaması ile pozitif bir vade priminin toplamıdır. Vade primi (

l

) her zaman sıfırdan büyük olduğu için, verim eğrisinin yatay kalabilmesi (uzun vadeli faizin kısa vadeli faize eşit olması), ancak gelecekteki kısa vadeli faizlerin cari seviyenin altına düşeceği beklentisiyle mümkündür. Eğer faizlerin sabit kalması beklenseydi, pozitif prim nedeniyle eğri yukarı yönlü olurdu.

Adım Adım Çözüm

Likidite Primi Teorisi formülünü analiz et.

i_{nt} = \frac{i_t + i^e_{t+1} + ... + i^e_{t+n-1}}{n} + l_{nt}

Teorinin matematiksel yapısını anlamak için gereklidir.

Vade priminin (

l_{nt}

) değerini belirle.

l_{nt} > 0

Likidite Primi Teorisi'ne göre yatırımcılar risk için her zaman ek bir prim talep eder.

Yatay verim eğrisi koşulunu uygula.

i_{nt} = i_t

Yatay eğri, uzun vadeli faizin cari kısa vadeli faize eşit olduğu durumdur.

Beklenti ve prim ilişkisini kur.

Eğer

i_{nt} = i_t

l_{nt} > 0

ise; beklenen faizlerin ortalaması

i_t

'den küçük olmalıdır.

Sonucun (faizin) sabit kalması için, pozitif bir eklentiye (prim) karşılık temel değerin (beklentiler) azalması şarttır.

Anahtar Kavram

Likidite Primi ve Verim Eğrisi İlişkisi

Daha Fazla Pratik

Likidite Primi Teorisi altında negatif (ters) bir verim eğrisinin faiz beklentileri üzerindeki daha keskin etkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 64Soru →

Likidite Tercihi Hipotezi'ne (Likidite Primi Teorisi) göre, piyasa katılımcılarının gelecekteki kısa vadeli faiz oranlarının değişmeyeceği (sabit kalacağı) yönünde bir beklentiye sahip olduğu varsayıldığında; verim eğrisinin (vade yapısının) görünümü ve bu durumun temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Pozitif eğimlidir; çünkü vade uzadıkça artan faiz oranı riskine karşılık yatırımcılar ek bir likidite primi talep ederler.

Yataydır; çünkü faiz oranlarının değişmeyeceği beklentisi, uzun vadeli faizlerin kısa vadeli faizlerin ortalamasına eşit olmasını sağlar.

Negatif eğimlidir; çünkü likidite primi vadeyle ters orantılı olarak azaldığı için uzun vadeli faizler kısa vadeli faizlerin altına iner.

Pozitif eğimlidir; çünkü kısa vadeli faizlerin sabit kalması için uzun vadeli fon arzının kısıtlanması ve faizlerin yükselmesi gerekir.

Yataydır; çünkü farklı vadedeki tahviller birbirinin tam ikamesi olduğu için vadeye dayalı bir risk primi söz konusu değildir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Pozitif eğimlidir; çünkü vade uzadıkça artan faiz oranı riskine karşılık yatırımcılar ek bir likidite primi talep ederler.

Cevap

Verim eğrisi pozitif eğimlidir; çünkü yatırımcılar uzun vadeli tahvilleri elde tutmak için bir likidite primi talep ederler.

Likidite Tercihi Hipotezi'ne göre, yatırımcılar kısa vadeli tahvilleri daha likit ve daha az riskli gördükleri için tercih ederler. Uzun vadeli tahvil almaları için onlara bir 'likidite primi' ödenmelidir. Faiz oranlarının gelecekte sabit kalacağı beklense bile, bu pozitif ve vadeyle artan prim nedeniyle verim eğrisi yukarı doğru eğimli (pozitif eğimli) bir hal alır.

Adım Adım Çözüm

Beklenti bileşenini belirle.

Gelecekteki kısa vadeli faizlerin sabit kalacağı beklendiği için beklenti bileşeni yataydır.

Soruda faizlerin değişmeyeceği varsayımı verilmiştir.

Likidite primini (

L_t

) modele dahil et.

Vade uzadıkça yatırımcıların talep ettiği likidite primi artar (

L_t > 0

ve vadeyle doğru orantılı).

Uzun vadeli tahvillerin faiz riski daha yüksek ve likiditesi daha düşüktür.

Beklenti ve primi toplayarak verim eğrisini oluştur.

Yatay beklenti + Artan prim = Pozitif eğimli verim eğrisi.

i_{nt} = \frac{i_t + i^e_{t+1} + ... + i^e_{t+n-1}}{n} + L_{nt}

formülü uyarınca sonuç pozitif eğimdir.

Anahtar Kavram

Likidite Tercihi Hipotezi'nde (Liquidity Premium Theory) verim eğrisinin eğimi, sadece gelecekteki faiz beklentilerine değil, aynı zamanda pozitif olan likidite primine bağlıdır.

İpuçları

Likidite Tercihi Hipotezi'ni Beklentiler Hipotezi'ne eklenmiş bir 'risk primi' olarak düşünün.

Formülü hatırlayın: Uzun vadeli faiz = (Kısa vadeli faizlerin ortalaması) + Likidite Primi.

Daha Fazla Pratik

Verim eğrisi tamamen yatay olduğunda bu hipoteze göre piyasanın faiz beklentisi nedir sorusunu inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 65Soru →

Bir ekonomide reel faiz oranının $\%6$ ve gelecek dönem için beklenen enflasyon oranının $\%11$ olduğu varsayıldığında, Fisher denklemine göre nominal faiz oranı yüzde kaç olmalıdır?

1,83

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 17

Cevap

Fisher denklemine göre nominal faiz oranı

\%17

olarak hesaplanır.

Fisher Etkisi'ne göre, nominal faiz oranı yaklaşık olarak reel faiz oranı ile beklenen enflasyon oranının toplamına eşittir. Soruda verilen

\%6

reel faiz ve

\%11

beklenen enflasyon toplandığında

\%17

sonucuna ulaşılır. Bu ilişki, yatırımcıların paralarının satın alma gücünü korumak için bekledikleri enflasyon kadar ek bir prim talep etmelerini yansıtır.

Adım Adım Çözüm

Fisher denkleminin temel formülünü belirle.

i = r + \pi^e

Nominal faiz (

i

), reel faiz (

r

) ve beklenen enflasyonun (

\pi^e

) toplamından oluşur.

Verilen değerleri formülde yerine koy.

i = 6 + 11

Reel faiz

\%6

ve beklenen enflasyon

\%11

olarak verilmiştir.

Toplama işlemini gerçekleştirerek sonucu bul.

17

Matematiksel toplama işlemi sonucunda nominal faiz oranı elde edilir.

Anahtar Kavram

Fisher Denklemi (Nominal ve Reel Faiz İlişkisi)

İpuçları

Fisher denklemi, nominal faizi reel faiz ve enflasyonun bir bileşimi olarak görür.

Nominal faiz oranını bulmak için reel faiz oranı ile beklenen enflasyon oranını toplamanız gerekir.

i = r + \pi^e

formülünde

r=6

\pi^e=11

değerlerini toplayın.

Daha Fazla Pratik

Fisher Etkisi'nin tam (geometrik) formülünü kullanarak aynı değerlerle hesaplama yapmayı deneyin.

Tahmini Süre:45s

Soru 66Soru →

Bir ekonomide devlet tahvillerinin vadelerine göre yıllık getiri oranları (faiz oranları) şu şekildedir:

Vade	Faiz Oranı
1 Yıl	$\%6$
2 Yıl	$\%8$
3 Yıl	$\%9$

Buna göre, Beklentiler Hipotezi (Expectations Hypothesis) varsayımı altında, piyasa katılımcılarının bugünden itibaren üçüncü yıla ilişkin beklenen bir yıllık (kısa vadeli) faiz oranı yüzde kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11

Cevap

Piyasa katılımcılarının üçüncü yıla ilişkin beklenen bir yıllık faiz oranı %11'dir.

Beklentiler Hipotezi'ne göre, uzun vadeli faiz oranları, ilgili dönem boyunca beklenen kısa vadeli faiz oranlarının aritmetik ortalamasına eşittir. Verilen rakamlara göre 3 yıllık faiz (%9), ilk üç yılın faiz toplamının (%6 + %10 + %11) üçe bölünmesiyle elde edilir. Bu denklemde 3. yılın payına düşen %11 değeri doğru sonucu verir.

Adım Adım Çözüm

Beklentiler Hipotezi'ne göre 2 yıllık faiz oranını kullanarak ikinci yıl beklentisini hesaplayın.

i_{2} = \frac{i_{1} + i^e_{2}}{2} \Rightarrow 8 = \frac{6 + i^e_{2}}{2} \Rightarrow i^e_{2} = 10

İki yıllık tahvil faizi, mevcut bir yıllık faiz ile gelecek yıl beklenen bir yıllık faizin ortalamasıdır.

3 yıllık faiz oranını ve elde edilen ikinci yıl beklentisini kullanarak üçüncü yıl beklentisini hesaplayın.

i_{3} = \frac{i_{1} + i^e_{2} + i^e_{3}}{3} \Rightarrow 9 = \frac{6 + 10 + i^e_{3}}{3}

Üç yıllık tahvil faizi, ilk üç yılın (mevcut ve beklenen) kısa vadeli faizlerinin aritmetik ortalamasına eşittir.

Denklemi çözerek üçüncü yıla ait faiz beklentisini bulun.

27 = 16 + i^e_{3} \Rightarrow i^e_{3} = 11

Eşitliğin her iki tarafını düzenleyerek bilinmeyen beklenti değerini yalnız bırakıyoruz.

Anahtar Kavram

Beklentiler Hipotezi ve Faiz Oranlarının Vade Yapısı

İpuçları

Beklentiler Hipotezi'nde uzun vadeli faizlerin, kısa vadeli faizlerin ortalaması olduğunu hatırlayın.

Önce 2 yıllık faizden faydalanarak 2. yıla ilişkin faiz beklentisini bulun, ardından bu bilgiyi 3 yıllık faiz formülüne yerleştirin.

Daha Fazla Pratik

Likidite Primi Teorisi altında bu sorunun cevabı nasıl değişirdi? (Not: Prim eklendiği için beklenen faiz daha düşük çıkardı).

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 67Soru →

Bir ekonomide yatırımcılar için dönem başındaki beklenen enflasyon oranı $\%14$ , piyasada uygulanan nominal faiz oranı ise $\%22$ olarak belirlenmiştir. Yatırım dönemi sonunda gerçekleşen enflasyon oranının $\%18$ olduğu saptanmıştır.

Buna göre, bu yatırım dönemi için gerçekleşen (ex-post) reel faiz oranı yüzde kaçtır?

\%4

\%8

\%14

\%18

\%36

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%4$

Cevap

Gerçekleşen (ex-post) reel faiz oranı

\%4

’tür.

Fisher denklemine göre, gerçekleşen (ex-post) reel faiz oranı hesaplanırken nominal faiz oranından gerçekleşen enflasyon oranı çıkarılır. Soruda nominal faiz oranı

\%22

ve gerçekleşen enflasyon oranı

\%18

olarak verildiğinden;

22 - 18 = 4

işlemiyle gerçek getiriye ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

Verilerin doğru şekilde tasnif edilmesi

Nominal faiz (

i

) =

\%22

, Beklenen enflasyon (

\pi^e

) =

\%14

, Gerçekleşen enflasyon (

\pi

) =

\%18

Gerçekleşen (ex-post) reel faiz hesaplanırken dönem başındaki beklentiler değil, dönem sonundaki gerçekleşmeler dikkate alınır.

Fisher denkleminin gerçekleşen değerler için uygulanması

r = i - \pi

Fisher etkisi çerçevesinde reel faiz, nominal faizin enflasyondan arındırılmış halidir.

Hesaplamanın yapılması

22 - 18 = 4

Nominal faiz oranından (

\%22

), dönem sonunda saptanan enflasyon oranı (

\%18

) çıkarılır.

Anahtar Kavram

Gerçekleşen (ex-post) ve Beklenen (ex-ante) Reel Faiz Ayrımı

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 68Soru →

Klasik Faiz Teorisi'nin (Reel Faiz Teorisi) varsayımlarının geçerli olduğu bir ekonomide, hanehalklarının geleceğe yönelik tutumluluk eğilimlerinin artması sonucunda toplam tasarruflarını artırmaları durumunda, faiz oranları ve ödünç verilebilir fonlar piyasasında aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Tasarruf arzı eğrisi sağa kayar ve denge faiz oranı düşer.

Yatırım talebi eğrisi sağa kayar ve denge faiz oranı yükselir.

Para arzı arttığı için nominal faiz oranları düşer.

Likidite tercihi azaldığı için faiz oranları düşer.

Tasarruf arzı eğrisi sola kayar ve denge faiz oranı yükselir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tasarruf arzı eğrisi sağa kayar ve denge faiz oranı düşer.

Cevap

Tasarruf arzı eğrisinin sağa kayması ve denge faiz oranının düşmesi beklenir.

Klasik Faiz Teorisi'ne göre faiz, tasarruf (

S

) ve yatırımın (

I

) dengelendiği noktada oluşur. Hanehalklarının tutumluluk eğiliminin artması, her faiz düzeyinde daha fazla tasarruf yapılması anlamına gelir ve bu durum tasarruf arzı eğrisini sağa kaydırarak faiz oranlarını düşürür.

Adım Adım Çözüm

Tasarruf değişikliğinin arz/talep yönünü belirle.

Tasarruf, ödünç verilebilir fonların arz tarafını oluşturur.

Klasiklere göre hanehalkları tüketimden vazgeçtikleri oranda fon arz ederler.

Artışın eğri üzerindeki etkisini analiz et.

Tasarruf arzı eğrisi (

S

) sağa doğru kayar.

Belirli bir faiz oranında daha fazla tasarruf yapılması arz eğrisini sağa iter.

Yeni denge noktasındaki faiz değişimini tespit et.

Denge faiz oranı (

i

) düşer.

Arz artışı, yatırım talebi sabitken fon fiyatı olan faizi aşağı çeker.

Anahtar Kavram

Klasik Faiz Teorisi'nde faiz, tasarruf arzı ve yatırım talebinin kesiştiği noktada belirlenen reel bir fiyattır.

İpuçları

Faizin Klasik teoride 'reel' bir değişken olduğunu ve tasarruf-yatırım dengesiyle belirlendiğini hatırlayın.

Tasarruf artışı, ödünç verilebilir fonlar piyasasında 'arz' artışı demektir.

Daha Fazla Pratik

Tasarruf arzı sabitken teknolojik gelişmeler nedeniyle yatırım talebinin artmasının faizler üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 69Soru →

Fisher denkleminin geçerli olduğu bir finansal piyasada, gelecek dönem için beklenen enflasyon oranı $\%15$ ve cari nominal faiz oranı $\%25$ olarak belirlenmiştir.

Buna göre, bu ekonomideki beklenen reel faiz oranı yüzde kaçtır?

5

10

15

20

40

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $10$

Cevap

Beklenen reel faiz oranı

\%10

olarak hesaplanır.

Fisher denklemine göre nominal faiz oranı, beklenen reel faiz oranı ile beklenen enflasyon oranının toplamından oluşur (

i = r + \pi^e

). Bu ilişkiden hareketle reel faiz oranı, nominal faiz oranından beklenen enflasyon oranının çıkarılmasıyla hesaplanır (

r = 25 - 15

). İşlem sonucunda beklenen reel faiz

\%10

olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

Verilen ekonomik göstergelerin tanımlanması

Nominal faiz (

i

) =

\%25

, Beklenen Enflasyon (

\pi^e

) =

\%15

Fisher denklemini uygulamak için gerekli veriler sorudan çekilir.

Fisher denkleminin (

i = r + \pi^e

) reel faiz (

r

) için düzenlenmesi

r = i - \pi^e

Reel faiz, nominal faizden beklenen enflasyonun arındırılmasıyla bulunur.

Değerlerin formüle yerleştirilerek sonucun hesaplanması

r = 25 - 15 = 10

Matematiksel çıkarma işlemi sonucunda beklenen reel getiri oranı elde edilir.

Anahtar Kavram

Fisher Etkisi ve Reel Faiz Hesaplaması

Tahmini Süre:45s

Soru 70Soru →

Finansal piyasalarda vadenin artmasıyla beraber faiz oranlarının da arttığı ve verim eğrisinin pozitif (yukarı doğru) eğimli olduğu bir durumda, piyasa katılımcılarının gelecekteki faiz oranlarına ilişkin temel beklentisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte artacağı

Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte düşeceği

Faiz oranlarının gelecekte sabit kalacağı

Piyasanın derin bir ekonomik durgunluğa (resesyon) gireceği

Parasal genişleme politikasının hemen uygulanacağı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte artacağı

Cevap

Piyasa katılımcılarının kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte artacağını beklemesi

Verim eğrisinin yukarı doğru eğimli (normal) olması, uzun vadeli tahvillerin getirisinin kısa vadelilerden daha yüksek olduğunu gösterir. Beklentiler Hipotezi'ne göre, bu durum piyasa katılımcılarının gelecekte kısa vadeli faiz oranlarının mevcut seviyesinden daha yukarı çıkacağını öngördükleri anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

Verim eğrisinin eğimini analiz et

Eğri pozitif (yukarı doğru) eğimlidir, yani uzun vadeli faizler kısa vadeli faizlerden yüksektir.

Soruda verim eğrisinin pozitif eğimli olduğu belirtilmiştir.

Beklentiler Hipotezi çerçevesinde yorumla

Uzun vadeli faizler, mevcut ve gelecekte beklenen kısa vadeli faizlerin ortalamasıdır.

Vade yapısı teorilerine göre uzun vadeli getiri, gelecekteki faiz beklentilerini yansıtır.

Gelecek beklentisini belirle

Uzun vadeli faizlerin kısa vadeli faizlerden yüksek olması, gelecekte faizlerin yükseliş trendinde olacağı beklentisini doğurur.

Ortalamanın mevcut seviyeden yüksek olması için gelecekteki değerlerin artması gerekir.

Anahtar Kavram

Normal (Pozitif Eğimli) Verim Eğrisi

Tahmini Süre:45s

Soru 71Soru →

Ödünç Verilebilir Fonlar Teorisi (Neo-Klasik Faiz Teorisi) çerçevesinde; ekonomide hanehalklarının tasarruf eğiliminde meydana gelen bir artış sonucunda ödünç verilebilir fon arz eğrisi ( $S_L$ ) ve piyasa denge faiz oranı ( $i$ ) nasıl değişir?

S_L

eğrisi sağa kayar ve

i

düşer.

S_L

eğrisi sola kayar ve

i

yükselir.

Fon talebi (

D_L

) sağa kayar ve

i

yükselir.

Fon talebi (

D_L

) sola kayar ve

i

düşer.

S_L

eğrisi sağa kayar ve

i

yükselir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $S_L$ eğrisi sağa kayar ve $i$ düşer.

Cevap

Ödünç verilebilir fon arz eğrisi sağa kayar ve denge faiz oranı düşer.

Ödünç Verilebilir Fonlar Teorisi'ne göre fon arzı (

S_L = S + \Delta M + DH

) denklemine dayanır. Hanehalklarının tasarruf eğilimindeki bir artış, her faiz oranında piyasaya sunulan fon miktarını artırır. Bu durum fon arz eğrisini sağa kaydırarak fon piyasasında geçici bir fazlalığa yol açar ve piyasa dengesini sağlamak için faiz oranlarının düşmesine neden olur.

Adım Adım Çözüm

Tasarrufun hangi bileşende yer aldığını belirleyin.

Tasarruflar (

S

), ödünç verilebilir fon arzının (

S_L

) temel bileşenidir.

Teoriye göre fon arzı; tasarruflar, yeni para yaratımı ve atıl kasaların çözülmesinden oluşur.

Tasarruf artışının arz eğrisi üzerindeki etkisini analiz edin.

S_L

eğrisi sağa (dışarıya) doğru kayar.

Her faiz düzeyinde daha fazla fon arz edilmesi, arz eğrisinin bütünüyle sağa kaymasına neden olur.

Denge faiz oranındaki değişimi belirleyin.

Yeni denge noktasında faiz oranı (

i

) daha düşük bir seviyede oluşur.

Fon arzındaki artış fon piyasasında bolluk yaratarak sermayenin maliyetini yani faizi düşürür.

Anahtar Kavram

Ödünç Verilebilir Fon Arzı ve Tasarruflar

Daha Fazla Pratik

Hükümetin bütçe açığı vermesinin ödünç verilebilir fon talebi üzerindeki etkisini inceleyen bir soru çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 72Soru →

Faiz oranlarının vade yapısını açıklayan Likidite Tercihi Hipotezi (Likidite Primi Teorisi) çerçevesinde; farklı vadeli tahvillerin birbirinin ikamesi olduğu ancak yatırımcıların vade riski nedeniyle kısa vadeli tahvilleri tercih ettiği varsayılmaktadır. Bu hipotez altında, vadesi uzadıkça artan bir likidite priminin ( $L_n > 0$ ve $L_{n} > L_{n-1}$ ) varlığı veri iken; piyasada gözlemlenen verim eğrisinin (yield curve) tamamen 'yatay' (flat) bir seyir izlemesi aşağıdakilerden hangisini zorunlu kılar?

Gelecekte beklenen kısa vadeli faiz oranlarının, cari kısa vadeli faiz oranlarından daha düşük bir seviyede olacağını

Gelecekte beklenen kısa vadeli faiz oranlarının, cari kısa vadeli faiz oranlarıyla aynı seviyede kalacağını

Likidite priminin vadeden bağımsız olarak tüm vadeler için sabitlendiğini

Gelecekte beklenen kısa vadeli faiz oranlarının cari oranlardan daha yüksek olacağını

Yatırımcıların vade riskine karşı duyarsızlaştığını ve tahvillerin tam ikame haline geldiğini

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gelecekte beklenen kısa vadeli faiz oranlarının, cari kısa vadeli faiz oranlarından daha düşük bir seviyede olacağını

Cevap

Likidite Tercihi Hipotezi'ne göre yatay bir verim eğrisi, piyasanın gelecekte kısa vadeli faiz oranlarının düşeceğini beklediğini gösterir.

Likidite Tercihi Hipotezi'ne göre, uzun vadeli bir faiz oranı (

i_{nt}

), piyasanın gelecekte beklediği kısa vadeli faizlerin ortalaması ile pozitif ve vadeyle birlikte artan bir likidite priminin toplamıdır. Eğer verim eğrisi yatay ise, uzun vadeli faizler kısa vadeli faizlere eşittir. Ancak uzun vadeli faizlerin içinde artan bir prim olduğu için, bu eşitliğin sağlanabilmesi ancak beklentiler kısmının (gelecekteki kısa vadeli faizlerin) aynı oranda azalmasıyla mümkündür. Dolayısıyla piyasa, gelecekte faizlerin düşeceğini beklemektedir.

Adım Adım Çözüm

Likidite Tercihi Hipotezi formülünü tanımla

i_{nt} = \frac{i_{1t} + i^e_{1,t+1} + \dots + i^e_{1,t+n-1}}{n} + L_{nt}

Uzun vadeli faizlerin, beklenen kısa vadeli faizlerin ortalaması ile bir likidite priminin toplamına eşit olduğunu görmek için.

Likidite priminin (

L_{nt}

) doğasını analiz et

L_{nt} > 0

ve vade (

n

) arttıkça

L_{nt}

artar.

Yatırımcıların uzun vadeli tahvillerin taşıdığı faiz oranı riskini üstlenmek için ek bir getiri talep ettiğini anlamak için.

Yatay verim eğrisi koşulunu uygula

i_{nt} = \text{Sabit}

Soruda verilen 'yatay seyir' durumunun matematiksel karşılığını belirlemek için.

Bileşenler arasındaki ilişkiyi kur

Eğer

i_{nt}

sabitse ve

L_{nt}

artıyorsa,

\frac{\sum i^e}{n}

terimi (beklentiler bileşeni) azalmalıdır.

Toplamın sabit kalması için artan bir bileşenin ancak azalan bir bileşenle dengelenebileceği mantığını yürütmek için.

Ekonomik beklentiyi yorumla

Gelecekte beklenen kısa vadeli faiz oranları (

i^e_{t+k}

), cari faiz oranından (

i_{1t}

) daha düşük olmalıdır.

Ortalamanın düşmesi için gelecekteki değerlerin mevcut değerden küçük olması gerektiği sonucuna ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Likidite Tercihi Hipotezi'nde Verim Eğrisinin Bileşenleri

İpuçları

Likidite Tercihi Hipotezi'nde faiz oranı iki parçadan oluşur: Beklentiler ortalaması ve Likidite primi.

Vade uzadıkça likidite priminin her zaman arttığını unutmayın. Toplamın sabit (yatay eğri) kalması için diğer parçanın ne yapması gerekir?

i_{uzun} = \text{Beklenti Ortalaması} + \text{Prim}

. Eğer

i_{uzun} = i_{kısa}

ise ve

\text{Prim} > 0

ise,

\text{Beklenti Ortalaması} < i_{kısa}

olmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Likidite Tercihi Hipotezi altında 'ters' (inverted) bir verim eğrisinin, kısa vadeli faiz oranlarına ilişkin çok daha sert bir düşüş beklentisi anlamına geldiğini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 73Soru →

Safi Beklentiler Hipotezi'nin ( $Pure$ $Expectations$ $Hypothesis$ ) geçerli olduğu bir ekonomide, cari dönemde 1 yıllık tahvil faizi $\%10$ , 2 yıllık tahvil faizi $\%12$ ve 3 yıllık tahvil faizi $\%15$ seviyesindedir. Piyasa aktörlerinin gelecek dönemlere ilişkin enflasyon beklentilerinin yükselmesi neticesinde 3 yıllık tahvil faizinin $\%17$ seviyesine çıktığı, buna karşın kısa vadeli (1 ve 2 yıllık) tahvil faizlerinin değişmediği varsayılmaktadır.

Buna göre, yaşanan bu gelişme sonrası piyasanın 2 yıl sonrası için beklediği 1 yıllık faiz oranındaki ( $i^e_{1,t+2}$ ) değişim aşağıdakilerden hangisidir?

2 puan artmıştır.

4 puan artmıştır.

6 puan artmıştır.

6 puan azalmıştır.

Değişmemiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6 puan artmıştır.

Cevap

Piyasanın 2 yıl sonrası için beklediği 1 yıllık faiz oranı 6 puan artmıştır.

Safi Beklentiler Hipotezi uyarınca

n

dönemlik faiz oranı, o süre içindeki tek dönemlik faizlerin ortalamasıdır. 3 yıllık faizin

\%15

'ten

\%17

'ye çıkması, pay kısmındaki toplam değerin 6 puan artması (

2 \times 3 = 6

) gerektiğini gösterir. Soruda 1. yılın cari faizi ve 2. yıla ilişkin beklentinin (yani ilk 2 yılın) değişmediği belirtildiğinden, bu 6 puanlık artışın tamamı zorunlu olarak 3. yılın beklentisine (

i^e_{1,t+2}

) yansıyacaktır. Matematiksel olarak beklenti

\%21

'den

\%27

'ye yükselmiş, dolayısıyla 6 puanlık bir artış gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1 yıl sonrası için beklenen kısa vadeli faiz oranını (

i^e_{1,t+1}

) hesaplayınız.

i_{2t} = \frac{i_{1t} + i^e_{1,t+1}}{2} \Rightarrow 12 = \frac{10 + i^e_{1,t+1}}{2} \Rightarrow i^e_{1,t+1} = 14

Safi Beklentiler Hipotezi'ne göre 2 yıllık faiz, cari ve gelecek dönem beklenen 1 yıllık faizlerin aritmetik ortalamasıdır.

Şok öncesi (başlangıçtaki) 2 yıl sonrası için beklenen faiz oranını (

i^e_{1,t+2}

) bulunuz.

i_{3t} = \frac{i_{1t} + i^e_{1,t+1} + i^e_{1,t+2}}{3} \Rightarrow 15 = \frac{10 + 14 + i^e_{1,t+2}}{3} \Rightarrow 45 = 24 + i^e_{1,t+2} \Rightarrow i^e_{1,t+2} = 21

3 yıllık faiz, üç adet 1 yıllık faizin (bir cari, iki beklenen) ortalamasına eşittir.

Şok sonrası 3 yıllık faiz oranındaki artışın ardından yeni beklentiyi hesaplayınız.

17 = \frac{10 + 14 + i^{e'}_{1,t+2}}{3} \Rightarrow 51 = 24 + i^{e'}_{1,t+2} \Rightarrow i^{e'}_{1,t+2} = 27

Kısa vadeli faizler (

i_{1t}

i_{2t}

) sabit kaldığından, 3 yıllık faizdeki artış tamamen en uzak dönem beklentisine yansımalıdır.

Beklenen faiz oranındaki değişimi hesaplayınız.

27 - 21 = 6

puan artış.

Yeni beklenen oran ile eski beklenen oran arasındaki fark, beklentilerdeki değişimi verir.

Anahtar Kavram

Safi Beklentiler Hipotezi'nde uzun vadeli faiz oranları, cari ve beklenen kısa vadeli faizlerin aritmetik ortalamasıdır.

İpuçları

3 yıllık faiz oranı, cari yıl faizi ile gelecek iki yıla ait beklenen faizlerin aritmetik ortalamasıdır.

Ortalama faiz oranı 2 puan artıyorsa, 3 yılın toplam faiz getirisi kaç puan artmalıdır?

Daha Fazla Pratik

Eğer 3 yıllık faiz artarken 2 yıllık faiz de artsaydı, 3. yılın beklentisi nasıl etkilenirdi? Bu durumu analiz ediniz.

Alternatif Yöntem

Değişim üzerinden gitmek daha hızlıdır:

\Delta i_{3t} = \frac{\Delta i_{1t} + \Delta i^e_{1,t+1} + \Delta i^e_{1,t+2}}{3}

. Burada

\Delta i_{1t} = 0

\Delta i^e_{1,t+1} = 0

olduğuna göre;

2 = \frac{0 + 0 + \Delta i^e_{1,t+2}}{3} \Rightarrow \Delta i^e_{1,t+2} = 6

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 74Soru →

Fisher denkleminin (Tam Fisher Etkisi) geçerli olduğu varsayılan bir ekonomide, piyasada uygulanan nominal faiz oranı $\%15$ ve dönem başında öngörülen beklenen enflasyon oranı $\%6$ olarak saptanmıştır. Buna göre, söz konusu ekonomide yatırımcıların elde etmeyi beklediği reel faiz oranı yüzde kaçtır?

6

9

12

15

21

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $9$

Cevap

Reel faiz oranı

\%9

olarak hesaplanır.

Fisher denklemi uyarınca, nominal faiz oranı (

i

), reel faiz oranı (

r

) ve beklenen enflasyon oranının (

\pi^e

) toplamına eşittir (

i = r + \pi^e

). Bu durumda reel faiz oranı

r = i - \pi^e

formülüyle hesaplanır. Soruda verilen

\%15

nominal faiz oranından

\%6

beklenen enflasyon oranı çıkarıldığında, beklenen reel faiz oranı

\%9

olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

Fisher denklemi formülünü belirleyiniz.

i = r + \pi^e

Fisher etkisi, nominal faiz oranının reel faiz oranı ile beklenen enflasyon oranının toplamına eşit olduğunu ifade eder.

Verilen değerleri formülde yerine koyunuz.

15 = r + 6

Nominal faiz oranı (

i

)

\%15

ve beklenen enflasyon oranı (

\pi^e

)

\%6

olarak verilmiştir.

Reel faiz oranını (

r

) çekerek hesaplamayı tamamlayınız.

r = 15 - 6 = 9

Matematiksel olarak reel faiz, nominal faizden beklenen enflasyonun çıkarılmasıyla bulunur.

Anahtar Kavram

Fisher Denklemi

Daha Fazla Pratik

Gerçekleşen enflasyonun beklenen enflasyondan farklı olması durumunda yatırımcının reel getirisinin nasıl değişeceğini inceleyen 'Ex-post Reel Faiz' kavramına göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 75Soru →

Faiz oranlarının vade yapısını açıklayan Likidite Tercihi Hipotezi (Likidite Primi Teorisi) çerçevesinde; verim eğrisinin (vade yapısının) tamamen yatay bir seyir izlediği bir durumda, piyasanın gelecekteki kısa vadeli faiz oranlarına ilişkin beklentisi aşağıdakilerden hangisidir?

Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte azalacağı beklenmektedir.

Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte sabit kalacağı beklenmektedir.

Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte artacağı beklenmektedir.

Uzun vadeli tahviller ile kısa vadeli tahvillerin birbirinin tam ikamesi olduğu varsayılmaktadır.

Kısa ve uzun vadeli fon piyasalarının birbirinden tamamen yalıtılmış olduğu varsayılmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kısa vadeli faiz oranlarının gelecekte azalacağı beklenmektedir.

Cevap

Piyasanın gelecekteki kısa vadeli faiz oranlarının azalacağını beklediği sonucuna ulaşılır.

Likidite Tercihi Hipotezi'ne göre, uzun vadeli faiz oranları sadece gelecekteki kısa vadeli faizlerin bir ortalaması değil, aynı zamanda bu ortalamaya eklenen pozitif ve artan bir likidite priminden (

L

) oluşur. Eğer verim eğrisi yatay ise, uzun vadeli faiz (

i_{nt}

) vade uzasa da değişmiyor demektir. Vade uzadıkça likidite primi arttığına göre, bu artışı telafi edecek ve toplamı sabit (yatay) tutacak tek şey, gelecekte beklenen kısa vadeli faizlerin cari seviyeden daha düşük olmasıdır.

Adım Adım Çözüm

Likidite Tercihi Hipotezi'nin temel formülünü analiz ediniz.

i_{nt} = \frac{i_t + i^e_{t+1} + \dots + i^e_{t+n-1}}{n} + L_{nt}

denkleminde

L_{nt}

likidite primini temsil eder.

Uzun vadeli faizlerin, kısa vadeli faizlerin ortalaması ile likidite priminin toplamına eşit olduğunu anlamak gerekir.

Likidite priminin (

L_{nt}

) özelliklerini belirleyiniz.

L_{nt} > 0

ve vadenin (

n

) artan bir fonksiyonudur.

Yatırımcıların uzun vadeli belirsizlik ve risk nedeniyle vadenin her bir birim artışı için daha fazla prim talep ettiğini varsayarız.

Yatay verim eğrisi durumunda değişkenler arasındaki ilişkiyi yorumlayınız.

Verim eğrisi yataysa

i_{nt}

sabittir.

L_{nt}

her zaman artıyorsa, toplamın sabit kalabilmesi için beklenen kısa vadeli faizlerin ortalaması azalıyor olmalıdır.

Artan bir değerin (likidite primi) etkisini nötrleyerek sonucun sabit kalmasını sağlayacak tek unsur azalan bir beklentidir.

Anahtar Kavram

Likidite Primi Etkisi

Alternatif Yöntem

Matematiksel bir örnekle sağlama yapılabilir: Cari faiz %10, 2 yıllık vade için likidite primi %1 olsun. Eğer 2 yıllık faiz de %10 (yatay seyir) ise;

10 = (10 + X)/2 + 1

denkleminden

X = 8

çıkar. Yani beklenen faiz %10'dan %8'e düşmüştür.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 76Soru →

Bir ekonomide cari nominal faiz oranı $\%18$ ve beklenen enflasyon oranı $\%13$ olarak gerçekleşmiştir. Yatırımcıların reel getiri beklentilerinin sabit kaldığı bir ortamda, beklenen enflasyon oranının $\%20$ düzeyine yükselmesi durumunda Fisher Etkisi'ne (Fisher Hipotezi) göre oluşacak yeni nominal faiz oranı yüzde kaç olmalıdır?

\%25

\%20

\%15

\%7

\%5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%25$

Cevap

Fisher Etkisi uyarınca yeni nominal faiz oranı

\%25

olmalıdır.

Fisher denklemi olan

i = r + \pi^e

formülüne göre, başlangıçta nominal faiz

\%18

ve beklenen enflasyon

\%13

iken reel faiz

\%5

olarak bulunur. Yatırımcıların reel getiri beklentisi sabit (

\%5

) kaldığına göre, enflasyon beklentisi

\%20

'ye çıktığında yeni nominal faiz

5 + 20 = 25

olur.

Adım Adım Çözüm

Başlangıç verilerini kullanarak ekonomideki reel faiz oranını (

r

) hesaplayınız.

r = i - \pi^e \Rightarrow r = 18 - 13 = \%5

Fisher denklemine göre nominal faiz, reel faiz ve beklenen enflasyonun toplamına eşittir.

Sabit kalan reel faiz oranını yeni beklenen enflasyon oranı ile toplayarak yeni nominal faiz oranını (

i'

) bulunuz.

i' = r + \pi_{yeni}^e \Rightarrow i' = 5 + 20 = \%25

Fisher Hipotezi'ne göre beklenen enflasyondaki artış, nominal faiz oranlarına birebir yansır.

Anahtar Kavram

Fisher Denklemi ve Birebir Etki

İpuçları

Fisher denklemini (

i = r + \pi^e

) hatırlayınız.

Önce verilmeyen reel faiz oranını hesaplayıp, sonra bu oranı yeni enflasyon beklentisine ekleyin.

Daha Fazla Pratik

Fisher etkisinin tam (geometrik) formülasyonu ile basit toplama arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 77Soru →

Klasik Faiz Teorisi'nin (Reel Faiz Teorisi) temel varsayımlarının geçerli olduğu bir ekonomide; hükümetin bütçe disiplini sağlayarak bütçe açığını kapatması ve bütçe fazlası vermeye başlaması durumunda, ödünç verilebilir fonlar piyasasında meydana gelecek değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Toplam tasarruf arzı artar ve denge reel faiz oranı düşer.

Yatırım talebi artar ve denge reel faiz oranı yükselir.

Toplam tasarruf arzı azalır ve denge reel faiz oranı yükselir.

Para arzı artacağı için nominal faiz oranları düşer, reel faizler sabit kalır.

Sermayenin marjinal verimliliği artar ve faiz oranları üzerinde herhangi bir etki oluşmaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam tasarruf arzı artar ve denge reel faiz oranı düşer.

Cevap

Toplam tasarruf arzının artması sonucunda denge reel faiz oranının düşmesi

Klasik Faiz Teorisi'ne göre reel faiz oranı, tasarruf arzı ile yatırım talebinin kesiştiği noktada belirlenir. Toplam tasarruf arzı, özel ve kamu tasarruflarının toplamından oluşur. Hükümetin bütçe açığını kapatıp bütçe fazlası vermesi, kamu tasarruflarının pozitif yönde artması demektir. Bu durum, ödünç verilebilir fonlar piyasasında arz eğrisinin sağa kaymasına, dolayısıyla fon bolluğu nedeniyle reel faiz oranının düşmesine yol açar.

Adım Adım Çözüm

Ulusal tasarruf bileşenlerini tanımla

Toplam Tasarruf (

S_{toplam}

) = Özel Tasarruf (

S_{özel}

) + Kamu Tasarrufu (

S_{kamu}

)

Klasik modelde ödünç verilebilir fon arzını toplam tasarruflar belirler.

Bütçe fazlasının etkisini analiz et

Bütçe fazlası (

T > G

S_{kamu}

değerini artırır.

Hükümetin harcamalarından fazla vergi toplaması, ekonomideki fon arzını artıran bir unsurdur.

Piyasa dengesindeki değişimi belirle

Tasarruf eğrisi (

S

) sağa kayar, yatırım talebi (

I

) sabitken denge noktası daha düşük bir faiz oranında oluşur.

Fon arzındaki artış, paranın fiyatı olan reel faiz oranını aşağı çeker.

Anahtar Kavram

Ödünç Verilebilir Fonlar ve Kamu Tasarrufu

İpuçları

Klasik modelde tasarruf arzı ile kamu bütçesi arasındaki ilişkiyi hatırlayın.

Ulusal tasarruf formülünde kamu tasarrufu (Vergi - Kamu Harcamaları) arttığında toplam fon arzına ne olur?

Hükümet piyasadan borç almak yerine piyasaya fon sağlıyorsa, bu durum faizleri nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Klasik modelde 'Dışlama Etkisi'nin (Crowding Out) tam tersi olan bu durumu grafik üzerinde çizerek pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 78Soru →

Safi Beklentiler Hipotezi'nin ( $Pure$ $Expectations$ $Hypothesis$ ) geçerli olduğu bir piyasada, cari dönemde 1 yıl vadeli tahvil faiz oranı $\%5$ , yatırımcıların bir yıl sonrası için bekledikleri 1 yıllık faiz oranı $\%8$ ve iki yıl sonrası için bekledikleri 1 yıllık faiz oranı ise $\%11$ olarak öngörülmektedir. Bu verilere göre, piyasada işlem gören 3 yıl vadeli tahvillerin denge faiz oranı yüzde kaçtır?

6,5

9,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 8

Cevap

Safi Beklentiler Hipotezi uyarınca 3 yıl vadeli tahvil faiz oranı, bu süreci kapsayan tüm kısa vadeli faizlerin ortalaması olan %8'dir.

Safi Beklentiler Hipotezi'nin temel varsayımı, farklı vadelerdeki tahvillerin birbirinin tam ikamesi (

perfect

substitutes

) olmasıdır. Bu varsayım altında, bir yatırımcı 3 yıllık bir tahvil almak ile ardışık üç adet 1 yıllık tahvil almak arasında farksız kalmalıdır. Dolayısıyla 3 yıllık tahvil faizi, beklenen kısa vadeli faizlerin ortalaması olan

\frac{5+8+11}{3} = \%8

olarak belirlenir.

Adım Adım Çözüm

Safi Beklentiler Hipotezi formülünü belirleyin.

i_{nt} = \frac{i_{1t} + i^e_{1,t+1} + i^e_{1,t+2} + ... + i^e_{1,t+n-1}}{n}

Bu hipotezde uzun vadeli faizler, beklenen kısa vadeli faizlerin aritmetik ortalamasıdır.

Verilen faiz oranlarını formülde yerine koyun.

i_{3t} = \frac{5 + 8 + 11}{3}

Cari oran %5 ve gelecek iki yılın beklenen oranları %8 ve %11'dir.

Aritmetik ortalamayı hesaplayın.

24 / 3 = 8

Toplam getiri beklentisinin vade yılına bölünmesiyle denge faizine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Safi Beklentiler Hipotezi'ne göre uzun vadeli faiz oranları, vadenin kapsadığı dönem boyunca beklenen kısa vadeli faiz oranlarının aritmetik ortalamasına eşittir.

Daha Fazla Pratik

Eğer verim eğrisi aşağı yönlü (negatif eğimli) olsaydı, beklenen kısa vadeli faiz oranlarının yönü hakkında ne söylenebilirdi?

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 79Soru →

Faiz oranlarının vade yapısını açıklayan Piyasa Bölünmüşlüğü Hipotezi (Market Segmentation Hypothesis) çerçevesinde; yatırımcıların risk algısı veya yasal zorunluluklar nedeniyle sadece belirli vadelerdeki menkul kıymetleri tercih ettiği varsayıldığında, kısa vadeli piyasada fon arzı fazlası oluşurken uzun vadeli piyasada fon talebi fazlası (tahvil arzı artışı) meydana gelmesinin verim eğrisi üzerindeki etkisi ve bu hipotezin ampirik bulgularla çelişen en temel zayıflığı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Verim eğrisi yukarı doğru eğimli (pozitif) bir hal alır; ancak hipotez farklı vadeli faiz oranlarının zaman içinde neden aynı yönde hareket ettiğini açıklayamaz.

Tahviller birbirinin mükemmel ikamesi olduğu için verim eğrisi yatay kalır; ancak hipotez kısa vadeli faizlerin neden daha düşük olduğunu açıklayamaz.

Verim eğrisi aşağı doğru eğimli (negatif) bir hal alır; ancak hipotez yatırımcıların neden her zaman uzun vadeyi tercih ettiğini açıklayamaz.

Yatırımcılar likidite primi talep ettiği için verim eğrisi her zaman pozitif eğimli kalır; ancak hipotez verim eğrisinin neden bazen aşağı eğimli olduğunu açıklayamaz.

Faiz oranları tüm vadelerde aynı oranda artar; ancak hipotez piyasalar arasındaki arbitraj imkanlarının neden sınırlı olduğunu açıklayamaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Verim eğrisi yukarı doğru eğimli (pozitif) bir hal alır; ancak hipotez farklı vadeli faiz oranlarının zaman içinde neden aynı yönde hareket ettiğini açıklayamaz.

Cevap

Verim eğrisi yukarı doğru eğimli (pozitif) bir hal alır; ancak hipotez farklı vadeli faiz oranlarının zaman içinde neden aynı yönde hareket ettiğini açıklayamaz.

Doğru seçenek, hipotezin temel varsayımı olan piyasaların bağımsızlığına dayanır. Kısa vadeli piyasada fon arzı fazlası faizleri düşürürken, uzun vadeli piyasada fon talebi fazlası faizleri yükseltir. Sonuç olarak uzun vadeli faizler kısa vadeli faizlerden daha yüksek olur ve verim eğrisi yukarı eğimli hale gelir. Teorinin en büyük eksikliği, ampirik olarak gözlemlenen farklı vadeli faizlerin birlikte hareket etme (co-movement) eğilimini açıklayamamasıdır.

Adım Adım Çözüm

Piyasa Bölünmüşlüğü Hipotezi'nin temel varsayımını analiz et.

Farklı vadeli tahviller birbirinin ikamesi değildir; her vade dilimi (kısa, orta, uzun) bağımsız bir piyasadır.

Yatırımcıların tercihleri ve yasal kısıtlamalar piyasalar arası geçişkenliği engeller.

Kısa vadeli piyasadaki fon arzı fazlasının etkisini belirle.

i_{kısa}

(kısa vadeli faiz oranı) düşer.

Fon arzı fazlası, tahvil talebinin yüksek olduğu anlamına gelir ve faizleri aşağı çeker.

Uzun vadeli piyasadaki fon talebi (tahvil arzı) fazlasının etkisini belirle.

i_{uzun}

(uzun vadeli faiz oranı) yükselir.

Fon talebi fazlası, tahvil arzının arttığını gösterir; bu da tahvil fiyatlarını düşürür ve faizleri yükseltir.

Verim eğrisinin şeklini ve teorinin ampirik zayıflığını sentezle.

i_{uzun} > i_{kısa}

olduğu için pozitif eğimli verim eğrisi oluşur; teorik zayıflık ise faizlerin korelasyonunu (birlikte hareketini) açıklayamamasıdır.

Piyasalar birbirinden tamamen bağımsızsa, birindeki faiz değişimi diğerini etkilememelidir; ancak gerçekte faizler birlikte hareket eder.

Anahtar Kavram

Piyasa Bölünmüşlüğü Hipotezi'nde faizler, her vadenin kendi içindeki arz ve talep koşullarına göre belirlenir ve vadeler arası geçiş yoktur.

Daha Fazla Pratik

Likidite Primi Hipotezi'nin, Piyasa Bölünmüşlüğü ve Beklentiler hipotezlerinin eksikliklerini nasıl giderdiğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 80Soru →

Faiz oranlarının vade yapısını (verim eğrisi) açıklayan teorilerden biri olan Piyasa Bölünmüşlüğü Hipotezi'ne (Market Segmentation Hypothesis) göre, farklı vadeli tahviller arasındaki ikame ilişkisi ve faiz oranlarının belirlenme süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Farklı vadelere sahip tahviller birbirinin ikamesi değildir ve her vadedeki faiz oranı o vadenin kendi arz ve talep koşullarına göre bağımsız belirlenir.

Uzun vadeli faiz oranları, vadenin sonuna kadar olan sürede beklenen kısa vadeli faiz oranlarının geometrik ortalamasına eşittir.

Yatırımcılar uzun vadeli tahvillerin taşıdığı faiz riski nedeniyle kısa vadeli faizlere ek olarak her zaman pozitif bir likidite primi talep ederler.

Piyasa katılımcıları arasındaki arbitraj imkânları sayesinde kısa vadeli faiz oranlarındaki değişimler uzun vadeli faiz oranlarına aynı yönde ve tam olarak yansır.

Yatırımcılar vadesi ne olursa olsun tüm tahvilleri aynı risk kategorisinde değerlendirdiklerinden verim eğrisi her zaman yatay bir seyir izler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Farklı vadelere sahip tahviller birbirinin ikamesi değildir ve her vadedeki faiz oranı o vadenin kendi arz ve talep koşullarına göre bağımsız belirlenir.

Cevap

Farklı vadelere sahip tahvillerin birbirinin ikamesi olmadığı ve faizlerin her vadenin kendi arz ve talep dengesine göre bağımsız belirlendiği ifade doğrudur.

Piyasa Bölünmüşlüğü Hipotezi'ne göre, yatırımcılar likidite ihtiyaçları veya yasal zorunluluklar nedeniyle belirli vadelere odaklanırlar. Bu durum, tahvillerin birbirinin ikamesi olmasını engeller ve her vade diliminde faiz oranı, o vadedeki fon arzı (tahvil talebi) ve fon talebi (tahvil arzı) tarafından diğer vadelerden bağımsız olarak belirlenir.

Adım Adım Çözüm

Tahviller arası ikame ilişkisini analiz et.

Yatırımcıların belirli bir vade yapısına (kısa veya uzun) sıkı sıkıya bağlı olduğu ve tahvillerin birbirinin ikamesi olmadığı sonucuna varılır.

Piyasa Bölünmüşlüğü Hipotezi, kurumsal kısıtlar veya risk algısı nedeniyle yatırımcıların vade değiştiremediğini varsayar.

Faiz oranlarının nasıl belirlendiğini belirle.

Her vadenin (kısa, orta, uzun) kendi içinde bağımsız bir piyasa olduğu ve faizlerin o piyasadaki arz ve talep tarafından belirlendiği görülür.

Piyasalar arası geçiş (arbitraj) olmadığı için bir vadedeki faiz oranı diğerinden etkilenmez.

Verim eğrisinin şeklini yorumla.

Verim eğrisinin şekli, farklı vade segmentlerindeki göreceli arz ve talep yoğunluğuna göre belirlenir.

Örneğin, kısa vadeli tahvillere talep çok yüksekse kısa vadeli faizler düşer ve verim eğrisi yukarı eğimli hale gelir.

Anahtar Kavram

Tahvillerin ikame edilemezliği ve bağımsız piyasa dengesi.

İpuçları

Bu hipotezde yatırımcıların neden sadece belirli vadelerdeki tahvilleri tercih ettiğini ve piyasaların neden 'bölünmüş' olduğunu düşünün.

Tahvillerin birbirinin ikamesi olup olmadığı ve faizlerin piyasalar arası arbitrajla mı yoksa yerel piyasa dengesiyle mi belirlendiğine odaklanın.

Piyasa Bölünmüşlüğü Hipotezi'nde her vade için ayrı bir arz-talep grafiği çizilebileceğini ve birindeki dengenin diğerini etkilemediğini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Likidite Tercihi Hipotezi ile Piyasa Bölünmüşlüğü Hipotezi arasındaki temel farkları (ikame ilişkisi derecesi gibi) karşılaştırın.

Tahmini Süre:1m 15s

ÖncekiSayfa 4 / 6Sonraki

Faiz Teorileri

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm