Examkin

Finansal Sistem ve Bankacılık

122 soru

Soru 1Soru →

Ticari bankaların finansal aracılık faaliyetlerini yürütebilmek amacıyla oluşturdukları bilançoları; fonların kullanım alanlarını gösteren 'Aktif' (Varlıklar) ve bu fonların hangi kaynaklardan sağlandığını gösteren 'Pasif' (Yükümlülükler ve Özkaynaklar) olmak üzere iki temel bölümden oluşur.

Buna göre, bir ticari bankanın bilançosunda yer alan kalemler ve bu kalemlerin bilanço üzerindeki yeri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bankaların kanuni zorunluluk gereği Merkez Bankası nezdinde tuttuğu 'Zorunlu Karşılıklar', bankanın kullanımı kısıtlanmış bir yükümlülüğü olduğu için bilançonun pasif tarafında gösterilir.

Cevap

Zorunlu karşılıkların ticari banka bilançosunun pasifinde yer aldığına dair ifade yanlıştır; çünkü bu kalem ticari banka için bir varlık (aktif) kalemidir.
Ticari bankaların Merkez Bankası nezdinde tuttuğu zorunlu karşılıklar, bankanın mülkiyetinde olan ve Merkez Bankası'ndan olan alacağını temsil eden bir 'Varlık' kalemidir. Bu nedenle bilançonun aktif tarafında, genellikle 'Rezervler' veya 'Merkez Bankası'ndan Alacaklar' başlığı altında gösterilir. Seçeneklerde bu kalemin pasif tarafta yer aldığı belirtildiği için bu ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Bilanço kalemlerinin niteliklerini sınıflandırın.
Aktif (Varlıklar): Kasa, Rezervler, Krediler, Menkul Değerler. Pasif (Kaynaklar): Mevduatlar, Alınan Krediler, Repo, Özkaynaklar.
Her kalemin banka için bir kullanım (varlık) mı yoksa bir kaynak (borç/sermaye) mı olduğunu belirlemek gerekir.
2
Zorunlu Karşılıklar kalemini hem ticari banka hem de Merkez Bankası perspektifinden analiz edin.
Ticari Banka için: Aktif (Varlık). Merkez Bankası için: Pasif (Yükümlülük).
Zorunlu karşılıklar ticari bankanın sahip olduğu ancak Merkez Bankası'nda tuttuğu bir varlıktır; dolayısıyla ticari bankanın aktifinde, Merkez Bankası'nın ise pasifinde yer alır.
3
Repo ve İskonto işlemlerinin bilanço yerleşimini kontrol edin.
Repo bir borçlanmadır (Pasif), İskonto ve İştira ise bir kredi kullanımıdır (Aktif).
Repo ile fon sağlanırken, iskonto ile fon kullandırılır.

Anahtar Kavram

Ticari Banka ve Merkez Bankası Bilançolarındaki Karşılıklı İlişkiler

Daha Fazla Pratik

Merkez Bankası Analitik Bilançosu ile Ticari Banka Bilançosu arasındaki 'rezerv' ve 'emisyon' kalemlerinin çapraz ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 2Soru →

Bir ekonomide Merkez Bankası, açık piyasa işlemleri çerçevesinde banka dışı kesimden 140.000140.000 TL tutarında devlet tahvili satın almıştır. Ekonomide nakit tercih oranının 0,100,10, zorunlu karşılık oranının 0,150,15 ve bankaların atıl (serbest) rezerv oranının 0,100,10 olduğu varsayıldığında; bu işlem sonucunda bankacılık sisteminin yaratabileceği toplam kredi hacmindeki maksimum artış kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300.000300.000

Cevap

Bankacılık sisteminin yaratabileceği toplam kredi hacmindeki maksimum artış 300.000300.000 TL'dir.
Toplam kredi hacmi artışı hesaplanırken, parasal tabandaki artış (ΔHΔH) ile kredi çarpanı (mLm_L) çarpılır. Kredi çarpanı mL=(1−r−e)/(c+r+e)m_L = (1-r-e) / (c+r+e) formülü ile bulunur. Verilen değerler yerine konulduğunda 140.000×(0,75/0,35)=300.000140.000 \times (0,75 / 0,35) = 300.000 TL sonucuna ulaşılır. Bu tutar, bankaların topladıkları mevduatlardan zorunlu ve atıl rezervleri ayırdıktan sonra ekonomiye plasman olarak sundukları maksimum değeri ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen değişkenlerin tanımlanması
ΔH=140.000ΔH = 140.000 TL (Parasal taban artışı), c=0,10c = 0,10 (Nakit tercih oranı), r=0,15r = 0,15 (Zorunlu karşılık oranı), e=0,10e = 0,10 (Atıl rezerv oranı)
Hesaplama için gerekli olan çarpan bileşenlerini belirlemek gerekir.
2
Kredi çarpanı (mLm_L) formülünün oluşturulması
mL=1−r−ec+r+em_L = \frac{1 - r - e}{c + r + e}
Kredi hacmindeki artış, toplam mevduat artışından rezervlerin çıkarılmasıyla bulunur; bu da pay kısmında 1−r−e1-r-e ifadesini gerektirir.
3
Çarpan değerinin hesaplanması
mL=1−0,15−0,100,10+0,15+0,10=0,750,35m_L = \frac{1 - 0,15 - 0,10}{0,10 + 0,15 + 0,10} = \frac{0,75}{0,35}
Sistemdeki tüm sızıntılar (nakit, zorunlu karşılık ve atıl rezerv) toplanarak paydaya yazılır.
4
Toplam kredi artışının (ΔLΔL) hesaplanması
0˘394L=0,750,35×140.000=0,75×400.000=300.000\u0394L = \frac{0,75}{0,35} \times 140.000 = 0,75 \times 400.000 = 300.000 TL
Parasal tabandaki değişim ile kredi çarpanı çarpılarak nihai sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Kaydi para yaratma sürecinde, bankacılık sisteminin toplam kredi yaratma kapasitesi; parasal taban artışına, nakit sızıntılarına ve bankaların tutmak zorunda oldukları veya tercih ettikleri rezerv oranlarına bağlıdır.

İpuçları

1
Soruda toplam para arzı veya mevduat artışı değil, sadece 'kredi hacmindeki' artış istenmektedir.
2
Kredi çarpanını hesaplarken pay kısmında bankanın elinde kredi olarak verebileceği oranı (1−r−e1 - r - e) kullanmalısınız.
3
Önce toplam mevduat artışını (400.000400.000 TL) bulun, ardından bu tutarın rezervlere gitmeyen kısmını (yani %75\%75'ini) hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Zorunlu karşılık oranındaki bir değişikliğin kredi çarpanı üzerindeki etkisini inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Önce sistemdeki toplam mevduat artışını bulup (0˘394D=0˘394H/(c+r+e)\u0394D = \u0394H / (c+r+e)), ardından bu mevduattan zorunlu ve atıl rezervleri çıkararak (ΔL=ΔD−(r+e)ΔDΔL = ΔD - (r+e)ΔD) kredi miktarını bulabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 3Soru →

Bankacılık faaliyetleri kapsamında, bankanın kullandırdığı kredilerin anapara ve faiz ödemelerinin borçlu tarafından sözleşmede belirtilen süreler içerisinde kısmen veya tamamen geri ödenmemesi durumunda ortaya çıkan zarar olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kredi Riski

Cevap

Doğru cevap kredi riskidir; çünkü bu risk, borçlunun anapara ve faiz yükümlülüklerini vadesinde yerine getirememe olasılığını tanımlar.
Doğru cevap olan seçenek, bankacılık literatüründe borçlunun sözleşme şartlarına uymayarak ödemelerini aksatması sonucu ortaya çıkan 'kredi riski' kavramını tam olarak karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda tanımlanan riskin kaynağını belirleme
Zararın kaynağı, borçlunun kredi geri ödemelerini yapmamasıdır.
Bankacılıkta farklı risk türlerini birbirinden ayırmak için zarara neden olan faktörü doğru saptamak gerekir.
2
Belirlenen kaynağı bankacılık risk tanımları ile eşleştirme
Borçlunun (karşı tarafın) yükümlülüğünü yerine getirememesi 'kredi riski' olarak adlandırılır.
Kredi riski, bankaların aktif kalitesini doğrudan etkileyen en temel risk türüdür.

Anahtar Kavram

Kredi Riski Tanımı

İpuçları

1
Zararın bankanın içinden mi yoksa müşterisinden mi kaynaklandığına odaklanın.
2
Borçlunun (karşı tarafın) sözleşme şartlarını yerine getirememesi hangi temel bankacılık terimiyle ifade edilir?

Daha Fazla Pratik

Kredi riskini minimize etmek için bankaların uyguladığı kredi analiz yöntemlerini ve 'asimetrik bilgi' sorunlarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru →

Basel II düzenlemeleri ile bankacılık sisteminde risk ölçüm yöntemleri önemli ölçüde geliştirilmiş ve sermaye yeterliliği hesaplamalarında daha risk-duyarlı bir yapıya geçilmiştir. Bu çerçevede, kredi riskine esas tutarın belirlenmesinde bankaların borçlunun temerrüt olasılığı (PD) ve temerrüt halindeki kayıp (LGD) gibi parametreleri kendi içsel veri setlerini ve modellerini kullanarak tahmin etmelerine olanak tanıyan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım

Cevap

İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım (IRB)
İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım (IRB), Basel II ile getirilen en önemli yeniliklerden biridir. Bu yaklaşım kapsamında bankalar, denetleyici otoritenin onayını almak şartıyla, borçlunun temerrüt olasılığı (PD), temerrüt halindeki kayıp oranı (LGD) ve temerrüt anındaki risk tutarı (EAD) gibi kritik parametreleri kendi içsel modelleriyle hesaplayabilirler. Bu da sermaye yeterliliği hesaplamasının bankanın maruz kaldığı gerçek risk seviyesine çok daha yakın olmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Basel II'nin kredi riski ölçüm yöntemlerini belirle
Basel II'de kredi riski için Standart Yaklaşım ve İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım (IRB) olmak üzere iki ana yöntem bulunur.
Yöntemler arasındaki temel fark, risk parametrelerinin (PD, LGD vb.) kim tarafından belirlendiğidir.
2
Bankanın kendi modellerini kullandığı yöntemi ayırt et
İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım (IRB), bankaların kendi geçmiş verilerini kullanarak risk ölçümü yapmasına izin verir.
Bu yöntem, sermaye gereksinimini bankanın gerçek risk profiline daha duyarlı hale getirir.

Anahtar Kavram

İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşım (IRB)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Bir ticari bankaya 100.000100.000 TL tutarında yeni bir nakit mevduat yatırılmıştır. Ekonomide zorunlu karşılık oranının %15\%15, nakit sızıntısı oranının %5\%5 ve bankaların atıl rezerv tutma oranının %5\%5 olduğu varsayılmaktadır.

Buna göre, bankacılık sisteminin süreç sonunda yaratacağı toplam kaydi para (türev mevduat) miktarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300.000

Cevap

Bankacılık sisteminin yaratacağı toplam kaydi para (türev mevduat) miktarı 300.000 TL'dir.
Bankacılık sisteminde kaydi para yaratma kapasitesini belirleyen genişletilmiş mevduat çarpanı 1/(rd+c+e)1 / (r_d + c + e) formülüyle hesaplanır. Soruda verilen değerlere göre; zorunlu karşılık oranı %15 (0,150,15), nakit sızıntısı oranı %5 (0,050,05) ve atıl rezerv oranı %5 (0,050,05) toplandığında %25 (0,250,25) oranında bir toplam sızıntı elde edilir. 100.000100.000 TL'lik ilk mevduatın yarattığı toplam mevduat hacmi 100.000/0,25=400.000100.000 / 0,25 = 400.000 TL'dir. Ancak 'yaratılan' kaydi para sorulduğu için başlangıçtaki mevduatın sistemden düşülmesi gerekir. Bu durumda yaratılan miktar 400.000−100.000=300.000400.000 - 100.000 = 300.000 TL olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Ekonomideki toplam sızıntı oranını (rd+c+er_d + c + e) hesaplayın.
0,15+0,05+0,05=0,250,15 + 0,05 + 0,05 = 0,25
Kaydi para çarpanının paydasını; zorunlu karşılıklar (rdr_d), nakit sızıntısı (cc) ve bankaların atıl rezerv oranları (ee) oluşturur.
2
Süreç sonundaki toplam mevduat genişlemesini (ΔD\Delta D) hesaplayın.
ΔD=100.000/0,25=400.000\Delta D = 100.000 / 0,25 = 400.000 TL
İlk yatırılan nakit mevduatın toplam sızıntı oranına bölünmesiyle bankacılık sisteminin ulaşabileceği maksimum mevduat hacmi bulunur.
3
Yaratılan (türev) kaydi para miktarını bulun.
400.000−100.000=300.000400.000 - 100.000 = 300.000 TL
Yaratılan miktar, toplam mevduat hacminden ekonomiye dışarıdan giren ilk nakit girişinin çıkarılmasıyla elde edilir.

Anahtar Kavram

Kaydi para yaratma süreci ve genişletilmiş mevduat çarpanı

İpuçları

1
Kaydi para çarpanını hesaplarken paydada zorunlu karşılıkların yanı sıra nakit sızıntısı ve atıl rezerv oranlarını da toplamayı unutmayın.
2
Soru 'yaratılan' miktarı sorduğu için ulaştığınız toplam mevduat rakamından ilk yatırılan 100.000 TL'yi çıkarmalısınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Finansal piyasalarda borç alan tarafın, kredi sözleşmesi imzalandıktan sonra fonları başlangıçta taahhüt edilen düşük riskli faaliyetler yerine, getiri potansiyeli yüksek ancak riskli alanlarda kullanma eğilimine girmesi "ahlaki tehlike" (moralmoral hazardhazard) olarak tanımlanmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi borç sözleşmelerindeki bu ahlaki tehlike problemini azaltmaya yönelik bir yöntemdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Borç alanın belirli faaliyetlerini kısıtlayan ve sermaye yapısını korumayı amaçlayan kısıtlayıcı hükümlerin (restrictiverestrictive covenantscovenants) sözleşmeye eklenmesi

Cevap

Borç sözleşmelerindeki ahlaki tehlikeyi azaltmak için borç alanın riskli davranışlarını engelleyen kısıtlayıcı hükümlerin kullanılması doğru yaklaşımdır.
Kısıtlayıcı hükümler, borç alanın fonları sadece onaylanmış faaliyetlerde kullanmasını sağlayarak, ekipman satışını engelleyerek veya belirli bir net değeri korumasını zorunlu kılarak sözleşme sonrası risk artışını önler.

Adım Adım Çözüm

1
Asimetrik bilgi probleminin zamanlamasını tespit et.
Soru "sözleşme imzalandıktan sonra" gerçekleşen bir durumdan bahsettiği için bu bir ahlaki tehlike (moralmoral hazardhazard) sorunudur.
Ters seçim işlem öncesi, ahlaki tehlike ise işlem sonrası ortaya çıkar.
2
Sözleşme türünü belirle.
Soru kökünde "borç sözleşmeleri" (debtdebt contractscontracts) vurgulanmıştır.
Asimetrik bilgi sorunlarına yönelik çözümler sözleşmenin türüne (borç veya hisse senedi) göre farklılık gösterir.
3
Borç sözleşmelerinde ahlaki tehlikeyi azaltan araçları değerlendir.
Teminat, net değer, izleme ve kısıtlayıcı hükümler bu sorunun temel çözümleridir.
Kısıtlayıcı hükümler, borç alanın riskli projelere yönelmesini veya işletme varlıklarını nakde çevirip uzaklaşmasını engeller.

Anahtar Kavram

Ahlaki Tehlike ve Kısıtlayıcı Hükümler

İpuçları

1
İşlemin zamanlamasına dikkat edin: Sözleşme öncesi mi, sonrası mı?

Daha Fazla Pratik

Ters seçim ve ahlaki tehlike arasındaki temel farkı vurgulayan diğer mekanizmaları (teminat, izleme gibi) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 7Soru →

Ticari bankaların diğer finansal kurumlarla olan ilişkileri sonucunda oluşan hak ve yükümlülükler, banka bilançosunda farklı kalemler altında izlenmektedir. Buna göre, bir ticari bankanın bankalararası para piyasasında (Interbank) başka bir bankaya borç vermesi (fon plase etmesi) durumunda, bu işlem bankanın bilançosunda hangi grup altında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aktif - Bankalar

Cevap

Ticari bir bankanın başka bir bankaya borç vermesi sonucunda oluşan alacak bakiyesi, bilançonun varlıklarını (fon kullanım alanlarını) gösteren Aktif tarafındaki 'Bankalar' kalemi altında izlenir.
Ticari bankaların bilançosunda aktif taraf, bankanın sahip olduğu varlıkları ve fonların kullanım alanlarını gösterir. Bir bankanın başka bir bankaya borç vermesi, banka için bir alacak hakkı oluşturduğundan bu işlem aktifte yer alan 'Bankalar' kalemi altında izlenir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin niteliğini belirle.
Bankanın başka bir bankaya borç vermesi (fon plase etmesi), banka için bir 'alacak' hakkı doğurur.
Bilançoda hak ve alacaklar varlıkları, yani aktif kalemleri oluşturur.
2
Fonun kullanım yerini sınıflandır.
Bu işlem fonun bir başka finansal kurumda değerlendirildiğini gösterir.
Ticari bankaların diğer bankalar nezdindeki bu tür alacakları 'Bankalar' kalemi altında toplanır.
3
Pasif kalemlerle karşılaştırarak eleme yap.
Mevduat, Alınan Krediler ve Öz Kaynaklar bankanın 'kaynaklarını' (borçlarını) gösteren pasif kalemlerdir.
Soruda sorulan işlem bir fon kaynağı değil, fon kullanımıdır.

Anahtar Kavram

Ticari Banka Bilançosunda Aktif ve Pasif Ayrımı

İpuçları

1
Bilançoda 'Aktif' taraf varlıkları (hak ve alacaklar), 'Pasif' taraf ise kaynakları (borçlar) gösterir.
2
Bir bankanın başka bir bankaya borç vermesi (plase etmesi), banka için bir alacak hakkı doğurur mu yoksa bir borç yükümlülüğü mü?
3
Alacaklar bilançonun aktifinde yer alır; diğer bankalardan olan alacaklar için özel bir aktif kalemi mevcuttur.

Daha Fazla Pratik

Bankanın Merkez Bankası'ndan borçlanması durumunda hangi bilanço kaleminin etkileneceğini düşünerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 8Soru →

Finansal güvenlik ağı içerisinde yer alan ve sistemik risk oluşturabilecek kadar büyük bankaların iflasına izin verilmeyeceği yönündeki genel kanı, finansal literatürde "Batmak İçin Çok Büyük" (Too Big to Fail - TBTF) doktrini olarak nitelendirilmektedir. Bu durumun bankacılık sisteminde yarattığı piyasa disiplini kaybı ve sonucunda ortaya çıkan asimetrik bilgi sorunu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Banka yöneticilerinin kurtarılma garantisine güvenerek daha yüksek riskli projelere yönelmesi sonucu ahlaki tehlike (moral hazard) sorununun artması

Cevap

Banka yöneticilerinin kurtarılma garantisine güvenerek daha yüksek riskli projelere yönelmesi sonucu ahlaki tehlike (moral hazard) sorununun artmasıdır.
Batmak İçin Çok Büyük (TBTF) doktrini, finansal otoritelerin sistemik riski önlemek amacıyla büyük bankaları kurtaracağı beklentisini yaratır. Bu durum, banka yöneticilerinin iflas riskini tam olarak üstlenmemesine ve dolayısıyla daha yüksek getiri arayışıyla aşırı risk almasına neden olur. Bu durum, işlem sonrası ortaya çıkan tipik bir ahlaki tehlike (moral hazard) örneğidir ve piyasa disiplininin kaybolmasına yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
TBTF doktrininin temel mantığını tanımlama
Büyük bankaların iflasının zincirleme (bulaşıcılık) etkisi yaratarak tüm finansal sistemi çökerteceği (sistemik risk) endişesiyle bu bankaların devlet tarafından kurtarılacağı varsayımıdır.
Sorunun kökenindeki teşvik yapısını anlamak için gereklidir.
2
Bu varsayımın piyasa aktörleri üzerindeki etkisini analiz etme
Mudiler ve alacaklılar, bankanın risklerini izlemek yerine devletin korumasına güvenirler (piyasa disiplini zayıflar). Banka yöneticileri ise iflasın maliyetine katlanmayacaklarını düşünerek daha riskli yatırımlara yönelirler.
Teşvik yapısının asimetrik bilgi sorununa nasıl dönüştüğünü görmek için gereklidir.
3
Sonucu asimetrik bilgi türleri ile eşleştirme
İşlem yapıldıktan (mevduat yatırıldıktan veya banka kurulduktan) sonra taraflardan birinin (banka yönetimi) diğeri aleyhine riskli davranışlarda bulunması "ahlaki tehlike" (moral hazard) olarak tanımlanır.
Teknik terimle doğru cevaba ulaşmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Batmak İçin Çok Büyük (TBTF) ve Ahlaki Tehlike İlişkisi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 9Soru →

Bir ekonomide zorunlu karşılık oranı %15\%15, halkın nakit tutma tercihi (nakit sızıntısı oranı) %5\%5 ve bankaların atıl rezerv oranı %5\%5 olarak belirlenmiştir. Bu ekonomide bankacılık sistemine 50.00050.000 TL tutarında yeni bir nakit mevduat yatırılması durumunda, sistem tarafından yaratılabilecek toplam kredi hacmi kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 160.000

Cevap

Ekonomideki toplam kredi hacmi 160.000160.000 TL olarak gerçekleşir.
Sistemin yaratabileceği toplam kredi hacmi, öncelikle toplam mevduat artışının hesaplanması (50.000/0,25=200.00050.000 / 0,25 = 200.000 TL) ve ardından bu tutardan rezervlerin (zorunlu karşılık ve atıl rezerv) düşülmesiyle elde edilir. %15\%15 zorunlu karşılık ve %5\%5 atıl rezerv toplamı %20\%20 yaptığına göre, mevduatın %80\%80'i kredi olarak verilebilir. Bu da 200.000×0,80=160.000200.000 \times 0,80 = 160.000 TL sonucunu verir.

Adım Adım Çözüm

1
Sızıntı oranlarının toplamını (kaydi para çarpanının paydasını) hesaplayınız.
rd+c+e=0,15+0,05+0,05=0,25r_d + c + e = 0,15 + 0,05 + 0,05 = 0,25
Kaydi para yaratma sürecinde nakit sızıntısı, zorunlu karşılıklar ve atıl rezervler sistemden çıkan sızıntıları oluşturur.
2
Toplam mevduat artışını (DeltaD\\Delta D) hesaplayınız.
DeltaD=frac10,25times50.000=4times50.000=200.000\\Delta D = \\frac{1}{0,25} \\times 50.000 = 4 \\times 50.000 = 200.000 TL
Başlangıçtaki nakit girişi, kaydi para çarpanı ile çarpılarak sistemdeki toplam mevduat genişlemesi bulunur.
3
Toplam kredi hacmi artışını (DeltaK\\Delta K) hesaplayınız.
DeltaK=DeltaDtimes(1−rd−e)=200.000times(1−0,15−0,05)=200.000times0,80=160.000\\Delta K = \\Delta D \\times (1 - r_d - e) = 200.000 \\times (1 - 0,15 - 0,05) = 200.000 \\times 0,80 = 160.000 TL
Bankalar toplam mevduatın zorunlu karşılık ve atıl rezerv dışındaki kısmını kredi olarak kullandırabilirler (Nakit sızıntısı banka dışına çıktığı için kredi tabanına dahil edilmez).

Anahtar Kavram

Kaydi para yaratma sürecinde kredi hacmi, toplam mevduat artışından bankaların tutmak zorunda olduğu veya tercih ettiği tüm rezervlerin düşülmesiyle bulunur.

İpuçları

1
Öncelikle ekonomideki toplam sızıntı oranını (r+c+er + c + e) belirleyerek kaydi para çarpanını bulun.
2
Bulduğunuz çarpanı başlangıç mevduatıyla çarparak toplam mevduat artışını hesaplayın.
3
Kredi hacmi için, toplam mevduattan zorunlu karşılıkları ve bankaların ellerinde tuttukları atıl rezervleri çıkarmayı unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Bankaların atıl rezerv tutma eğiliminin artması veya halkın nakit tutma tercihinin yükselmesi durumunda para çarpanının ve kredi hacminin nasıl etkileneceğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Bir mevduat müşterisinin ticari bir bankadaki vadesiz mevduat hesabından 50.00050.000 TL nakit çekmesi durumunda; zorunlu karşılık oranının %20\%20 olduğu ve bankanın başlangıçta hiç fazla rezervinin bulunmadığı varsayılırsa, banka bilançosunda meydana gelecek değişimlere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bankanın zorunlu karşılık yükümlülüğü 10.00010.000 TL azalırken, bu işlem bankanın rezervlerinde 40.00040.000 TL tutarında bir noksanlık (açık) oluşmasına neden olur.

Cevap

Bankanın zorunlu karşılık yükümlülüğü 10.00010.000 TL azalırken, rezervlerinde 40.00040.000 TL tutarında bir noksanlık oluşur.
Vadesiz mevduat çekilişi durumunda bankanın hem aktifindeki nakit rezervleri hem de pasifindeki mevduat yükümlülükleri aynı tutarda azalır. Ancak banka, azalan her 11 TL mevduat için sadece %20\%20 (yani 0,200,20 TL) tutarında zorunlu karşılık ayırmak zorunda olduğundan, mevduatın tamamı çekildiğinde serbest kalan karşılık miktarı (10.00010.000 TL), kaybedilen toplam rezervi (50.00050.000 TL) karşılamaya yetmez. Bu durumda bankanın rezervlerinde (1−0,20)×50.000=40.000(1 - 0,20) \times 50.000 = 40.000 TL tutarında bir noksanlık oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Pasif kalemindeki değişimi belirleme
Vadesiz mevduatlar 50.00050.000 TL azalır.
Müşteri parasını çektiği için bankanın mevduat yükümlülüğü bu tutar kadar düşer.
2
Aktif kalemindeki değişimi belirleme
Bankanın toplam rezervleri (nakit) 50.00050.000 TL azalır.
Müşteriye nakit ödeme yapılması bankanın rezerv varlıklarını doğrudan azaltır.
3
Zorunlu karşılık yükümlülüğündeki değişimi hesaplama
ΔZK=−50.000×0,20=−10.000\Delta ZK = -50.000 \times 0,20 = -10.000 TL.
Mevduat hacmi daraldığı için Merkez Bankası nezdinde tutulması gereken yasal karşılık miktarı azalır.
4
Net rezerv pozisyonunu (açığı) hesaplama
Net Rezerv Etkisi = Gerçekleşen Rezerv Kaybı - Karşılık İndirimi = −50.000−(−10.000)=−40.000-50.000 - (-10.000) = -40.000 TL.
Kaybedilen nakit rezerv, yasal yükümlülükteki düşüşten fazla olduğu için banka rezerv açığına düşer.

Anahtar Kavram

Banka Rezerv Yönetimi ve Bilanço Mekanizması

İpuçları

1
Banka bilançosunun her iki tarafındaki (aktif ve pasif) değişimleri ayrı ayrı düşünün.
2
Mevduat azaldığında bankanın tutması gereken 'Zorunlu Karşılık' miktarı da azalacaktır. Bu tutarı hesaplayın.
3
Banka 50.00050.000 TL nakit kaybetti ama sadece 10.00010.000 TL tutma zorunluluğundan kurtuldu. Aradaki fark rezerv pozisyonunu nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Banka bu 40.00040.000 TL'lik rezerv açığını kapatmak için Merkez Bankası'ndan borç alırsa veya menkul değer satarsa bilançonun yeni hali nasıl olur?

Alternatif Yöntem

Rezerv değişimini doğrudan formülle hesaplayabilirsiniz: ΔRezervAc\cıg˘ı=(1−r)×NakitC\cekilis\ci\Delta Rezerv Açığı = (1 - r) \times Nakit Çekilişi. Burada rr zorunlu karşılık oranıdır.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 11Soru →

Bir ekonomide bankacılık sistemine 20.00020.000 TL tutarında yeni bir nakit mevduat yatırılmıştır. Zorunlu karşılık oranının %20\%20 olduğu, bankaların atıl rezerv tutmadığı ve nakit sızıntısının gerçekleşmediği varsayıldığında; bu mevduat artışı sonucunda bankacılık sisteminde yaratılabilecek toplam mevduat artışı kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100.000100.000

Cevap

Toplam mevduat artışı 100.000100.000 TL olarak gerçekleşir.
Basit mevduat çarpanı (1/r1/r), ekonomideki zorunlu karşılık oranı üzerinden bankacılık sisteminin ne kadarlık bir mevduat hacmi yaratabileceğini gösterir. Bu soruda çarpan 1/0,20=51/0,20 = 5 olarak hesaplanır. Başlangıçta yatırılan 20.00020.000 TL, bu çarpanla genişleyerek sistemde toplam 100.000100.000 TL'lik bir mevduat artışı meydana getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Basit mevduat çarpanının hesaplanması
k=1r⇒k=10,20=5k = \frac{1}{r} \Rightarrow k = \frac{1}{0,20} = 5
Zorunlu karşılık oranı verildiğinde, sistemin ne kadar genişleyeceğini belirleyen katsayıdır.
2
Toplam mevduat artışının hesaplanması
ΔD=ΔR×k⇒20.000×5=100.000\Delta D = \Delta R \times k \Rightarrow 20.000 \times 5 = 100.000 TL
Yeni yatırılan mevduat ile çarpanın çarpımı, bankacılık sistemindeki toplam mevduat genişlemesini verir.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı

İpuçları

1
Toplam mevduat artışını bulmak için basit mevduat çarpanı formülünü hatırlayın.
2
Zorunlu karşılık oranı %20\%20 ise, sistemin genişleme katsayısı (çarpan) 5 olur.

Daha Fazla Pratik

Aynı verilerle yaratılan net kaydi para (kredi) miktarını hesaplamayı deneyin.
Tahmini Süre:45s
Soru 12Soru →

Merkez Bankası'nın açık piyasa işlemleri çerçevesinde piyasadan 150.000150.000 TL tutarında devlet tahvili satın aldığı bir ekonomide, söz konusu tutarın tamamı bankacılık sistemine vadesiz mevduat olarak yatırılmıştır. Ekonomide zorunlu karşılık oranı %10\%10, nakit tercih oranı %10\%10 ve bankaların serbest rezerv oranı %5\%5 olarak belirlenmiştir.

Bu verilere göre, bankacılık sisteminin yaratabileceği toplam kaydi para miktarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 600.000600.000

Cevap

Bankacılık sisteminde yaratılan toplam kaydi para tutarı 600.000600.000 TL'dir.
Doğru yanıt olan tutar, ekonomideki tüm sızıntıların (rd+c+er_d + c + e) toplamı olan 0,250,25 oranının, başlangıçtaki rezerv artışı olan 150.000150.000 TL'ye bölünmesiyle elde edilir. Bu durumda 150.000/0,25=600.000150.000 / 0,25 = 600.000 TL sonucuna ulaşılmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sistemdeki toplam sızıntı oranını hesaplayınız.
0,10(rd)+0,10(c)+0,05(e)=0,250,10 (r_d) + 0,10 (c) + 0,05 (e) = 0,25
Kaydi para genişlemesini sınırlayan tüm oranların (zorunlu karşılık, nakit sızıntısı ve serbest rezervler) toplamı paydayı oluşturur.
2
Kaydi para çarpanını formül üzerinden belirleyiniz.
k=10,25=4k = \frac{1}{0,25} = 4
Çarpan, rezervlerdeki bir birimlik artışın toplam mevduatlara kaç kat yansıyacağını gösterir.
3
Toplam kaydi para artışını hesaplayınız.
ΔD=150.000×4=600.000\Delta D = 150.000 \times 4 = 600.000 TL
Merkez Bankası'nın piyasaya enjekte ettiği rezerv miktarının çarpanla çarpılması sonucu toplam genişleme bulunur.

Anahtar Kavram

Sızıntılı Kaydi Para Çarpanı

İpuçları

1
Kaydi para genişlemesini hesaplarken tüm sızıntı oranlarını toplamanız gerektiğini unutmayın.
2
Paydada yer alacak değer zorunlu karşılık, nakit tercihi ve serbest rezerv oranlarının toplamı olan 0,250,25'dir.

Daha Fazla Pratik

Eğer soru 'toplam para arzı artışını' sorsaydı, bulduğunuz sonucu (1+c)(1+c) ile çarpmanız gerekirdi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru →

Finansal istikrarı korumak amacıyla oluşturulan "finansal güvenlik ağı" (financial safety net) bileşenlerinden biri olan mevduat sigortası sistemi, banka hücumlarını önleyerek güven ortamı tesis etse de "ahlaki tehlike" (moral hazard) riskini barındırmaktadır. Bu risk, özellikle mudilerin banka yönetimlerini denetleme motivasyonlarını etkileyerek piyasa disiplini üzerinde sonuçlar doğurmaktadır.

Buna göre, mevduat sigortası sisteminin varlığı altında bankaların davranışları ve piyasa disiplini arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mevduat sahiplerinin bankayı izleme ve denetleme teşviklerinin zayıflaması, banka yönetimlerinin "riski toplumsallaştırma" güdüsüyle daha yüksek riskli aktif kompozisyonlarına yönelmesine neden olur.

Cevap

Mevduat sahiplerinin bankayı denetleme motivasyonunun azalması sonucu bankaların daha riskli varlıklara yönelmesi ahlaki tehlikenin temel sonucudur.
Mevduat sigortası, mudilerin banka risklerini izleme konusundaki teşviklerini zayıflatır. Bu durum, banka yönetimlerinin yüksek riskli yatırımlardan elde edilecek kârı kendilerine saklayıp, olası zararları sigorta fonuna devretme (ahlaki tehlike) eğilimini artırarak aktif kalitesinin bozulmasına yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Mevduat sigortasının mudi üzerindeki etkisini belirle.
Mevduat sigortası, mevduatın belirli bir kısmını veya tamamını garanti altına aldığı için mudilerin banka iflas riskine karşı duyarlılığı azalır.
Mudi, parası garanti altında olduğu için bankanın hangi varlıklara yatırım yaptığını veya risk düzeyini takip etme ihtiyacı duymaz.
2
Piyasa disiplini mekanizmasını analiz et.
Mudilerin bankayı denetlememesi, bankanın riskli yatırımlar karşısında mevduat faizlerini artırmak zorunda kalmaması (fonlama maliyetinin riskle artmaması) anlamına gelir.
Bu durum, normalde piyasanın bankayı cezalandırmasını sağlayan mekanizmanın bozulmasıdır.
3
Banka yönetiminin teşvik yapısındaki değişikliği değerlendir.
Banka yönetimi, olası zararları sigorta fonuna veya devlete yükleyebileceğini bildiği için (riskin toplumsallaştırılması), beklenen getirisi yüksek ancak riskli projelere yönelir.
Kârın özelleştirilmesi, zararın ise sigorta sistemi aracılığıyla toplumsallaştırılması ahlaki tehlikenin (moral hazard) özüdür.

Anahtar Kavram

Piyasa Disiplini ve Ahlaki Tehlike

İpuçları

1
Mevduatınız devlet garantisinde olsaydı, bankanızın çok riskli krediler verip vermediğini her gün kontrol eder miydiniz?
2
Piyasa disiplini, riskli bankaların daha yüksek faiz ödemek zorunda kalmasıyla sağlanır. Sigorta bu mekanizmayı nasıl etkiler?
3
Mevduat sigortası varken banka yöneticisi için 'risk almanın maliyeti' düşer. Bu durum bankanın aktif (varlık) yapısını nasıl değiştirir?

Daha Fazla Pratik

"Batamayacak Kadar Büyük" (Too Big To Fail) doktrininin mevduat sigortasıyla birleştiğinde ahlaki tehlikeyi nasıl katladığını araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 14Soru →

54115411 sayılı Bankacılık Kanunu ve 12111211 sayılı TCMB Kanunu hükümleri çerçevesinde, Türk bankacılık sistemindeki kurumların sınıflandırılması, denetim otoritelerinin görevleri ve kriz yönetim mekanizmalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nihai kredi mercii (lender of last resort) fonksiyonu kapsamında TCMB; sermaye yeterlilik rasyosu yasal sınırın altına düşerek ödeme gücünü (solvency) yitiren bankalara, finansal istikrarı korumak amacıyla herhangi bir teminat şartı aranmaksızın doğrudan ve sınırsız likidite desteği sağlamakla görevlidir.

Cevap

TCMB'nin nihai kredi mercii rolünün ödeme gücünü yitiren bankalara teminatsız ve sınırsız destek sağlamasını öngören ifade yanlıştır.
Doğru cevap olan yanlış ifade, TCMB'nin nihai kredi mercii rolünü hatalı tanımlamaktadır. 12111211 sayılı Kanun uyarınca TCMB, sadece ödeme sistemlerinde aksama yaratabilecek acil likidite ihtiyaçları için solvent bankalara kredi açar. Ödeme gücünü yitirmiş (insolvent) bir bankaya teminatsız ve sınırsız destek verilmesi, hem kanuni çerçeveye hem de küresel merkez bankacılığı normlarına aykırı olup sistemde ahlaki tehlike yaratır.

Adım Adım Çözüm

1
Kurumların rollerini analiz etme
BDDK düzenleme/denetleme, TCMB para politikası/likidite, TMSF ise sigorta/çözümleme görevlerini yürütür.
Otoriteler arasındaki görev ayrımını netleştirmek gerekir.
2
Sermaye yeterliliği ve ödeme gücü ilişkisini inceleme
Sermaye yeterlilik rasyosunun (SYRSYR) düşmesi ödeme gücü (solvency) sorununa işaret eder.
Likidite krizi ile ödeme gücü krizi arasındaki farkı anlamak kritiktir.
3
Nihai Kredi Mercii (LoLR) prensiplerini uygulama
LoLR (Bagehot İlkeleri), sadece likidite sıkışıklığı yaşayan solvent bankalara, teminat karşılığında ve yüksek faizle kredi verilmesini şart koşar.
Ödeme gücünü yitirmiş (insolvent) bir bankaya likidite sağlanması merkez bankacılığı prensiplerine aykırıdır.

Anahtar Kavram

Nihai Kredi Mercii (LoLR) ve Ödeme Gücü (Solvency) Ayrımı

Daha Fazla Pratik

TCMB'nin likidite yönetimi araçları ile TMSF'nin banka çözümleme yöntemleri arasındaki farkları detaylı incelemeniz önerilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru →

Finansal piyasaların derinliği ve etkinliği, birincil ve ikincil piyasalar arasındaki fonksiyonel ilişki ile bu piyasalarda işlem gören araçların yapısal özelliklerine dayanmaktadır. Bu bağlamda, finansal piyasa türleri ve işleyiş mekanizmalarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkincil piyasalarda likiditenin ve işlem hacminin artması, menkul kıymetlerin nakde dönüşme maliyetini azaltarak birincil piyasadaki ihraçların likidite risk primini ve dolayısıyla fonlama maliyetini düşürür.

Cevap

İkincil piyasalarda likiditenin artmasının, birincil piyasadaki likidite risk primini ve fonlama maliyetini düşürdüğünü belirten ifade doğrudur.
İkincil piyasaların varlığı, yatırımcıların ellerindeki menkul kıymetleri istedikleri zaman piyasa fiyatından nakde çevirebilmelerini sağlar. Bu likidite imkanı, yatırımcının birincil piyasadan (ihraçtan) varlık alırken katlandığı riski azaltır. Risk azaldığı için yatırımcının talep ettiği getiri (likidite risk primi) düşer ve bu durum ihraççı firmanın daha düşük maliyetle borçlanmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa türlerinin fonksiyonel ayrımını yap.
Birincil piyasa taze fon girişi sağlar, ikincil piyasa ise mevcut varlıkların el değiştirmesine (likiditeye) olanak tanır.
Piyasalar arası etkileşimi anlamak için temel görevleri belirlemek gerekir.
2
Likiditenin risk primi üzerindeki etkisini analiz et.
Bir varlık ne kadar kolay nakde dönüyorsa, yatırımcı o varlık için o kadar az 'likidite risk primi' talep eder.
Likidite ve getiri arasındaki ters yönlü ilişkiyi kurmak için gereklidir.
3
Asimetrik bilgi sorunlarının zamanlamasını kontrol et.
Ters seçim işlemin başında (ex-ante), ahlaki tehlike ise işlemin devamında (ex-post) ortaya çıkar.
Finansal aracıların rolünü ve karşılaşılan risklerin doğasını ayırt etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Finansal Piyasaların Fonksiyonel Etkinliği ve Likidite İlişkisi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 16Soru →

Finansal sistemde yer alan piyasa türlerinin yapısal özellikleri, işleyiş mekanizmaları ve bu piyasalar arasındaki fonksiyonel etkileşimler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkincil piyasalar, menkul kıymetlerin fiyat oluşumuna aracılık ederek tasarruf sahipleri için likidite imkanı sağlarken, ihraççı kuruluşlar için birincil piyasada gerçekleştirilecek yeni ihraçların maliyetine ilişkin temel bir referans oluşturur.

Cevap

İkincil piyasaların, menkul kıymetlere likidite kazandırarak birincil piyasadaki ihraçlar için fiyat referansı oluşturduğu ifade doğrudur.
Doğru olan ifadeye göre ikincil piyasalar, menkul kıymetlerin ihraççıdan bağımsız olarak yatırımcılar arasında el değiştirmesini sağlayarak likidite yaratır. Bu piyasada oluşan cari fiyat ve getiriler, ihraççıların birincil piyasada çıkaracağı yeni menkul kıymetlerin faiz ve fiyat seviyeleri için vazgeçilmez bir gösterge teşkil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Finansal piyasaları vade yapılarına göre (Para ve Sermaye Piyasaları) analiz etmek.
Para piyasalarının kısa vadeli (<< 11 yıl), sermaye piyasalarının ise uzun vadeli (>> 11 yıl) fon transferi için olduğu netleştirildi.
Yanlış olan piyasa tanımlarını elemek için gereklidir.
2
Piyasaları fon akış yönüne göre (Birincil ve İkincil Piyasalar) değerlendirmek.
Birincil piyasaların ihraççıya fon sağladığı, ikincil piyasaların ise yatırımcılar arasında likidite sağladığı belirlendi.
Bilanço ve fon akışı ile ilgili hatalı çıkarımları tespit etmek için gereklidir.
3
Piyasa yapıları ile bilgi etkinliği ve risk arasındaki ilişkiyi kurmak.
Tezgahüstü piyasaların organize piyasalara göre asimetrik bilgi ve risk bakımından daha zayıf olduğu saptandı.
Tezgahüstü piyasalarla ilgili güvenlik yanılgısını düzeltmek için gereklidir.
4
İkincil piyasa likiditesinin birincil piyasa maliyetleri üzerindeki etkisini yorumlamak.
Likidite artışının risk primini düşürerek borçlanma maliyetlerini azalttığı sonucuna varıldı.
Piyasalar arası dinamik etkileşimi doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Finansal Piyasa Fonksiyonları ve Etkileşimi

İpuçları

1
Para ve sermaye piyasalarını birbirinden ayıran temel kriterin 'vade' olduğunu hatırlayınız.
2
Birincil piyasanın ihraççıya yeni fon sağlayan, ikincil piyasanın ise likidite ve fiyat sinyali üreten yapısını düşününüz.
3
Organize borsalar ile tezgahüstü piyasalar arasındaki kural ve takas kurumu farkının risk üzerindeki etkisini analiz ediniz.

Daha Fazla Pratik

İkincil piyasa derinliğinin birincil piyasa faiz oranları (getiri oranları) üzerindeki etkisini matematiksel olarak inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 17Soru →

Finansal sistemde asimetrik bilgi problemleri, fon arz edenler (yatırımcılar) ile fon talep edenler (girişimciler/yöneticiler) arasındaki bilgi dengesizliğinden kaynaklanmaktadır. Özsermaye sözleşmelerinde (hisse senedi gibi) ortaya çıkan asil-vekil sorununun (principal-agent problem), borç sözleşmelerine kıyasla daha belirgin olmasının temel nedeni ve bu durumun yatırımcı tercihleri üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özsermaye sözleşmelerinde yöneticilerin firmanın kârını kendi çıkarları doğrultusunda kullanma eğiliminin 'ahlaki tehlike' yaratması ve bu durumun yatırımcıları daha az denetim gerektiren borç sözleşmelerine yöneltmesi

Cevap

Özsermaye sözleşmelerinde yöneticilerin firmanın kârını kendi çıkarları doğrultusunda kullanma eğiliminin ahlaki tehlike yaratması ve bu durumun yatırımcıları daha az denetim gerektiren borç sözleşmelerine yöneltmesi
Doğru seçenek, özsermaye sözleşmelerindeki asil-vekil sorununun özünü yansıtmaktadır. Yöneticiler firmanın kârı üzerinde tam hak sahibi olmadıklarında, bu kârı yatırımcılara dağıtmak yerine kendi çıkarları için kullanma eğilimine girerler. Bu durum 'ahlaki tehlike' olarak adlandırılır. Borç sözleşmelerinde ise ödemeler sabit olduğu için yatırımcının kârı sürekli denetleme ihtiyacı azalır ve yönetici borcu ödedikten sonra kalan kâra sahip olduğu için daha verimli çalışmaya teşvik edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Asimetrik bilgi türlerini zamanlamasına göre sınıflandırın.
İşlem öncesi (Ters Seçim) ve İşlem sonrası (Ahlaki Tehlike) olarak ikiye ayrılır.
Soruda bahsedilen asil-vekil sorunu, fon aktarımı gerçekleştikten sonra yöneticinin davranışlarıyla ilgili olduğu için bir 'ahlaki tehlike' sorunudur.
2
Özsermaye (hisse senedi) ve borç sözleşmeleri arasındaki teşvik yapısını karşılaştırın.
Özsermaye sözleşmelerinde yönetici kârın sadece bir kısmına sahip olduğundan, kârı artırmak yerine kendi refahını artıracak harcamalara (lüks ofisler, gereksiz jetler vb.) yönelebilir.
Yöneticinin bu davranışı, yatırımcının (asil) kârını azalttığı için asil-vekil probleminin temelini oluşturur.
3
Yatırımcıların bu probleme verdiği tepkiyi analiz edin.
Yatırımcılar, yöneticiyi sürekli denetlemek (izleme maliyeti) yerine, ödemelerin sabit olduğu ve yöneticinin kâr gizleme motivasyonunun daha düşük olduğu borç sözleşmelerini tercih ederler.
Borç sözleşmelerinde yönetici borcunu ödedikten sonra kalan tüm kârın sahibi olduğu için (residual claimant), dürüst davranma teşviki özsermaye sözleşmelerinden daha yüksektir.

Anahtar Kavram

Asil-Vekil Sorunu (Principal-Agent Problem) ve Finansal Sözleşme Türleri

İpuçları

1
Sorunun 'işlem öncesi' mi yoksa 'işlem sonrası' mı olduğuna odaklanın.
2
Yöneticilerin firmanın kârına tam sahip olmadığı durumlardaki davranış motivasyonlarını düşünün.
3
Borç sözleşmelerindeki sabit ödeme yapısının, yöneticinin kârı gizleme teşviğini nasıl etkilediğini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Borç sözleşmelerinde ahlaki tehlikeyi azaltan 'kısıtlayıcı maddeler' (restrictive covenants) konusunu inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 18Soru →

Bir ticari bankanın bilanço verileri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Bilanço KalemiTutar (Milyon TL)Ortalama Süre (Duration - Yıl)
Toplam Aktifler50050044
Toplam Pasifler45045022
Öz Kaynaklar5050-

Piyasa faiz oranlarının tüm vadeler için %10\%10 olduğu bir konjonktürde, faiz oranlarının 100100 baz puan artması durumunda, bankanın öz sermaye (net değer) tutarında meydana gelecek değişim yaklaşık olarak aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1010 milyon TL azalır

Cevap

Bankanın öz sermayesi yaklaşık olarak 1010 milyon TL azalır.
Bankanın süre boşluğu (DgapD_{gap}) pozitif (2,22,2) olduğu için faiz oranlarındaki artış, varlıkların piyasa değerini yükümlülüklerden daha fazla düşürür, bu da öz sermayenin azalmasına neden olur. Tam formül uygulandığında ΔE=−2,2×(0,01/1,1)×500\Delta E = -2,2 \times (0,01 / 1,1) \times 500 işlemi bizi yaklaşık 1010 milyon TL'lik bir azalışa götürür.

Adım Adım Çözüm

1
Banka için Süre Boşluğu (Duration Gap) değerini hesaplayın.
Dgap=DA−[(Pasif/Aktif)×DL]=4−[(450/500)×2]=4−1,8=2,2D_{gap} = D_A - [ (Pasif / Aktif) \times D_L ] = 4 - [ (450 / 500) \times 2 ] = 4 - 1,8 = 2,2 yıl.
Bankanın faiz riskine karşı net duyarlılığını belirlemek için varlık ve yükümlülüklerin süreleri arasındaki ağırlıklı farkın bulunması gerekir.
2
Öz sermaye değişim formülünü kullanarak matematiksel hesaplamayı yapın.
ΔE=−Dgap×[Δi/(1+i)]×Aktif\Delta E = - D_{gap} \times [ \Delta i / (1+i) ] \times Aktif
ΔE=−2,2×[0,01/(1+0,10)]×500\Delta E = - 2,2 \times [ 0,01 / (1 + 0,10) ] \times 500
Faiz değişiminin öz sermaye üzerindeki etkisi, süre boşluğu ve piyasa faiz oranıyla iskonto edilmiş faiz değişimi üzerinden hesaplanır.
3
İşlemleri sonuçlandırın.
ΔE=−2,2×0,00909×500≈−10\Delta E = - 2,2 \times 0,00909 \times 500 \approx -10 milyon TL.
Hesaplama sonucunda elde edilen negatif değer, öz sermayenin azalışını ifade eder.

Anahtar Kavram

Süre Boşluğu Analizi (Duration Gap Analysis)

Daha Fazla Pratik

Bankanın süre boşluğunu sıfırlamak (immunization) için pasif tarafında ne kadarlık bir süre düzenlemesi yapması gerektiğini hesaplayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 19Soru →

Bir ticari bankaya 10.00010.000 TL tutarında yeni bir nakit mevduat yatırılmıştır. Ekonomide zorunlu karşılık oranının %20\%20 olduğu, nakit sızıntısı ve atıl rezervlerin bulunmadığı varsayıldığında; bu mevduat girişi sonucunda bankacılık sisteminin yaratabileceği toplam mevduat artışı en fazla kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 50.00050.000 TL

Cevap

Bankacılık sistemindeki toplam mevduat artışı 50.00050.000 TL'dir.
Toplam mevduat artışı, ilk rezerv girişinin basit mevduat çarpanı ile çarpılmasıyla bulunur. Zorunlu karşılık oranı %20\%20 (0,200,20) olduğunda çarpan 1/0,20=51/0,20 = 5 olur. 10.00010.000 TL'lik ilk mevduat bu çarpanla genişleyerek toplamda 50.00050.000 TL'lik bir mevduat hacmi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Basit mevduat çarpanının hesaplanması
k=1r=10,20=5k = \frac{1}{r} = \frac{1}{0,20} = 5
Sistemde sızıntı olmadığı varsayıldığında, her 1 birimlik rezerv artışının yaratacağı toplam mevduat genişlemesini bulmak için çarpan hesaplanır.
2
Toplam mevduat artışının hesaplanması
ΔD=1r×ΔR=5×10.000=50.000\Delta D = \frac{1}{r} \times \Delta R = 5 \times 10.000 = 50.000 TL
İlk mevduat girişi sisteme yeni rezerv kazandırır ve bu rezerv çarpan etkisiyle toplam mevduat hacmini artırır.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı

İpuçları

1
Toplam mevduat artışını bulmak için 'basit mevduat çarpanı' formülünü hatırlayın.
2
Zorunlu karşılık oranı %20\%20 ise, bankaların her 1 TL'lik mevduatın kaç katı kadar toplam mevduat oluşturabileceğini hesaplayın (1/r1/r).

Daha Fazla Pratik

Nakit sızıntısı veya atıl rezervlerin sürece dahil edildiği daha karmaşık çarpan sorularını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 20Soru →

Aşağıdaki tabloda bir ekonomiye ait bazı parasal değişkenler ve oranlar verilmiştir:

DeğişkenOran / Miktar
Zorunlu Karşılık Oranı (rdrd)%12\%12
Nakit Tercih Oranı (cc)%5\%5
Atıl (Serbest) Rezerv Oranı (ee)%3\%3
Sisteme Giren Yeni Nakit Girişi40.00040.000 TL

Bu verilere göre, kaydi para yaratma süreci sonunda bankacılık sistemindeki toplam mevduat hacminde meydana gelecek artış kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200.000200.000

Cevap

Toplam mevduat hacmindeki artış 200.000200.000 TL'dir.
Sistemdeki toplam mevduat artışını hesaplamak için zorunlu karşılıklar (rdrd), nakit tercihleri (cc) ve atıl rezervlerin (ee) hepsini kapsayan sızıntılı mevduat çarpanı (1/[rd+c+e]1 / [rd + c + e]) kullanılmalıdır. Yapılan hesaplamada çarpan 55 olarak bulunmuş ve 40.00040.000 TL'lik giriş ile çarpılarak 200.000200.000 TL sonucuna ulaşılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen oranların sızıntılı mevduat çarpanı formülündeki yerlerinin belirlenmesi.
rd=0,12rd = 0,12, c=0,05c = 0,05, e=0,03e = 0,03.
Kaydi para yaratma sürecinde sisteme giren paranın ne kadarının rezerv olarak tutulacağı ve ne kadarının nakit olarak sistem dışına çıkacağının tespiti gerekir.
2
Sızıntılı mevduat çarpanının (kdk_d) hesaplanması.
kd=1rd+c+e=10,12+0,05+0,03=10,20=5k_d = \frac{1}{rd + c + e} = \frac{1}{0,12 + 0,05 + 0,03} = \frac{1}{0,20} = 5.
Toplam mevduat genişlemesini bulmak için birincil mevduatın kaç kat artacağını gösteren çarpan değeri bulunmalıdır.
3
Toplam mevduat artışının hesaplanması.
ΔD=kd×Yeni Nakit Giris¸i=5×40.000=200.000\Delta D = k_d \times \text{Yeni Nakit Girişi} = 5 \times 40.000 = 200.000 TL.
Çarpan değeri ile sisteme giren ilk nakit miktarının çarpımı, sistemdeki nihai mevduat hacmi değişimini verir.

Anahtar Kavram

Sızıntılı Mevduat Çarpanı ve Kaydi Para Genişlemesi
Tahmini Süre:2m 0s
Sayfa 1 / 7Sonraki