Examkin

Stok Yönetimi

233 soru

Soru 141Soru →

İşletmelerde stok yönetiminin temel amacı, kesintisiz bir üretim ve satış süreci sağlarken stoklarla ilgili toplam maliyetleri en aza indirmektir. Bu doğrultuda yöneticilerin; elde bulundurma, sipariş ve stoksuzluk maliyetlerinin birbirleriyle olan etkileşimini doğru analiz etmesi gerekir.

Buna göre, stok maliyetleri ve özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir kerede verilen sipariş miktarının artırılması, stoklara bağlanan sermayenin fırsat maliyetini azaltırken; yıl içinde katlanılan toplam tedarik ve haberleşme giderlerini artırır.

Cevap

Bir kerede verilen sipariş miktarının artırılmasının, fırsat maliyetini azaltıp tedarik giderlerini artırdığını iddia eden ifade yanlıştır.
Bir kerede verilen sipariş miktarının (parti büyüklüğünün) artırılması, işletmenin deposunda bulunduracağı ortalama stok miktarını yükseltir. Ortalama stok seviyesinin yükselmesi, stoklara bağlanan sermayenin alternatif getirisinden mahrum kalınmasına neden olur ve fırsat maliyetini (elde bulundurma maliyetini) artırır. Aynı zamanda sipariş miktarı büyüdükçe, belirli bir dönemdeki (örneğin yıllık) ihtiyacı karşılamak için verilmesi gereken sipariş sayısı azalır. Sipariş sayısı azaldığı için toplam sipariş (tedarik, evrak, nakliye vb.) maliyeti düşer. İlgili seçenekte bu ilişkinin tamamen tersi iddia edildiği için ifade kesinlikle yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Stok maliyeti türlerinin (elde bulundurma, sipariş, stoksuzluk) tanımlarını ve temel unsurlarını belirlemek.
Elde bulundurma maliyeti stok miktarıyla, sipariş maliyeti ise işlem sayısıyla doğru orantılıdır.
Maliyetlerin neye göre arttığını veya azaldığını bilmek karşılaştırma yapmak için şarttır.
2
Sipariş miktarı ile stok maliyetleri arasındaki matematiksel ve mantıksal ilişkiyi analiz etmek.
Sipariş miktarı artarsa ortalama stok artar (elde bulundurma maliyeti yükselir), yıllık sipariş sayısı azalır (sipariş maliyeti düşer).
Değişkenlerin birbirini nasıl etkilediği stok yönetiminin temel prensibidir.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri bu mantıksal ilişki çerçevesinde değerlendirerek yanlış olan bağıntıyı tespit etmek.
İlk ifadenin maliyet-miktar ilişkisini tamamen ters verdiği tespit edilir.
Soru kökünde yanlış olan ifadenin bulunması istenmektedir.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması ve Davranışı
Soru 142Soru →

Bir üretim işletmesinde malzeme planlama yöneticisi, hammadde tedarik sürecinde her defasında verilen sipariş miktarını (QQ) artırma kararı almıştır. Yöneticinin temel amacı; tedarikçi ile yapılan sipariş görüşmeleri, belge düzenlemeleri, nakliye organizasyonu ve mal kabul işlemleri gibi faaliyetlerin yıl içindeki tekrarlanma sıklığını düşürerek bu operasyonlardan doğan giderleri minimize etmektir. Ancak yönetici, sipariş miktarının artırılması politikasının işletmenin katlandığı başka bir stok maliyeti kaleminde kaçınılmaz bir artışa neden olacağını bilmektedir.

Stok kontrol teorisi temel alındığında, yöneticinin aldığı bu karar sonucunda sırasıyla azalması hedeflenen ve artması beklenen maliyet kalemleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sipariş maliyeti – Elde bulundurma maliyeti

Cevap

Sipariş maliyeti – Elde bulundurma maliyeti
Stok kontrol modellerinde toplam değişken maliyet, sipariş verme maliyeti ve elde bulundurma maliyetinden oluşur. İşletme, tek seferde daha fazla ürün sipariş ederek (sipariş miktarını artırarak) yıl içindeki toplam sipariş sayısını düşürür; bu sayede belge düzenleme, nakliye, mal kabul gibi faaliyetleri daha az yaparak 'sipariş maliyetlerini' azaltır. Ancak sipariş miktarının artması, depoda bekleyen ortalama ürün miktarını yükselteceğinden, bu ürünlerin saklanması, sigortalanması ve sermaye bağlama giderlerinden oluşan 'elde bulundurma maliyetinin' zorunlu olarak artmasına yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Metinde bahsedilen ve azaltılması hedeflenen 'sözleşme görüşmeleri, gümrükleme, nakliye ve mal kabul' giderlerinin hangi stok maliyeti grubuna girdiğini belirle.
Bu faaliyetler stok yönetimi literatüründe 'Sipariş Verme Maliyeti' (Ordering Cost) olarak sınıflandırılır.
Sipariş verme maliyetleri, her yeni sipariş açıldığında katlanılan sabit operasyonel giderlerdir.
2
Sipariş miktarının (QQ) artırılmasının hangi maliyeti artıracağını analiz et.
Bir kerede verilen sipariş miktarı artarsa, depoda tutulan ortalama stok seviyesi (Q/2Q/2) yükselir. Bu durum, depo kirası, sigorta, teknolojik eskime ve sermayenin fırsat maliyeti gibi 'Elde Bulundurma Maliyeti' kalemlerini artırır.
Elde bulundurma maliyeti, ortalama stok miktarı ile doğru orantılı olarak hareket eder.
3
Sonuçları soruda istenen 'azalan - artan' sırasına göre eşleştir.
Azalan: Sipariş maliyeti, Artan: Elde bulundurma maliyeti.
Soru kökünde sırasıyla azalması hedeflenen ve artması beklenen kalemler istenmiştir.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetleri Arasındaki Ödünleşim (Trade-off) ve Maliyet Sınıflandırması
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 143Soru →

Karayolları Genel Müdürlüğüne bağlı bir makine ikmal başmühendisliğinde, yol bakım araçlarının yedek parça stokları yönetilmektedir. Pareto Prensibi temel alınarak yapılan ABC analizi çalışmasında, depodaki üç farklı yedek parça grubuna ait basitleştirilmiş veriler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Parça GrubuToplam Kalem Çeşidi İçindeki PayıToplam Yıllık Kullanım Değeri İçindeki Payı
Grup X%65%10
Grup Y%25%20
Grup Z%10%70

Bu verilere ve ABC analizi ilkelerine göre, stok yönetim politikalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam yıllık kullanım değerinin en büyük kısmını oluşturan Grup Z kalemleri için sıkı bir fiziksel kontrol uygulanmalı ve Grup X kalemlerine kıyasla daha düşük oranda güvenlik stoku belirlenmelidir.

Cevap

Toplam yıllık kullanım değerinin en büyük kısmını oluşturan Grup Z kalemleri için sıkı bir fiziksel kontrol uygulanmalı ve Grup X kalemlerine kıyasla daha düşük oranda güvenlik stoku belirlenmelidir.
Verilen tabloda Grup Z, çeşit olarak sadece %10'luk bir paya sahipken, yatırım değerinin %70'ini oluşturmaktadır. Bu durum onu tipik bir 'A sınıfı' kalem yapar. A sınıfı kalemlere bağlanan sermaye yüksek olduğu için stok seviyeleri olabildiğince düşük tutulmalı, siparişler sık aralıklarla verilmeli ve sıkı fiziksel kontrol (sürekli gözden geçirme) uygulanmalıdır. Bu kalemlerde yüksek güvenlik stoku tutmak ciddi bir sermaye bağlama (fırsat) maliyeti yaratacağından, güvenlik stokları C sınıfı (Grup X) kalemlerine kıyasla çok daha düşük bir oranda belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Tabloda verilen yüzdelik oranları kullanarak malzemelerin ABC sınıflandırmasını tespit etme.
Grup Z (%10 çeşit, %70 değer) A sınıfıdır. Grup Y (%25 çeşit, %20 değer) B sınıfıdır. Grup X (%65 çeşit, %10 değer) C sınıfıdır.
ABC analizinde sınıflandırma, kalemlerin çeşit olarak yüzdesiyle değil, toplam yıllık kullanım değeri (stok yatırımı) içindeki payına göre yapılır.
2
Tespit edilen A, B ve C sınıfları için genel stok yönetimi prensiplerini eşleştirme.
A sınıfı (Grup Z) için sıkı fiziksel kontrol, sürekli sayım ve düşük güvenlik stoku; C sınıfı (Grup X) için ise gevşek kontrol, görsel inceleme ve yüksek güvenlik stoku uygulanır.
A sınıfı kalemler pahalı olduğundan onlara bağlanacak sermayeyi (elde bulundurma maliyetini) minimize etmek gerekir. C sınıfı kalemler ise ucuzdur; sipariş maliyetlerini ve stoksuzluk riskini düşürmek için bol miktarda sipariş edilip güvenlik stokları yüksek tutulabilir.
3
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu bu prensipler ve ilgili kavramlar ışığında değerlendirme.
Sadece Grup Z'ye sıkı kontrol ve nispeten düşük güvenlik stoku öneren ifade doğrudur. Diğer ifadeler, kalite araçlarını ve stok maliyet türlerini birbirine karıştırmaktadır.
Yanlış seçenekler üretim yönetimindeki yaygın kavram yanılgılarını (JIT sıfır stok yanlış algısı, ESM formülü hatası) barındırmaktadır.

Anahtar Kavram

ABC Sınıflandırmasında Gruplara Özgü Yönetim Stratejileri ve Kontrol Sıkılığı
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 144Soru →

Bir perakende işletmesi, raf ömrü çok kısa olan (tek dönemlik) özel bir taze gıda ürününün stok yönetimini planlamaktadır. Bu ürünün birim satın alma maliyeti 4040 TL, birim satış fiyatı ise 120120 TL'dir. Dönem sonunda satılamayan ürünler, bozularak değerini yitirmekte ve birim başına 2020 TL'den hayvan yemi olarak elden çıkarılmaktadır.

Ürüne yönelik günlük talebin, ortalaması μ=500\mu = 500 birim ve standart sapması σ=50\sigma = 50 birim olan normal dağılım gösterdiği bilinmektedir.

*(Not: Standart normal dağılım tablosunda %80\%80 (0,800,80) kümülatif olasılık değerine karşılık gelen Z değeri yaklaşık 0,840,84 olarak alınmalıdır.)*

Buna göre, işletmenin kârını maksimize etmesi (Haberci Çocuk Modeli) için sipariş etmesi gereken en uygun ürün miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 542

Cevap

İşletmenin sipariş etmesi gereken en uygun ürün miktarı 542 birimdir.
Tek dönemlik stok modellerinde (Haberci Çocuk Modeli) optimum miktar hesaplanırken öncelikle Kritik Oran (CR) bulunur. Bu soruda Yokluk Maliyeti (CuC_u = Satış Fiyatı - Alış Maliyeti = 120 - 40 = 80 TL) ve Elde Kalma Maliyeti (CoC_o = Alış Maliyeti - Hurda Değeri = 40 - 20 = 20 TL) hesaplanır. Kritik oran formülünden 8080+20=0,80\frac{80}{80 + 20} = 0,80 elde edilir. Dağılımın %80'lik kısmını kapsayan Z değeri soruda 0,84 olarak verilmiştir. Q∗=μ+Z⋅σQ^* = \mu + Z \cdot \sigma formülünden 500+0,84⋅50=542500 + 0,84 \cdot 50 = 542 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Yokluk maliyeti (CuC_u) ve Elde kalma maliyetini (CoC_o) hesaplayın.
Cu=120−40=80C_u = 120 - 40 = 80 TL ve Co=40−20=20C_o = 40 - 20 = 20 TL
Tek dönemlik stok modelinde optimum miktar için aşırı sipariş (elde kalma) ile eksik sipariş (yokluk/fırsat kaçırma) maliyetlerinin belirlenmesi gerekir.
2
Kritik Oranı (Hizmet Seviyesi) bulun.
CR=CuCu+Co=8080+20=80100=0,80CR = \frac{C_u}{C_u + C_o} = \frac{80}{80 + 20} = \frac{80}{100} = 0,80
Kârın maksimize edilebilmesi için stokun talebi karşılama olasılığının bu kritik orana eşit olması hedeflenir.
3
Bulunan olasılık (%80) için Z değerini belirleyip optimum sipariş miktarını (Q∗Q^*) formülle hesaplayın.
Q∗=μ+(Z⋅σ)=500+(0,84⋅50)=500+42=542Q^* = \mu + (Z \cdot \sigma) = 500 + (0,84 \cdot 50) = 500 + 42 = 542 birim.
Talep normal dağılım gösterdiğinden, ortalamaya Z skoru ile ölçeklenmiş standart sapma değeri eklenerek optimum sipariş seviyesine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Haberci Çocuk Modeli (Tek Dönemlik Stok Modelleri)
Soru 145Soru →

Kamu İhale Kurumu mevzuatına tabi olarak faaliyet gösteren bir devlet hastanesinde stok yönetimi süreçleri denetlenmiş ve inceleme sonucunda iki farklı temel sorun tespit edilmiştir:

1. Durum: İhale süreçlerinin uzaması ve bürokratik gecikmeler nedeniyle ameliyathane sarf malzemelerinin tükenmesi, bu sebeple planlı ameliyatların ertelenmesi veya iptal edilmesi.
2. Durum: Toplu alım ihaleleriyle tek seferde çok yüksek miktarda temin edilen ancak kullanım ömrü kısa olan biyolojik ürünlerin son kullanma tarihlerinin dolması üzerine fireye ayrılması.

Stok kontrol teorisi bağlamında, kurumun karşılaştığı bu maliyet türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru adlandırılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1. Durum stoksuzluk maliyetini, 2. Durum ise elde bulundurma maliyetini ifade etmektedir.

Cevap

1. Durum stoksuzluk maliyetini, 2. Durum ise elde bulundurma maliyetini ifade etmektedir.
Verilen senaryoda 1. durum; talebin karşılanamaması, üretimin (veya hizmetin) durması ve buna bağlı oluşan telafi edilemez kayıpları anlattığı için doğrudan 'stoksuzluk (yokluk) maliyetidir'. 2. durum ise; stokların depoda beklemesi sürecinde doğan fire, bozulma ve teknolojik eskime risklerini anlattığı için stok kontrol teorisinde 'elde bulundurma (taşıma) maliyeti' olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

1
1. Durumun analiz edilmesi
Malzemenin tükenmesi ve hizmetin aksaması
Müşteri (veya hasta) talebinin karşılanamaması, kaçırılan fırsatlar ve itibar kaybı 'stoksuzluk (yokluk) maliyeti' sınıfına girer.
2
2. Durumun analiz edilmesi
Ürünlerin depoda beklerken ömrünü doldurup fireye ayrılması
Stokların depoda tutulduğu süre zarfında ortaya çıkan fire, bozulma, çürüme, eskime (obsolescence) ve sigorta gibi giderler 'elde bulundurma maliyeti' kalemleridir.
3
Doğru eşleştirmenin yapılması
1. Durum = Stoksuzluk Maliyeti, 2. Durum = Elde Bulundurma Maliyeti
Tanımlanan iki vaka, ilgili stok maliyeti türlerinin akademik tanımlarıyla tam olarak örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması
Soru 146Soru →

Bir havalimanında faaliyet gösteren yiyecek-içecek işletmesi, yalnızca günlük olarak tüketilebilen ve ertesi güne devredilemeyen özel bir menü sunmaktadır. Bu menünün işletmeye birim porsiyon maliyeti 50 TL50 \text{ TL}, müşteriye satış fiyatı ise 110 TL110 \text{ TL}'dir. Gün sonunda satılamayan porsiyonlar, personel yemeği olarak değerlendirilmekte ve işletmeye porsiyon başına 10 TL10 \text{ TL} kurtarma değeri (hurda değeri) sağlamaktadır.

İşletmenin geçmiş verilerine dayanarak bu özel menüye ait günlük talep tahminleri ve olasılıkları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Günlük Talep (Porsiyon)Olasılık
300,15
350,20
400,20
450,25
500,20

Buna göre, işletmenin beklenen kârını maksimize edebilmesi için Haberci Çocuk (Newsboy) modeline göre günlük olarak hazırlatması gereken optimum menü miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 45

Cevap

İşletmenin kârını maksimize etmesi için hazırlatması gereken optimum miktar 45 porsiyondur.
Tek dönemli stok modellerinde optimum üretim miktarı, yığrışımlı (kümülatif) talep olasılığının CsCs+Co\frac{C_s}{C_s + C_o} (Kritik Oran) değerini ilk aştığı veya eşitlendiği noktada bulunur. Soru verilerinden yok-satma maliyeti Cs=60C_s=60 ve aşırı stok maliyeti Co=40C_o=40 olarak hesaplanır. Kritik oran 60/100=0,6060/100 = 0,60'tır. Tablodaki kümülatif olasılıklar sırasıyla 0,15; 0,35; 0,55 ve 0,80'dir. 0,60 değerini sağlayan ilk olasılık (0,80), 45 porsiyonluk talebe denk gelmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Yok-satma (stoksuzluk) maliyetini (CsC_s) hesapla.
Cs=Satıs¸ Fiyatı−Birim Maliyet=110−50=60 TLC_s = \text{Satış Fiyatı} - \text{Birim Maliyet} = 110 - 50 = 60 \text{ TL}
Her bir satılamayan porsiyon için işletmenin kaçırdığı kâr fırsatını bulmak için gereklidir.
2
Aşırı stok (elde bulundurma) maliyetini (CoC_o) hesapla.
Co=Birim Maliyet−Kurtarma Deg˘eri=50−10=40 TLC_o = \text{Birim Maliyet} - \text{Kurtarma Değeri} = 50 - 10 = 40 \text{ TL}
Hazırlanıp da satılamayan her bir porsiyonun işletmeye net zararını bulmak için gereklidir.
3
Optimum hizmet düzeyini (Kritik Oran) hesapla.
Kritik Oran=CsCs+Co=6060+40=60100=0,60\text{Kritik Oran} = \frac{C_s}{C_s + C_o} = \frac{60}{60 + 40} = \frac{60}{100} = 0,60
Olasılıklı tek dönemli stok modellerinde optimum sipariş miktarı, kümülatif olasılığın kritik orana eşit veya büyük olduğu noktadadır.
4
Kümülatif olasılıkları bularak kritik oran ile karşılaştır.
P(D≤30)=0,15P(D \le 30) = 0,15
P(D≤35)=0,15+0,20=0,35P(D \le 35) = 0,15 + 0,20 = 0,35
P(D≤40)=0,35+0,20=0,55P(D \le 40) = 0,35 + 0,20 = 0,55
P(D≤45)=0,55+0,25=0,80P(D \le 45) = 0,55 + 0,25 = 0,80
0,80≥0,600,80 \ge 0,60 şartını ilk sağlayan kümülatif olasılık değeri 45 porsiyona karşılık geldiği için optimum miktar 45'tir.

Anahtar Kavram

Haberci Çocuk (Newsboy) Modeli ile Tek Dönemli Stok Kararları
Soru 147Soru →

Bir büyükşehir belediyesine bağlı Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM), acil müdahale ekipmanlarının stok kontrolünde tedarik süreçlerini birleştirmek amacıyla, daha önce "Sürekli (Q) Gözden Geçirme" sistemiyle yönettiği belirli bir malzeme grubunu "Periyodik (P) Gözden Geçirme" sistemine geçirme kararı almıştır. Her iki sistemde de hedeflenen hizmet düzeyi (bulunabilirlik oranı), günlük ortalama talep ve tedarikçi teslim süresi (LL) sabit tutulacaktır.

Buna göre, söz konusu sistem değişikliğinin malzemelerin stok yönetimi parametreleri üzerindeki matematiksel ve operasyonel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Emniyet stoku ihtiyacı artacaktır; çünkü stoksuzluk riski altındaki süre (korunma aralığı) sadece teslim süresinden (LL), gözden geçirme süresi ile teslim süresinin toplamına (P+LP+L) genişlemiştir.

Cevap

Emniyet stoku ihtiyacının artacağını ve korunma aralığının (P+LP+L) olacağını ifade eden seçenek doğrudur.
Doğru cevap, Sürekli (Q) sistemden Periyodik (P) sisteme geçişte emniyet stoku ihtiyacının artacağını doğru bir şekilde açıklamaktadır. Q sisteminde stoklar sürekli izlendiği için işletme yalnızca sipariş verdikten sonra malların gelmesini beklediği Tedarik Süresi (LL) boyunca stoksuzluk riskine maruz kalır. Ancak P sisteminde stok seviyesi sadece belirli periyotlarda (örneğin her ay sonu) kontrol edildiğinden, sistemin talep dalgalanmalarına tepki veremediği kör nokta süresi uzar. Bu durumda risk, hem gözden geçirme periyodu (PP) hem de tedarik süresini (LL) kapsayan toplam (P+LP+L) süresine yayılır. Zaman aralığının genişlemesi talep belirsizliğini artırır ve istenen müşteri hizmet düzeyini sağlayabilmek için matematiksel olarak daha fazla emniyet stoku bulundurulmasını zorunlu kılar.

Adım Adım Çözüm

1
Sürekli (Q) sistemde korunma aralığını (stoksuzluk riskinin olduğu dönemi) analiz et.
Q sisteminde stok seviyesi her an izlenir. Stok düzeyi Yeniden Sipariş Noktasına (ROP) düştüğünde sipariş verilir. Bu sistemde stoksuz kalma riski, sadece siparişin verildiği an ile malların teslim edildiği an arasında geçen 'Teslim Süresi (L)' boyunca mevcuttur.
Emniyet stoku miktarını belirleyen temel faktör, sistemin risk altında olduğu sürenin uzunluğudur.
2
Periyodik (P) sistemde korunma aralığını analiz et.
P sisteminde stoklar sürekli izlenmez, sadece belirli PP periyotlarında kontrol edilir. Bir sipariş verildikten sonra, o sipariş teslim edilene kadar geçen süre (LL) ve bir sonraki kontrol periyodu (PP) boyunca meydana gelebilecek talep dalgalanmalarına karşı sistem kördür. Bu nedenle korunma süresi P+LP+L olur.
Sistemin kontrol yapısındaki farklılık, doğrudan güvence altına alınması gereken zaman dilimini değiştirir.
3
İki sistem arasındaki matematiksel farkı emniyet stoku açısından değerlendir.
Talep standart sapması zamanın karekökü ile orantılı olarak arttığından, daha uzun bir korunma aralığı olan P+LP+L dönemi, sadece LL dönemine kıyasla daha büyük bir talep varyansı yaratır. Aynı hizmet düzeyini (örneğin %95 bulunabilirlik) sağlamak için PP sisteminde matematiksel olarak daha fazla emniyet stokuna ihtiyaç duyulur.
Kurumun her iki sistemde de aynı hizmet düzeyini sabit tutma kararı, artan risk süresinin doğrudan daha yüksek emniyet stokuyla kompanse edilmesini zorunlu kılar.

Anahtar Kavram

Sürekli ve Periyodik Stok Kontrol Sistemlerinde Korunma Aralığı ve Emniyet Stoku İlişkisi
Soru 148Soru →

Ulusal çapta faaliyet gösteren bir perakende işletmesinin stok yönetimi performans değerlendirmesinde, toplam maliyetleri artıran şu üç temel sorun tespit edilmiştir:

I. Depolarda bekletilen elektronik ürünlerin yeni modellerinin piyasaya sürülmesiyle birlikte mevcut ürünlerin demode olması ve değer kaybetmesi
II. Tedarikçilere geçilen yeni satın alma talepleri için katlanılan kırtasiye işlemleri, haberleşme giderleri ve gelen partilerin kalite kontrol muayene harcamaları
III. Kampanyalı bir ürünün tükenmesi nedeniyle eli boş dönen müşterilerin mağazaya olan güvenini yitirmesi ve rakip firmalara yönelmesi

Bu durumların ifade ettiği stok maliyeti türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Elde bulundurma – Sipariş verme – Stoksuzluk

Cevap

Verilen üç durum sırasıyla elde bulundurma, sipariş verme ve stoksuzluk maliyetlerini ifade etmektedir.
Stok yönetiminde katlanılan üç temel maliyet unsuru vardır. Ürünlerin beklerken değer kaybetmesi 'elde bulundurma', tedarik işlemleri sırasındaki haberleşme ve muayene harcamaları 'sipariş verme', talebin karşılanamaması yüzünden yaşanan müşteri ve şerefiye kaybı ise 'stoksuzluk' maliyeti olarak tanımlanır. Sıralama bu tanımlara birebir uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
I numaralı durumun analiz edilmesi.
Ürünlerin depoda beklerken demode olması (modası geçme) tespit edilir.
Elde bulundurma maliyetleri; sermayenin fırsat maliyeti, depo kirası, sigorta, vergi ve ürünlerin depoda beklerken fiziksel/teknolojik değer kaybına (modası geçme) uğraması gibi unsurları içerir.
2
II numaralı durumun analiz edilmesi.
Kırtasiye, haberleşme ve kalite kontrol harcamalarının sipariş süreciyle ilgili olduğu belirlenir.
Sipariş verme (veya hazırlık) maliyetleri, stok tedarik sürecinin yürütülmesi için katlanılan sabit nitelikli idari harcamalardır.
3
III numaralı durumun analiz edilmesi.
Müşteri kaybı ve şerefiye azalmasının ürünün rafta bulunmamasından kaynaklandığı görülür.
Stoksuzluk maliyetleri, müşteri talebinin zamanında karşılanamaması durumunda ortaya çıkan kaçan satışlar, itibar zedelenmesi ve üretim duruşları gibi maliyetlerdir.

Anahtar Kavram

Stok Maliyeti Türleri
Soru 149Soru →

Lüks mutfak dolapları üreten Estetik Ahşap A.Ş., dolapların montajında kullandığı özel tasarım menteşeleri dışarıdan satın almak yerine kendi atölyesinde üretmektedir. İşletmenin menteşe üretimi ve kullanımı ile ilgili verileri aşağıda verilmiştir:

• Yıllık menteşe talebi (DD): 36.00036.000 adet
• Atölyenin yıllık menteşe üretim kapasitesi (PP): 100.000100.000 adet
• Her bir üretim partisi için hazırlık maliyeti (SS): 1.0001.000 TL
• Bir adet menteşenin yıllık elde bulundurma maliyeti (HH): 88 TL

Buna göre, işletmenin stok maliyetlerini minimize etmesi için hesaplanan Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3.750

Cevap

İşletmenin maliyetlerini minimize eden üretim miktarı 3.750 adettir.
Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modeli, işletmenin ihtiyacı olan parçaları dışarıdan almak yerine kendi ürettiği durumlarda kullanılır. Formülü: EÜM = √[(2 * D * S) / (H * (1 - D/P))] şeklindedir. Verilenleri yerine koyduğumuzda: √[(2 * 36.000 * 1.000) / (8 * (1 - 36.000/100.000))] = √[72.000.000 / (8 * 0,64)] = √[72.000.000 / 5,12] = √14.062.500 = 3.750 adet sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen değişkenleri formülde kullanıma hazır hale getirmek üzere belirle.
D = 36.000, P = 100.000, S = 1.000, H = 8.
EÜM formülünde hangi sayıların kullanılacağını netleştirmek.
2
Üretim yaparken aynı anda tüketim olmasından kaynaklı stok birikme hızını dengeleyen (1 - D/P) düzeltme faktörünü hesapla.
1 - (36.000 / 100.000) = 1 - 0,36 = 0,64.
Kendi üretimini yapan işletmelerde stoklar anında değil, zamanla biriktiği için elde bulundurma maliyeti bu oranla küçültülür.
3
Ekonomik Üretim Miktarı formülünü uygula: Q* = √[ (2 * D * S) / (H * 0,64) ]
√[ (2 * 36.000 * 1.000) / (8 * 0,64) ] = √[ 72.000.000 / 5,12 ].
Toplam stok maliyetini (hazırlık + elde bulundurma) minimize eden optimal parti hacmini bulmak.
4
Karekök içindeki bölme işlemini tamamla ve karekökten çıkar.
√[ 14.062.500 ] = 3.750.
Nihai üretim miktarını belirlemek.

Anahtar Kavram

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modelinde dışarıdan tedarikin aksine, stoklar zamanla birikir. Bu nedenle temel ESM formülünün paydası (1 - d/p) faktörü ile çarpılarak uyarlanır.
Soru 150Soru →

Ahşap ofis mobilyaları üreten bir işletmenin stok yönetim süreçleri incelendiğinde çeşitli maliyet kalemlerinin ortaya çıktığı görülmüştür.

Buna göre, işletmenin katlandığı aşağıdaki maliyet kalemlerinden hangisi "elde bulundurma (taşıma)" maliyetleri sınıfında yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yeni hammadde partilerinin tedarikçilerden sipariş edilmesi sürecinde oluşan evrak takip, haberleşme ve gümrükleme giderleri

Cevap

Yeni hammadde partilerinin tedarikçilerden sipariş edilmesi sürecinde oluşan evrak takip, haberleşme ve gümrükleme giderleri elde bulundurma maliyeti sınıfında yer almaz.
Doğru yanıt, evrak takip, haberleşme ve gümrükleme giderlerinin yer aldığı ifadedir. Üretim yönetiminde stok maliyetleri temelde üç grupta toplanır: Elde bulundurma, sipariş (hazırlık) ve stoksuzluk maliyetleri. Hammadde veya malzemelerin tedarikçiden istenmesi aşamasında ortaya çıkan yazışma, onay, nakliye organizasyonu ve gümrükleme gibi sabit nitelikli idari harcamalar 'Sipariş Verme Maliyeti' olarak sınıflandırılır. Bu maliyetler mallar depoya girmeden önce oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Elde bulundurma (taşıma) maliyeti kavramını tanımla.
Elde bulundurma maliyeti, bir malzemenin depoda beklediği süre boyunca işletmeye yüklediği maliyetlerin toplamıdır (depo kirası, sigorta, fire, fırsat maliyeti vb.).
Seçeneklerdeki maliyetleri doğru sınıflandırabilmek için temel tanımın bilinmesi gerekir.
2
Seçeneklerde verilen maliyet kalemlerini ait oldukları stok maliyeti türüne göre sınıflandır.
Kerestelerin bozulması (fire), sermayenin fırsat maliyeti, sigorta primleri ve depo aydınlatma/ısıtma giderleri tamamen stokun depoda beklemesiyle oluşan elde bulundurma maliyetleridir.
Yanlış seçenekleri elemek ve doğru sonuca ulaşmak için analiz yapmak.
3
Farklı bir sınıfa ait olan maliyet kalemini tespit et.
Evrak takip, haberleşme ve gümrükleme giderleri, stokun depoda beklemesinden değil, stokun tedarik edilmesi (satın alma süreci) için yapılan işlemlerden kaynaklanır. Bu nedenle 'Sipariş Maliyeti' sınıfındadır.
Soruda istenen istisnai durumu belirlemek.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması (Sipariş vs. Elde Bulundurma Maliyeti)
Soru 151Soru →

Devlet Malzeme Ofisi (DMO), kamu kurumlarının ihtiyacını karşılamak üzere yıllık 1.0001.000 adet standart tip ofis evrak öğütücüsü tedarik etmektedir. Sipariş verme maliyeti her bir sipariş için 100100 TL'dir. Yıllık elde bulundurma maliyeti oranı, ürünün birim satın alma fiyatının %20\%20'si olarak belirlenmiştir. Tedarikçi firma aşağıdaki miktar iskontolu fiyat tarifesini sunmaktadır:

Sipariş MiktarıBirim Fiyat (TL)
1 - 199100
200 - 49996
500 ve üzeri94

Buna göre, toplam yıllık maliyeti (satın alma, sipariş ve elde bulundurma) minimize etmek isteyen DMO'nun, her bir siparişte kaç adet evrak öğütücü alması en uygundur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200

Cevap

Toplam maliyeti en aza indiren optimum sipariş miktarı 200 adettir.
Miktar iskontolu stok modellerinde amaç; ürünün birim maliyeti, sipariş maliyeti ve stok bulundurma maliyetinin toplamından oluşan Toplam Yıllık Maliyeti minimize etmektir. Birinci kademede hesaplanan Ekonomik Sipariş Miktarı 100 adettir ve toplam maliyeti 102.000 TL çıkar. İkinci kademenin iskontosundan (96 TL) yararlanabilmek için alınması gereken minimum miktar 200 adettir ve bu senaryoda toplam maliyet 98.420 TL'ye düşer. Üçüncü kademedeki maksimum iskonto (94 TL) için gerekli olan 500 adet sipariş edildiğinde ise, stok bulundurma maliyetlerindeki aşırı artış nedeniyle toplam maliyet 98.900 TL'ye yükselir. Bu nedenle işletme için optimum (en düşük maliyetli) nokta, orta iskontonun başlangıç seviyesi olan 200 adettir.

Adım Adım Çözüm

1
1. Fiyat kademesi (1-199 adet) için elde bulundurma maliyetini, Ekonomik Sipariş Miktarını (ESM) ve Toplam Maliyeti (TM) hesapla.
H1=100×0,20=20H_1 = 100 \times 0,20 = 20 TL. ESM1=(2×1000×100)/20=100ESM_1 = \sqrt{(2 \times 1000 \times 100) / 20} = 100 adet. TM=(1000×100)+(1000/100)×100+(100/2)×20=102.000TM = (1000 \times 100) + (1000 / 100) \times 100 + (100 / 2) \times 20 = 102.000 TL.
İskontosuz baz senaryonun stok maliyetlerini belirlemek ve hesaplanan miktarın 1. kademe sınırları (1-199) içinde olup olmadığını kontrol etmek.
2
2. Fiyat kademesi (200-499 adet) için ESM hesapla, geçersizse kademe sınır noktası (200 adet) için Toplam Maliyeti (TM) hesapla.
H2=96×0,20=19,2H_2 = 96 \times 0,20 = 19,2 TL. ESM2=(2×1000×100)/19,2≈102ESM_2 = \sqrt{(2 \times 1000 \times 100) / 19,2} \approx 102 adet. (Aralıkta olmadığı için Q=200Q=200 alınır). TM=(1000×96)+(1000/200)×100+(200/2)×19,2=98.420TM = (1000 \times 96) + (1000 / 200) \times 100 + (200 / 2) \times 19,2 = 98.420 TL.
Aralığa düşmeyen ESM değerlerinde, fiyat iskontosundan yararlanabilmek adına kabul edilebilir en düşük miktar olan kademe başlangıç noktası test edilmelidir.
3
3. Fiyat kademesi (500+ adet) için ESM hesapla, geçersizse kademe sınır noktası (500 adet) için Toplam Maliyeti (TM) hesapla.
H3=94×0,20=18,8H_3 = 94 \times 0,20 = 18,8 TL. ESM3=(2×1000×100)/18,8≈103ESM_3 = \sqrt{(2 \times 1000 \times 100) / 18,8} \approx 103 adet. (Aralıkta olmadığı için Q=500Q=500 alınır). TM=(1000×94)+(1000/500)×100+(500/2)×18,8=98.900TM = (1000 \times 94) + (1000 / 500) \times 100 + (500 / 2) \times 18,8 = 98.900 TL.
En yüksek iskontonun sağladığı avantajın, artan elde bulundurma maliyetini karşılayıp karşılamadığını görmek.
4
Tüm geçerli senaryoların Toplam Yıllık Maliyetlerini (TM) karşılaştır.
98.42098.420 TL <98.900< 98.900 TL <102.000< 102.000 TL. En düşük maliyet Q=200Q=200 seviyesindedir.
Miktar iskontolu modellerde amaç birim fiyatı değil, toplam yıllık sistem maliyetini minimize etmektir.

Anahtar Kavram

Miktar İskontolu Modellerde Toplam Maliyet Analizi
Soru 152Soru →

Bir yedek parça dağıtım işletmesi, toplam stok maliyetlerini minimize etmek amacıyla stoksuzluğa (yokluğa) izin veren Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelini kullanmaya karar vermiştir. İşletmeye ait planlama verileri aşağıda verilmiştir:

- Yıllık talep miktarı (DD): 18.00018.000 birim
- Sipariş verme maliyeti (SS): 40 TL/siparis¸40 \text{ TL/sipariş}
- Birim elde bulundurma maliyeti (HH): 16 TL/yıl16 \text{ TL/yıl}
- Birim stoksuzluk (yokluk) maliyeti (BB): 9 TL/yıl9 \text{ TL/yıl}

Buna göre, işletmenin uygulayacağı optimum politikada ulaşılacak maksimum stok seviyesi (ImaxI_{max}) ve maksimum stoksuzluk miktarı (SmaxS_{max}) aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Imax=180 birim,Smax=320 birimI_{max} = 180 \text{ birim}, S_{max} = 320 \text{ birim}

Cevap

Optimum maksimum stok seviyesi 180 birim ve maksimum stoksuzluk miktarı 320 birimdir.
Stoksuzluğa izin veren ESM modelinde öncelikle optimum sipariş miktarı (Q∗Q^*) formülü olan 2DS/H×(H+B)/B\sqrt{2DS/H} \times \sqrt{(H+B)/B} kullanılarak değer 500 birim olarak bulunur. Sistemdeki maksimum stok seviyesi (ImaxI_{max}), sipariş geldiğinde bekleyen talepler (stoksuzluk) karşılandıktan sonra kalan miktardır ve Q∗×[B/(H+B)]Q^* \times [B/(H+B)] formülüyle 180 birim olarak hesaplanır. Maksimum stoksuzluk miktarı (SmaxS_{max}) ise Q∗×[H/(H+B)]Q^* \times [H/(H+B)] formülüyle 320 birim olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Stoksuzluğa izin veren modelde optimum sipariş miktarını (Q∗Q^*) hesaplayın.
Q∗=2DSH×H+BB=2×18.000×4016×16+99=90.000×259=300×53=500 birim.Q^* = \sqrt{\frac{2DS}{H}} \times \sqrt{\frac{H+B}{B}} = \sqrt{\frac{2 \times 18.000 \times 40}{16}} \times \sqrt{\frac{16+9}{9}} = \sqrt{90.000} \times \sqrt{\frac{25}{9}} = 300 \times \frac{5}{3} = 500 \text{ birim.}
Stoksuzluğa izin veren ESM modelinde, elde bulundurma maliyeti ile stoksuzluk maliyetinin etkileşimini içeren düzeltme katsayısı kullanılmalıdır.
2
Maksimum stoksuzluk miktarını (SmaxS_{max}) hesaplayın.
Smax=Q∗×HH+B=500×1616+9=500×1625=320 birim.S_{max} = Q^* \times \frac{H}{H+B} = 500 \times \frac{16}{16+9} = 500 \times \frac{16}{25} = 320 \text{ birim.}
Her döngüde katlanılacak maksimum yokluk miktarı, toplam sipariş miktarının elde bulundurma maliyeti ağırlığına göre orantılanmasıyla bulunur.
3
Maksimum stok seviyesini (ImaxI_{max}) hesaplayın.
Imax=Q∗−Smax=500−320=180 birim.I_{max} = Q^* - S_{max} = 500 - 320 = 180 \text{ birim.} (Veya doğrudan: Imax=Q∗×BH+B=500×925=180 birim.I_{max} = Q^* \times \frac{B}{H+B} = 500 \times \frac{9}{25} = 180 \text{ birim.})
Sipariş teslim alındığında, öncelikle birikmiş stoksuzluk karşılanır; geriye kalan miktar maksimum fiziksel stok seviyesini oluşturur.

Anahtar Kavram

Stoksuzluğa İzin Veren ESM Modellerinde Sipariş ve Stok Seviyesi Hesaplamaları
Soru 153Soru →

Bir kamu kurumu, birimlerinde kullanılmak üzere yıllık 12.50012.500 kutu standart dosya kağıdı tüketmektedir. Kurumun tedarikçiye verdiği her bir sipariş için katlandığı sipariş verme maliyeti 400400 TL ve bir kutu kağıdın birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti ise 1010 TL olarak belirlenmiştir.

Buna göre, kurumun toplam stok maliyetini en aza indiren Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç kutudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.000

Cevap

Kurumun toplam stok maliyetini en aza indiren Ekonomik Sipariş Miktarı 1.000 kutudur.
Doğru yanıt, toplam stok maliyetini minimum kılan optimum sipariş miktarını veren ESM formülünün (ESM=2DSHESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}}) doğru uygulanmasıyla bulunan 1.000 değerini gösteren seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen parametrelerin (Talep, Sipariş Maliyeti, Elde Bulundurma Maliyeti) belirlenmesi
Yıllık Talep (DD) = 12.50012.500 kutu, Sipariş Verme Maliyeti (SS) = 400400 TL, Birim Başına Yıllık Elde Bulundurma Maliyeti (HH) = 1010 TL
ESM formülünde kullanılacak doğru değerlerin ayrıştırılması gerekir.
2
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün yazılması ve değerlerin yerine konması
ESM=2⋅D⋅SH=2⋅12.500⋅40010ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}} = \sqrt{\frac{2 \cdot 12.500 \cdot 400}{10}}
Optimum sipariş miktarını bulmak için standart stok kontrol modeli formülü uygulanmalıdır.
3
Matematiksel işlemin sonuçlandırılması
ESM=10.000.00010=1.000.000=1.000ESM = \sqrt{\frac{10.000.000}{10}} = \sqrt{1.000.000} = 1.000 kutu
Karekök içindeki işlemin tamamlanarak nihai sipariş büyüklüğünün elde edilmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Hesaplaması
Soru 154Soru →

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, yeni nesil e-pasaport üretiminde kullanılmak üzere yurt dışından özel bir güvenlik çipi ithal etmektedir. Üretim planlamasına göre bu çiplerden yıllık 60.00060.000 adet kullanılmaktadır. Çiplerin birim satın alma maliyeti 400400 TL'dir. Kurumun stok elde bulundurma maliyeti, birim satın alma maliyetinin yıllık %20\%20'si olarak hesaplanmaktadır. Tedarikçi firmaya verilen her bir siparişin sabit maliyeti (gümrükleme, nakliye ve operasyonel giderler dâhil) 1.5001.500 TL'dir.

Buna göre, kurumun toplam stok maliyetini minimize eden Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.5001.500

Cevap

Toplam stok maliyetini minimize eden ekonomik sipariş miktarı 1.5001.500 adettir.
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelinde miktar, yıllık talebin ve sipariş maliyetinin çarpımının iki katının, birim başına elde bulundurma maliyetine bölünmesinin karekökü alınarak bulunur. Soruda elde bulundurma maliyeti birim fiyatın %20\%20'si (400×0,20=80400 \times 0,20 = 80 TL) olarak verilmiştir. Değerler formüle yerleştirildiğinde; (2×60.000×1.500)/80=2.250.000\sqrt{(2 \times 60.000 \times 1.500) / 80} = \sqrt{2.250.000} işlemi sonucunda doğru miktar olan 1.5001.500 adet elde edilmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen temel değişkenleri belirleme
Yıllık talep (DD) = 60.00060.000 adet, Birim satın alma maliyeti (CC) = 400400 TL, Sipariş maliyeti (SS) = 1.5001.500 TL, Elde bulundurma oranı (ii) = %20\%20
ESM formülünü kullanabilmek için ilgili maliyet kalemlerinin ve talebin doğru ayrıştırılması gerekir.
2
Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetini (HH) hesaplama
H=C×i=400×0,20=80H = C \times i = 400 \times 0,20 = 80 TL / adet-yıl
Formülde doğrudan yüzde oranı değil, bir birim stoğun bir yıl boyunca elde tutulmasının parasal değeri kullanılmalıdır.
3
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESMESM) formülünü kurgulama
ESM=2×D×SHESM = \sqrt{\frac{2 \times D \times S}{H}}
Toplam stok maliyetini (sipariş maliyeti + elde bulundurma maliyeti) minimize eden optimum miktar bu formülle bulunur.
4
Değerleri formülde yerine koyma ve karekök alma
ESM=2×60.000×1.50080=180.000.00080=2.250.000=1.500ESM = \sqrt{\frac{2 \times 60.000 \times 1.500}{80}} = \sqrt{\frac{180.000.000}{80}} = \sqrt{2.250.000} = 1.500 adet
Matematiksel işlemler tamamlanarak optimum sipariş miktarına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı formülünün, elde bulundurma maliyeti yüzdesel verildiği durumlardaki uygulaması.
Soru 155Soru →

Sağlık Bakanlığına bağlı büyük ölçekli bir eğitim ve araştırma hastanesi, birim maliyeti çok yüksek ve raf ömrü (miadı) kısa olan spesifik kalp pili ve stent gibi tıbbi malzemelerin tedarikinde radikal bir politika değişikliğine gitmiştir. Geleneksel yöntemde yıllık ihtiyaçlar büyük partiler halinde, uzun süren idari işlemlerle ihale edilerek satın alınıp hastane depolarında muhafaza edilirken; yeni uygulamada tedarikçi firmalarla 'konsinye (emanet) stok' sözleşmesi imzalanmıştır.

Bu yeni modele göre; malzemeler fiziksel olarak hastanenin kendi iklimlendirmeli depolarında durmaya devam edecek, ancak mülkiyeti ve miad riski hastaya kullanılana kadar tedarikçi firmada kalacaktır. Kullanım gerçekleştikçe hastane bilgi yönetim sistemi (HBYS) üzerinden tedarikçiye otomatik bildirim yapılarak faturalandırma ve eksilen stokun tamamlanması sağlanacaktır.

Bu politika değişikliğinin hastanenin stok maliyeti bileşenleri üzerindeki yapısal etkisi dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Elde bulundurma maliyetinin en önemli unsurlarından olan sermaye fırsat maliyeti ve ürünün bozulma (eskime) riski tedarikçiye devredilmiş, ancak fiziksel depolama giderleri hastane üzerinde kalmıştır.

Cevap

Elde bulundurma maliyetinin alt kalemleri olan sermaye fırsat maliyeti ile bozulma/eskime riskinin tedarikçiye devredildiğini, ancak fiziksel depolama masraflarının kurumda kaldığını belirten seçenek doğrudur.
Konsinye (emanet) stok sisteminin temel mantığı, işletme sermayesinin stoklara bağlanmasını engellemek ve ürünün teknolojik eskime/bozulma riskini tedarikçide bırakmaktır. Bu sayede elde bulundurma maliyetinin finansal ve risk boyutu işletme üzerinden kalkar. Ancak senaryoda açıkça belirtildiği üzere ürünler hastanenin kendi soğuk hava depolarında tutulmaktadır; dolayısıyla fiziksel alan işgali ve enerji tüketimi gibi muhafaza maliyetleri kurum tarafından karşılanmaya devam etmektedir. Doğru yanıt, bu karmaşık maliyet ayrışmasını eksiksiz ve analitik bir biçimde ortaya koymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Elde bulundurma (stok taşıma) maliyetinin alt bileşenlerini analiz et.
Elde bulundurma maliyeti üç ana alt başlıkta toplanır: 1) Sermaye maliyeti (stoka bağlanan paranın fırsat maliyeti), 2) Risk maliyetleri (bozulma, çalınma, teknolojik eskime/miad dolması), 3) Fiziksel muhafaza maliyetleri (depo alanı, iklimlendirme, sigorta).
Senaryodaki politika değişikliğinin etkisini bulmak için maliyetin homojen bir bütün olmadığını, farklı dinamiklerden oluştuğunu bilmek gerekir.
2
Konsinye stok modelinin bu bileşenler üzerindeki etkisini senaryoya uyarla.
Mülkiyet hastaneye geçmediği için ödeme yapılmaz, dolayısıyla kuruma ait bir sermaye bağlanmaz (Sermaye maliyeti = 0). Miad riski tedarikçiye aittir (Risk maliyeti büyük ölçüde tedarikçide). Ancak ürünler hastanenin deposunda elektrik harcayarak soğutulduğu için depolama masrafı kuruma aittir.
Sözleşmenin hukuki niteliği (mülkiyetin devri) ile fiziksel durumu (malın konumu) arasındaki fark, maliyetlerin kimin üzerinde kalacağını belirler.
3
Sipariş ve stoksuzluk maliyetlerindeki değişimi değerlendir.
Ağır ihale prosedürleri yerini otomatik HBYS bildirimlerine bıraktığı için birim sipariş verme maliyeti (kırtasiye, komisyon, zaman) dramatik şekilde düşer. Ancak stoksuzluk riski (hastaya müdahale edememe) doğası gereği hastanede kalır.
Diğer seçeneklerdeki çeldiricilerin (sipariş maliyetinin artacağı veya stoksuzluk maliyetinin firmaya geçeceği) yanlış olduğunu kanıtlamak için.

Anahtar Kavram

Stok Maliyeti Bileşenlerinin Ayrıştırılması ve Konsinye Stok Etkisi
Soru 156Soru →

Bir ofis mobilyaları üreticisi, perakende mağazalarında satışa sunduğu 'yönetici masası' modelinin stok seviyelerini pazar araştırmaları ve geçmiş satış tahminlerine dayanarak belirlemektedir. Ancak bu masaların üretiminde standart bir bileşen olarak kullanılan 'çekmece rayı' donanımının stok ihtiyacı, doğrudan üretilmesi planlanan yönetici masası sayısına göre net bir formülle hesaplanmaktadır.

Stok yönetimi yaklaşımları açısından, piyasaya sunulan yönetici masasına yönelik talep ile üretimde kullanılan çekmece rayına yönelik talep türleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bağımsız Talep – Bağımlı Talep

Cevap

Yönetici masası nihai ürün olduğu için bağımsız talep, çekmece rayı ise masanın üretimine bağlı bir bileşen olduğu için bağımlı talep özelliği gösterir.
Yönetici masası nihai bir üründür ve talebi doğrudan piyasa koşullarına göre tahminlerle belirlendiği için bağımsız taleptir. Çekmece rayı ise bu masanın üretiminde kullanılan bir alt bileşendir ve ihtiyacı üretilecek masa sayısına göre net bir formülle hesaplanabildiği için bağımlı taleptir. Doğru eşleştirme bu sıralamayı vermelidir.

Adım Adım Çözüm

1
'Yönetici masası'na yönelik talebin kaynağını analiz etmek.
Bu ürün son tüketiciye satılan nihai bir üründür ve piyasa koşullarına, pazar tahminlerine göre şekillenir.
Nihai ürünlerin stok miktarları dış pazar dinamikleriyle belirlendiği için bu yapıya bağımsız talep denir.
2
'Çekmece rayı'na yönelik talebin kaynağını analiz etmek.
Bu parça doğrudan masanın üretimine bağlıdır. Kaç adet masa üretilecekse, gerekli ray miktarı kesin bir formülle hesaplanır.
Bir nihai ürünün yapısına giren bileşenlerin ihtiyacı, üst ürünün üretim planına bağlı olarak kesin bir şekilde saptandığından bu yapıya bağımlı talep denir.

Anahtar Kavram

Bağımlı ve Bağımsız Talep Kavramları
Soru 157Soru →

Endüstriyel temizlik maddeleri üreten bir işletme, üretim sürecinde yoğun olarak kullandığı özel bir çözücü kimyasal için stok kontrol sistemi uygulamaktadır. İşletmenin bu kimyasal bileşene olan yıllık talebi 60.00060.000 litredir.

İşletme, yılda 5050 hafta ve haftada 66 gün faaliyet göstermektedir. Bu kimyasalın sipariş edildikten sonra teslim alınmasına kadar geçen tedarik süresi 33 haftadır. İşletme yönetimi, olası tedarik gecikmelerine ve talep dalgalanmalarına karşı 800800 litre güvenlik stoğu bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin bu kimyasal bileşen için belirlemesi gereken Yeniden Sipariş Noktası (ROP) kaç litredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4.400

Cevap

İşletmenin belirlemesi gereken doğru Yeniden Sipariş Noktası (ROP) 4.400 litredir.
Yeniden Sipariş Noktası (ROP), teslim süresi boyunca beklenen talep ile güvenlik stoğunun toplamına eşittir. Yıllık talep 60.00060.000 litre ve yılda 5050 hafta çalışıldığına göre haftalık talep 1.2001.200 litredir. Tedarik süresi 33 hafta olduğundan, bu sürede 3.6003.600 litre (1.200×31.200 \times 3) tüketilecektir. Olası gecikmelere karşı belirlenen 800800 litre güvenlik stoğu da eklendiğinde ROP = 3.600+800=4.4003.600 + 800 = 4.400 litre olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Haftalık talebin hesaplanması.
Haftalık Talep = Yıllık Talep / Çalışılan Hafta Sayısı = 60.000 / 50 = 1.200 litre.
Teslim süresi sırasındaki toplam tüketimi bulabilmek için talebin teslim süresiyle aynı zaman birimine (hafta) dönüştürülmesi gerekir.
2
Teslim süresi boyunca beklenen talebin hesaplanması.
Teslim Süresi Talebi = 1.200 litre/hafta x 3 hafta = 3.600 litre.
Sipariş verildikten sonra yeni parti gelene kadar işletmenin üretime devam edebilmesi için bu miktara ihtiyacı vardır.
3
Yeniden Sipariş Noktasının (ROP) hesaplanması.
ROP = Teslim Süresi Talebi + Güvenlik Stoğu = 3.600 + 800 = 4.400 litre.
Belirsizliklere karşı korunmak amacıyla teslim süresi boyunca beklenen talebe güvenlik stoğu eklenmelidir.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası (ROP) hesaplamasında zaman birimlerinin uyumlaştırılması ve güvenlik stoğunun sisteme dahil edilmesi.
Soru 158Soru →

Modern Ofis Mobilyaları A.Ş., ürettiği ergonomik ofis sandalyelerinde kullanmak üzere özel döner tekerlek mekanizmalarını dışarıdan satın almak yerine kendi tesislerinde üretmektedir. İşletmenin bu mekanizmalarla ilgili üretim ve talep verileri aşağıda verilmiştir:

Veri TürüMiktar
Yıllık talep miktarı (DD)18.000 adet
Yıllık üretim kapasitesi (PP)24.000 adet
Üretime hazırlık maliyeti (SS)1.000 TL/parti
Birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti (HH)1 TL/adet

Buna göre, işletmenin toplam stok maliyetlerini minimize eden Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12.000

Cevap

İşletmenin toplam stok maliyetlerini minimize eden Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) 12.000 adettir.
Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modeli, işletmenin kendi ürettiği parçalar için kullanılır ve üretim sürecinde parçaların bir yandan üretilip diğer yandan tüketildiğini varsayar. Bu nedenle formüldeki payda (1−D/P)(1 - D/P) faktörü ile çarpılır.
EU¨M=2⋅D⋅SH⋅(1−D/P)E\ddot{U}M = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H \cdot (1 - D/P)}}
Verilen değerler yerine konulduğunda:
(1−18.000/24.000)=1−0,75=0,25(1 - 18.000/24.000) = 1 - 0,75 = 0,25
EU¨M=2⋅18.000⋅1.0001⋅0,25=36.000.0000,25=144.000.000=12.000E\ddot{U}M = \sqrt{\frac{2 \cdot 18.000 \cdot 1.000}{1 \cdot 0,25}} = \sqrt{\frac{36.000.000}{0,25}} = \sqrt{144.000.000} = 12.000 adet olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen değerleri Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) formülünde yerine koymak için (1 - D/P) düzeltme oranını hesapla.
1−(18.000/24.000)=1−0,75=0,251 - (18.000 / 24.000) = 1 - 0,75 = 0,25
EÜM modelinde, üretim ve tüketim aynı anda gerçekleştiği için stok birikim hızı (1 - D/P) faktörü ile düzeltilmelidir.
2
EÜM formülünü uygula: EU¨M=2⋅D⋅SH⋅(1−D/P)E\ddot{U}M = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H \cdot (1 - D/P)}}
EU¨M=2⋅18.000⋅1.0001⋅0,25E\ddot{U}M = \sqrt{\frac{2 \cdot 18.000 \cdot 1.000}{1 \cdot 0,25}}
Optimum üretim miktarını bulmak için hazırlık ve elde bulundurma maliyetlerini eşitleyen temel EÜM formülü kullanılır.
3
Karekök içindeki matematiksel işlemi tamamla ve sonucu bul.
EU¨M=36.000.0000,25=144.000.000=12.000E\ddot{U}M = \sqrt{\frac{36.000.000}{0,25}} = \sqrt{144.000.000} = 12.000 adet
Matematiksel işlemin sonucunda stok maliyetlerini minimize eden parti büyüklüğü elde edilir.

Anahtar Kavram

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) hesaplamasında, salt Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünden farklı olarak üretime ve tüketime eşzamanlı devam edildiği için (1 - D/P) düzeltme faktörünün paydaya eklenmesi.
Soru 159Soru →

Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) lojistik planlama daire başkanlığı, seyrüsefer sistemlerinin bakımında kullanılan yüksek değerli ve kritik elektronik parçalar için Sürekli (QQ) Gözden Geçirme Sistemi'ni; pist aydınlatmasında kullanılan standart ve düşük değerli sarf malzemeleri için ise Periyodik (PP) Gözden Geçirme Sistemi'ni uygulamaktadır.

Buna göre, bu iki stok kontrol sisteminin temel mekanizmaları ve emniyet stoku gereksinimleri karşılaştırıldığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sürekli (QQ) sistemde stoksuzluk riski yalnızca tedarik süresi boyunca mevcutken; Periyodik (PP) sistemde bu risk hem gözden geçirme periyodu hem de tedarik süresini kapsadığı için PP sistemi yapısal olarak daha yüksek emniyet stoku gerektirir.

Cevap

Sürekli (Q) sistemde risk dönemi sadece tedarik süresi iken, Periyodik (P) sistemde risk dönemi gözden geçirme periyodu ile tedarik süresinin toplamıdır; bu sebeple P sistemi daha yüksek emniyet stoku gerektirir.
Sürekli (Q) gözden geçirme sisteminde sipariş vermek için stokun belirli bir seviyeye inmesi beklenir ve sürekli kontrol sayesinde tehlike anında müdahale edilir; dolayısıyla risk sadece sipariş yoldayken (tedarik süresi) mevcuttur. Periyodik (P) sistemde ise stoklar haftada bir veya ayda bir gibi sabit aralıklarla kontrol edilir. Kontrol anından hemen sonra stoklar tükenmeye başlasa bile bir sonraki kontrole kadar sipariş verilemez. Bu nedenle P sisteminin riskli dönemi, iki gözden geçirme arasındaki süre ile tedarik süresinin toplamı kadardır. Daha uzun bir risk dönemi, belirsizliklere karşı doğal olarak daha yüksek bir emniyet stoku bulundurmayı gerektirir.

Adım Adım Çözüm

1
Sürekli (Q) sistemin çalışma prensibini ve emniyet stoku mantığını analiz et
Q sisteminde stoklar sürekli izlenir. Stok seviyesi ROP'a (Yeniden Sipariş Noktası) düştüğünde sabit miktarda sipariş verilir. Bu yüzden stoksuzluk riski sadece ROP'a inildikten sonra siparişin gelmesine kadar geçen 'tedarik süresi (L)' boyunca vardır.
Sistemler arası karşılaştırma yapmak için Q sisteminin zayıf (riskli) zaman dilimini belirlemek gerekir.
2
Periyodik (P) sistemin çalışma prensibini ve emniyet stoku mantığını analiz et
P sisteminde stoklar sadece belirli periyotlarda (T) kontrol edilir. Eğer bir periyodun başında talep aniden artarsa, sistem bunu bir sonraki kontrole kadar fark edemez ve o siparişin gelmesi de 'tedarik süresi (L)' kadar sürer. Dolayısıyla risk süresi T + L olur.
P sisteminin dezavantajlarını ve tampon gereksinimini tespit etmek içindir.
3
İki sistemin emniyet stoku ihtiyaçlarını karşılaştır
Q sisteminde risk süresi (L), P sisteminin risk süresinden (T + L) daha kısadır. Risk süresinin uzun olması, o süre zarfında yaşanabilecek talep dalgalanmalarına karşı korunmak için daha fazla emniyet stoku (tampon) bulundurulmasını zorunlu kılar.
Seçeneklerde yer alan doğrudan ve teknik doğru ifadeyi bulmak içindir.

Anahtar Kavram

Sürekli ve Periyodik Stok Kontrol Sistemlerinde Risk Süresi (Vulnerability Period) ve Emniyet Stoku
Soru 160Soru →

Bir işletmenin tedarik ettiği bir hammadde için temel (klasik) Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeline göre hesaplanan optimum sipariş miktarı 300300 birimdir. İşletme yönetimi, tedarik sürecinde esneklik sağlamak amacıyla stoksuzluğa (yokluğa) izin veren ESM modeline geçiş yapmaya karar vermiştir.

Bu hammadde için birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti 16 TL16\text{ TL} ve birim başına yıllık stoksuzluk (yokluk) maliyeti 9 TL9\text{ TL} olarak belirlenmiştir.

Buna göre, stoksuzluğa izin veren ESM modeli uygulandığında işletmenin yeni optimum sipariş miktarı kaç birim olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 500500

Cevap

İşletmenin yeni optimum sipariş miktarı 500500 birim olmalıdır.
Stoksuzluğa izin veren ESM modelinde optimum sipariş miktarı hesaplanırken, temel ESM modelindeki miktar H+BB\sqrt{\frac{H + B}{B}} faktörü ile çarpılır. Verilen H=16H=16 ve B=9B=9 değerleri formülde yerine konulduğunda 259=53\sqrt{\frac{25}{9}} = \frac{5}{3} çarpanı elde edilir. Temel miktar olan 300300 birim, bu çarpanla genişletildiğinde 500500 birim sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Stoksuzluğa izin veren ESM modeli ile temel ESM modeli arasındaki ilişkiyi kuran formülü belirle.
Q∗=Qtemel×H+BBQ^* = Q_{temel} \times \sqrt{\frac{H + B}{B}} formülü kullanılır.
Soru kökünde temel modele ait sipariş miktarı (QtemelQ_{temel}) ve maliyetler hazır verildiğinden, doğrudan düzeltme faktörü ile yeni miktar bulunabilir.
2
Verilen değerleri formülde yerine koy ve işlemi tamamla.
Q∗=300×16+99=300×259=300×53=500Q^* = 300 \times \sqrt{\frac{16 + 9}{9}} = 300 \times \sqrt{\frac{25}{9}} = 300 \times \frac{5}{3} = 500 birim bulunur.
Elde bulundurma ve stoksuzluk maliyetlerinin formülde oranlanması, stoksuzluk durumunda sipariş miktarının ne kadar artırılması gerektiğini gösterir.

Anahtar Kavram

Stoksuzluğa İzin Veren ESM Modelleri - Düzeltme Faktörü Uygulaması
Tahmini Süre:1m 0s
ÖncekiSayfa 8 / 12Sonraki
Stok Yönetimi Alıştırma Soruları — KPSS İşletme — Sayfa 8 | Examkin