Examkin

Stok Yönetimi

233 soru

Soru 161Soru →

Bir belediyenin park ve bahçeler müdürlüğü, peyzaj çalışmalarında kullanmak üzere özel bir bitki besininden yıllık 2.4002.400 paket tüketmektedir. Her bir siparişin verilme maliyeti 150 TL150 \text{ TL}'dir. İlgili malzemenin yıllık stokta bulundurma maliyeti oranı, birim satın alma fiyatının %20\%20'si olarak belirlenmiştir.

Tedarikçi firmanın sunduğu miktar iskontosu tarifesi aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Sipariş Miktarı (Paket)Birim Fiyat (TL)
1 - 39950
400 - 79948
800 ve üzeri47,5

Bu verilere göre, toplam yıllık maliyeti minimize eden optimum sipariş miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400

Cevap

Toplam maliyeti minimize eden optimum sipariş miktarı 400 birimdir.
Toplam yıllık stok maliyeti denklemine (TC=D×C+DQS+Q2HTC = D \times C + \frac{D}{Q} S + \frac{Q}{2} H) göre, uygulanabilir olan temel miktar 268 birim, indirim sınırları ise 400 ve 800 birimdir. Hesaplamalarda 400 birimlik sipariş düzeyi 118.020 TL ile en düşük maliyeti verir. 800 adetlik düzeyde birim fiyat düşse de, artan stok yükü nedeniyle maliyet 118.250 TL'ye çıkmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Her bir fiyat kademesi için elde bulundurma maliyeti (H=i×CH = i \times C) hesaplanır.
H1=0,20×50=10 TLH_1 = 0,20 \times 50 = 10 \text{ TL}, H2=0,20×48=9,6 TLH_2 = 0,20 \times 48 = 9,6 \text{ TL}, H3=0,20×47,5=9,5 TLH_3 = 0,20 \times 47,5 = 9,5 \text{ TL}
ESM formülünde kullanılacak elde bulundurma maliyetleri birim fiyata bağlı olarak değişmektedir.
2
En düşük fiyattan başlayarak her kademe için Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) değerleri hesaplanır ve geçerliliği kontrol edilir.
ESM3=2×2400×1509,5≈275ESM_3 = \sqrt{\frac{2 \times 2400 \times 150}{9,5}} \approx 275 (800'den küçük, geçersiz). ESM2=2×2400×1509,6≈274ESM_2 = \sqrt{\frac{2 \times 2400 \times 150}{9,6}} \approx 274 (400'den küçük, geçersiz). ESM1=2×2400×15010≈268ESM_1 = \sqrt{\frac{2 \times 2400 \times 150}{10}} \approx 268 (1-399 aralığında, geçerli).
Bulunan sipariş miktarının, o fiyatın geçerli olduğu miktar aralığına uygun olması zorunludur.
3
Geçerli olan ESM değeri ile geçersiz olan üst fiyat kademelerinin alt sınırları için Toplam Yıllık Maliyet (TCTC) hesaplanır.
TC268=(2400×50)+(2400268×150)+(2682×10)≈122.683 TLTC_{268} = (2400 \times 50) + (\frac{2400}{268} \times 150) + (\frac{268}{2} \times 10) \approx 122.683 \text{ TL}. TC400=(2400×48)+(2400400×150)+(4002×9,6)=118.020 TLTC_{400} = (2400 \times 48) + (\frac{2400}{400} \times 150) + (\frac{400}{2} \times 9,6) = 118.020 \text{ TL}. TC800=(2400×47,5)+(2400800×150)+(8002×9,5)=118.250 TLTC_{800} = (2400 \times 47,5) + (\frac{2400}{800} \times 150) + (\frac{800}{2} \times 9,5) = 118.250 \text{ TL}.
Minimum maliyetin nerede oluştuğunu kesin olarak belirlemek için geçerli ESM noktası ve yüksek indirimlerin başladığı sınır noktaları (400 ve 800) karşılaştırılmalıdır.
4
Hesaplanan toplam maliyetler karşılaştırılarak en düşük değerli sipariş miktarı seçilir.
118.020 TL<118.250 TL<122.683 TL118.020 \text{ TL} < 118.250 \text{ TL} < 122.683 \text{ TL} olduğundan minimum maliyet 400 birimde sağlanır.
İşletmenin amacı stok yönetimi kaynaklı tüm maliyetleri (malzeme, sipariş, elde bulundurma) minimize etmektir.

Anahtar Kavram

Miktar İskontolu Modellerde optimum sipariş miktarının, sadece formül kullanılarak değil, fiyat kırılma noktalarındaki toplam maliyetlerin karşılaştırılması yoluyla bulunması.

Alternatif Yöntem

Toplam maliyetin minimize edildiği noktayı bulmak için, öncelikle geçerli ilk ESM bulunur (bu örnekte 268) ve sonrasında o fiyat kademesinin altındaki fiyatların başladığı tüm kırılma noktaları (400 ve 800) ile bu ESM noktası toplam maliyet (TCTC) denkleminde yerine konularak kıyaslanır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 162Soru →

Geniş ölçekli tarımsal sulama sistemleri üreten bir fabrika, üretim sürecinde kullandığı basınca dayanıklı özel pirinç vanaları bir tedarikçiden temin etmektedir. İşletmenin bu vanalara olan yıllık talebi 36.00036.000 adettir. İşletme yılda 5050 hafta ve haftada 66 gün olmak üzere toplam 300300 gün faaliyet göstermektedir. Tedarikçi firmanın sipariş teslim süresi 33 hafta olarak belirlenmiştir. İşletme yönetimi, tedarik sürecinde yaşanabilecek olası gecikmelere ve talep dalgalanmalarına karşı 600600 adet güvenlik stoğu bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin bu özel pirinç vanalar için belirlemesi gereken yeniden sipariş noktası (ROP) aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2.760

Cevap

İşletmenin belirlemesi gereken yeniden sipariş noktası (ROP) 2.760 adettir.
Yeniden sipariş noktası (ROP), teslim süresince tüketilecek miktar ile güvenlik stoğunun toplamıdır. İşletmenin yıllık talebi 36.000 adet ve çalışma süresi 300 gün olduğundan günlük talep 120 adettir. Teslim süresi olan 3 hafta, haftada 6 iş günü üzerinden 18 güne eşittir. Teslim süresi talebi (120 x 18 = 2.160) ile güvenlik stoğu (600) toplandığında ROP 2.760 adet olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
İşletmenin günlük talebinin (dd) hesaplanması.
d=36.000/300=120d = 36.000 / 300 = 120 adet/gün.
Yeniden sipariş noktası hesaplanırken talep ve teslim süresi aynı zaman birimine (genellikle gün) indirgenmelidir.
2
Teslim süresinin (LL) gün cinsinden ifade edilmesi.
L=3 hafta×6 gu¨n/hafta=18L = 3 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün/hafta} = 18 gün.
Haftalık verilen teslim süresi, işletmenin haftalık çalışma gün sayısı üzerinden gün birimine dönüştürülmelidir.
3
Teslim süresi boyunca beklenen ortalama talebin hesaplanması.
Beklenen Talep =d×L=120×18=2.160= d \times L = 120 \times 18 = 2.160 adet.
Sipariş verildikten sonra mallar depoya gelene kadar üretim bandının ihtiyaç duyacağı miktar bulunmalıdır.
4
Güvenlik stoğunun (SSSS) eklenerek Yeniden Sipariş Noktasının (ROPROP) bulunması.
ROP=(d×L)+SS=2.160+600=2.760ROP = (d \times L) + SS = 2.160 + 600 = 2.760 adet.
Olası gecikme ve dalgalanmalara karşı ayrılan güvenlik stoğu, sipariş tetikleme seviyesine eklenmek zorundadır.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası ve Zaman Birimi Senkronizasyonu
Soru 163Soru →

Elektrikli araç bataryası üreten bir işletme, küresel tedarik zincirinde yaşanan darboğazlar ve hammadde teminindeki belirsizlikler nedeniyle lityum gibi kritik malzemelerin sipariş parti büyüklüklerini (lot hacmini) ve güvenlik stoku seviyelerini stratejik olarak üç katına çıkarma kararı almıştır.

İşletmenin aldığı bu yapısal karar, yıllık toplam stok yönetimi maliyetlerinin alt bileşenlerinde teorik olarak zıt yönlü değişimlere neden olacaktır.

Buna göre, aşağıda verilen maliyet kalemlerinden hangisinin söz konusu politika değişikliği sonucunda işletme için bir "elde bulundurma (taşıma) maliyeti" unsuru olarak yıllık toplamda artış göstermesi beklenmez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tedarik partilerinin tesise ulaşmasının ardından gerçekleştirilen lot bazlı laboratuvar analizleri ve kalite kabul testlerinin yıllık toplam gideri

Cevap

Tedarik partilerinin tesise ulaşmasının ardından gerçekleştirilen lot bazlı laboratuvar analizleri ve kalite kabul testlerinin yıllık toplam gideri
Stok yönetiminde maliyetler temel olarak iki zıt yönlü bileşene ayrılır: Elde bulundurma maliyetleri (ortalama stok arttıkça artan) ve Sipariş maliyetleri (sipariş sayısı arttıkça artan, parti büyüklüğü arttıkça azalan). Parti büyüklüğünün artırılması ortalama stoku yükseltir; dolayısıyla sermaye maliyeti (fırsat maliyeti), eskime, sigorta ve kira gibi elde bulundurma kalemleri artış gösterir. Ancak, lot (parti) bazlı kalite kabul testleri, ürünün sipariş edilip tesise girişi anında katlanılan bir 'Sipariş Maliyeti' kalemidir. Parti büyüklüğü üç katına çıktığında, yıllık sipariş sayısı (parti sayısı) üçte birine düşeceğinden, bu testler için katlanılan yıllık toplam maliyet artmaz, aksine azalır.

Adım Adım Çözüm

1
Sorudaki politika değişikliğinin stok parametrelerine etkisini analiz et.
Sipariş parti büyüklüğü (lot hacmi) 3 katına çıkarılmış. Bu durum, ortalama stok seviyesini artırırken, yıllık verilmesi gereken sipariş sayısını (frekansını) 1/3 oranına düşürür.
Yıllık talep sabitken parti büyüklüğü artarsa, aynı ihtiyacı karşılamak için daha az sayıda sipariş vermek yeterli olur.
2
Maliyet türlerini 'elde bulundurma' ve 'sipariş verme' olarak sınıflandır ve yönünü belirle.
Elde bulundurma maliyetleri (fırsat maliyeti, sigorta, depo kirası, eskime vb.) ortalama stokla beraber artarken; sipariş verme maliyetleri (nakliye, gümrükleme, sipariş başı kalite kontrol vb.) sipariş frekansıyla birlikte düşer.
Sipariş (tedarik) maliyetleri, miktar bazlı değil, 'işlem/parti' bazlı gerçekleşir.
3
Seçeneklerdeki maliyet kalemlerini bu kurala göre değerlendir.
Lot bazlı kalite kabul testleri her parti geldiğinde bir kez yapılan sabit bir işlemdir. Bu bir 'Sipariş/Tedarik Maliyeti' unsurudur. Yıllık sipariş sayısı azaldığı için bu kalemin yıllık toplam maliyeti de azalacaktır.
Soruda istenen 'elde bulundurma maliyeti unsuru olmayan ve artış göstermeyen' kalemi bulmaktır.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması ve Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Odünleşimi
Soru 164Soru →

Makina ve Kimya Endüstrisi (MKE) A.Ş. mühimmat üretim tesislerinde, stok kalemleri değer ve kritiklik düzeylerine göre ABC analizi ile sınıflandırılmıştır. Mevcut durumda; yüksek değerli, birim elde bulundurma maliyeti çok yüksek olan stratejik malzemeler (A Sınıfı) her ayın ilk iş günü fiziki olarak sayılarak sipariş verilmekte (Periyodik - P Sistemi) yönetilmektedir. Öte yandan tedarikçisi aynı olan, düşük değerli ve çok çeşitli standart hırdavat malzemeleri (C Sınıfı) ise her bir kalemin stoku önceden belirlenmiş bir seviyeye düştüğünde anında tetiklenen bağımsız siparişlerle (Sürekli - Q Sistemi) izlenmektedir.

Tesisin yeni tedarik zinciri yöneticisi, bu yapının stok yönetim maliyetlerini ve operasyonel verimliliği olumsuz etkilediğini belirterek; A sınıfı malzemeler için Q sistemine, C sınıfı malzemeler için ise P sistemine geçilmesini içeren bir optimizasyon raporu sunmuştur.

Yöneticinin bu sistem değişikliği önerisinin ardındaki temel teorik gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Periyodik (P) sistemde emniyet stokunun hem gözden geçirme aralığı hem de tedarik süresindeki (T+LT+L) talep belirsizliğini kapsaması zorunluluğunun A sınıfı kalemlerde aşırı maliyet yaratması; Sürekli (Q) sistemde ise risk süresinin yalnızca tedarik süresiyle (LL) sınırlı kalması.

Cevap

Sürekli (Q) sistemde risk süresinin sadece tedarik süresi (LL) olması nedeniyle daha az emniyet stoku gerektirmesi ve bunun A sınıfı malzemeler için maliyet avantajı sağlaması; Periyodik (P) sistemin ise daha yüksek emniyet stoku gerektirmesine rağmen C sınıfı malzemelerde ortak sipariş kolaylığı sunmasıdır.
Doğru yanıt, envanter sistemlerinin risk sürelerini (vulnerability period) ve ABC analizi ile ilişkisini en doğru kuran seçenektir. Sürekli Gözden Geçirme (Q) sisteminde envanter sürekli izlenir ve stok düzeyi Yeniden Sipariş Noktasına (ROP) düştüğünde sipariş verilir. Bu nedenle işletme sadece tedarik süresi (L) boyunca meydana gelebilecek talep dalgalanmalarına karşı emniyet stoku tutar. Periyodik (P) sistemde ise stoklar 'T' süresinde bir kontrol edildiğinden, işletme hem T süresi boyunca hem de L süresi boyunca (T+L) talebi karşılayacak devasa bir emniyet stoku tutmak zorundadır. A sınıfı (pahalı ve kritik) malzemelerde P sisteminin devasa emniyet stoku yaratması aşırı bir sermaye bağlanmasına (elde bulundurma maliyetine) yol açar. Bu yüzden pahalı kalemler (A) için Q sistemi, ucuz ve idari yönetimi kolaylaştırmak için toplu sipariş verilen kalemler (C) için P sistemi kullanmak teorik olarak en optimum stratejidir.

Adım Adım Çözüm

1
Sürekli (Q) ve Periyodik (P) sistemlerin risk sürelerini (korunmasız kalma sürelerini) karşılaştır.
Q sisteminde sipariş tam stok belirli bir noktaya düştüğünde verildiği için risk sadece siparişin yolda olduğu tedarik süresi (L) boyuncadır. P sisteminde ise belirli aralıklarla (T) sipariş verildiği için, önceki sipariş döneminden yeni siparişin gelişine kadar geçen (T+L) süresi boyunca dalgalanmalara karşı korunmasız kalınır.
Sistemlerin gerektirdiği emniyet stoku miktarı, risk süresinin uzunluğu ile doğrudan orantılıdır.
2
Risk süresinin emniyet stoku miktarına etkisini analiz et.
Risk süresi (T+LT+L) daha uzun olduğu için P sistemi her zaman Q sistemine göre daha yüksek düzeyde emniyet stoku bulundurulmasını zorunlu kılar.
Daha uzun bir zaman dilimindeki talep belirsizliğini yönetmek matematiksel olarak daha fazla tampon stok gerektirir.
3
ABC sınıflandırması sonuçları ile emniyet stoku maliyetlerini eşleştir.
A sınıfı malzemeler çok pahalıdır; bu kalemlerde yüksek emniyet stoku tutmak devasa bir elde bulundurma maliyeti yaratır. Bu yüzden A sınıfı için az emniyet stoku gerektiren Q sistemi seçilmelidir. C sınıfı malzemeler ucuzdur; fazla emniyet stoku tutmanın maliyeti düşüktür, bu yüzden P sistemi ile birleştirilmiş sipariş verilerek idari tasarruf sağlanmalıdır.
Stok yönetiminde en uygun sistem, elde bulundurma ve sipariş/gözden geçirme maliyetlerini minimum yapan sistemdir.

Anahtar Kavram

Sürekli (Q) ve Periyodik (P) Sistemlerde Emniyet Stoku ve ABC Entegrasyonu
Soru 165Soru →

Bir büyükşehir belediyesi su ve kanalizasyon idaresinin (BASKİ) ambarında, toplam stok kalemlerinin %75'ini oluşturmasına rağmen yıllık toplam stok kullanım değerinin yalnızca %5'ini kapsayan çok sayıda küçük sarf malzemesi (conta, kelepçe, somun vb.) bulunmaktadır.

ABC stok sınıflandırma yöntemine göre, idarenin bu özelliklere sahip stok kalemlerinin yönetimi için uygulaması gereken en uygun temel politika aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siparişleri büyük partiler hâlinde vererek emniyet stoklarını yüksek tutmak ve stok kayıtlarında nispeten esnek bir fiziksel kontrol uygulamak.

Cevap

Siparişleri büyük partiler hâlinde vererek emniyet stoklarını yüksek tutmak ve stok kayıtlarında nispeten esnek bir fiziksel kontrol uygulamak.
Soruda özellikleri verilen (miktar olarak %75, parasal değer olarak %5 paya sahip) malzemeler, ABC analizinde 'C Sınıfı' stokları temsil eder. C sınıfı kalemlerin birim maliyetleri çok düşüktür. Bu nedenle, bu kalemler için sık sık sipariş vermek malzemenin kendinden daha fazla kâğıt işi ve sipariş maliyeti yaratır. En rasyonel politika, sipariş maliyetini ve stoksuzluk riskini minimize etmek adına siparişleri büyük partiler (örneğin 6 aylık veya yıllık) hâlinde vermek, emniyet stoklarını yüksek tutmak ve stok takibinde gözle kontrol (iki kutu sistemi vb.) gibi esnek yöntemler kullanmaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen oranları (miktar %75, değer %5) ABC analizi kriterleriyle eşleştiriniz.
Bu kalemlerin, miktar olarak büyük çoğunluğu (%70-80) oluşturan ancak parasal değer olarak çok küçük bir paya (%5-10) sahip olan 'C Sınıfı' stoklar olduğu tespit edilir.
ABC analizinde sınıflandırma, kalemlerin yıllık kullanım değerlerine (miktar x birim fiyat) göre yapılır.
2
C Sınıfı stok kalemleri için literatürde önerilen ideal yönetim politikasını belirleyiniz.
C sınıfı kalemlerin birim değerleri çok düşük olduğu için stokta fazla bulundurulmaları yüksek bir sermaye maliyeti yaratmaz. Ancak yoklukları (stoksuzluk) üretim veya hizmeti durdurabilir.
Düşük değerli parçalar için sürekli sipariş vermek, malzemenin kendi değerinden daha yüksek bir 'sipariş verme maliyeti' ve iş yükü oluşturur.
3
Tespit edilen politikayı seçeneklerle karşılaştırınız.
Büyük partiler hâlinde sipariş vermek (sipariş maliyetini düşürmek), yüksek emniyet stoku tutmak (stoksuzluk riskini önlemek) ve esnek/gevşek bir kayıt kontrolü yapmak C sınıfı için en uygun yaklaşımdır.
Sıkı kontrol ve az stok A sınıfının; esnek kontrol ve bol stok C sınıfının özelliğidir.

Anahtar Kavram

ABC Analizinde C Sınıfı Stokların Özellikleri ve Yönetim Politikaları
Tahmini Süre:45s
Soru 166Soru →

Orman Genel Müdürlüğü (OGM), orman yangınlarıyla mücadele operasyonlarında kullanılmak üzere aylık ortalama 1.0001.000 varil özel yangın söndürme köpük konsantresi tüketmektedir. Kurumun tedarik sürecinde her bir siparişin ihale, hazırlık ve nakliye masrafları toplamı 1.5001.500 TL tutmaktadır. Köpük konsantresinin varil başına satın alma fiyatı 400400 TL olup, stokta bekleyen ürünler için yıllık elde bulundurma maliyeti, birim satın alma fiyatının %25\%25'i olarak belirlenmiştir.

Buna göre, Orman Genel Müdürlüğünün yıllık toplam stok maliyetlerini en aza indirebilmesi için Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeline göre bir defada vermesi gereken optimum sipariş miktarı kaç varildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 600600

Cevap

Doğru miktar, tüm parametrelerin yıllık bazda formüle uygun yerleştirilmesiyle elde edilen 600600 varildir.
Doğru yanıt, aylık talebin yıllığa (12.00012.000) çevrilmesi, yıllık elde bulundurma maliyetinin birim fiyat üzerinden parasal değere (100100 TL) dönüştürülmesi ve Ekonomik Sipariş Miktarı formülünün (Q∗=2DS/HQ^* = \sqrt{2DS/H}) tam ve hatasız uygulanmasıyla elde edilen 600600 değeridir.

Adım Adım Çözüm

1
Yıllık talep miktarının (DD) hesaplanması
D=1.000×12=12.000D = 1.000 \times 12 = 12.000 varil/yıl
ESM formülünde talebin yıllık olarak kullanılması gerektiği için aylık tüketim 12 ile çarpılır.
2
Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetinin (HH) hesaplanması
H=400×0,25=100H = 400 \times 0,25 = 100 TL/varil/yıl
Elde bulundurma maliyeti bir yüzde olarak verildiğinde, ürünün birim satın alma fiyatı ile çarpılarak parasal değere dönüştürülmelidir.
3
Ekonomik Sipariş Miktarı (Q∗Q^*) formülünün uygulanması
Q∗=2×12.000×1.500100Q^* = \sqrt{\frac{2 \times 12.000 \times 1.500}{100}}
Optimum sipariş miktarını bulmak için Q∗=2DSHQ^* = \sqrt{\frac{2DS}{H}} temel formülü kullanılır.
4
Matematiksel işlemin tamamlanması
Q∗=36.000.000100=360.000=600Q^* = \sqrt{\frac{36.000.000}{100}} = \sqrt{360.000} = 600 varil
Bölme işleminin ardından sonucun karekökü alınarak formül tamamlanır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Modeli ve Parametre Dönüşümleri
Soru 167Soru →

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) bakım onarım atölyesi, vagon revizyon işlemlerinde kullandığı özel bir rulman çeşidinden yılda 40.00040.000 adet tüketmektedir. Atölyenin satın alma departmanı, tedarikçiye verilen her bir sipariş için 375375 TL sipariş verme maliyetine katlanmaktadır. Rulmanın birim satın alma fiyatı 120120 TL olup, işletmenin yıllık stok bulundurma maliyeti oranı, birim fiyatın %25\%25'i olarak belirlenmiştir.

Mevcut durumda atölye yönetimi, tedarik işlemlerini standardize etmek amacıyla her siparişte sabit olarak 4.0004.000 adet rulman alımı yapmaktadır.

Buna göre, atölyenin sipariş miktarını Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeline göre yeniden düzenlemesi durumunda yıllık toplam değişken stok maliyetlerinde (sipariş ve elde bulundurma maliyetleri toplamı) nasıl bir değişim gerçekleşir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 33.75033.750 TL azalır

Cevap

Optimum modele geçilmesiyle birlikte toplam değişken stok maliyetleri 33.75033.750 TL azalır.
Doğru yanıt, mevcut durumdaki verimsiz stok politikasının ESM modeli ile optimize edilmesi sonucu ortaya çıkan net maliyet azalışını ifade etmektedir. Mevcut durumda sipariş miktarı (4.0004.000 adet) çok yüksek olduğu için elde bulundurma maliyeti (60.00060.000 TL) gereksiz yere artmıştır. ESM seviyesi olan 1.0001.000 adede inildiğinde, sipariş verme maliyeti 3.7503.750 TL'den 15.00015.000 TL'ye çıksa da, elde bulundurma maliyeti 15.00015.000 TL'ye düşmektedir. Böylece toplam maliyet 63.75063.750 TL'den 30.00030.000 TL'ye inmekte ve toplamda 33.75033.750 TL'lik bir maliyet azalışı (tasarruf) sağlanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birim elde bulundurma maliyetinin (HH) hesaplanması
H=120×0,25=30H = 120 \times 0,25 = 30 TL/adet-yıl
ESM formülünde kullanılacak olan elde bulundurma maliyeti, birim fiyat ile stok bulundurma maliyeti oranının çarpımıyla bulunur.
2
Mevcut durumdaki yıllık toplam değişken maliyetin hesaplanması
Sipariş Maliyeti = (40.000/4.000)×375=3.750(40.000 / 4.000) \times 375 = 3.750 TL, Elde Bulundurma Maliyeti = (4.000/2)×30=60.000(4.000 / 2) \times 30 = 60.000 TL. Toplam = 63.75063.750 TL.
Maliyet değişimini (tasarruf tutarını) bulabilmek için öncelikle halihazırda uygulanan politikanın (Q=4.000Q = 4.000) toplam maliyeti bilinmelidir.
3
Ekonomik Sipariş Miktarının (ESMESM) hesaplanması
ESM=2×40.000×37530=1.000.000=1.000ESM = \sqrt{\frac{2 \times 40.000 \times 375}{30}} = \sqrt{1.000.000} = 1.000 adet.
Stok maliyetlerini en aza indiren optimum sipariş miktarını bulmak için kareköklü ESM formülü uygulanır.
4
ESM durumundaki yıllık toplam değişken maliyetin hesaplanması
Sipariş Maliyeti = (40.000/1.000)×375=15.000(40.000 / 1.000) \times 375 = 15.000 TL, Elde Bulundurma Maliyeti = (1.000/2)×30=15.000(1.000 / 2) \times 30 = 15.000 TL. Toplam = 30.00030.000 TL.
Mevcut durumla kıyaslama yapabilmek için optimum sipariş miktarındaki minimum toplam maliyet hesaplanır.
5
Maliyet değişiminin bulunması
63.750 TL−30.000 TL=33.750 TL azalır63.750 \text{ TL} - 30.000 \text{ TL} = 33.750 \text{ TL azalır}.
Mevcut politikadan elde edilen toplam maliyet ile ESM politikasından elde edilen toplam maliyet arasındaki fark net maliyet azalışını (tasarrufu) verir.

Anahtar Kavram

Mevcut stok politikası ile ESM politikası arasındaki toplam değişken maliyet farkının (tasarruf miktarının) analizi
Soru 168Soru →

Büyük ölçekli bir teknoloji marketi zinciri, yüksek değerli elektronik ürünleri merkez depolarında muhafaza etmektedir. İşletme yönetimi, bu ürünlerin çalınma ve hasar görme riskine karşı yaptırılan özel sigorta poliçe tutarlarını ve ürünlerin saklandığı depoların aylık kira bedellerini dönemsel olarak analiz etmektedir.

Belirtilen bu maliyet kalemleri, stok yönetiminde temel olarak aşağıdaki maliyet türlerinden hangisinin kapsamında sınıflandırılır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Elde bulundurma maliyeti

Cevap

Elde bulundurma maliyeti
Doğru cevap elde bulundurma maliyetidir çünkü depo kirası, sigorta giderleri, vergi, bozulma riski ve stoklara bağlanan sermayenin fırsat maliyeti gibi kalemler, işletmenin stokları fiziki olarak elinde tutması ve muhafaza etmesi nedeniyle katlandığı doğrudan maliyetlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen maliyet kalemlerini (sigorta poliçe tutarları ve depo kira bedelleri) incelemek.
Bu kalemlerin stokların depolara yerleştirildikten sonra saklanmasıyla doğrudan ilişkili olduğu belirlenir.
Maliyetlerin hangi aşamada ve hangi sebeple ortaya çıktığını tespit etmek için.
2
Maliyetlerin hangi stok maliyeti kategorisine girdiğini teorik tanımlara göre eşleştirmek.
Stokların depoda tutulması sürecinde ortaya çıkan kira, sigorta, fire ve sermaye bağlama gibi giderlerin 'elde bulundurma maliyeti' olduğu sonucuna varılır.
Doğru stok maliyeti sınıflandırmasını yapmak için.

Anahtar Kavram

Stok Maliyeti Türleri ve Sınıflandırması
Tahmini Süre:45s
Soru 169Soru →

Bir İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı kamu hastanesinde eczane birimi, düşük maliyetli ve çok sayıda çeşidi olan standart tıbbi sarf malzemelerinin stoklarını yönetirken sipariş ve nakliye işlemlerini kolaylaştırmak istemektedir. Bu amaçla, malzemelerin stok düzeylerini anlık olarak sürekli izlemek yerine sadece her ayın son iş günü kontrol etmekte ve eksilen miktarı önceden belirlenmiş bir maksimum hedef stok seviyesine tamamlayacak şekilde sipariş vermektedir.

Bu hastanenin standart tıbbi sarf malzemeleri için uyguladığı stok kontrol yöntemi ve bu yöntemin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Periyodik (P) Gözden Geçirme Sistemi – Siparişler arası sürenin sabit, her dönem verilen sipariş miktarının değişken olması

Cevap

Doğru cevap, stokların sabit zaman aralıklarıyla kontrol edilip değişken miktarlarda sipariş verildiğini belirten Periyodik (P) Gözden Geçirme Sistemidir.
Senaryoda yer alan 'her ayın son iş günü kontrol' ifadesi, siparişler arası sürenin (periyodun) sabit olduğunu kanıtlar. 'Maksimum hedef stok seviyesine tamamlayacak şekilde' ifadesi ise her periyotta gerçekleşen o dönemki tüketime bağlı olarak farklı (değişken) miktarlarda sipariş verildiğini gösterir. Bu iki temel özellik, doğrudan Periyodik (P) Gözden Geçirme Sisteminin çalışma prensibini tanımlar.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki stok kontrol uygulamasının temel unsurlarını (zaman ve miktar) belirlemek.
Stoklar 'her ayın son iş günü' (sabit zaman periyodu) kontrol edilmekte ve 'hedef stok seviyesine tamamlanacak şekilde' (eksilen kadar, yani değişken miktarda) sipariş verilmektedir.
Bir stok kontrol sisteminin türünü belirleyen en önemli faktörler, stokların hangi sıklıkta gözden geçirildiği ve sipariş miktarının nasıl hesaplandığıdır.
2
Elde edilen verileri Sürekli (Q) ve Periyodik (P) sistemlerin teorik tanımlarıyla eşleştirmek.
Zamanın sabit, miktarın değişken olduğu sistem Periyodik (P) sistemdir.
Sürekli (Q) sistemde stok her an izlenip miktar sabit tutulurken (ESM); Periyodik (P) sistemde izleme sadece belirli zamanlarda (periyot) yapılır ve miktar değişkendir.

Anahtar Kavram

Sürekli (Q) ve Periyodik (P) Stok Kontrol Sistemleri Karşılaştırması
Soru 170Soru →

Bir havacılık bakım ve onarım (MRO) merkezi, uçak motoru revizyonlarında kullanılan kritik titanyum parçaların tedarik sürecini optimize etmeye çalışmaktadır. İşletme yönetimi, sipariş parti büyüklüklerini artırarak her bir siparişte katlanılan gümrükleme, nakliye organizasyonu ve ithalat belge hazırlama giderlerini oransal olarak azaltmayı hedeflemiştir. Ancak bu politika; parçaların muhafazası için gereken yüksek güvenlikli ve özel iklimlendirmeli depo alanlarının genişletilmesini zorunlu kılmış, ayrıca işletmenin nakit varlıklarının büyük bir kısmının stoklara bağlanması nedeniyle potansiyel faiz getirilerinden vazgeçilmesine yol açmıştır. Öte yandan, geçmişte daha küçük partilerle çalışıldığında zaman zaman parça eksikliği yaşanmış; bu durum, müşteri havayolu şirketlerine ödenen rötarlı teslimat tazminatlarına ve uçağın hangarda beklemesi nedeniyle atıl işgücü oluşmasına neden olmuştur.

Bu senaryoda ifade edilen maliyet kalemlerinin stok yönetimi literatüründeki sınıflandırmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Stoklara bağlanan işletme sermayesi nedeniyle mahrum kalınan potansiyel faiz getirileri, satın alma sürecinde ortaya çıkan sipariş verme maliyetleri grubunda sınıflandırılır.

Cevap

Stoklara bağlanan sermaye yüzünden mahrum kalınan potansiyel faiz getirilerinin sipariş verme maliyeti olarak sınıflandırıldığını belirten ifade yanlıştır.
İşletme sermayesinin stoklara bağlanması nedeniyle alternatif yatırım araçlarından (örneğin faiz) mahrum kalınması durumu 'fırsat maliyeti' olarak adlandırılır. Stok yönetimi literatüründe fırsat maliyeti, sipariş verme (tedarik) maliyetlerinin değil; stokları fiziki olarak muhafaza etmenin bir sonucu olan 'elde bulundurma (holding/carrying)' maliyetlerinin bir bileşenidir. Bu nedenle ilgili sınıflandırmayı yapan seçenek kesinlikle yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki maliyet unsurlarını temel stok maliyeti kategorilerine (sipariş verme, elde bulundurma, stoksuzluk) göre analiz etmek.
Gümrükleme ve belge hazırlığı sipariş verme; iklimlendirmeli depo ve faiz kaybı elde bulundurma; rötarlı teslimat tazminatı ve atıl işgücü ise stoksuzluk maliyeti olarak ayrıştırılır.
Yanlış eşleştirmeyi bulabilmek için her bir maliyet kaleminin doğru sınıflandırmasının yapılması zorunludur.
2
Seçeneklerdeki sınıflandırma ifadelerini, yapılan doğru analizle karşılaştırmak.
İşletme sermayesinin stoklara bağlanması nedeniyle katlanılan fırsat maliyetinin (faiz kaybı), bir sipariş verme maliyeti değil, elde bulundurma maliyeti olduğu tespit edilir.
Soru kökünde bizden stok yönetimi literatürüne göre yanlış yapılmış olan sınıflandırmayı bulmamız istenmektedir.

Anahtar Kavram

Stok Maliyet Kalemlerinin Sınıflandırılması
Soru 171Soru →

Bir il özel idaresi, köy yollarının bakımında kullanılan standart bir trafik işaret levhasından yılda 32.00032.000 adet tüketmektedir. Kurumun tedarikçi firmaya verdiği her bir siparişte katlandığı sabit sipariş verme maliyeti 1.0001.000 TL'dir. Levhanın birim satın alma fiyatı 2525 TL olup, idarenin yıllık stokta bulundurma maliyeti oranı levha fiyatının %16\%16'sı olarak belirlenmiştir.

Buna göre, il özel idaresinin toplam stok maliyetlerini en aza indiren ekonomik sipariş miktarı (ESM) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4.0004.000

Cevap

Doğru miktar 4.0004.000 adettir.
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülü ESM=2⋅D⋅SHESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}} şeklindedir. Soruda verilen değerlere göre; Yıllık Talep (DD) = 32.00032.000 adet, Sipariş Maliyeti (SS) = 1.0001.000 TL ve Birim Elde Bulundurma Maliyeti (HH) = 25⋅0,16=425 \cdot 0,16 = 4 TL'dir. İlgili değerler formülde yerine konulduğunda ESM=2⋅32.000⋅1.0004=64.000.0004=16.000.000=4.000ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot 32.000 \cdot 1.000}{4}} = \sqrt{\frac{64.000.000}{4}} = \sqrt{16.000.000} = 4.000 adet olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen parametrelerin tespit edilmesi
Yıllık talep (DD) = 32.00032.000, Sipariş maliyeti (SS) = 1.0001.000 TL
ESM formülünde kullanılacak temel değerlerin belirlenmesi gerekir.
2
Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetinin (HH) hesaplanması
H=25 TL×0,16=4 TL/adet-yılH = 25 \text{ TL} \times 0,16 = 4 \text{ TL/adet-yıl}
Elde bulundurma maliyeti oran olarak verildiğinde, formülde kullanmak üzere birim fiyat ile çarpılarak parasal tutara çevrilmelidir.
3
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün uygulanması
ESM=2⋅32.000⋅1.0004ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot 32.000 \cdot 1.000}{4}}
Toplam stok maliyetini minimize eden optimum sipariş miktarını veren matematiksel modelin kurulması gerekir.
4
Formül içindeki matematiksel işlemlerin tamamlanması
ESM=64.000.0004=16.000.000=4.000ESM = \sqrt{\frac{64.000.000}{4}} = \sqrt{16.000.000} = 4.000
Karekök içindeki ifadenin sadeleştirilerek sonuca ulaşılması sağlanır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Modeli
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 172Soru →

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) bünyesindeki bir bakım işletme müdürlüğü, envanterinde bulunan binlerce yedek parça için geleneksel ABC analizi yürütmektedir. Yapılan değerleme sonucunda, trafo koruma sistemlerinde kullanılan özel bir mikroişlemci kartının yıllık tüketim miktarı ve birim maliyeti oldukça düşük olduğundan, yıllık toplam kullanım değeri içindeki payının %1'in altında kaldığı tespit edilmiş ve söz konusu parça 'C sınıfı' kalem olarak sınıflandırılmıştır. İşletme yönetimi, geleneksel ABC kurallarına tam uygun hareket ederek bu kart için gevşek bir kontrol mekanizması benimsemiş, emniyet stokunu tamamen kaldırmış ve stok kayıtlarını yalnızca altı ayda bir periyodik olarak güncelleyecek bir sistem kurmuştur.

Ancak, söz konusu mikroişlemci kartının arızalanması durumunda ilgili trafo merkezinin şebekeye enerji aktarımının anında duracağı ve parçanın yerli bir muadilinin bulunmayıp yurt dışından özel siparişle en az 60 günde tedarik edilebildiği bilinmektedir.

Buna göre, modern stok yönetimi prensipleri çerçevesinde yönetimin uyguladığı stok kontrol politikasındaki temel metodolojik hata aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Stok kalemlerinin sistem için stratejik önemini ve tedarik süresi riskini dışlayarak sınıflandırmayı sadece yıllık parasal kullanım hacmi üzerinden tek boyutlu gerçekleştirmesi

Cevap

Yönetimin temel hatası, stok sınıflandırmasını sadece parçanın yıllık parasal kullanım hacmine (geleneksel ABC analizine) dayandırarak, parçanın sistemin çalışması için taşıdığı kritik önemi ve uzun tedarik süresini göz ardı etmesidir.
Doğru yanıt, geleneksel ABC analizinin en büyük kısıtını vurgulamaktadır. Sadece yıllık kullanım değerine odaklanan tek boyutlu bir analiz, ucuz ancak sistem için hayati öneme sahip ve tedariği zor parçaların yanlış yönetilmesine (emniyet stokunun sıfırlanması gibi) neden olur. Modern işletmecilikte sınıflandırma; maliyetin yanı sıra kritiklik, tedarik zorluğu ve ikame edilebilirlik gibi faktörleri de içermelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Vakadaki stok kaleminin (mikroişlemci kartı) geleneksel ABC analizi özelliklerini belirle.
Düşük fiyat ve düşük miktar nedeniyle toplam kullanım değeri düşüktür, bu yüzden geleneksel olarak C sınıfına girer.
Yönetimin kararının dayanak noktasını tespit etmek.
2
Vakadaki stok kaleminin operasyonel özelliklerini ve risk faktörlerini analiz et.
Parça arızalandığında tüm sistem durmaktadır (yüksek kritiklik) ve tedarik süresi çok uzundur (60 gün).
Geleneksel analizin kapsamadığı çevresel değişkenleri görmek.
3
Yönetimin uyguladığı politikayı parçanın operasyonel riskleriyle karşılaştır.
Yönetim sırf ucuz olduğu için emniyet stokunu kaldırmış ve kontrolü gevşetmiştir. Oysa parça, sistemin çalışması için 'hayati' bir kaleme dönüşmüştür.
Metodolojik hatanın kaynağını bulmak.
4
Modern stok yönetimi ilkeleri ışığında durumu sonuçlandır.
Stok sınıflandırması sadece parasal değere (ABC) göre değil, kritiklik (VED analizi) ve tedarik süresi gibi çoklu ölçütlerle yapılmalıdır.
Doğru seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Çok Ölçütlü Stok Sınıflandırması ve ABC Analizinin Kısıtları
Soru 173Soru →

Geniş ölçekli üretim yapan bir beyaz eşya işletmesi, stok maliyetlerini rasyonelleştirmek amacıyla tedarik stratejisinde değişikliğe gitmiş; ithal ettiği kritik elektronik bileşenleri üç ayda bir büyük partiler hâlinde tedarik etmek yerine, iki haftada bir daha küçük partiler hâlinde sipariş etmeye başlamıştır. Bu operasyonel geçişin yapıldığı dönemde, merkez bankasının aldığı kararlar doğrultusunda piyasa faiz oranlarında da belirgin bir artış yaşanmıştır.

Bu operasyonel değişiklik ile makroekonomik gelişmenin stok maliyetleri üzerindeki etkileşimi dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sipariş sıklığının artması toplam sipariş verme maliyetlerini yükseltirken; ortalama stok düzeyinin düşürülmesi, artan faiz oranlarının yaratacağı yüksek sermaye fırsat maliyeti baskısını hafifletir.

Cevap

Sipariş sıklığının artması toplam sipariş verme maliyetlerini yükseltirken; ortalama stok düzeyinin düşürülmesi, artan faiz oranlarının yaratacağı yüksek sermaye fırsat maliyeti baskısını hafifletir.
Stok yönetiminde toplam maliyet temel olarak elde bulundurma, sipariş verme ve stoksuzluk maliyetlerinden oluşur. Sermayenin fırsat maliyeti (piyasa faiz oranları), elde bulundurma maliyetinin en kritik alt bileşenidir. Soru kökünde faizlerin arttığı belirtilmiştir; bu durum işletmenin büyük partiler hâlinde stok tutmasının maliyetini katlayarak artırır. İşletmenin küçük partilerle sık sipariş vermeye başlaması (ortalama stok düzeyini düşürmesi), stoka bağlanan sermayeyi azaltarak artan faizlerin yıkıcı etkisini (elde bulundurma maliyeti baskısını) hafifletir. Ancak, daha sık sipariş verildiği için yıllık toplam sipariş verme (nakliye, gümrük vb.) maliyetleri doğal olarak yükselir. Bu zıt yönlü ilişki (trade-off) modern stok stratejilerinin temelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Tedarik stratejisindeki değişimin stok seviyelerine etkisini analiz etme
Üç aylık siparişten iki haftalık siparişe geçilmesi, işletmenin elinde tuttuğu 'ortalama stok miktarını' belirgin şekilde düşürür. Eşzamanlı olarak yıllık 'sipariş sayısını' artırır.
Stok politikası değişikliklerinin hangi maliyet kalemlerini zıt yönlerde etkilediğini belirlemek için temel operasyonel sonuçları ortaya koymak gerekir.
2
Operasyonel değişimin maliyet türlerine yansımasını eşleştirme
Ortalama stok miktarının düşmesi 'Elde Bulundurma Maliyeti'nin hacimsel kısmını azaltırken, sipariş sayısının artması yıllık toplam 'Sipariş Verme Maliyeti'ni yükseltir.
Maliyet kalemlerini (elde bulundurma vs. sipariş verme) doğru kavramsal çerçeveye oturtmak gereklidir.
3
Makroekonomik faktörün (faiz artışı) stok maliyetlerine etkisini belirleme
Faiz oranlarındaki artış, stoka bağlanan paranın alternatif getirisini temsil eden 'Sermayenin Fırsat Maliyeti'ni artırır. Fırsat maliyeti, doğrudan 'Elde Bulundurma Maliyeti'nin en önemli bileşenidir.
Dışsal finansal şokların hangi içsel stok maliyet kalemini vurduğunu tespit etmek karar analizinin temelidir.
4
Tüm etkenleri sentezleyerek stratejinin sonucunu değerlendirme
İşletme, stok miktarını düşürerek (Elde bulundurma maliyetini hacim olarak kısarak), faiz artışından kaynaklanan (Elde bulundurma maliyetini birim bazında artıran) finansal yükün etkisini dengelemiş/hafifletmiş olmaktadır. Bedeli ise artan sipariş maliyetleridir.
Doğru seçeneği bulmak için zıt yönlü etkileşimlerin (trade-off) nihai sonucunu mantıksal bir bütünlüğe kavuşturmak şarttır.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması ve Fırsat Maliyeti İlişkisi
Soru 174Soru →

Büyükşehir Belediyesi Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM), acil durum müdahale kitlerinde kullanılan özel aydınlatma bataryalarının tedarik ve stok sürecini Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeline göre yönetmektedir.

Bataryaların birim satın alma maliyeti 500500 TL olup, birim elde bulundurma maliyeti yıllık olarak birim fiyatın %20\%20'si olarak belirlenmiştir. Kurumun tedarikçiye verdiği her bir siparişin sabit maliyeti 2.0002.000 TL'dir.

AKOM, ESM modelini uyguladığında, bu bataryalar için katlanacağı yıllık toplam stok maliyetinin (yıllık sipariş verme ve yıllık elde bulundurma maliyetleri toplamı) minimum seviyede ve 40.00040.000 TL olduğunu hesaplamıştır.

Buna göre, AKOM'un bu bataryalar için yıllık talebi kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4.000

Cevap

AKOM'un bu bataryalar için yıllık talebi 4.000 adettir.
ESM modelinde, optimum noktada yıllık elde bulundurma maliyeti ile yıllık sipariş maliyeti birbirine eşittir. Toplam stok maliyeti 40.00040.000 TL olduğuna göre, yıllık elde bulundurma maliyeti 20.00020.000 TL'dir. Birim elde bulundurma maliyeti H=500×%20=100H = 500 \times \%20 = 100 TL'dir. Yıllık elde bulundurma maliyeti formülü Q2×H\frac{Q}{2} \times H olduğundan, Q2×100=20.000\frac{Q}{2} \times 100 = 20.000 eşitliğinden Q=400Q = 400 adet bulunur. Son aşamada ESM formülünde (Q=2×D×SHQ = \sqrt{\frac{2 \times D \times S}{H}}) değerler yerine konduğunda 400=2×D×2.000100400 = \sqrt{\frac{2 \times D \times 2.000}{100}} denkleminden D=4.000D = 4.000 adet olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Birim elde bulundurma maliyetinin (H) hesaplanması
H=500×0,20=100H = 500 \times 0,20 = 100 TL/adet-yıl
Elde bulundurma maliyeti, birim fiyatın belirli bir yüzdesi olarak verildiği için fiyata oranlanarak parasal tutar bulunmalıdır.
2
Ekonomik Sipariş Miktarının (Q) bulunması
Q=400Q = 400 adet
ESM noktasında yıllık sipariş maliyeti ile yıllık elde bulundurma maliyeti birbirine eşittir. Toplam stok maliyeti 40.00040.000 TL ise, yıllık elde bulundurma maliyeti 20.00020.000 TL olmalıdır. Bu durumda formül: Q2×H=20.000⇒Q2×100=20.000\frac{Q}{2} \times H = 20.000 \Rightarrow \frac{Q}{2} \times 100 = 20.000 eşitliğinden Q=400Q = 400 bulunur.
3
ESM formülünü kullanarak yıllık talebin (D) hesaplanması
D=4.000D = 4.000 adet
Q=2×D×SHQ = \sqrt{\frac{2 \times D \times S}{H}} formülünde bilinen değerler yerine konur: 400=2×D×2.000100400 = \sqrt{\frac{2 \times D \times 2.000}{100}}. Her iki tarafın karesi alınarak 160.000=40×D160.000 = 40 \times D denkleminden yıllık talep bulunur.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Modelinde Toplam Maliyet Analizi ve Tersine Hesaplama
Soru 175Soru →

Bir kamu üniversitesi hastanesi başhekimliği, yıllık toplam 50.000.00050.000.000 TL bütçe ayrılan tıbbi sarf malzemeleri deposunda etkin bir maliyet kontrolü sağlamak amacıyla Pareto Prensibine (80/20 kuralı) dayalı ABC analizi çalışması yaptırmıştır. İnceleme sonucunda, depodaki toplam 10.00010.000 farklı stok kalemi aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi üç gruba ayrılmıştır:

Grup KoduStok Çeşidi SayısıYıllık Toplam Kullanım Değeri (TL)
I. Grup1.50038.500.000
II. Grup3.0009.000.000
III. Grup5.5002.500.000

Hastane yönetiminin, bu analiz sonuçlarına dayanarak geliştireceği envanter kontrol politikalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık kullanım değeri toplam bütçenin %77'sini oluşturan I. Grup, A sınıfı stok kalemlerini temsil eder; bu grupta sürekli gözden geçirme (Q) sistemi kullanılmalı, emniyet stokları düşük tutulmalı ve tedarikçi teslimat performansları sıkı biçimde izlenmelidir.

Cevap

Doğru ifade, I. Grubun A sınıfı kalemler olduğunu ve bu grupta emniyet stoklarının düşük tutularak sürekli gözden geçirme (Q) sistemiyle sıkı tedarikçi kontrolü yapılması gerektiğini belirten seçenektir.
Verilen verilere göre I. Grup, kalem sayısının %15'ini oluşturmasına rağmen yıllık kullanım değerinin %77'sini oluşturmaktadır ve bu oranlar Pareto Prensibine göre tam olarak 'A Sınıfı' profiline karşılık gelmektedir. A sınıfı malzemeler için uygulanan evrensel kural; sermaye maliyetini düşürmek için emniyet stoklarını minimumda tutmak, malzemeleri sürekli gözden geçirme (Q) sistemiyle yakından izlemek ve kayıt doğruluğunu en üst seviyede sağlamaktır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen tablodaki her bir grubun stok çeşidi ve yıllık kullanım değeri yüzdelerini hesaplayarak Pareto prensibine göre sınıflarını tespit etmek.
I. Grup: Miktarın %15'i, Değerin %77'si (A Sınıfı). II. Grup: Miktarın %30'u, Değerin %18'i (B Sınıfı). III. Grup: Miktarın %55'i, Değerin %5'i (C Sınıfı).
ABC analizinin temel amacı, çok sayıdaki stok kalemini değerlerine göre sınıflandırarak farklı yönetim politikaları geliştirmektir.
2
A Sınıfı (I. Grup) için uygun teorik envanter kontrol politikasını belirlemek.
A sınıfı kalemler yüksek değere sahip olduğundan, sermaye bağlamamak adına emniyet stokları düşük tutulur, kayıtlar son derece sıkı tutulur ve sürekli gözden geçirme (Q) sistemi uygulanır.
Yüksek değerli stoklarda elde bulundurma maliyetleri işletme bütçesine en ağır yükü getiren faktördür.
3
Diğer seçeneklerde verilen ifadelerin ABC prensipleriyle çelişen yönlerini analiz etmek.
Görsel kontrol ve yüksek emniyet stokları C sınıfı içindir (A için değil). Sık sipariş C sınıfı için yanlıştır (seyrek sipariş olmalıdır). ESM formülü kuralları ürün sınıfına göre değişmez. Talep yapısı (bağımlı/bağımsız) ABC ile ilişkili değildir.
Doğru seçeneği teyit etmek ve çeldiricilerdeki kavramsal hataları ayırt etmek.

Anahtar Kavram

ABC Analizinde Stok Sınıflarının Özellikleri ve Uygulanan Yönetim Politikaları
Soru 176Soru →

Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü, arama kurtarma botlarında kullanılan özel otomatik tanımlama sistemi (AIS) bataryalarından yılda 10.00010.000 adet tüketmektedir. Kurumun mevcut tedarik politikasına göre, bu bataryalar yılda 55 eşit partide (her siparişte 2.0002.000 adet olmak üzere) sipariş edilmektedir.

Tedarik süreciyle ilgili maliyet verileri şu şekildedir:
- Bir siparişin verilme ve teslim alınma maliyeti: 2.0002.000 TL
- Bir adet bataryanın birim satın alma fiyatı: 400400 TL
- Yıllık elde bulundurma maliyeti oranı: Birim fiyatın %10\%10'u

Buna göre; kurum mevcut sipariş politikası yerine Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelini uygularsa, yıllık toplam stok maliyetinde (yıllık sipariş ve elde bulundurma maliyetleri toplamı) nasıl bir değişim gerçekleşir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10.00010.000 TL azalır

Cevap

Kurumun stok maliyetleri 10.000 TL azalır.
Toplam maliyet, birim elde bulundurma maliyeti (H=400×0,10=40H = 400 \times 0,10 = 40 TL) üzerinden hesaplandığında; mevcut durumdaki yıllık toplam stok maliyeti 50.00050.000 TL iken, Ekonomik Sipariş Miktarı (1.0001.000 adet) uygulandığında yıllık toplam stok maliyeti 40.00040.000 TL'ye düşmektedir. Aradaki fark kurum lehine 10.00010.000 TL'lik bir azalmayı (tasarrufu) ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
Yıllık birim elde bulundurma maliyetini (HH) hesapla.
H=C×I=400×0,10=40H = C \times I = 400 \times 0,10 = 40 TL/adet-yıl.
Ekonomik Sipariş Miktarı formülünde doğrudan oran kullanılamaz; bu oranın birim fiyatla çarpılarak parasal değere dönüştürülmesi zorunludur.
2
Ekonomik Sipariş Miktarını (ESMESM) hesapla.
ESM=2×D×SH=2×10.000×2.00040=1.000.000=1.000ESM = \sqrt{\frac{2 \times D \times S}{H}} = \sqrt{\frac{2 \times 10.000 \times 2.000}{40}} = \sqrt{1.000.000} = 1.000 adet.
Maliyet karşılaştırması yapabilmek için öncelikle optimum sipariş miktarının bilinmesi gerekir.
3
Mevcut politika (Q=2.000Q = 2.000 adet) için yıllık toplam stok maliyetini hesapla.
Sipariş Maliyeti: (10.000/2.000)×2.000=10.000(10.000 / 2.000) \times 2.000 = 10.000 TL. Elde Bulundurma Maliyeti: (2.000/2)×40=40.000(2.000 / 2) \times 40 = 40.000 TL. Toplam = 50.00050.000 TL.
Toplam stok maliyeti, yıllık sipariş verme maliyeti ile yıllık elde bulundurma maliyetinin toplamından oluşur.
4
ESM politikası (Q=1.000Q = 1.000 adet) için yıllık toplam stok maliyetini hesapla.
Sipariş Maliyeti: (10.000/1.000)×2.000=20.000(10.000 / 1.000) \times 2.000 = 20.000 TL. Elde Bulundurma Maliyeti: (1.000/2)×40=20.000(1.000 / 2) \times 40 = 20.000 TL. Toplam = 40.00040.000 TL.
Optimum politikaya geçildiğinde katlanılacak yeni maliyetin tespit edilmesi gereklidir (Not: ESM noktasında sipariş ve elde bulundurma maliyetleri birbirine eşit çıkar).
5
Mevcut maliyet ile ESM maliyeti arasındaki farkı bul.
50.000−40.000=10.00050.000 - 40.000 = 10.000 TL azalır.
Soru kökünde iki politika arasındaki toplam maliyet değişimi sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) ve Toplam Stok Maliyeti Analizi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 177Soru →

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) bölge müdürlüğü bakım tesislerinde, yüksek gerilim hatlarında kullanılan özel bir izolatörün stok yönetimi yapılmaktadır. Bu izolatöre ilişkin veriler aşağıda verilmiştir:

- Tesiste ayda ortalama 375375 adet izolatör tüketilmektedir.
- İzolatörün birim satın alma bedeli 10.00010.000 TL'dir.
- Her bir siparişin verilmesi, takibi ve teslim alınmasıyla ilgili katlanılan sipariş verme maliyeti 4.0004.000 TL'dir.
- İzolatörün elde bulundurma maliyeti; birim satın alma bedeli üzerinden yıllık %16 oranında sermaye fırsat maliyeti ve birim başına yıllık 900900 TL tutarında depolama ve sigorta giderinden oluşmaktadır.

Tesisin bu izolatör için stoksuzluğa izin vermediği ve teslim süresinin kesin olduğu varsayıldığında, toplam stok maliyetini minimize edecek Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120

Cevap

120
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülü ESM=2DSHESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}} şeklindedir. İlk adımda yıllık talep (DD) bulunmalıdır: 375×12=4.500375 \times 12 = 4.500 adet. İkinci adımda birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti (HH) hesaplanır. Bu maliyet iki unsurdan oluşmaktadır: Sermaye fırsat maliyeti (10.000×0,16=1.60010.000 \times 0,16 = 1.600 TL) ve sabit depolama/sigorta gideri (900900 TL). Toplam H=1.600+900=2.500H = 1.600 + 900 = 2.500 TL olarak bulunur. Sipariş verme maliyeti (SS) 4.0004.000 TL olarak verilmiştir. Değerler formüle yerleştirildiğinde: ESM=2×4.500×4.0002.500=36.000.0002.500=14.400=120ESM = \sqrt{\frac{2 \times 4.500 \times 4.000}{2.500}} = \sqrt{\frac{36.000.000}{2.500}} = \sqrt{14.400} = 120 adet sonucu elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Aylık talebi yıllık talebe (DD) dönüştürme
D=375×12=4.500D = 375 \times 12 = 4.500 adet/yıl
ESM formülünde kullanılan talep verisinin her zaman yıllık olması gerekir.
2
Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetinin (HH) oransal kısmını (sermaye fırsat maliyeti) hesaplama
Sermaye Fırsat Maliyeti = 10.000×0,16=1.60010.000 \times 0,16 = 1.600 TL/yıl
Sermaye maliyeti, ürünün birim satın alma fiyatı üzerinden yüzde olarak hesaplanır.
3
Toplam birim elde bulundurma maliyetini (HH) hesaplama
H=1.600 TL (Sermaye)+900 TL (Depolama/Sigorta)=2.500H = 1.600 \text{ TL (Sermaye)} + 900 \text{ TL (Depolama/Sigorta)} = 2.500 TL/yıl
Toplam elde bulundurma maliyeti, soruda verilen tüm alt maliyet kalemlerinin toplamından oluşur.
4
Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünü uygulama ve karekök alma
ESM=2×4.500×4.0002.500=36.000.0002.500=14.400=120ESM = \sqrt{\frac{2 \times 4.500 \times 4.000}{2.500}} = \sqrt{\frac{36.000.000}{2.500}} = \sqrt{14.400} = 120 adet
Optimum sipariş miktarını bulmak için standart ESM=2DSHESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}} denklemi uygulanır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı modelinde aylık verilerin yıllığa çevrilmesi ve çok bileşenli (oransal + sabit) elde bulundurma maliyetinin formüle doğru entegre edilmesi.
Soru 178Soru →

Bir ofis mobilyası üreticisi, üretimde kullandığı özel bir bağlantı elemanının stok seviyesini depo otomasyon yazılımı ile anlık olarak izlemektedir. Bu parçanın stok düzeyi önceden belirlenmiş olan "yeniden sipariş noktasına" her düştüğünde, sistem tedarikçiye otomatik olarak 2.000 adetlik standart bir sipariş geçmektedir.

Buna göre, işletmenin kullandığı stok kontrol sistemi ve bu sistemin temel özelliği aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sürekli (Q) gözden geçirme sistemidir; sabit miktarda sipariş verilirken siparişler arası geçen süre talebin hızına göre değişkenlik gösterir.

Cevap

İşletmenin Sürekli (Q) gözden geçirme sistemini kullandığını ve bu sistemde sipariş miktarının sabit, siparişler arası sürenin değişken olduğunu belirten seçenektir.
Soru metnindeki "anlık olarak izlenmektedir", "yeniden sipariş noktasına her düştüğünde" ve "2.000 adetlik standart bir sipariş" ifadeleri, Sürekli (Q - Sabit Sipariş Miktarı) gözden geçirme sisteminin eksiksiz bir tanımıdır. Bu sistemin en temel özelliği, her defasında sipariş edilen miktarın (Q) aynı kalması, ancak talebin yavaş veya hızlı olmasına bağlı olarak siparişlerin verilme zamanları (aralıkları) arasındaki sürenin değişmesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki temel ipuçlarını analiz etmek (anlık izleme, yeniden sipariş noktası, 2.000 adetlik standart miktar).
Sistemin Sürekli (Q - Sabit Sipariş Miktarı) gözden geçirme sistemi olduğu tespit edilir.
Hangi stok modelinin kullanıldığını tanımlamak için karakteristik özelliklerin ayrıştırılması gerekir.
2
Sürekli (Q) sistemin mekanizmasını değerlendirmek.
Sipariş miktarı her zaman sabittir (örneğin 2.000 adet), ancak ürünün tüketilme hızına (talebe) bağlı olarak iki sipariş arasında geçen süre değişkenlik gösterir.
Sistemin adını bulduktan sonra, işleyiş kuralını (ne sabit, ne değişken) doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Sürekli (Q) Gözden Geçirme Sistemi Dinamikleri
Soru 179Soru →

Uluslararası uçuşlara hizmet veren büyük ölçekli bir hava yolu ikram (catering) firması, operasyonlarında kullandığı dayanıklı sarf malzemelerinin (servis tepsisi, porselen takım vb.) stok yönetim sürecini analiz etmektedir. Firmanın maliyet kontrol raporunda, stok yönetimi kaynaklı aşağıdaki olaylar ve bunlara bağlı masraflar tespit edilmiştir:

I. Yoğun sezon öncesi standart sipariş miktarının iki katına çıkılması sebebiyle, havaalanı yerleşkesindeki ana antreponun yetersiz kalması ve gümrüklü sahada ek depolama alanı kiralanması
II. Operasyonel bir aksaklık sebebiyle uçuşa hazırlanan bir uçağa yeterli sayıda özel diyet menü ekipmanının yüklenememesi sonucunda, hava yoluna ödenen cezai şart bedeli ve yolcu şikayetleri kaynaklı itibar kaybı
III. Yurt dışı tedarikçilerle yapılan alım sözleşmelerinin yenilenmesi, akreditif açılış işlemleri ve gümrükleme süreçleri için dış ticaret danışmanlık firmasına ödenen işlem başı hizmet bedeli

Buna göre; I, II ve III numaralı durumların Üretim Yönetimi literatüründeki temel stok maliyeti türleriyle sınıflandırılması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Elde Bulundurma Maliyeti - Stoksuzluk Maliyeti - Sipariş Maliyeti

Cevap

Doğru sıralama; I. Elde Bulundurma Maliyeti, II. Stoksuzluk Maliyeti, III. Sipariş Maliyeti şeklindedir.
I numaralı durum, stokların saklanmasıyla ilgili olduğu için Elde Bulundurma Maliyetidir. II numaralı durum, ihtiyaç anında stoğun olmamasından kaynaklı zararları ifade ettiği için Stoksuzluk Maliyetidir. III numaralı durum ise sipariş sürecinin organize edilmesi ve ithalat işlemleriyle ilgili sabit masraflar olduğu için Sipariş Maliyetidir.

Adım Adım Çözüm

1
I numaralı masraf kaleminin analiz edilmesi
I. durum 'Elde Bulundurma Maliyeti' olarak sınıflandırılır.
Ek depolama alanı kirası, stokların fiziki olarak saklanması ve muhafazası için katlanılan bir maliyet olduğundan elde bulundurma (taşıma) maliyeti kapsamındadır.
2
II numaralı masraf kaleminin analiz edilmesi
II. durum 'Stoksuzluk Maliyeti' olarak sınıflandırılır.
Ürünün ihtiyaç anında temin edilememesi (stokta olmaması) sebebiyle ödenen ceza ve yaşanan itibar kaybı, talebin karşılanamaması durumunu ifade ettiği için stoksuzluk (yoksuzluk) maliyetidir.
3
III numaralı masraf kaleminin analiz edilmesi
III. durum 'Sipariş Maliyeti' olarak sınıflandırılır.
Akreditif açılışı ve gümrükleme hizmet masrafları, stok miktarından bağımsız olarak yeni bir siparişin oluşturulması ve tedarik edilmesi aşamasında oluşan sabit karakterli giderler olduğundan sipariş (tedarik) maliyetidir.

Anahtar Kavram

Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 180Soru →

Gelişmiş Biyomedikal A.Ş., ortopedik cerrahide kullanılan yüksek mukavemetli titanyum vidaların tedarik sürecini yeniden yapılandırmaktadır. Şirket yönetimi, dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla bu kritik parçaların tedarikçilerden satın alınmasını durdurmuş ve doğrudan kendi fabrikasındaki CNC tezgâhlarında üretime geçmiştir.

Yapılan planlamalara göre titanyum vidalara olan yıllık talep 45.00045.000 adettir. Fabrikadaki ilgili üretim hattının tam kapasite çalışması durumunda ise yıllık 125.000125.000 adet vida üretilebilmektedir. Her bir üretim partisinin başlatılması için tezgâhların ayarlanması ve kalibrasyon işlemlerinin toplam maliyeti 2.0002.000 TL'dir. Bir adet vidanın bir yıl boyunca depoda bekletilmesinin maliyeti ise 55 TL olarak hesaplanmıştır.

Buna göre, işletmenin toplam stok maliyetlerini (hazırlık ve elde bulundurma) en aza indirecek Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) kaç adettir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 7.500

Cevap

İşletmenin toplam maliyetlerini minimize edecek optimal üretim miktarı 7.5007.500 adettir.
Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modeli, işletmenin ürünü hazır almak yerine ürettiği senaryolarda stoklama maliyetini minimize eden modeli ifade eder. Formülü Q∗=2DSH(1−D/P)Q^* = \sqrt{\frac{2DS}{H(1 - D/P)}} şeklindedir. Verilen rakamlar formülde yerine konulduğunda; (2⋅45.000⋅2.000)/(5⋅(1−45.000/125.000))=180.000.000/(5⋅0,64)=180.000.000/3,2=56.250.000=7.500\sqrt{(2 \cdot 45.000 \cdot 2.000) / (5 \cdot (1 - 45.000/125.000))} = \sqrt{180.000.000 / (5 \cdot 0,64)} = \sqrt{180.000.000 / 3,2} = \sqrt{56.250.000} = 7.500 adet optimum üretim parti büyüklüğüne ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Problemde verilen parametreleri belirleme
D=45.000D = 45.000, P=125.000P = 125.000, S=2.000S = 2.000, H=5H = 5
Model formülünde yerine koyulacak değişkenlerin ayrıştırılması gereklidir.
2
Üretim hızı düzeltme faktörünün (1−D/P)(1 - D/P) hesaplanması
1−(45.000/125.000)=1−0,36=0,641 - (45.000 / 125.000) = 1 - 0,36 = 0,64
Üretim devam ederken aynı anda tüketim de gerçekleştiğinden stokların birikme hızını belirlemek için kullanılır.
3
Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) formülüne değerlerin yerleştirilmesi
EU¨M=2⋅45.000⋅2.0005⋅0,64EÜM = \sqrt{\frac{2 \cdot 45.000 \cdot 2.000}{5 \cdot 0,64}}
Kendi parçasını üreten işletmelerde optimal parti hacmi hesaplaması için standart prosedürdür.
4
Matematiksel işlemin sonuçlandırılması
180.000.0003,2=56.250.000=7.500\sqrt{\frac{180.000.000}{3,2}} = \sqrt{56.250.000} = 7.500
Karekök alma işlemi ile nihai EÜM değerine ulaşılır.

Anahtar Kavram

İşletmelerin parça veya ürünleri dışarıdan tedarik etmek yerine kendilerinin ürettiği durumlarda, üretime giriş hızı ve stok birikme eğrisi dikkate alınarak optimum parti büyüklüğünü (EÜM) belirlemesi.
ÖncekiSayfa 9 / 12Sonraki
Stok Yönetimi Alıştırma Soruları — KPSS İşletme — Sayfa 9 | Examkin