İdari İşlemler ve Sözleşmeler

İdare hukukunda idari işlemlerin uyması gereken temel ilkelerden biri, işlemin yöneldiği nihai hedefin hukuka uygun olmasıdır. Bir idari makamın, mevzuatın kendisine tanıdığı yetkiyi ve usul kurallarını şeklen doğru kullanmasına rağmen; işlemi tesis ederken kanunun öngördüğü kamu yararı yerine kişisel bir husumeti, siyasi bir amacı veya başka bir özel çıkarı gözetmesi (subjektif maksat) durumunda, söz konusu işlem aşağıdaki unsurlardan hangisi yönünden sakatlanmış olur?

Bir belediye yönetimi, mülkiyetinde bulunan bir parselin 'kamu parkı ve yeşil alan' olarak düzenlenmesine karar vermiştir. Ancak idari yargıdaki dava sürecinde sunulan belgelerden, belediyenin bu kararı alırken asıl amacının, söz konusu parselin hemen yanındaki arazide faaliyet gösteren ve yerel yönetimle siyasi görüş ayrılığı yaşayan bir şirketin genişleme projesini engellemek olduğu ve kamu yararı yerine belirli bir kesimi cezalandırma amacı güdüldüğü anlaşılmıştır.

Bu durumda, söz konusu idari işlem idari işlemin hangi unsuru yönünden hukuka aykırılık teşkil etmektedir?

İdare hukukunda idari işlemin tesisinde uyulması gereken 'usul' kuralları, işlemin hukuka uygunluğu açısından büyük önem taşır. Bir kanun hükmünde 'Şube müdürü, ilgili daire başkanının teklifi üzerine genel müdür tarafından atanır.' ifadesi yer almaktadır.

Genel müdürün, daire başkanının teklifi olmaksızın doğrudan yaptığı bir atama işlemiyle ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

İdare hukukunda idari makamların sahip olduğu karar alma güçlerinin kullanımı, bu yetkilerin devri ve sınırlarının aşılması durumunda ortaya çıkan hukuki sonuçlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır?

İdari işlemin 'konu' unsuru, idarenin bir işlemi tesis ederek ulaşmak istediği nihai hukuki sonuçtur. Bu sonucun mevzuata uygun, belirli ve gerek maddi gerekse hukuki yönden 'mümkün' olması geçerlilik şartıdır.

Buna göre, $2026$ yılında bir kamu kurumunun, disiplin yönetmeliğinde disiplin cezaları arasında sayılmayan ve hukuk düzeninde öngörülmeyen "personelin bir ay boyunca maaşından $$ oranında kesinti yapılarak kurumun sosyal tesislerine bağışlanması" şeklinde bir yaptırım (konu) uygulaması durumunda, bu işlemin sakatlığına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunda veri hazırlama kontrol işletmeni olarak görev yapan (M), kurumundaki bazı harcamalarda usulsüzlük yapıldığını iddia ederek, bu iddialarını içeren bir dilekçeyi kurum içi hiyerarşik silsileyi izlemeden doğrudan ilgili Bakanlığın Teftiş Kurulu Başkanlığına sunmuştur. Kurum amiri, (M)'nin bu eylemini "kurumun huzur, sükun ve çalışma düzenini bozmak" ve "amirlerini atlayarak hiyerarşiyi ihlal etmek" olarak nitelendirmiş ve hakkında kınama cezası tesis etmiştir. Ancak açılan iptal davasında mahkeme; (M)'nin dilekçe hakkını kullandığını, yolsuzluk iddialarının araştırılması amacıyla yapılan bu başvurunun disiplin suçu teşkil etmeyeceğini belirterek işlemi iptal etmiştir.

Bu vakada, idari işlemin hangi unsuru yönünden sakat olduğu ve bu sakatlığın teknik adı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bakanlık, belirli bir meslek grubuna yönelik olarak 'güvenlik sertifikası yenileme' zorunluluğu getirmiştir. İşlem, ilgili kanunun verdiği yetkiye dayanılarak, yetkili makamca ve usulüne uygun şekilde tesis edilmiştir. Ancak yapılan yargısal denetim sonucunda; bakanlığın asıl amacının kamu güvenliğini sağlamak değil, yüksek tutardaki sertifika harçları aracılığıyla kuruma ek gelir sağlamak ve bütçe açığını kapatmak olduğu tespit edilmiştir. Bu durumda, söz konusu idari işlem aşağıdaki unsurlardan hangisi yönünden hukuka aykırıdır?

İdari işlemin "konu" unsuru, işlemin tesis edilmesiyle hukuk aleminde meydana gelen değişiklik veya ulaşılan hukuki sonuçtur. Konu unsurunun geçerli olabilmesi için mevzuata uygun, belirli ve gerçekleştirilmesinin fiilen ve hukuken mümkün olması gerekir.

$2026$ yılında bir büyükşehir belediyesi, kentteki çevre kirliliğine yönelik denetimler kapsamında radikal bir karar almış ve egzoz emisyon değerleri yasal sınırın çok üzerinde olan sanayi tipi araçların "derhal trafikten men edilmesine ve mülkiyetinin herhangi bir bedel ödenmeksizin belediye bütçesine gelir kaydedilmek üzere belediyeye geçmesine" karar vermiştir.

Belediyenin bu kararındaki "mülkiyetin bedelsiz olarak belediyeye geçmesi" hükmü, idari işlemin unsurları açısından değerlendirildiğinde öncelikle hangi nedenle hukuka aykırıdır?

2026 yılı başında yaşanan bir doğal afet sonucu denize çökerek tamamen yok olan ve idarece enkazı kaldırılıp tapu kütüğündeki kaydı 'maddi varlığın yitirilmesi' nedeniyle terkin edilen bir iskele hakkında; ilgili belediye encümeni, olaydan üç ay sonra 'iskelenin kullanım hakkının bir sosyal yardım derneğine bedelsiz olarak devredilmesine' karar vermiştir.

Bu olayda, fiilen ve hukuken mevcut olmayan bir varlık üzerinde mülkiyetin kullanımı veya devri yönünde hukuki sonuç doğurmaya yönelik tesis edilen bu işlem, idari işlemin hangi unsuru bakımından 'maddi imkansızlık' sakatlığıyla maluldür?

İdare hukukunda, idarenin kamu gücüne dayanarak ve tek taraflı irade açıklamasıyla tesis ettiği bir işlemin, başka bir makamın veya yargı yerinin onayına ihtiyaç duymaksızın hukuk düzeninde doğrudan sonuç doğurabilmesi ve ilgililerin rızasından bağımsız olarak icra edilebilmesi kabiliyeti aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Disiplin hukuku uygulamasında, hakkında soruşturma yürütülen bir kamu görevlisine gönderilen 'savunma istem yazısında'; ilgiliye isnat edilen fiil, bu fiilin gerçekleştiği yer ve zaman ile dayandığı deliller açıkça belirtilmeksizin, sadece 'Hakkınızdaki iddialarla ilgili 7 gün içinde savunmanızı sununuz.' şeklinde genel bir ifadeye yer verilmiştir. İlgili görevli bu yazı üzerine bir savunma dilekçesi sunmuş ve neticede disiplin cezası ile tecziye edilmiştir.

Danıştay içtihatları çerçevesinde 'idari işlemin usul ve şekil unsurları' dikkate alındığında, bu işlem hakkında yapılabilecek en isabetli hukuki değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

İdare hukukunda, idari işlemin tesisinde uyulması gereken usul ve şekil kurallarına aykırılıklar her zaman işlemin iptalini gerektirmez. Danıştay, işlemin sonucunu etkilemeyen veya ilgilinin haklarını zedelemeyen eksiklikleri "tali usul sakatlığı" olarak nitelendirmekte ve bu tür eksiklikleri tek başına bir iptal sebebi saymamaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Danıştay içtihatları çerçevesinde işlemin esasını etkilemeyen, "tali" nitelikte bir usul sakatlığı olarak kabul edilebilir?

İdari işlemin "konu" unsuru, işlemin tesis edilmesiyle hukuk aleminde meydana gelen değişiklik veya ulaşılan hukuki sonuçtur. Bu sonucun mevzuata uygun, belirli ve gerek maddi gerekse hukuki yönden mümkün olması zorunludur.

$2026$ yılında bir kamu kurumunda görev yapan memurun, mesai saatleri içerisinde kurum bilgisayarından şahsi işleri için kısa süreli internet kullanımı yaptığı (sebep) tespit edilmiştir. Disiplin amiri, bu durumu gerekçe göstererek ilgili memurun "kazanılmış hak aylık derecesinin üç derece aşağı indirilmesine ve o yıla ait tüm yıllık izin haklarının iptal edilmesine" (konu) karar vermiştir. Oysa $657$ sayılı Devlet Memurları Kanunu, bu tür fiiller için yalnızca "uyarma" veya "kınama" cezası öngörmekte olup yıllık izin hakkının tamamen iptali gibi bir yaptırım türüne izin vermemektedir.

Buna göre, idarenin dayandığı fiil (sebep) ile ulaştığı hukuki sonuç (konu) arasındaki illiyet bağının kopuk olması ve mevzuatta yer almayan bir sonucun tesis edilmesi, idari işlemin öncelikle hangi unsurunu sakatlamaktadır?

Bir belediye başkanlığı, mülkiyeti (K) şahsına ait parsel üzerinde devam eden inşaat çalışmasını, taşınmazın "I. Derece Doğal Sit Alanı sınırları içerisinde kaldığı ve izinsiz inşaat yapıldığı" gerekçesiyle durdurarak mühürlemiştir. Ancak (K) tarafından açılan iptal davasında; ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından hazırlanan güncel sit haritaları ve mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda, taşınmazın sit alanı sınırları dışında kaldığı ve inşaatın mevcut ruhsat şartlarına tamamen uygun olduğu kesinleşmiştir.

Buna göre, belediye tarafından tesis edilen mühürleme işlemi idari işlemin hangi unsuru bakımından hukuka aykırılık teşkil etmektedir?

Bir belediye encümeni, (B) şahsına ait işyerinin ruhsatını "çevre kirliliğine yol açtığı" gerekçesiyle iptal etmiştir. (B) tarafından açılan iptal davasında, bilirkişi raporuyla işyerinin çevre standartlarına tam uyumlu olduğu ve herhangi bir kirliliğe sebebiyet vermediği kesin olarak saptanmıştır. İdare, yargılama sürecinde yaptığı savunmada, işyerinin aslında "yangın merdiveni eksikliği" nedeniyle zaten kapatılması gerektiğini, bu nedenle işlemin hukuka uygun olduğunu ileri sürmüştür.

Bu durumda, söz konusu idari işlemin sakatlığı ve idarenin savunmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca, devlet memurluğundan çıkarma cezası verme yetkisi münhasıran "Yüksek Disiplin Kurulu"na tanınmıştır. Bir Bakanlık bünyesinde yürütülen bir soruşturma sonucunda, ilgili Bakan, kurulun toplanmasına gerek görmeksizin ve herhangi bir kurul kararı olmaksızın bizzat "olur" vererek bir memurun görevine son vermiştir. Bakan, bu işlemini hiyerarşik en üst amir sıfatıyla idarenin bütünlüğünü sağlama yetkisine dayandırmaktadır.

İdare hukuku ilkeleri çerçevesinde, tesis edilen bu işlemin "yetki" unsuru bakımından sakatlığı ve hukuki sonucu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İdare hukukunda idari işlemlerin tesisinde uyulması gereken usul ve şekil kurallarına aykırılıklar, işlemin hukuk dünyasındaki geçerliliğini farklı derecelerde etkiler. Danıştay, işlemin sonucunu etkilemeyen veya ilgilinin haklarını zedelemeyen bazı eksiklikleri "tali şekil sakatlığı" sayarak iptal sebebi görmezken; işlemin esasını etkileyen ağır eksiklikleri "asli şekil sakatlığı" kabul ederek işlemin iptaline karar vermektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Danıştay içtihatları ve genel usul kuralları çerçevesinde işlemin iptalini gerektiren "asli" bir usul veya şekil sakatlığıdır?

İdare hukukunda idari işlemler, özel hukuk işlemlerinden farklı olarak birtakım kamu gücü ayrıcalıklarıyla donatılmıştır. Bu çerçevede; idari işlemlerin "tek yanlılığı", "icrailiği" ve "hukuka uygunluk karinesinden yararlanması" özellikleri arasındaki ilişki ve bu özelliklerin hukuki sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İdare hukukunda 'usulde paralellik ilkesi' uyarınca, bir idari işlemin tesisinde uyulması gereken usul ve şekil kurallarına, o işlemin değiştirilmesi, kaldırılması veya geri alınması aşamalarında da kural olarak uyulması zorunludur.

Bir yerel yönetim birimi, ilgili kanun gereği 'Belediye Meclisi'nin kararı' ve 'Valilik onayı' ile bir sokak ismini değiştirmiştir. İdare, iki yıl sonra bu ismi tekrar değiştirmek istediğinde, Valilik onayını almış ancak Belediye Meclisi'nden yeni bir karar almadan doğrudan işlemi tesis etmiştir.

Bu durum, idari işlemin unsurları ve 'usulde paralellik ilkesi' açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İdare hukukunda 'usul' kuralları, idari makamların karar alma süreçlerini disipline eden ve irade oluşumunun tarafsızlığını sağlayan güvencelerdir. Bir kanun hükmünde, belirli bir idari kurulun belirli bir konuda 'gizli oylama' ile karar alacağı emredilmiş olmasına rağmen, kurulun 'açık oylama' yaparak ve 'oy birliğiyle' karar aldığı bir durumda; yapılan bu usul hatasının işlemin sıhhatine etkisiyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?