Examkin

Menkul Değerler İşlemleri

27 soru

Soru 1Soru →

Bir banka, kısa vadeli fiyat hareketlerinden yararlanarak kâr elde etmek amacıyla 10.00010.000 USD nominal değerli bir kamu kesimi tahvilini satın almıştır. Satın alma tarihindeki kur 11 USD = 32,0032,00 TL'dir. Bankaların Uyguladığı Tek Düzen Hesap Planı (BTP) uyarınca, bu işlemin muhasebeleştirilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Alım Satım Amaçlı Menkul Değerler (YP) hesabı 320.000320.000 TL tutarında borçlandırılır.

Cevap

Alım Satım Amaçlı Menkul Değerler (YP) hesabı 320.000320.000 TL tutarında borçlandırılır.
Doğru yanıt olan ifade, bankanın kısa vadeli kâr amacı gütmesi nedeniyle 'Alım Satım Amaçlı Menkul Değerler' hesabını kullanmasını ve işlemin tarihteki kur (32,0032,00 TL) üzerinden 320.000320.000 TL olarak aktifleştirilmesini doğru şekilde belirtmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Menkul kıymetin sınıflandırmasını belirle
Kısa vadeli kâr amacı güdüldüğü için 'Alım Satım Amaçlı Menkul Değerler' sınıfı seçilir.
Bankacılık muhasebesinde elde tutma niyeti, hesabın kodunu ve niteliğini belirleyen temel unsurdur.
2
Yabancı para tutarı TL'ye çevir
10.00010.000 USD ×\times 32,0032,00 TL/USD = 320.000320.000 TL.
Muhasebenin 'Para ile Ölçülme' kavramı uyarınca işlemler ulusal para birimi üzerinden kaydedilir.
3
Muhasebe kaydını oluştur
Aktif bir hesap olan Menkul Değerler hesabı borçlandırılır.
Varlık artışları ilgili aktif hesabın borç tarafına kaydedilir.

Anahtar Kavram

Banka muhasebesinde menkul değerlerin niyetine göre sınıflandırılması ve yabancı para işlemlerinin TL karşılığıyla kaydedilmesi.

Daha Fazla Pratik

Bu menkul değerin dönem sonunda kurun 34,0034,00 TL olması durumunda yapılacak değerleme kaydını inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 2Soru →

Bir banka, piyasadaki kısa vadeli fiyat hareketlerinden yararlanarak kâr elde etmek amacıyla 250.000250.000 TL nominal değerli hazine bonosunu portföyüne dahil etmiştir. Bankaların uyguladığı Tek Düzen Hesap Planı ve değerleme esasları uyarınca, söz konusu menkul değerlerin izlenmesi gereken hesap grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kar/Zarara Yansıtılan Menkul Değerler

Cevap

Bankaların kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından kâr elde etmek amacıyla aldıkları menkul değerler, 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kar/Zarara Yansıtılan Menkul Değerler' hesabında izlenir.
Bankacılık düzenlemelerine göre, kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanarak kâr elde etmek amacıyla (trading) alınan menkul değerler, gerçeğe uygun değer farkı kar/zarara yansıtılan menkul değerler olarak sınıflandırılır. Bu varlıklar dönem sonlarında piyasa değeri (gerçeğe uygun değer) ile değerlenir ve oluşan farklar doğrudan gelir tablosuna aktarılır.

Adım Adım Çözüm

1
Menkul değerin iktisap (edinme) amacını belirleyin.
İşlem 'kısa vadeli fiyat hareketlerinden yararlanarak kâr elde etmek' amacıyla yapılmıştır.
Bankacılık muhasebesinde hesap grubu seçimi, yönetimin bu varlığı elinde tutma niyetine (iş modeline) göre belirlenir.
2
Belirlenen amaca uygun hesap sınıfını seçin.
Alım-satım amaçlı bu tür varlıklar 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kar/Zarara Yansıtılan Menkul Değerler' grubuna girer.
TFRS 9 ve Banka Tek Düzen Hesap Planı uyarınca, ticari amaçlı menkul kıymetler bu kategoride sınıflandırılmalıdır.

Anahtar Kavram

Banka muhasebesinde menkul değerlerin niyet temelli sınıflandırılması

İpuçları

1
Banka bu kıymeti neden alıyor? Sorudaki 'kısa vadeli kâr elde etme' ifadesine odaklanın.
2
Bankalarda üç ana menkul değer sınıfı vardır: Alım-satım (Trading), Yatırım (HTM) ve Satılmaya Hazır (AFS). Soruda tanımlanan 'Alım-satım' sınıfıdır.

Daha Fazla Pratik

Eğer banka bu tahvilleri vade sonuna kadar saklamak amacıyla alsaydı hangi hesabı kullanırdı? (İtfa Edilmiş Maliyetiyle Ölçülen Menkul Değerler)
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru →

Bir banka, 1 Aralık 2025 tarihinde nominal değeri 1.000.0001.000.000 TL, yıllık %12 kupon ödemeli (kupon ödemeleri her yılın 30 Haziran tarihinde yapılmaktadır) bir devlet tahvilini 1.020.0001.020.000 TL kirli bedelle 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler' portföyüne dahil etmiştir. Tahvilin vadesine tam 1 yıl (12 ay) kalmıştır ve banka iskonto/prim itfasını doğrusal yöntemle gerçekleştirmektedir. 31 Aralık 2025 tarihinde söz konusu tahvilin borsadaki kirli fiyatı 1.040.0001.040.000 TL olarak belirlendiğine göre, bankanın dönem sonunda özkaynaklar altındaki 'Menkul Değerler Değerleme Farkları' hesabına kaydedeceği tutar kaç TL'dir? (Vergi etkisi ihmal edilecektir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 7.5007.500

Cevap

Bankanın özkaynaklarındaki değerleme farkı hesabına kaydedilecek tutar 7.5007.500 TL'dir.
Tahvilin başlangıçtaki kirli bedeli (1.020.0001.020.000), içerdiği 5 aylık birikmiş faiz düşüldüğünde 970.000970.000 TL temiz maliyete sahiptir. 1 aylık Aralık dönemi sonunda bu maliyete 2.5002.500 TL iskonto itfası ve 10.00010.000 TL yeni kupon faiz tahakkuku eklenerek defter değeri 1.032.5001.032.500 TL'ye yükselir. Piyasadaki borsa rayici olan 1.040.0001.040.000 TL ile bu güncel defter değeri arasındaki 7.5007.500 TL'lik pozitif fark, özkaynaklardaki değerleme hesabına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Satın alma tarihindeki birikmiş faiz tutarının (Dirty Price bileşeni) hesaplanması
1.000.000×0,12×(5/12)=50.0001.000.000 \times 0,12 \times (5/12) = 50.000 TL
Kuponlar 30 Haziran'da ödenmektedir. 1 Aralık'taki alışta, Temmuz-Kasım arası 5 aylık faiz bedelin içindedir.
2
Tahvilin net (temiz) maliyet bedelinin ve toplam iskontonun bulunması
Maliyet: 1.020.000−50.000=970.0001.020.000 - 50.000 = 970.000 TL; İskonto: 1.000.000−970.000=30.0001.000.000 - 970.000 = 30.000 TL
Bankacılık uygulamasında kirli fiyattan birikmiş faiz düşülerek maliyet kaydı yapılır.
3
Aralık ayı faiz geliri ve iskonto itfasının hesaplanması
Kupon Tahakkuku: 10.00010.000 TL; İskonto İtfası: 30.000/12=2.50030.000 / 12 = 2.500 TL; Toplam: 12.50012.500 TL
Aralık ayı boyunca bankanın elde ettiği hak edilmiş gelirdir.
4
31.12.2025 tarihindeki toplam defter değerinin (kirli) belirlenmesi
1.020.000(Alıs\c)+12.500(AralıkGeliri)=1.032.5001.020.000 (Alış) + 12.500 (Aralık Geliri) = 1.032.500 TL
Banka defterlerinde varlık hesabı ve tahakkuk hesabı toplamı bu değere ulaşır.
5
Piyasa değeri ile defter değeri arasındaki farkın özkaynaklara aktarılması
1.040.000−1.032.500=7.5001.040.000 - 1.032.500 = 7.500 TL
GÜDFDKG portföyünde amortismana tabi maliyetin üzerindeki piyasa değer artışı özkaynaklarda izlenir.

Anahtar Kavram

Banka muhasebesinde menkul değerlerin 'kirli fiyat' üzerinden takibi ve değerlemesi

İpuçları

1
Tahvilin 'kirli bedel' (dirty price) ile alınmış olması, içinde satın alma tarihine kadar işlemiş faizleri barındırdığı anlamına gelir.
2
Özkaynaklardaki değerleme farkını bulmak için; dönem sonu borsa rayici ile tahvilin 'amortismana tabi tutulmuş maliyeti' (başlangıç bedeli + işlemiş faizler) karşılaştırılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Tahvilin 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kar/Zarara Yansıtılan' portföyünde olması durumunda muhasebe kaydının nasıl değişeceğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:4m 0s
Soru 4Soru →

Bir banka, 1 Eylül 2025 tarihinde nominal değeri 400.000400.000 TL olan, yıllık %12\%12 faiz ödemeli ve kupon ödemeleri her yılın 30 Haziran ve 31 Aralık tarihlerinde gerçekleştirilen özel sektör tahvillerini, "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler" grubunda sınıflandırmak üzere 402.000402.000 TL temiz fiyat üzerinden satın almıştır. Banka bu işlem için ayrıca 1.5001.500 TL aracı kurum komisyonu ödemiştir. Bu bilgilere göre, satın alma tarihindeki yevmiye kaydında "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler" hesabına borç kaydedilecek tutar aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 403.500403.500 TL

Cevap

Satın alma tarihinde ilgili menkul değer hesabına borç kaydedilecek tutar 403.500403.500 TL'dir.
Satın alınan menkul değer "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler" (FVOCI) kategorisinde olduğu için, yapılan 1.5001.500 TL'lik işlem komisyonu varlığın maliyetine dahil edilmelidir. Banka muhasebesinde kayıtlar "temiz fiyat" üzerinden yapıldığı ve işlemiş faizler ayrı bir hesapta izlendiği için, 402.000402.000 TL temiz fiyat ile 1.5001.500 TL komisyonun toplamı olan 403.500403.500 TL ilgili hesaba borç kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Menkul değerin sınıflandırmasını ve işlem maliyeti kuralını belirleyin.
"Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan" (FVOCI) sınıfında işlem maliyetleri varlığın defter değerine eklenir.
Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (TFRS 9) ve Banka Tek Düzen Hesap Planı gereği, gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılmayan varlıklarda komisyonlar aktifleştirilir.
2
İşlemiş faiz (accrued interest) tutarını hesaplayın.
400.000×%12×(2/12)=8.000400.000 \times \%12 \times (2/12) = 8.000 TL (Temmuz ve Ağustos ayları için).
Kupon ödemesi 30 Haziran'da yapıldığı için, 1 Eylül'e kadar geçen 2 aylık faiz birikmiştir ve ayrı bir hesapta (103) izlenmelidir.
3
Menkul değer ana hesabına kaydedilecek başlangıç tutarını hesaplayın.
Temiz Fiyat (402.000402.000 TL) + İşlem Komisyonu (1.5001.500 TL) = 403.500403.500 TL.
İşlemiş faiz ana para hesabına dahil edilmez (kirli fiyat üzerinden kayıt yapılmaz), ancak komisyon bu grup için maliyete dahildir.

Anahtar Kavram

Banka muhasebesinde menkul değerlerin sınıflarına göre başlangıç değerlemesi ve temiz fiyat/kirli fiyat ayrımı.

İpuçları

1
Menkul değerin hangi portföyde (Alım Satım mı yoksa Diğer Kapsamlı Gelir mi) sınıflandırıldığına dikkat edin.
2
Bankacılıkta faiz ödeme tarihlerinden bağımsız olarak satın alınan tahvillerde, satın alma tarihine kadar biriken faiz 'İşlemiş Faiz' olarak ayrı bir hesapta izlenir.
3
FVOCI grubunda işlem maliyetleri aktifleştirilirken, temiz fiyat üzerinden kayıt yapılır. 402.000+1.500402.000 + 1.500 işlemini yapmanız yeterlidir.

Daha Fazla Pratik

Aynı senaryoyu 'Alım Satım Amaçlı' sınıflandırma için çözerek komisyonun gider hesabına (740) nasıl kaydedileceğini inceleyin.

Alternatif Yöntem

Toplam ödeme tutarı olan 411.500411.500 TL'den (Kirli Fiyat + Komisyon), 103 nolu hesaba gidecek olan 8.0008.000 TL'lik işlemiş faizi düşerek de ana hesaba (102) gidecek tutara ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 5Soru →

Bir banka, 15 Kasım 2025 tarihinde kısa vadeli fiyat hareketlerinden yararlanmak amacıyla 50.00050.000 USD nominal değerli bir Devlet Tahvilini 50.00050.000 USD bedelle satın almıştır. Alım tarihindeki kur 1 USD=32,001 \text{ USD} = 32,00 TL'dir. 31 Aralık 2025 dönem sonu itibarıyla söz konusu tahvilin borsa rayici (temiz fiyat) 51.00051.000 USD, dönem sonu kuru ise 1 USD=34,001 \text{ USD} = 34,00 TL olarak belirlenmiştir.

Buna göre, bankanın 31.12.2025 tarihinde yapacağı değerleme kaydına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 030 Gerçeğe Uygun Değer Farkı K/Z Yansıtılan MD hesabı 134.000134.000 TL borçlandırılırken; 100.000100.000 TL Kambiyo Karları, 34.00034.000 TL Menkul Değerler Değerleme Karları hesabı alacaklandırılır.

Cevap

Menkul değer hesabının 134.000 TL borçlandırıldığı, farkın 100.000 TL'sinin kambiyo karı, 34.000 TL'sinin ise değerleme karı olarak kaydedildiği seçenek doğrudur.
Doğru cevap, yabancı para cinsinden alınan menkul değerin toplam 134.000 TL'lik değer artışını, kur etkisi (100.000 TL) ve piyasa fiyatı etkisi (34.000 TL) olarak ikiye ayıran muhasebe kaydını ifade etmektedir. 030 nolu hesap aktif bir hesap olduğu için artış borç tarafına yazılırken, gelir yaratan farklar ilgili kar hesaplarının alacağına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Alış bedelinin TL karşılığını hesapla.
50.000 USD×32,00 TL/USD=1.600.000 TL50.000 \text{ USD} \times 32,00 \text{ TL/USD} = 1.600.000 \text{ TL}
Menkul değerler ilk kayıtta işlem tarihindeki kurla TL'ye çevrilir.
2
Dönem sonu piyasa değerinin TL karşılığını hesapla.
51.000 USD×34,00 TL/USD=1.734.000 TL51.000 \text{ USD} \times 34,00 \text{ TL/USD} = 1.734.000 \text{ TL}
Değerleme günündeki borsa rayici ve cari kur esas alınır.
3
Kambiyo karını (kur farkı) ayrıştır.
50.000 USD×(34,00−32,00)=100.000 TL50.000 \text{ USD} \times (34,00 - 32,00) = 100.000 \text{ TL}
Yatırılan ana paranın kur artışından kaynaklanan kazancı Kambiyo Karları hesabında izlenir.
4
Menkul değer değerleme karını (fiyat farkı) ayrıştır.
(51.000−50.000) USD×34,00=34.000 TL(51.000 - 50.000) \text{ USD} \times 34,00 = 34.000 \text{ TL}
Menkul değerin yabancı para cinsinden değer artışının cari kurdaki karşılığı bu hesapta izlenir.

Anahtar Kavram

Banka Tek Düzen Hesap Planı'nda Yabancı Para (YP) Menkul Değerlerin Değerlemesi

İpuçları

1
Bankacılıkta YP menkul değerlerde iki tip kazanç vardır: Kur artışı ve Kağıdın değer artışı.
2
Dönem sonu toplam değer ile maliyet arasındaki farkı bulurken kurun ve borsa rayicinin etkilerini ayrı ayrı hesaplamalısınız.

Daha Fazla Pratik

Vadeye kadar elde tutulacak (İtfaiye Edilmiş Maliyetiyle Değerlenen) menkul değerlerde kur farkı ve reeskont işlemlerini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Toplam farkı bulmak için (51.000×34)−(50.000×32)(51.000 \times 34) - (50.000 \times 32) işlemini yapıp, ardından sadece kur farkını (50.000×250.000 \times 2) hesaplayarak aradaki farkın değerleme karı olduğunu teyit edebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 6Soru →

Bir banka, 1 Kasım 2025 tarihinde nominal değeri 200.000200.000 TL olan bir özel kesim tahvilini, satın alma tarihindeki işlemiş faizleri dahil 205.000205.000 TL bedelle 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler' portföyüne dahil etmiştir. Satın alma bedeli içerisindeki işlemiş faiz tutarı 3.0003.000 TL'dir. 31 Aralık 2025 tarihinde tahvilin toplam işlemiş faiz tutarı 5.0005.000 TL ve borsadaki gerçeğe uygun değeri 210.000210.000 TL olarak belirlenmiştir. Bu bilgilere göre, bankanın yıl sonu değerleme işlemleri sonucunda özkaynaklar altında izlenen 'Menkul Değerler Değerleme Farkları' hesabına alacak kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3.0003.000

Cevap

Bankanın özkaynaklarındaki değerleme farkı hesabına kaydedilecek tutar 3.0003.000 TL'dir.
Tahvilin alım bedeli içindeki faiz (3.0003.000) düşüldüğünde maliyet 202.000202.000 TL olur. Yıl sonunda tahvilin toplam faizi 5.0005.000 TL'ye ulaştığından, değerleme öncesi defter değeri 207.000207.000 TL'dir (202.000202.000 maliyet + 5.0005.000 faiz). Gerçeğe uygun değer 210.000210.000 TL olduğu için aradaki 3.0003.000 TL'lik artış değerleme farkı olarak kaydedilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Tahvilin maliyet bedelini hesapla
205.000−3.000=202.000205.000 - 3.000 = 202.000 TL
Satın alma bedeli içindeki işlemiş faizler maliyetin bir parçası değildir, 190 kodlu hesapta takip edilir.
2
Değerleme öncesi taşıma değerini (Amortize edilmiş maliyet) belirle
202.000+5.000=207.000202.000 + 5.000 = 207.000 TL
Yıl sonunda toplam işlemiş faiz tutarı (5.0005.000), tahvilin çıplak maliyetine eklenerek değerleme öncesi bakiye bulunur.
3
Gerçeğe uygun değer farkını hesapla
210.000−207.000=3.000210.000 - 207.000 = 3.000 TL
Piyasa değeri ile değerleme öncesi bakiye arasındaki olumlu fark özkaynaklara aktarılır.

Anahtar Kavram

Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan (FVOCI) menkul değerlerde değerleme farkı, işlemiş faizler ayrıştırıldıktan sonra kalan tutarın özkaynaklar altındaki 'Menkul Değerler Değerleme Farkları' (311) hesabına kaydedilmesidir.

İpuçları

1
Menkul değerin içindeki işlemiş faizleri maliyetten ayırmayı unutmayın.
2
Değerleme farkını bulurken, yıl sonu piyasa değerinden tahvilin faiz dahil edilmiş güncel defter değerini çıkarmalısınız.
3
210.000−(202.000+5.000)210.000 - (202.000 + 5.000) işlemi size doğru sonucu verecektir.

Daha Fazla Pratik

FVOCI yerine 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr/Zarara Yansıtılan' portföyü olsaydı, bu 3.0003.000 TL hangi hesaba kaydedilirdi?
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru →

Bir banka, kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanarak kâr elde etmek amacıyla portföyünde bulundurduğu ve 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kar/Zarara Yansıtılan Menkul Değerler' hesabında 120.000120.000 TL maliyetle izlediği özel kesim tahvillerini, satış tarihine kadar işlemiş 3.0003.000 TL faizi ile birlikte toplam 126.000126.000 TL bedelle nakit karşılığında satmıştır. Bu satış işlemine ilişkin yapılacak muhasebe kaydıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 'Menkul Değerlerden Alınan Faizler' hesabına 3.0003.000 TL alacak kaydı yapılır.

Cevap

Satış işleminde, işlemiş faiz tutarı olan 3.0003.000 TL 'Menkul Değerlerden Alınan Faizler' hesabına alacak kaydedilmelidir.
Banka, bir menkul kıymeti sattığında tahsil edilen tutarın içindeki işlemiş faiz kısmını faiz geliri (400 nolu hesap), maliyetin üzerindeki net artışı ise satış kârı (460 nolu hesap) olarak kaydetmelidir. Soruda verilen 3.0003.000 TL işlemiş faiz, doğrudan faiz geliri hesabına alacak kaydedilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam nakit girişini belirleyin.
126.000126.000 TL nakit tahsil edilmiştir (Kasa Hesabı Borçlandırılır).
Bankanın kasasına giren toplam tutarın kaydedilmesi gerekir.
2
Elden çıkarılan kıymetin defter değerini aktiften çıkın.
120.000120.000 TL (030 Nolu Hesap Alacaklandırılır).
Varlık hesapları elden çıkarıldığında kayıtlı değerleri üzerinden kapatılır.
3
İşlemiş faiz tutarını ayrıştırın.
3.0003.000 TL (400 Menkul Değerlerden Alınan Faizler Alacaklandırılır).
Banka muhasebesinde tahvil satışlarında birikmiş faizler, sermaye kazancından (satış kârından) ayrı izlenir.
4
Net satış kârını hesaplayın ve kaydedin.
126.000−(120.000+3.000)=3.000126.000 - (120.000 + 3.000) = 3.000 TL (460 Menkul Değerler Satış Karları Alacaklandırılır).
Maliyet ve faiz dışındaki fazlalık, bankanın faaliyet kârıdır.

Anahtar Kavram

Banka Muhasebesinde Menkul Kıymet Satış Gelirlerinin Ayrıştırılması

İpuçları

1
Banka muhasebesinde satış bedelini; maliyet, faiz ve kâr bileşenlerine ayırarak düşünün.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru →

X Bankası, 11 Aralık 20252025 tarihinde ticari amaçla (gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılan) nominal değeri 200.000200.000 USD olan bir Devlet İç Borçlanma Senedini (DİBS) 200.000200.000 USD bedelle satın almıştır. Satın alma tarihinde 11 USD = 3030 TL'dir. 3131 Aralık 20252025 yıl sonu değerlemesinde senedin borsa değeri 205.000205.000 USD ve kur 11 USD = 3333 TL olarak belirlenmiştir. Banka Tek Düzen Hesap Planı'na göre, bu değerleme sonucunda 'Menkul Değerler Değerleme Faiz ve Değer Artış Kazançları' hesabına alacak kaydedilecek tutar aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 165.000165.000 TL

Cevap

Menkul Değerler Değerleme Faiz ve Değer Artış Kazançları hesabına alacak kaydedilecek tutar 165.000165.000 TL'dir.
Doğru cevap olan seçenekte belirtilen 165.000165.000 TL, senedin dolar bazındaki 5.0005.000 USD'lik borsa değer artışının, dönem sonu kuru olan 3333 TL ile çarpılması sonucu hesaplanmıştır. Banka muhasebesinde bu tutar 'Menkul Değerler Değerleme Faiz ve Değer Artış Kazançları' hesabına alacak kaydedilirken; ana paranın kur artışından kaynaklanan 600.000600.000 TL'lik fark (200.000×[33−30]200.000 \times [33-30]) 'Yabancı Para İşlemleri Kârı' (Kambiyo Kârı) hesabına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Satın alma tarihindeki TL maliyetini hesaplayınız.
200.000 USD×30 TL/USD=6.000.000 TL200.000 \text{ USD} \times 30 \text{ TL/USD} = 6.000.000 \text{ TL}
Yabancı para cinsinden menkul değerlerin başlangıç kaydı tarihi kur üzerinden yapılır.
2
Dönem sonu toplam TL değerini hesaplayınız.
205.000 USD×33 TL/USD=6.765.000 TL205.000 \text{ USD} \times 33 \text{ TL/USD} = 6.765.000 \text{ TL}
Yıl sonu değerlemesinde güncel borsa değeri ve güncel kur esas alınır.
3
Toplam farkı kur farkı (kambiyo) ve değer artışı (faiz/fiyat) olarak ayrıştırınız.
Kur Farkı: 200.000×(33−30)=600.000 TL200.000 \times (33 - 30) = 600.000 \text{ TL}; Değer Artışı: (205.000−200.000)×33=165.000 TL(205.000 - 200.000) \times 33 = 165.000 \text{ TL}
Banka Tek Düzen Hesap Planı gereği yabancı para menkul değerlerdeki kur farkları kambiyo geliri, borsa değeri artışları ise menkul değer değerleme geliri olarak ayrıştırılır.

Anahtar Kavram

Yabancı Para Menkul Değerlerde Değerleme Farklarının Ayrıştırılması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Bir banka, 11 Kasım 20252025 tarihinde nominal değeri 100.000100.000 TL olan, yıllık %24\%24 faizli ve 66 ayda bir kupon ödemeli bir özel kesim tahvilini, kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanarak kâr elde etmek amacıyla 100.000100.000 TL bedelle satın almıştır. 3131 Aralık 20252025 tarihinde yapılan değerleme çalışmalarında, tahvilin borsa değerinin (temiz fiyat) 102.000102.000 TL olduğu tespit edilmiştir.

Bu bilgilere göre, bankanın 3131 Aralık 20252025 tarihinde yapacağı dönem sonu kayıtlarında "Menkul Değerlerden Alınan Faizler" ve "Menkul Değerler Değerleme Farkları" hesaplarına kaydedilecek tutarlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Faiz Geliri: 4.0004.000 TL; Değerleme Karı: 2.0002.000 TL

Cevap

Menkul Değerlerden Alınan Faizler hesabına 4.0004.000 TL, Menkul Değerler Değerleme Farkları hesabına ise 2.0002.000 TL kaydedilmelidir.
Doğru cevapta belirtilen tutarlar, tahvilin bankada kaldığı iki aylık sürenin (11 Kasım - 3131 Aralık) faiz getirisi (4.0004.000 TL) ile tahvilin piyasa fiyatındaki artıştan kaynaklanan değerleme farkının (2.0002.000 TL) doğru ayrıştırıldığını göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Kıstelyevm esasına göre işlemiş faizi hesaplayınız.
100.000×0,24×(2/12)=4.000100.000 \times 0,24 \times (2/12) = 4.000 TL
11 Kasım - 3131 Aralık tarihleri arasında geçen 22 aylık süre için bankanın hak kazandığı faiz gelirinin dönemsellik ilkesi gereği kaydedilmesi gerekir.
2
Menkul değerin değerleme farkını (temiz fiyat üzerinden) bulunuz.
102.000−100.000=2.000102.000 - 100.000 = 2.000 TL
Ticari amaçlı menkul değerler borsa değeri (gerçeğe uygun değer) ile değerlenir; alış bedeli ile borsa değeri arasındaki fark değerleme karı/zararı olarak kaydedilir.

Anahtar Kavram

Banka muhasebesinde ticari amaçlı menkul değerlerin dönem sonunda kıstelyevm faiz tahakkuku ve gerçeğe uygun değer farkı ayrıştırılarak kaydedilmelidir.

İpuçları

1
11 Kasım'dan 3131 Aralık'a kadar kaç ay geçtiğini hesaplayarak başlayın.
2
Faiz geliri için 100.000×0,24×(2/12)100.000 \times 0,24 \times (2/12) formülünü kullanın.
3
Temiz fiyat, işlemiş faizi içermeyen fiyattır; bu nedenle alış bedeli ile borsa değeri arasındaki fark doğrudan değerleme karıdır.

Daha Fazla Pratik

Menkul değerin 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan' (FVOCI) olarak sınıflandırılması durumunda değerleme farkının hangi hesapta izleneceğini araştırınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

X Bankası, 1 Ekim 2025 tarihinde "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler" portföyünde izlemek amacıyla, nominal değeri 10.00010.000 Avro olan bir özel kesim tahvilini ihraç değerinden (100100) satın almıştır. Satın alma tarihinde 11 Avro = 32,0032,00 TL'dir. 31 Aralık 2025 tarihinde yapılan değerleme çalışmalarında, söz konusu tahvilin borsa rayicinin 10.30010.300 Avro ve döviz kurunun 11 Avro = 35,0035,00 TL olduğu tespit edilmiştir.

Bu bilgilere göre, bankanın dönem sonu değerleme işlemlerinde "Menkul Değerler Değerleme Farkları" (Özkaynaklar) hesabına borç veya alacak kaydedilmesi gereken tutar aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10.50010.500 TL

Cevap

Menkul Değerler Değerleme Farkları hesabına kaydedilmesi gereken tutar 10.50010.500 TL'dir.
Banka muhasebesi uygulamalarında, gerçeğe uygun değer farkı diğer kapsamlı gelire yansıtılan yabancı para borçlanma araçlarının değerlemesinde ikili bir ayrım yapılır. Tahvilin maliyet değeri üzerinden oluşan kur farkları (bu örnekte 30.00030.000 TL) gelir tablosuna 'Kambiyo Karları' olarak yansıtılırken; menkul değerin yabancı para cinsinden borsa rayicinde meydana gelen artışın dönem sonu kuruyla çarpımı sonucu bulunan tutar (300300 Avro ×35,00=10.500\times 35,00 = 10.500 TL), özkaynaklar altındaki 'Menkul Değerler Değerleme Farkları' hesabına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Satın alma tarihindeki TL maliyetini hesapla
10.000 Avro×32,00=320.00010.000 \text{ Avro} \times 32,00 = 320.000 TL
Menkul değerin defter değerini belirlemek için.
2
Anapara üzerindeki kur farkını (Kambiyo Farkı) hesapla
10.000 Avro×(35,00−32,00)=30.00010.000 \text{ Avro} \times (35,00 - 32,00) = 30.000 TL
Banka muhasebesinde borçlanma araçlarının anapara kur farkları Kâr/Zarar tablosuna yansıtılır.
3
Borsa rayici ile nominal değer arasındaki farkı (Fiyat Farkı) hesapla
10.300−10.000=30010.300 - 10.000 = 300 Avro
Yabancı para cinsinden değerleme farkını bulmak için.
4
Özkaynaklara kaydedilecek tutarı dönem sonu kuruyla TL'ye çevir
300 Avro×35,00=10.500300 \text{ Avro} \times 35,00 = 10.500 TL
FVOCI (Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan) varlıklarda fiyat farkı Menkul Değerler Değerleme Farkları (Özkaynak) hesabına kaydedilir.

Anahtar Kavram

Yabancı Para Cinsinden FVOCI Borçlanma Araçlarının Değerlemesi

Daha Fazla Pratik

FVOCI portföyündeki bir hisse senedi olsaydı kur farkının tamamı nereye kaydedilirdi? (Cevap: Tamamı özkaynaklara kaydedilirdi).
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 11Soru →

XX Bankası, 11 Kasım 20252025 tarihinde ticari amaçla elde tutulan (Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan) menkul değerler portföyünde izlemek üzere, nominal değeri 200.000200.000 TL olan ve vadesine 9090 gün kalmış bir hazine bonosunu 182.000182.000 TL bedelle satın almıştır. Banka, dönem sonu işlemlerinde kıstelyevm esasına göre etkin faiz yöntemini kullanmaktadır. 3131 Aralık 20252025 tarihinde söz konusu bononun borsa rayici (piyasa değeri) 196.500196.500 TL olarak belirlenmiştir.

Buna göre bankanın 3131 Aralık 20252025 tarihinde yapacağı değerleme kaydıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "Menkul Değerlerden Alınan Faizler" hesabına 12.00012.000 TL alacak kaydedilir.

Cevap

"Menkul Değerlerden Alınan Faizler" hesabına 12.00012.000 TL alacak kaydedilmelidir.
Yapılan hesaplamalarda, 90 günlük vadenin 60 günü cari dönemde geçmiştir. Toplam 18.000 TL olan iskontonun 60 güne isabet eden 12.000 TL'lik kısmı, banka için gerçekleşmiş bir faiz geliridir ve 'Menkul Değerlerden Alınan Faizler' hesabına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam iskonto tutarının hesaplanması
200.000−182.000=18.000200.000 - 182.000 = 18.000 TL
Nominal değer ile alış bedeli arasındaki fark toplam getiriyi gösterir.
2
Kıstelyevm esasına göre geçen sürenin ve faiz gelirinin belirlenmesi
Gün: 3030 (Kasım) + 3030 (Aralık) = 6060 gün. Faiz: (18.000/90)×60=12.000(18.000 / 90) \times 60 = 12.000 TL
Vadeye kadar olan toplam sürenin ne kadarının cari döneme ait olduğu belirlenir.
3
Değerleme öncesi defter değerinin bulunması
182.000+12.000=194.000182.000 + 12.000 = 194.000 TL
Alış maliyetine işleyen faiz eklenerek değerleme öncesi taşıma değeri bulunur.
4
Piyasa değeri ile karşılaştırma yapılarak değerleme kârının bulunması
196.500−194.000=2.500196.500 - 194.000 = 2.500 TL
Piyasa rayici ile taşıma değeri arasındaki fark borsa değerleme kârını verir.

Anahtar Kavram

Banka muhasebesinde ticari amaçlı iskontolu menkul değerlerin değerlemesi yapılırken, toplam artışın bir kısmı 'Faiz Geliri' (zamanın geçmesiyle oluşan), diğer kısmı ise 'Değerleme Kârı' (fiyat değişiminden oluşan) olarak ayrıştırılır.

İpuçları

1
İskontolu bonolarda nominal değer ile alış değeri arasındaki fark toplam getiridir.
2
Banka muhasebesinde bu getiri, zamanın geçişine (faiz) ve piyasa fiyatı değişimine (değerleme) göre ayrıştırılır.
3
Önce 60 günlük faiz tahakkukunu hesaplayıp alış değerine ekleyin, ardından piyasa değeriyle farkını bulun.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir işlemi 'İtfa Edilmiş Maliyeti ile Değerlenen' portföyü için piyasa değerlemesi yapmadan sadece faiz geliri üzerinden hesaplamayı deneyin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 12Soru →

XX Bankası, 11 Kasım 20252025 tarihinde nominal değeri 120.000120.000 TL olan 180180 gün vadeli iskontolu bir Hazine Bonosunu 111.000111.000 TL bedelle satın almıştır. Banka bu menkul değeri "İtfa Edilmiş Maliyeti ile Ölçülen Menkul Değerler" portföyünde sınıflandırmıştır. Banka, muhasebe kayıtlarında kıstelyevm (gün esası) yöntemini uygulamakta olup 11 ay 3030 gün, 11 yıl 360360 gün olarak kabul edilmektedir. Bu bilgilere göre, bankanın 3131 Aralık 20252025 tarihinde yapacağı faiz tahakkuk kaydı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400400 Menkul Değerlerden Alınan Faizler hesabı 3.0003.000 TL alacaklandırılır.

Cevap

Banka, 3131 Aralık 20252025 tarihinde 3.0003.000 TL tutarındaki faiz gelirini 400400 Menkul Değerlerden Alınan Faizler hesabına alacak kaydederek muhasebeleştirmelidir.
Banka, iskontolu hazine bonosunu itfa edilmiş maliyeti ile ölçtüğü için alış bedeli ile nominal değer arasındaki 9.0009.000 TL'lik farkı 180180 günlük vadeye yaymalıdır. Satın alma tarihi olan 11 Kasım'dan yıl sonu olan 3131 Aralık'a kadar geçen 6060 günlük süre için (60×50 TL60 \times 50 \text{ TL}) hesaplanan 3.0003.000 TL, dönemsellik ilkesi uyarınca 20252025 yılına ait bir faiz geliridir. Bu tutarın 400400 Menkul Değerlerden Alınan Faizler hesabına alacak kaydedilmesi gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam iskonto tutarının hesaplanması
120.000 TL−111.000 TL=9.000 TL120.000 \text{ TL} - 111.000 \text{ TL} = 9.000 \text{ TL}
Nominal değer ile alış bedeli arasındaki fark toplam faiz gelirini (iskontoyu) verir.
2
Günlük faiz (iskonto) tutarının hesaplanması
9.000 TL/180 gu¨n=50 TL/gu¨n9.000 \text{ TL} / 180 \text{ gün} = 50 \text{ TL/gün}
İskonto tutarının vadeye eşit olarak dağıtılması gerekir.
3
Dönem sonuna kadar geçen gün sayısının hesaplanması
1 Kasım−31 Aralık=60 gu¨n1 \text{ Kasım} - 31 \text{ Aralık} = 60 \text{ gün}
Kasım ayı için 3030, Aralık ayı için 3030 gün (banka uygulamasında her ay 3030 gün kabul edilmiştir) esas alınır.
4
Tahakkuk edecek tutarın hesaplanması
60 gu¨n×50 TL=3.000 TL60 \text{ gün} \times 50 \text{ TL} = 3.000 \text{ TL}
Cari yıla isabet eden gelir tutarı kıstelyevm esasına göre belirlenir.

Anahtar Kavram

İskontolu menkul değerlerin itfa edilmiş maliyet yöntemiyle muhasebeleştirilmesi ve dönemsellik ilkesi gereği yapılan faiz tahakkuk işlemleri.

İpuçları

1
Öncelikle nominal değer ile alış fiyatı arasındaki toplam farkı bulmalısınız.
2
Toplam farkı vadedeki toplam gün sayısına bölerek günlük faiz getirisini hesaplayın.
3
11 Kasım ile 3131 Aralık arasında banka kurallarına göre 6060 gün geçtiğini unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Menkul değerlerin elden çıkarılması durumunda oluşacak kâr veya zararın muhasebeleştirilmesini tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru →

Bir banka, kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanarak kâr elde etmek amacıyla nominal değeri 100.000100.000 TL olan Devlet İç Borçlanma Senetlerini 101.200101.200 TL bedelle peşin olarak satın almıştır. Bankanın bu kıymetleri kısa vadeli alım-satım amacıyla elde tutulan portföyde izlemeye karar vermesi durumunda, satın alma tarihinde yapılacak muhasebe kaydında borçlandırılacak hesap aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ticari Amaçlı Menkul Değerler (Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler)

Cevap

Satın alınan menkul değerler kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından kâr elde etmek amacıyla alındığından, Ticari Amaçlı Menkul Değerler (Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler) hesabına borç kaydedilmelidir.
Banka muhasebesinde, kısa vadeli fiyat hareketlerinden yararlanarak kâr elde etmek amacıyla satın alınan menkul değerler 'Ticari Amaçlı Menkul Değerler' (Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler) hesabında izlenir. Bu bir varlık hesabı olduğu için satın alma işlemi varlıkta artış yaratır ve hesabın borç tarafına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Menkul değerin elde tutulma amacının belirlenmesi
Kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanma amacı -> Ticari (Trading) amaç
Banka muhasebesinde menkul değerler elde tutulma amaçlarına göre farklı portföylerde sınıflandırılır.
2
Banka Tek Düzen Hesap Planı'na (THP) göre ilgili hesabın seçilmesi
010 Ticari Amaçlı Menkul Değerler hesabı
Alım-satım amaçlı menkul değerler 010 grubundaki ilgili hesapta takip edilir.
3
Muhasebe kaydının yönünün tayin edilmesi
Hesap borçlandırılır
Varlık hesaplarındaki artışlar hesabın borç tarafına kaydedilir.

Anahtar Kavram

Banka Muhasebesinde Menkul Değerlerin Sınıflandırılması

İpuçları

1
Bankanın menkul değeri hangi amaçla aldığını (kısa vadeli kâr mı yoksa vadeye kadar tutmak mı) inceleyin.

Daha Fazla Pratik

Menkul değerlerin dönem sonundaki değerleme farklarının hangi hesaplara kaydedildiğini inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 14Soru →

XX Bankası, 11 Ekim 20252025 tarihinde nominal değeri 100.000100.000 USD olan, yıllık %6\%6 faiz getirili ve 66 ayda bir kupon ödemeli bir Eurobond'u 98.00098.000 USD bedelle "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler" portföyüne dahil etmiştir. Satın alma tarihinde 11 USD = 3030 TL'dir. 3131 Aralık 20252025 tarihinde Eurobond'un piyasa değeri 101.000101.000 USD (kirli fiyat) olarak tespit edilmiş ve kur 11 USD = 3232 TL olarak gerçekleşmiştir.

Buna göre, bankanın 31.12.202531.12.2025 tarihinde yapması gereken dönem sonu değerleme kaydıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "031031 Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler" hesabı 292.000292.000 TL borçlandırılırken, "291291 Menkul Değerler Değerleme Farkları" hesabı 48.00048.000 TL alacaklandırılır.

Cevap

Doğru yanıt, varlık hesabının toplam artış tutarı olan 292.000292.000 TL borçlandırılmasını ve özkaynaklardaki değerleme farkı hesabının fiyat değişiminden kaynaklanan 48.00048.000 TL kadar alacaklandırılmasını içeren ifadedir.
Dönem sonu değerleme kaydında, varlık hesabındaki (031031) toplam artış olan 292.000292.000 TL borç tarafa yazılır. Bu artışın bileşenleri; 48.00048.000 TL faiz geliri (400400), 196.000196.000 TL kambiyo karı (450450) ve FVOCI portföyü gereği özkaynaklarda izlenmesi gereken 48.00048.000 TL fiyat değerleme farkıdır (291291). Seçenekte bu bileşenlerden ikisinin doğru hesaplandığı ve doğru tarafa kaydedildiği belirtilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Satın alma tarihindeki TL maliyetini hesapla
98.000 USD×30 TL=2.940.000 TL98.000 \text{ USD} \times 30 \text{ TL} = 2.940.000 \text{ TL}
Varlığın kayıtlara giriş değeri maliyet bedeli üzerinden belirlenir.
2
31 Aralık itibarıyla faiz tahakkukunu hesapla (Ekim, Kasım, Aralık - 3 ay)
100.000 USD×%6×(3/12)×32 TL=48.000 TL100.000 \text{ USD} \times \%6 \times (3/12) \times 32 \text{ TL} = 48.000 \text{ TL}
Dönemsellik ilkesi gereği işlemiş faiz gelir kaydedilmelidir (400 Menkul Değerlerden Alınan Faizler).
3
Maliyet bedeli (anapara) üzerindeki kur farkını hesapla
98.000 USD×(32−30)=196.000 TL98.000 \text{ USD} \times (32 - 30) = 196.000 \text{ TL}
Banka muhasebesinde YP menkul değerlerin maliyetindeki kur artışı kambiyo karı (450) olarak izlenir.
4
Gerçeğe uygun değer (fiyat) farkını ayrıştır
Dönem sonu USD değeri: 101.000101.000
Kayıtlı USD değeri + Faiz: 98.000+1.500=99.50098.000 + 1.500 = 99.500
Fiyat Farkı (USD): 101.000−99.500=1.500101.000 - 99.500 = 1.500
Fiyat Farkı (TL): 1.500×32=48.000 TL1.500 \times 32 = 48.000 \text{ TL}
FVOCI portföyünde faiz ve kur farkı dışında kalan fiyat değişimleri özkaynaklarda (291) izlenir.
5
Toplam varlık artışını doğrula
48.000(Faiz)+196.000(Kur)+48.000(Fiyat)=292.000 TL48.000 (Faiz) + 196.000 (Kur) + 48.000 (Fiyat) = 292.000 \text{ TL}
Varlık hesabının (031031) borç bakiyesi bu üç unsurun toplamı kadar artar.

Anahtar Kavram

Banka Tek Düzen Hesap Planı'na göre YP Menkul Değerlerde Değerleme Bileşenlerinin Ayrıştırılması
Soru 15Soru →

Bir banka, piyasadaki kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanarak spekülatif kâr elde etmek amacıyla nominal değeri 50.00050.000 USD olan bir hazine bonosunu peşin bedelle satın almıştır. Banka Tek Düzen Hesap Planı (BTP) uyarınca, bankanın bu menkul kıymeti aşağıdaki ana hesaplardan hangisinde izlemesi gerekir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 010 Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler

Cevap

Bankanın spekülatif amaçla aldığı hazine bonosu '010 Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler' hesabında izlenmelidir.
Bankaların kısa vadeli kâr elde etmek amacıyla portföylerine kattıkları menkul kıymetler, Banka Tek Düzen Hesap Planı'nda '010 Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler' (Alım-Satım Amaçlı) hesabında izlenir. Soruda belirtilen 'spekülatif kâr elde etme' ifadesi doğrudan bu portföy sınıfına işaret etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin amacını belirleme
Alım-satım/Spekülasyon (Kısa vadeli kâr)
Soruda bankanın kısa vadeli fiyat dalgalanmalarından yararlanma amacı açıkça belirtilmiştir.
2
BTP portföy sınıflaması ile eşleştirme
Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler (010)
TFRS 9 ve Banka BTP uyarınca alım-satım amaçlı menkul kıymetler bu sınıfta takip edilir.
3
Muhasebe kaydı mantığını kurma
010 No'lu hesabın borçlandırılması
Varlık alımı gerçekleştiği için ilgili aktif hesap borçlanarak artış kaydedilir.

Anahtar Kavram

Banka Muhasebesinde Menkul Değer Portföy Sınıflandırması

Daha Fazla Pratik

Vade sonuna kadar elde tutulacak iskontolu bir tahvilin muhasebeleştirilmesini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 16Soru →

XX Bankası, 11 Aralık 20252025 tarihinde nominal değeri 50.00050.000 USD olan, yıllık %12\%12 faiz getirili ve 66 ayda bir kupon ödemeli bir devlet tahvilini "İtfa Edilmiş Maliyeti İle Değerlenen Menkul Değerler" portföyünde izlemek amacıyla ihraççı kurumdan satın almıştır. Tahvilin satın alındığı tarihte 11 USD = 3030 TL iken, 3131 Aralık 20252025 tarihinde 11 USD = 3333 TL olarak gerçekleşmiştir. Banka, faiz hesaplamalarında 11 ayı 3030 gün, 11 yılı ise 360360 gün olarak esas almaktadır.

Buna göre, 3131 Aralık 20252025 tarihinde yapılacak faiz tahakkuk kaydına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "Menkul Değerlerden Alınan Faizler" hesabı 16.50016.500 TL alacaklandırılır.

Cevap

"Menkul Değerlerden Alınan Faizler" hesabının 16.50016.500 TL tutarında alacaklandırılması gerekir.
Tahakkuk eden faiz geliri, ilgili döneme ait olan 500500 USD'nin dönem sonundaki piyasa kuru (3333 TL) ile çarpılması sonucu bulunan 16.50016.500 TL üzerinden gelir kaydedilmelidir. Banka Tek Düzen Hesap Planı'na (BTP) göre bu tutar 400400 Menkul Değerlerden Alınan Faizler hesabına alacak yazılır.

Adım Adım Çözüm

1
Döviz cinsinden tahakkuk eden faiz tutarını hesapla
50.000×0,12×(30/360)=50050.000 \times 0,12 \times (30 / 360) = 500 USD
11 Aralık - 3131 Aralık arası kıstelyevm esasına göre 3030 günlük faiz geliri hesaplanmalıdır.
2
Tahakkuk eden faizi dönem sonu kuru ile TL'ye çevir
500 USD×33 TL/USD=16.500500 \text{ USD} \times 33 \text{ TL/USD} = 16.500 TL
Banka muhasebesinde yabancı para cinsinden menkul değerlerin faiz tahakkukları dönem sonu (değerleme) kuru üzerinden muhasebeleştirilir.
3
Muhasebe kaydını oluştur
Borç: 038038 Menkul Değerler Cüzdanı Faiz Tahakkukları (16.50016.500 TL) / Alacak: 400400 Menkul Değerlerden Alınan Faizler (16.50016.500 TL)
Faiz tahakkuku varlık artışı (tahakkuk hesabı) ve gelir artışı (faiz geliri hesabı) yaratır.

Anahtar Kavram

Yabancı Para Cinsinden Menkul Değerlerde Faiz Tahakkuku ve Dönem Sonu Değerlemesi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 17Soru →

Bir banka, 2020 Kasım 20252025 tarihinde spekülatif amaçlarla (gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan) nominal değeri 300.000300.000 TL olan bir hazine bonosunu 291.000291.000 TL bedelle satın almıştır. 3131 Aralık 20252025 tarihinde bononun piyasa değeri (gerçeğe uygun değeri) 294.500294.500 TL olarak tespit edilmiştir. Buna göre, bankanın yıl sonunda yapması gereken değerleme kaydına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "010 Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler" hesabı 3.5003.500 TL borçlandırılır.

Cevap

"010 Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler" hesabı 3.5003.500 TL borçlandırılır.
Banka, kısa vadeli fiyat hareketlerinden yararlanmak amacıyla aldığı menkul kıymetleri 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan' grubunda (010 nolu hesap) sınıflandırmalıdır. Bu gruptaki kıymetler yıl sonunda piyasa değeriyle değerlenir ve aradaki fark (3.5003.500 TL) doğrudan kâr/zarar hesabına yansıtılır. Aktif hesapta meydana gelen artış, hesabın borç tarafına kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Menkul kıymetin sınıflandırmasını belirle.
Spekülatif amaçlı alım, "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan" (FVTPL) kategorisindedir.
Banka Tek Düzen Hesap Planı'na göre spekülatif alımlar 010 nolu hesapta izlenir.
2
Değerleme farkını hesapla.
294.500294.500 (Piyasa Değeri) - 291.000291.000 (Alış Bedeli) = 3.5003.500 TL.
Yıl sonunda varlığın defter değeri ile güncel piyasa değeri arasındaki farkın kayda alınması gerekir.
3
Muhasebe kaydını oluştur.
Aktif hesapta artış (Borç: 010) ve Gelir tablosunda artış (Alacak: 640).
Değer artışları ilgili aktif hesabı büyütürken aynı zamanda dönem kârına yansıtılır.

Anahtar Kavram

Banka muhasebesinde menkul değerlerin gerçeğe uygun değer yöntemiyle değerlenmesi.

Daha Fazla Pratik

Farklı bir senaryo olarak, aynı bononun vadeye kadar elde tutulacak (amortize edilmiş maliyet) olarak sınıflandırılması durumunda yapılacak kaydı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 18Soru →

Banka Tek Düzen Hesap Planı'na (BTP) göre; bir bankanın 'Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Menkul Değerler' grubunda izlediği hisse senedi veya tahvil gibi kıymetlerin satışından elde edilen kârların kaydedilmesi gereken gelir hesabı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 702 Menkul Değer Satış Kârları

Cevap

Menkul değerlerin satışından doğan kârlar '702 Menkul Değer Satış Kârları' hesabında izlenir.
Banka Tek Düzen Hesap Planı'na göre, bankanın kendi portföyünde bulunan menkul değerlerin satışından elde edilen olumlu farklar (kârlar) '702 Menkul Değer Satış Kârları' hesabının alacağına kaydedilir. Bu hesap, bankanın faiz dışı gelirleri (veya sermaye piyasası işlemleri kârları) grubunda yer alır.

Adım Adım Çözüm

1
Gelirin niteliğini analiz etme
İşlem bir menkul değer satışıdır ve maliyetin üzerindeki tutar 'satış kârı' olarak tanımlanır.
Doğru hesap seçimi için gelirin faiz getirisi mi yoksa sermaye kazancı mı olduğu belirlenmelidir.
2
Banka Tek Düzen Hesap Planı'ndaki (BTP) karşılığını bulma
BTP'de satış kârları için 702 nolu hesap kodu belirlenmiştir.
Bankacılıkta faiz gelirleri (700) ile satış kârları (702) farklı hesaplarda izlenerek raporlama netliği sağlanır.

Anahtar Kavram

Banka Muhasebesinde Satış Kârlarının Sınıflandırılması
Tahmini Süre:45s
Soru 19Soru →

ZZ Bankası, 11 Kasım 20252025 tarihinde nominal değeri 200.000200.000 TL olan, yıllık %18\%18 faiz getirili bir hazine bonosunu "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerler" grubunda izlemek üzere satın almıştır. 3131 Aralık 20252025 tarihinde bononun borsa rayici (gerçeğe uygun değeri) 208.000208.000 TL olarak belirlenmiştir.

Banka Tek Düzen Hesap Planı (BTP) ve değerleme ilkeleri dikkate alındığında, bankanın dönem sonunda yapacağı muhasebe kaydıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6.0006.000 TL tutarında faiz geliri tahakkuk ettirilirken, 2.0002.000 TL tutarındaki değer artışı özkaynaklar grubundaki ilgili hesaba kaydedilir.

Cevap

Dönem sonunda 6.0006.000 TL faiz geliri tahakkuk ettirilirken, 2.0002.000 TL değer artışı özkaynaklar grubundaki ilgili hesaba kaydedilir.
Banka Tek Düzen Hesap Planı'na göre, "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan" grubundaki borçlanma araçları için dönem sonunda iki ayrı işlem yapılır: İlk olarak döneme ait işlemiş faiz tutarı (200.000×%18×2/12=6.000200.000 \times \%18 \times 2/12 = 6.000 TL) hesaplanarak gelir tablosundaki faiz gelirleri hesaplarına kaydedilir. İkinci olarak, bononun faiz eklenmiş güncel tutarı (206.000206.000 TL) ile borsa rayici (208.000208.000 TL) arasındaki 2.0002.000 TL'lik fark, özkaynaklar içerisinde "Menkul Değerler Değerleme Farkları" gibi bir hesapta izlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem sonu itibarıyla işlemiş faiz tutarını (kıstelyevm esasına göre) hesaplayın.
200.000×0,18×(2/12)=6.000200.000 \times 0,18 \times (2 / 12) = 6.000 TL
Banka, bonoyu elinde tuttuğu 22 ay (11 Kasım - 3131 Aralık) için faiz geliri hak etmiştir.
2
Bononun faiz dahil defter değerini belirleyin.
200.000+6.000=206.000200.000 + 6.000 = 206.000 TL
Değerleme öncesi bononun maliyeti ile işlemiş faizinin toplamı güncel defter değerini oluşturur.
3
Gerçeğe uygun değer ile defter değerini karşılaştırarak değerleme farkını bulun.
208.000−206.000=2.000208.000 - 206.000 = 2.000 TL değer artışı.
Piyasa fiyatı (208.000208.000), faiz eklenmiş defter değerinden (206.000206.000) daha yüksektir.
4
Portföy sınıflandırmasına göre farkın nereye kaydedileceğini belirleyin.
Faiz geliri (6.0006.000 TL) →\rightarrow Kâr/Zarar; Değerleme farkı (2.0002.000 TL) →\rightarrow Özkaynaklar.
Gerçeğe Uygun Değer Farkı Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan (FVOCI) menkul değerlerde, faiz geliri etkin faiz yöntemiyle gelir tablosuna, değerleme farkları ise özkaynaklara yansıtılır.

Anahtar Kavram

Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan Menkul Değerlerin Değerlemesi

İpuçları

1
Dönem sonu işlemlerinde önce kıstelyevm esasına göre işlemiş faizi hesaplamayı unutmayın.
2
Menkul değerin grubuna dikkat edin: 'Diğer Kapsamlı Gelire Yansıtılan' olması, değerleme farklarının özkaynaklarda izleneceğini gösterir.
3
22 aylık faiz 6.0006.000 TL'dir. Bononun değeri bu faizle birlikte 206.000206.000 TL'ye çıkar. Piyasa fiyatı olan 208.000208.000 TL ile arasındaki fark değerleme artışıdır.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu, menkul değerin 'Alım-Satım Amaçlı' (FVTPL) olarak sınıflandırıldığı durum için çözerek aradaki farkı pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 20Soru →

XX Bankası, 11 Kasım 20252025 tarihinde spekülatif amaçlı olmayan, gerçeğe uygun değer farkı diğer kapsamlı gelire yansıtılan (FVOCI) menkul değerler grubunda izlemek üzere nominal değeri 100.000100.000 USD olan bir Eurobond'u 102.000102.000 USD bedelle peşin olarak satın almıştır. Eurobond yıllık %6\%6 kupon faizli olup faiz ödemeleri altı ayda birdir. Satın alma tarihinde 11 USD = 3030 TL'dir. 3131 Aralık 20252025 tarihinde 11 USD = 3232 TL olup Eurobond'un birikmiş faiz hariç (temiz fiyat) gerçeğe uygun değeri 103.500103.500 USD olarak belirlenmiştir.

Buna göre, bankanın 3131 Aralık 20252025 tarihinde yapacağı değerleme ve faiz tahakkuku işlemleri sonucunda özkaynaklar altında yer alan "Menkul Değerler Değerleme Farkları" hesabına kaydedilecek tutar kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 48.00048.000

Cevap

Özkaynaklar altındaki değerleme farkları hesabına kaydedilecek tutar 48.00048.000 TL'dir.
Doğru cevap olan 48.00048.000 TL, menkul kıymetin USD cinsinden maliyeti ile dönem sonu piyasa değeri arasındaki farkın (1.5001.500 USD), dönem sonu döviz kuru (3232 TL) ile çarpılması sonucu elde edilir. Banka Tek Düzen Hesap Planı (BTP) uygulamalarında, FVOCI grubunda izlenen YP borçlanma araçlarının anaparası üzerindeki kur farkları "Kambiyo Kârları" olarak gelir tablosuna kaydedilirken, kıymetin yabancı para cinsinden değerindeki artış veya azalışlar özkaynaklardaki "Menkul Değerler Değerleme Farkları" hesabında izlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Faiz tahakkukunu hesapla
100.000×%6×(2/12)=1.000100.000 \times \%6 \times (2/12) = 1.000 USD
Kasım ve Aralık ayları için (2 aylık) faiz getirisi hesaplanmalıdır.
2
Faiz gelirinin TL karşılığını bul
1.000×32=32.0001.000 \times 32 = 32.000 TL
Dönem sonu tahakkuk kaydı güncel kur üzerinden yapılır (700 Menkul Değerlerden Alınan Faizler hesabına).
3
Kur farkı kazancını hesapla (P&L bileşeni)
102.000×(32−30)=204.000102.000 \times (32 - 30) = 204.000 TL
BTP kuralları gereği, FVOCI borçlanma araçlarının maliyet bedeli üzerindeki kur farkları 750 Kambiyo Kârları hesabına alınır.
4
USD bazlı değer değişimini belirle
103.500−102.000=1.500103.500 - 102.000 = 1.500 USD (Artış)
Piyasa fiyatı ile maliyet bedeli arasındaki fark özkaynaklara konu olan değer değişimini gösterir.
5
Değerleme farkının TL karşılığını hesapla
1.500×32=48.0001.500 \times 32 = 48.000 TL
USD bazlı gerçek değer artışı dönem sonu kuruyla özkaynaklardaki 550 Menkul Değerler Değerleme Farkları hesabına kaydedilir.

Anahtar Kavram

Banka Tek Düzen Hesap Planı'na (BTP) göre, FVOCI grubundaki yabancı para borçlanma araçlarının kur farkları gelir tablosuna, yabancı para cinsinden gerçeğe uygun değer değişimleri ise özkaynaklara kaydedilir.
Tahmini Süre:2m 30s
Sayfa 1 / 2Sonraki