Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

A Devleti Savunma Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir finansal yatırım grubuyla, stratejik sınır güvenliği yazılımlarının finansmanında kullanılmak üzere kapsamlı bir kredi sözleşmesi akdetmiştir. Sözleşme; faiz oranları, geri ödeme takvimi ve temerrüt hükümleri bakımından uluslararası finans piyasalarındaki standart ticari formlara uygun olarak düzenlenmiş ve uyuşmazlık çözümünde özel hukuk usulleri öngörülmüştür. Kredinin geri ödenmemesi üzerine B Devleti mahkemelerinde açılan davada A Devleti; söz konusu kaynağın münhasıran milli savunma gibi devletin temel egemenlik fonksiyonları için temin edildiğini, bu nedenle işlemin bir 'egemenlik tasarrufu' ($jure$ $imperii$) sayılması gerektiğini ileri sürerek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.

Sınırlı (nisbi) yargı bağışıklığı teorisinin modern uygulamaları ve 2004 tarihli Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığına İlişkin BM Sözleşmesi'ndeki ölçütler dikkate alındığında, mahkemenin yargı bağışıklığı itirazına ilişkin vereceği kararın hukuki gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Karia Devleti vatandaşı olan bir bilgisayar mühendisi, yazılım projesi için gittiği Lidya Devleti'nde bir suç işlemiştir. Karia Devleti'nin, suçun kendi ülkesi dışında işlenmiş olmasına rağmen, sırf failin kendi vatandaşı olması nedeniyle bu suç üzerinde yargı yetkisi tesis etmesi uluslararası hukukta hangi ilke ile ifade edilir?

2026 yılında, Güney Afrika Cumhuriyeti'nde faaliyet gösteren bir maden işletmesinde mühendis olarak çalışan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, aynı işletmede görevli bir Avustralya vatandaşı tarafından kasten öldürülmüştür. Fail, olaydan bir süre sonra tatil amacıyla Türkiye'ye giriş yapmış ve havalimanında kolluk kuvvetleri tarafından gözaltına alınmıştır. Türk yargı makamlarının, suçun Türkiye dışında işlenmiş olmasına ve failin yabancı olmasına rağmen, sadece maktulün Türk vatandaşı olması hasebiyle şüpheli hakkında Türk Ceza Kanunu hükümleri uyarınca soruşturma başlatması, uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini belirleyen aşağıdaki ilkelerden hangisine dayanmaktadır?

Uluslararası hukukta devletin icra bağışıklığı (immunity from execution) rejimine ilişkin genel kabul görmüş ilkeler ve 2004 tarihli "Devletlerin ve Mallarının Yargı Bağışıklığı Hakkında Birleşmiş Milletler Sözleşmesi" hükümleri çerçevesinde; bir devletin, yabancı bir devlet mahkemesinde yargılanmaya rıza göstermesi veya yargı bağışıklığından feragat etmesi, kural olarak icra bağışıklığından da feragat edildiği sonucunu doğurmaz.

Buna göre, yabancı bir devletin icra bağışıklığından ayrıca ve açıkça feragat etmediği bir hukuki süreçte, aleyhine verilen bir yargı kararının infazı amacıyla aşağıdaki mal varlığı unsurlarından hangisi üzerinde -ticari bir amaçla kullanıldığına dair emareler bulunsa dahi- uluslararası hukuk uyarınca cebri icra işlemi uygulanması kural olarak yasaklanmıştır?

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan bir üniversite öğrencisi, değişim programı kapsamında bulunduğu İtalya'da bir suç işlemiştir. Türkiye'nin, söz konusu suçun kendi ülkesi dışında işlenmiş olmasına rağmen failin kendi vatandaşı olması gerekçesiyle yargı yetkisi kullanması, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile açıklanır?

Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir tabiiyet bağı bulunmayan yabancı bir gerçek kişinin, bir başka yabancı devletin topraklarında bulunduğu sırada; Türk Devletinin mali egemenliğini ve uluslararası itibarını doğrudan hedef alarak, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından devlet tahvillerinin güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılan gizli dijital mühür algoritmalarını ele geçirdiği ve bu yolla sahte belgeler ürettiği tespit edilmiştir. Bu durum, devletin hayati menfaatlerine yönelik doğrudan bir saldırı olarak nitelendirilmiştir.

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisini düzenleyen kurallar çerçevesinde, Türkiye'nin söz konusu fiili gerçekleştiren yabancı şahıs üzerinde cezai yargı yetkisini kullanabilmesini sağlayan temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Açık denizlerde gerçekleşen deniz haydutluğu gibi suçlarda; suçun işlendiği yer, failin vatandaşlığı veya mağdurun vatandaşlığı gibi geleneksel bağlantı unsurları bulunmasa dahi, herhangi bir devletin bu suçları işleyenleri kendi mahkemelerinde yargılayabilmesi uluslararası hukukta kabul edilmiştir.

Bu yetki kullanımına dayanak teşkil eden temel hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin en üst düzey temsilcileri (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) için kabul edilen "kişisel bağışıklık" (ratione personae) kurumunun, bu görevliler görevde oldukları sürece sağladığı korumanın kapsamı aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası ceza hukuku teamülleri ve devlet uygulamaları dikkate alındığında, aktif şahsilik (kişisel yetki) ilkesinin, devletlerin kendi vatandaşlarını iade etmeme (non-extradition of nationals) yetkisiyle olan hukuki ilişkisi ve bu durumun "ya iade et ya yargıla" (aut dedere aut judicare) kuralıyla etkileşimi hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

A Devleti vatandaşı olan bir lojistik uzmanı, ticari bir sözleşme görüşmesi için bulunduğu B Devleti'nde, çıkan bir tartışma sonucunda bir B Devleti vatandaşını kasten ağır şekilde yaralamıştır. Fiil B Devleti topraklarında gerçekleşmiş olmasına rağmen, A Devleti kendi ceza kanunları uyarınca failin kendi vatandaşı olması nedeniyle söz konusu olay üzerinde yargılama yetkisi olduğunu savunmaktadır.

Uluslararası hukukta devletin, kendi vatandaşının yurt dışında işlediği suçlar üzerinde sırf failin uyrukluğuna dayanarak kullandığı bu yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) 2002 tarihli Tutuklama Emri (Yerodia) kararına göre; bir devletin Dışişleri Bakanı'nın görevde bulunduğu süre boyunca, yabancı bir devletin ceza yargı yetkisinden yararlandığı bağışıklığın türü ve kapsamı aşağıdakilerden hangisinde doğru tanımlanmıştır?

2026 yılında Peru'nun başkenti Lima'da düzenlenen bir tekstil fuarına katılan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir tekstil mühendisi, fuar alanı çıkışında Brezilya vatandaşı bir şahıs tarafından saldırıya uğrayarak yaralanmıştır. Bu olayda, suçun mağdurunun Türk vatandaşı olması gerekçesiyle Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinin yargı yetkisini kullanabilmesini sağlayan uluslararası hukuk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin en üst düzey üç temsilcisi (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) dışında kalan diğer bakanların ve devlet görevlilerinin yargı bağışıklıklarının kapsamı, 'Troyka' olarak adlandırılan bu üçlü gruptan farklılık arz etmektedir. Buna göre, yabancı bir devleti resmî bir ziyaret amacıyla ziyaret eden bir Ekonomi Bakanı'nın, bu ziyareti sırasında gerçekleştirdiği özel (şahsi) nitelikteki bir trafik kazası veya hakaret fiili nedeniyle ev sahibi devletin cezai yargı yetkisinden yararlanıp yararlanamayacağı hususunda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$2026$ yılında, açık denizde seyir halindeki Liberya bayraklı bir ticari gemide görev yapan bir Yunanistan vatandaşı kaptan, gemide yolcu olarak bulunan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşına yönelik kasten yaralama fiilini gerçekleştirmiştir. Geminin ilk uğrak limanı olan İspanya'da fail serbest bırakılmış, ancak Türkiye Cumhuriyeti adli makamları, Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri uyarınca mağdurun Türk olması nedeniyle fail hakkında gıyabi tutuklama kararı çıkartarak iade talebinde bulunmuştur.

Uluslararası hukukta tartışmalı olmakla birlikte, Türkiye'nin bu olaydaki yargı yetkisi iddiası aşağıdaki ilkelerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

$2026$ yılında Norveç'in başkenti Oslo'da düzenlenen bir tıp kongresine katılan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir doktor, kongre merkezi çıkışında bir Kanada vatandaşı tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve yaralanmıştır. Türkiye'nin, mağdurun kendi vatandaşı olmasına dayanarak bu suç üzerinde yargı yetkisi kullanması uluslararası hukuktaki hangi ilke ile açıklanır?

Arcturus Devleti vatandaşı olan bir nükleer enerji mühendisi, teknik danışmanlık hizmeti vermek amacıyla gittiği Vega Devleti'nde, yerel kanunlara göre suç teşkil eden bir eylemde bulunmuştur. Vega Devleti'nin bu şahsı yargılamak üzere yaptığı iade talebi, Arcturus Devleti tarafından 'vatandaşın iade edilmemesi' ilkesi gerekçe gösterilerek reddedilmiştir. Arcturus Devleti, suçun cezasız kalmaması amacıyla kendi ceza kanunu hükümlerini işleterek ilgili mühendis hakkında kendi mahkemelerinde dava açmıştır.

Buna göre Arcturus Devleti'nin, kendi vatandaşı üzerinde suçun işlendiği yer yabancı bir ülke olmasına rağmen yargı yetkisi tesis etmesi uluslararası hukukta hangi ilke ile ifade edilmektedir?

2025 yılında Fas’ın Kazablanka şehrinde turist olarak bulunan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, yerel bir işletmeci tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve yaralanmıştır. Türk makamlarının, suçun mağdurunun kendi vatandaşı olması esasına dayanarak bu olay üzerinde yargı yetkisi ileri sürmesi, uluslararası hukukta devletin yetki kullanmasına ilişkin aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi çerçevesinde, yabancı bir devletin malvarlığına yönelik uygulanan "yargı kararı öncesi ihtiyati tedbirler" (pre-judgment measures) ile "yargı kararı sonrası icra önlemleri" (post-judgment measures) arasındaki hukuki rejime ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta "Troyka" (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) olarak kabul edilen üst düzey devlet görevlilerinin yargı bağışıklıklarının kapsamı ve sona ermesiyle ilgili Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) 2002 tarihli *Tutuklama Emri (Yerodia)* davası kararı uyarınca; görev süresi sona ermiş eski bir Dışişleri Bakanı'nın durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi çerçevesinde, bir devletin yabancı bir mahkemede yargı bağışıklığından ($immunity$ $from$ $jurisdiction$) feragat etmesi ile icra bağışıklığı ($immunity$ $from$ $execution$) arasındaki hukuki ilişkiye dair aşağıdakilerden hangisi doğrudur?