Nükleik Asit Yapısı ve Organizasyonu
21 soru
Bir araştırmacı, laboratuvarda saflaştırdığı bir nükleik asit örneğini alkali () çözeltisi ile muamele ettiğinde, polimer yapısının bozulmadığını ve hidrolize karşı direnç gösterdiğini saptamıştır. Bu nükleik asit molekülünün alkaliye karşı gösterdiği bu direncin temel yapısal nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
DNA'nın B-formu çift sarmal yapısında, şeker-fosfat omurgalarının asimetrik yerleşimi sonucu majör (büyük) ve minör (küçük) oluklar (groove) oluşur. Bu olukların yapısal özellikleri ve biyolojik önemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Polinükleotid zincirlerinin oluşumu sırasında, bir nükleotid biriminin hidroksil () grubu ile bir sonraki nükleotidin fosfat grubu arasında kurulan ana kovalent bağ aşağıdakilerden hangisidir?
Ökaryotik hücrelerde genomik DNA'nın paketlenmesi, DNA molekülünün histon oktameri adı verilen protein yapısı etrafına sarılmasıyla oluşan nükleozomlar ile başlar. DNA molekülü ile histon proteinleri arasındaki bu sıkı bağlanmayı ve yapısal stabiliteyi sağlayan temel etkileşim aşağıdakilerden hangisidir?
Ökaryotik hücrelerde DNA molekülü, fizyolojik koşullar altında genellikle sağ el sarmalı yapısındaki B-DNA formunda bulunur. Ancak yüksek tuz konsantrasyonu veya ardışık dizileri gibi özel dizilimlerin varlığında, sarmalın dönüş yönünün değiştiği ve şeker-fosfat omurgasının karakteristik bir zig-zag görünümü aldığı farklı bir konformasyon saptanabilir. Bu yapısal özelliklere sahip olan nükleik asit formu aşağıdakilerden hangisidir?
Nükleik asitlerin yapısal organizasyonunda, azotlu bazlar ile pentoz şekeri arasındaki -glikozidik bağın özellikleri nükleotid konformasyonunu ve sarmal yapının stabilitesini belirlemektedir. Pürin nükleotidlerinde bu bağın pürin halkası üzerindeki konumu ve B-formundaki DNA sarmalı içindeki baskın konformasyonu aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Laboratuvar ortamında hazırlanan alkali (bazik) bir çözeltide, RNA moleküllerinin DNA'ya kıyasla kimyasal olarak çok daha kararsız olduğu ve hızla nükleotidlerine ayrıştığı gözlenmektedir. RNA'nın bu alkali hidroliz hassasiyetinden sorumlu olan temel yapısal fark aşağıdakilerden hangisidir?
Ökaryotik hücrelerde genomik DNA'nın organizasyonu ve topolojik durumu, replikasyon ve transkripsiyon gibi işlemler sırasında dinamik olarak değişir. Kapalı halkasal bir DNA molekülünün topolojik özelliklerini tanımlayan denklemi (Linking Number, Twist ve Writhe) dikkate alındığında, bu yapısal organizasyon ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Ökaryotik kromatin organizasyonunun temel birimi olan nükleozomlarda, DNA sarmalının histon oktameri üzerine sarılma geometrisi ve bu etkileşimin termodinamik stabilitesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi biyokimyasal açıdan doğrudur?
DNA çift sarmalında nükleotidler birbirlerine fosfodiester bağlarıyla bağlanarak şeker-fosfat omurgasını oluşturur. Ancak sarmalın termodinamik stabilitesine, bazlar arasındaki hidrojen bağlarından daha fazla katkı sağlayan ve ardışık bazların dikey eksende birbiri üzerine binmesiyle karakterize edilen temel kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?
DNA'nın yapısal polimorfizmi çerçevesinde B-DNA formundan sol el dönüşlü (left-handed) Z-DNA formuna geçiş (B-to-Z transition), gen ifadesinin düzenlenmesinde ve kromatin organizasyonunda önemli bir role sahiptir. Buna göre, fizyolojik koşullarda veya laboratuvar ortamında Z-DNA yapısının oluşumunu ve kararlılığını artıran faktörler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Bir biyokimya laboratuvarında saflaştırılan çift sarmallı bir DNA molekülünün baz analizi yapıldığında, toplam pürin bazlarının 'ının adenin () olduğu belirlenmiştir. Buna göre, bu DNA molekülündeki toplam sitozin () bazlarının tüm bazlara oranı yüzde kaçtır?
DNA ve RNA molekülleri, çevresel koşullara ve dizilim özelliklerine bağlı olarak farklı heliks konformasyonları alabilirler. B-DNA formu sulu ortamlarda en yaygın görülen yapı olsa da, bazı biyolojik süreçlerde farklı geometriler ortaya çıkar. Özellikle transkripsiyon sırasında oluşan RNA-DNA hibritleri ve çift sarmallı RNA () molekülleri, riboz şekerindeki grubunun yarattığı sterik engel nedeniyle standart B-DNA formuna giremezler. Buna göre; RNA-DNA hibritlerinde ve yapılarında baskın olarak gözlenen, baz çiftlerinin heliks eksenine göre yaklaşık eğik (tilted) yerleştiği ve majör oluğun oldukça dar ve derin bir yapı kazandığı heliks formu aşağıdakilerden hangisidir?
Ökaryotik hücrelerde nükleozom organizasyonu, gen ekspresyonunun kontrolünde dinamik bir rol oynar. Bu süreçte histon proteinlerinin amino-terminal uçlarındaki lizin kalıntıları, histon asetiltransferaz (HAT) enzimleri tarafından asetillenerek kromatin yapısının gevşemesine (ökromatin) ve transkripsiyonel aktiviteye izin verir.
Histon lizin kalıntılarının asetillenmesi sonucu DNA-protein etkileşiminin zayıflamasının altında yatan temel biyokimyasal değişim aşağıdakilerden hangisidir?
DNA molekülünün denatürasyonu sırasında çift sarmal yapının çözülmesiyle birlikte dalga boyundaki ultraviyole ışık emiliminde (absorbans) yaklaşık oranında bir artış gözlenir. "Hiperkromik etki" (hiperkromisite) olarak adlandırılan bu fenomenin temel biyokimyasal nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Nükleik asitlerin yapı taşları olan nükleotidler; bir azotlu baz, bir pentoz şekeri ve bir fosfat grubundan meydana gelir. Bu yapıda, nükleozid (baz + şeker) birimine fosfat grubunun eklenmesiyle nükleotit oluşur. Buna göre, standart bir nükleotit molekülünde fosfat grubunun pentoz şekerine bağlandığı karbon atomu aşağıdakilerden hangisidir?
Ökaryotik hücrelerde genomik DNA, histon proteinleri ile birleşerek nükleozom adı verilen temel paketleme birimlerini oluşturur. Nükleozomun yapısal organizasyonu ve DNA ile proteinler arasındaki etkileşimlerin doğası düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Hücre bölünmesi ve genetik bilginin korunması süreçlerinde, DNA polimeraz enzimi tarafından gerçekleştirilen nükleik asit sentezi belirli kimyasal kurallara ve yönelimlere tabidir. Bu sentez süreci ve oluşan polinükleotid zincirinin yapısal özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Ökaryotik hücrelerde telomer uçlarının korunmasında ve bazı onkogenlerin promotör dizilerinde transkripsiyonel regülasyonda görev alan, guanin bazlarından zengin dizilerin oluşturduğu G-quadruplex (G-dörtlüsü) yapılarının stabilizasyonunda, standart Watson-Crick eşleşmesinden farklı olarak gözlenen temel biyokimyasal özellik aşağıdakilerden hangisidir?
RNA moleküllerinin, özellikle de tRNA'nın yapısal organizasyonunda standart nükleozidlerin yanı sıra çeşitli post-transkripsiyonel modifikasyonlara uğramış bazlar da yer alır. Bu modifikasyonlar arasında, azotlu bazın riboz şekeriyle yaptığı bağın alışılagelmiş azot () atomu yerine karbon () atomu üzerinden () kurulmasıyla (C-glikozidik bağ) diğerlerinden ayrılan nükleozid aşağıdakilerden hangisidir?