Toksikoloji

Metanol (metil alkol) zehirlenmesinde, alkol dehidrogenaz ve aldehit dehidrogenaz enzimleri tarafından gerçekleştirilen biyotransformasyon sonucunda açığa çıkan, hem anyon açıklıklı metabolik asidoz tablosundan hem de retinal hasardan sorumlu olan temel toksik metabolit aşağıdakilerden hangisidir?

22 yaşında bir hasta, intihar amacıyla yüksek dozda asetilsalisilik asit ($pKa: 3.5$) tabletleri ve bir miktar gaz yağı (hidrokarbon distilatı) içtikten yaklaşık 40 dakika sonra acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde bilinci kapalı saptanan ve solunumu deprese olan bu hastanın acil yönetimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir ev yangını sırasında yoğun dumana maruz kalarak kurtarılan 42 yaşındaki hasta acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde konfüzyon, taşipne ve ciltte belirgin kızarıklık (flushing) izleniyor. Laboratuvar analizinde kan laktat düzeyi $9 mmol/L$ ve karboksihemoglobin ($COHb$) seviyesi $\%22$ olarak saptanıyor. Hem siyanür hem de karbonmonoksit ($CO$) toksisitesi şüphesiyle antidot tedavisi planlanan bu hastada, nitrit içeren ajanlar yerine kobalt bazlı bir bileşiğin (hidroksokobalamin) tercih edilmesinin temel tıbbi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

$26$ yaşında bir hasta, yaklaşık $45$ dakika önce özkıyım amacıyla hem bir miktar çamaşır suyu (alkali korozif) hem de çok sayıda demir hapı içtiği şüphesiyle acil servise getiriliyor. Hastanın hafif konfüzyonu mevcut ve ağız çevresinde yanık benzeri hiperemi gözleniyor.

Bu hastanın acil servis yönetiminde aşağıdakilerden hangisi en doğrudur?

Bir tatil kasabasında akşam yemeğinde büyük bir mercan kayalığı balığı (barrakuda) tüketen $45$ yaşındaki erkek hastada, yemekten yaklaşık $6$ saat sonra şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma ve diyare başlıyor. Şikayetlerine ek olarak hastada perioral parestezi ve özellikle soğuk nesnelere dokunulduğunda "yanma" hissi (soğuk allodinisi/paradoksal sıcaklık algısı) geliştiği gözleniyor. Bu hastadaki klinik tabloya neden olan toksinin temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Eski bir yapının restorasyonunda çalışan 42 yaşındaki erkek hasta, yaklaşık bir haftadır devam eden ve giderek şiddetlenen kolik tarzda karın ağrısı, inatçı kabızlık ve baş ağrısı şikayetleriyle başvuruyor. Öyküsünden, boya sökme işlemi sırasında uzun süre ısı tabancası kullandığı ve koruyucu maske takmadığı öğreniliyor. Acil serviste takibi sırasında hasta aniden ajite oluyor, oryantasyonunu kaybediyor ve jeneralize tonik-klonik nöbet geçiriyor. Fizik muayenede kan basıncı 180/110 mmHg, diş etlerinde mavi-siyah renk değişikliği saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde hipokrom mikrositer anemi ve periferik yaymada bazofilik noktalanma izleniyor.

Bu hastada gelişen tablonun acil yönetiminde, şelatörün ağır metali santral sinir sistemine redistribüye etmesini (yeniden dağılımını) önlemek amacıyla en uygun tedavi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

$34$ yaşında erkek hasta, ani gelişen huzursuzluk, kaslarda seyirme ve aşırı terleme şikayetleriyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde; kan basıncı $170/105$ mmHg, nabız $130$/dakika, solunum sayısı $26$/dakika ve aksiller ölçülen vücut sıcaklığı $39,2^\circ$ C olarak saptanıyor. Hastanın pupillerinin bilateral $7$ mm (midriyatik) olduğu, cildinin yaygın nemli (diyaforetik) olduğu ve batın muayenesinde bağırsak seslerinin hiperaktif olduğu gözleniyor. Bu klinik tabloya sahip bir hastada, aşağıdaki bulgulardan hangisinin saptanması, tanının sempatomimetik toksidromdan (örneğin kokain kullanımı) ziyade öncelikle serotonin sendromu lehine değerlendirilmesini sağlar?

Organofosfatlı bir insektisit olan Malatiyon, tarımsal alanlarda yaygın olarak kullanılmasına rağmen memelilerde böceklere göre belirgin şekilde daha düşük sistemik toksisite (miyozis, aşırı salivasyon, fasikülasyonlar vb.) gösterir. Bu durumun temel farmakolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Kapalı bir mekanda çıkan yangından kurtarılan 50 yaşındaki bir hastada ciddi laktik asidoz ($pH: 7.10$, Laktat: $15 mmol/L$), konfüzyon ve taşikardi saptanmıştır. Hastanın nabız oksimetresi (pulse oximetry) $\%99$ saturasyon göstermesine karşın, arteryel kan gazı ölçümünde $O_2$ parsiyel basıncı ($PaO_2$) normal bulunmuştur. Karbonmonoksit ($CO$) ve siyanür zehirlenmesi birlikteliği düşünülen bu hastada, doku hipoksisini daha da derinleştirebilecek methemoglobinemi riskinden kaçınmak amacıyla nitrit içeren antidotların kullanımı uygun görülmemiştir. Bu klinik tabloda öncelikle tercih edilmesi gereken antidotun etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Karbonmonoksit ($CO$) zehirlenmesinde, hemoglobinin oksijene olan afinitesinin artmasına bağlı olarak oksihemoglobin disosiyasyon eğrisinde görülen temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Karbonmonoksit ($CO$) zehirlenmesi olan bir hastada, ciddi doku hipoksisi mevcudiyetine rağmen nabız oksimetresi (pulse oximetry) cihazının oksijen satürasyonunu yanıltıcı bir şekilde normal veya yüksek ($$) ölçmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

$22$ yaşında, bipolar bozukluk tedavisi amacıyla bir ilaç kullanan kadın hasta, intihar girişimi sonrası acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde somnolans ve derin tendon reflekslerinde azalma saptanıyor. Laboratuvar incelemesinde; AST: $32 \text{ U/L}$, ALT: $28 \text{ U/L}$ (normal), serum amonyak düzeyi: $180 \text{ \mu mol/L}$ (normal: $10-45$) ve hafif anyon açıklı metabolik asidoz saptanıyor. Bilgisayarlı tomografide serebral ödem bulguları izlenen bu hastada, amonyak metabolizmasını hızlandırmak ve mitokondriyal koenzim A ($CoA$) düzeylerini restore etmek amacıyla kullanılması gereken en uygun spesifik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$48$ yaşında erkek hasta, ani başlayan görme bulanıklığı, şiddetli karın ağrısı ve konfüzyon şikayetleriyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenesinde pupillerin ışığa yanıtının zayıf olduğu, fundoskopik incelemede ise optik diskte belirgin hiperemi ve ödem saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde $pH: 7,12$, $HCO_3^-: 8$ $mEq/L$, anyon açığı: $28$ $mEq/L$ ve ozmolar açık: $25$ $mOsm/kg$ $H_2O$ olarak hesaplanıyor. Bu hastada semptomlara neden olan asıl toksik metabolitin oluşumunu engellemek için kullanılan, alkol dehidrogenaz enzimini kompetitif olarak inhibe eden spesifik antidot aşağıdakilerden hangisidir?

İnsektisitlere maruz kalan bir hastada yapılan incelemeler sonucunda asetilkolinesteraz enziminin 'karbamillenme' yoluyla inhibe olduğu ve hastada belirgin muskarinik ve nikotinik bulguların geliştiği saptanıyor. Bu zehirlenme tablosunun klinik özellikleri ve tedavisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Endüstriyel bir çözücü olan 'odun alkolü'ne maruz kalan 40 yaşındaki bir işçi, maruziyetten bir gün sonra gelişen şiddetli görme bulanıklığı, karın ağrısı ve belirgin anyon açıklıklı metabolik asidoz tablosuyla hastaneye kaldırılıyor. Yapılan incelemelerde metanol zehirlenmesi tanısı kesinleşiyor. Bu hastadaki retinal hasar ve optik sinir toksisitesinden sorumlu olan temel metabolitin, hücresel düzeydeki sitotoksik etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Organofosfat zehirlenmesinde kullanılan pralidoksim tedavisinin başarısı, asetilkolinesteraz enziminin "yaşlanma" (aging) olarak adlandırılan sürece girmesinden önce uygulanmasına bağlıdır. Bu süreçte enzimin reaktivatörlere dirençli hale gelmesine neden olan temel biyokimyasal değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında bir erkek hasta, antifriz içtiği şüphesiyle acil servise başvuruyor. Fizik muayenesinde derin Kussmaul solunumu ve ajitasyon gözleniyor. Laboratuvar tetkiklerinde; anyon açıklığı $24$ $mEq/L$ ve serum osmolalite açığı $35$ $mOsm/kg$ olarak saptanıyor. Arteriyel kan gazı örneği Point-of-Care (hasta başı) cihazda çalışıldığında laktat düzeyi $14$ $mmol/L$ ölçülürken, merkez laboratuvardaki enzimatik yöntemle yapılan ölçümde laktat düzeyi $1.2$ $mmol/L$ (normal) olarak bulunuyor. Bu durum aşağıdaki toksik metabolitlerden hangisinin laktat elektrotları ile çapraz reaksiyona girmesinden kaynaklanmaktadır?

Laboratuvar ortamında temizlik amacıyla kullanılan bir sıvıyı içtiğinden şüphelenilen $22$ yaşında bir erkek hasta, maruziyetten yaklaşık $14$ saat sonra acil servise getiriliyor. Hastanın fizik muayenesinde hiperpne (Kussmaul solunumu) saptanıyor. Laboratuvar tetkiklerinde kan $pH$ değeri $7.15$, plazma bikarbonat ($HCO_3^-$) düzeyi $9$ $mEq/L$ ve anyon açığı $32$ $mEq/L$ (normal: $8-12$ $mEq/L$) olarak bulunuyor. Hastanın başvuru anındaki osmolal açığı $14$ $mOsm/kgH_2O$ (normal: $<10$ $mOsm/kgH_2O$) iken, maruziyetten hemen sonra dış merkezde bakılan ilk tetkiklerinde osmolal açığının $60$ $mOsm/kgH_2O$ olduğu saptanıyor.

Bu hastada osmolal açığın zamanla belirgin şekilde azalması ve eş zamanlı olarak anyon açığının artması aşağıdakilerden hangisi ile en iyi açıklanır?

26 yaşında bir erkek hasta, diş tedavisi sırasında diş etlerine uygulanan yüksek dozda benzokain sprey sonrası gelişen nefes darlığı ve dudaklarda morarma şikayetiyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenede santral siyanoz gözleniyor. Nabız oksimetrede oksijen satürasyonu %84 saptanıyor ve %100 maske ile oksijen verilmesine rağmen bu değer yükselmiyor. Arteriyel kan gazı analizinde ise parsiyel oksijen basıncı ($PaO_2$) 96 mmHg (normal) olarak ölçülüyor. Hastadan alınan venöz kan örneğinin tipik "çikolata kahverengisi" renginde olduğu saptandığına göre, bu hastada ilk basamak tedavide kullanılması gereken spesifik antidot ve standart uygulama dozu/yolu aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kanalizasyon işçisi, çalışma sırasında aniden bilincini kaybederek bayılmış ('knockdown') ve çevredekiler tarafından ortamdan uzaklaştırılmıştır. Acil servise getirildiğinde hastanın ciddi laktik asidozu olduğu, ancak pulse oksimetre ile ölçülen oksijen satürasyonunun $\%98$ olduğu saptanmıştır. Ayrıca hastanın cebindeki madeni paraların üzerinde siyah-yeşil bir renk değişikliği (sülfür korozyonu) izlenmiştir. Bu klinik tabloya yol açan gaz ve farmakolojik tedavi prensipleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?