Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Soru 8581Soru

Aşağıda sol sütunda psikolojik yaklaşımların temel iddiaları ve çalışma alanları, sağ sütunda ise bu yaklaşımların adları verilmiştir. Sol sütundaki her bir açıklamayı sa�� sütundaki doğru yaklaşım ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Zihnin ve bilincin yapısından ziyade, bu yapıların insanın çevreye uyum sağlamasındaki işlevlerini ve faydalarını incelemeyi hedefler.
İnsanın geçmiş yaşantılarını ve davranışlarının gerisinde yatan bilinçdışı çatışmalar��, serbest çağrışım ve rüya analizi gibi yöntemlerle açıklamaya çalışır.
Uyarıcıların zihinde nasıl işlendiğini, bilginin nas��l algılandığını, depolandığını ve hatırlandığını inceleyerek insanı aktif bir bilgi işlemci olarak görür.
İnsan yaşantılar��nın ve algılarının parçalara bölünerek açıklanamayacağını, bütünün parçaların toplamından daha farklı ve fazla olduğunu savunur.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki açıklamalar sırasıyla İşlevselcilik, Psikodinamik Yaklaşım, Bilişsel Yaklaşım ve Gestalt Yaklaşım�� ile eşleşmektedir.
Sol sütundaki kuramsal açıklamalar, temsil ettikleri psikolojik yaklaşımların temel ilkeleriyle birebir uyuşmaktadır. Zihnin çevreye uyumunu inceleyen işlevselcilik; bilinçdışını inceleyen psikodinamik; bilgi işlem süreçlerini inceleyen bilişsel; bütüncül algıyı savunan ise Gestalt yaklaşımdır.

Adım Adım Çözüm

1
Zihinsel süreçlerin ve bilincin çevreye uyumundaki işlevselliğine odaklanan tanım incelenir.
Bu tanımın işlevselcilik (fonksiyonalizm) olduğu belirlenir.
Zihnin çevreye uyum sağlama işlevi doğrudan işlevselciliğin ana konusudur.
2
Bilinçdışı süreçleri, bastırılmış dürtüleri ve çocukluk yaşantılarını vurgulayan ifade analiz edilir.
Bu yaklaşımın psikodinamik ekol olduğu saptanır.
Bilinçdışı ve geçmiş yaşantıların incelenmesi psikodinamik yaklaşımın kurucusu Sigmund Freud tarafından geliştirilen temel yöntemdir.
3
Bilgiyi alma, işleme, belleğe kaydetme ve geri çağırma gibi aktif zihinsel süreçlere değinen tanım değerlendirilir.
Bu tanım Bilişsel Yaklaşım ile ilişkilendirilir.
Zihinsel süreçlerin bilgi işleme modeliyle açıklanması bilişsel yaklaşımın özünü oluşturur.
4
Bütünsel algıyı savunan ve parçaların toplamından daha fazlası olduğunu belirten son ilke incelenir.
Bu ilke Gestalt Yaklaşımı ile eşleştirilir.
Gestalt ekolü, insan algısının ve bilincinin bütünsel yapısına odaklanarak parçacıl yaklaşımlara karşı çıkar.

Anahtar Kavram

Psikolojide Ekoller ve Yaklaşımlar
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8582Soru

Aşağıdaki sol sütunda öğrenmeyi etkileyen bazı temel faktörler, sağ sütunda ise bu faktörlerin günlük hayattaki yansımalarını gösteren örnek senaryolar verilmiştir. Bu faktörler ile uygun senaryoları eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Genel uyarılmışlık hali
Algısal ayırt edilebilirlik
Sonuçlar��n bilinmesi (Geri bildirim)
Aktif katılım

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki 'Genel uyarılmışlık hali' faktörü sağ sütundaki kaygı ve uyanıklık düzeyine ilişkin senaryo ile; 'Algısal ayırt edilebilirlik' faktörü tahtadaki renkli simgelerle yapılan vurgulama örneğiyle; 'Sonuçların bilinmesi (Geri bildirim)' faktörü piyano çalarken duyulan ritim hatalarının düzeltilmesi örneğiyle; 'Aktif katılım' faktörü ise sürücü adayının bizzat direksiyon koltuğunda uygulama yapması senaryosuyla eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; kaygı ve uykululuk düzeyi 'Genel uyarılmışlık hali' ile, renkli tebeşir kullanımı 'Algısal ayırt edilebilirlik' ile, piyano çalarken ritmin fark edilmesi 'Sonuçların bilinmesi (Geri bildirim)' ile ve sürücü koltuğunda pratik yapılması 'Aktif katılım' ile eşleşir. Bu eşleştirme, öğrenmeyi etkileyen faktörlerin (öğrenen, malzeme ve yöntem kaynaklı) kuramsal tanımları ile tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Genel uyarılmışlık hali kavramı analiz edilir.
Bu kavram, uyanıklık ve kaygı düzeylerinin öğrenme üzerindeki etkisini inceler. Sağ sütundaki sınav stresi ve uyanıklık seviyesine dair senaryoyla eşleştirilir.
Genel uyarılmışlık halinin öğrenme verimliliği ile olan ilişkisini gösteren en net örnek budur.
2
Algısal ayırt edilebilirlik kavramı analiz edilir.
Bu kavram, malzemenin görsel veya fiziksel olarak öne çıkarılmasını içerir. Tahtadaki kimyasal simgelerin renkli tebeşirle vurgulanması senaryosuyla eşleştirilir.
Renk, şekil ve büyüklük gibi farklılıklar algısal ayırt edilebilirliği doğrudan artırır.
3
Sonuçların bilinmesi kavramı analiz edilir.
Bu kavram, yapılan bir davranışın sonucuna dair anında geri dönüt almayı içerir. Piyano öğrencisinin bastığı tuşların sesini duyup ritmini düzeltmesi senaryosuyla eşleştirilir.
Çıkan sesin anında işitilmesi, yapılan hatanın anında fark edilmesini (geri bildirimi) sağlar.
4
Aktif katılım kavramı analiz edilir.
Bu kavram, öğrencinin doğrudan pratik yapması ve eylemde bulunmasıdır. Sürücü adayının direksiyon başında pedalları kendisinin yönetmesi senaryosuyla eşleştirilir.
Sürücü adayının sadece dinlemek yerine bizzat uygulaması aktif katılımın tanımına uygundur.

Anahtar Kavram

Öğrenmeyi Etkileyen Faktörler (Öğrenen, Öğrenme Yöntemi ve Öğrenme Malzemesiyle İlişkili Faktörler)
Soru 8583Soru

Tek yarıkta kırınım deneyi gerçekleştirilen üç farklı düzenekte kullanılan ışığın dalga boyu, yarık genişliği, ekran ile yarık düzlemi arasındaki uzaklık ve ortamın kırıcılık indisi değerleri aşağıda belirtilmiştir:

* Düzenek I: Dalga boyu 5λ5\lambda olan ışık, yarık genişliği ww, ekran uzaklığı LL, hava ortamı (n1=1n_1 = 1)
* Düzenek II: Dalga boyu 6λ6\lambda olan ışık, yarık genişliği ww, ekran uzaklığı LL, hava ortamı (n2=1n_2 = 1)
* Düzenek III: Dalga boyu 6λ6\lambda olan ışık, yarık genişliği ww, ekran uzaklığı LL, cam ortamı (n3=15n_3 = 1{}5)

Buna göre, bu düzeneklerde ekran üzerinde oluşan **merkezi aydınlık saçak genişliklerini (2Δx2\Delta x)** büyükten küçüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Merkezi aydınlık saçak genişliklerinin büyükten küçüğe doğru sıralaması: Düzenek II > Düzenek I > Düzenek III şeklindedir.
Düzeneklerin merkezi aydınlık saçak genişliği değerleri hesaplandığında sırasıyla 12λLw12 \frac{\lambda L}{w}, 10λLw10 \frac{\lambda L}{w} ve 8λLw8 \frac{\lambda L}{w} katsayıları elde edilir. Bu durum saçak genişliklerinin Düzenek II > Düzenek I > Düzenek III şeklinde sıralanmasını gerektirir.

Adım Adım Çözüm

1
Kırınım saçak genişliği ve merkezi aydınlık saçak genişliği bağıntılarını tanımlamak.
Tek yarıkta kırınım deneyinde ardışık iki karanlık veya iki aydınlık saçak arasındaki mesafe (saçak genişliği) Δx=λLwn\Delta x = \frac{\lambda L}{w \cdot n} formülüyle bulunur. Merkezi aydınlık saçak genişliği ise standart saçak genişliğinin iki katıdır, yani 2Δx=2λLwn2\Delta x = 2\frac{\lambda L}{w \cdot n} olarak ifade edilir.
Her bir düzenek için hesaplanacak değerlerin hangi fiziksel parametrelere bağlı olduğunu netleştirmek gerekir.
2
Düzenek I için merkezi aydınlık saçak genişliğini hesaplamak.
2Δx1=25λLw1=10λLw2\Delta x_1 = 2 \frac{5\lambda L}{w \cdot 1} = 10 \frac{\lambda L}{w} olur.
Dalga boyunun 5λ5\lambda ve ortam kırıcılık indisinin 11 (hava) olması değerlerini formülde yerine koymak için.
3
Düzenek II için merkezi aydınlık saçak genişliğini hesaplamak.
2Δx2=26λLw1=12λLw2\Delta x_2 = 2 \frac{6\lambda L}{w \cdot 1} = 12 \frac{\lambda L}{w} olur.
Dalga boyunun 6λ6\lambda ve ortam kırıcılık indisinin 11 (hava) olması değerlerini formülde yerine koymak için.
4
Düzenek III için merkezi aydınlık saçak genişliğini hesaplamak.
2Δx3=26λLw15=8λLw2\Delta x_3 = 2 \frac{6\lambda L}{w \cdot 1{}5} = 8 \frac{\lambda L}{w} olur.
Dalga boyunun 6λ6\lambda ve ortam kırıcılık indisinin 151{}5 (cam) olması değerlerini formülde yerine koymak için.
5
Elde edilen merkezi aydınlık saçak genişliği değerlerini kıyaslayarak sıralamak.
12λLw>10λLw>8λLw12 \frac{\lambda L}{w} > 10 \frac{\lambda L}{w} > 8 \frac{\lambda L}{w} olduğundan sıralama 2Δx2>2Δx1>2Δx32\Delta x_2 > 2\Delta x_1 > 2\Delta x_3 şeklindedir.
Düzeneklerin saçak genişliklerini büyüklüklerine göre sıralayarak sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Tek yarıkta kırınım olayında saçak genişliğinin ışığın dalga boyu ve ortamın kırıcılık indisi ile ilişkisi.
Soru 8584Soru

Bir pnp-n eklemine dışarıdan doğru gerilim uygulanarak doğru kutuplama (ileri besleme) yapılmaktadır.

Buna göre, doğru kutuplama durumundaki pnp-n eklemi ile ilgili,

I. Çoğunluk taşıyıcılarının eklemden geçişi kolaylaşır ve difüzyon akımı artar.
II. Eklemdeki geçiş (arındırılmış) bölgesinin genişliği azalır.
III. Eklem bölgesinde difüzyona karşı koyan iç elektrik alanın şiddeti artar.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Doğru kutuplama altında geçiş b��lgesinin genişliğinin azaldığı ve çoğunluk taşıyıcılarının geçişinin kolaylaşarak difüzyon akımının arttığı seçenek doğrudur.
Doğru kutuplama (ileri besleme) durumunda, p-n eklemine uygulanan dış elektrik alan, eklem bölgesindeki iç elektrik alana zıt yöndedir. Bu durum, geçiş (arındırılmış) bölgesindeki potansiyel engelini düşürerek geçiş bölgesinin genişliğini azaltır. Potansiyel engelinin azalmasıyla çoğunluk taşıyıcılarının (P bölgesindeki deliklerin ve N bölgesindeki elektronların) eklemden karşı tarafa geçişi (difüzyonu) kolaylaşır ve difüzyon akımı artar. Bu nedenle çoğunluk taşıyıcılarının geçişinin kolaylaştığı ve geçiş bölgesi genişliğinin azaldığı yargılar doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Doğru kutuplama kavramını ve dış elektrik alanın yönünü analiz etme.
Doğru kutuplamada pilin artı kutbu P bölgesine, eksi kutbu N bölgesine bağlanır. Bu durumda eklem üzerinde oluşan dış elektrik alan, eklemdeki iç elektrik alana zıt yöndedir.
Dış gerilimin eklem üzerindeki elektrik alan etkisini belirlemek için.
2
Geçiş bölgesinin genişliği ve iç elektrik alan üzerindeki etkisini yorumlama.
Zıt yönlü dış elektrik alan nedeniyle eklem bölgesindeki net elektrik alan ve dolayısıyla potansiyel engel yüksekliği azalır. Bu durum, geçiş (arındırılmış) bölgesinin genişliğinin azalmasına yol açar. İç elektrik alanın şiddeti artmaz, azalır.
Eklem bölgesindeki fiziksel ve elektriksel değişimleri değerlendirmek için.
3
Taşıyıcı hareketini ve akım değişimini inceleme.
Potansiyel engelinin azalması, çoğunluk taşıyıcılarının (P'deki delikler ve N'deki elektronlar) eklem sınırını aşarak difüzyonunu kolaylaştırır. Bu da difüzyon akımının artmasını sağlar.
Yarı iletken içindeki akım mekanizmasını açıklamak için.

Anahtar Kavram

Doğru Kutuplama Altında P-N Ekleminin Davranışı
Soru 8585Soru

Türkiye'de bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmak, bölge halkının refah düzeyini yükseltmek ve yerel potansiyelleri en üst düzeyde kullanmak amacıyla çeşitli bölgesel kalkınma projeleri hazırlanmıştır. Bu projelerden en kapsamlısı olan Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP), çok sektörlü ve sürdürülebilir bir kalkınma modeli üzerine inşa edilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Güneydoğu Anadolu Projesi'nin (GAP) temel hedefleri veya bölgede gerçekleştirdiği sosyo-ekonomik değişimler arasında gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Taş kömürü yataklarına bağlı olarak demir-çelik sanayisi ve ağır endüstri kollarının bölgede öncelikli sektör haline getirilmesi

Cevap

Taş kömürü yataklarına bağlı olarak demir-çelik sanayisi ve ağır endüstri kollarının bölgede öncelikli sektör haline getirilmesi
Taş kömürü yataklarına bağlı olarak demir-çelik sanayisi ve ağır endüstri kollarının geliştirilmesi hedefi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde taş kömürü bulunmadığı için GAP kapsamında yer alamaz. Bu hedef, taş kömürü havzasına sahip olan Zonguldak, Bartın, Karabük Projesi'ne (ZBKP) aittir. GAP ise su ve toprak kaynaklarının geliştirilmesine dayalı tarım, hidroelektrik enerji ve tarımsal sanayi odaklıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökünü analiz ederek hedeflenen bölgeyi ve olumsuz ifadeyi belirleyin.
Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında yer almayan seçeneğin bulunması gerektiği tespit edilmiştir.
Kalkınma projelerinin bölgesel kaynaklarla uyumlu olması gerektiğinden hareketle yanlış eşleştirmeyi bulmak hedeflenmiştir.
2
Seçeneklerdeki ekonomik faaliyetleri bölgesel kaynaklar ve projelerle karşılaştırın.
Taş kömürüne dayalı demir-çelik ve ağır sanayinin Zonguldak, Bartın, Karabük Projesi'ne (ZBKP) ait olduğu, GAP'ın ise su kaynakları, tarım ve enerji odaklı olduğu bulunmuştur.
Her projenin öncelikli amacının farklı doğal ve beşeri kaynaklara dayandığını ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ve Diğer Bölgesel Kalkınma Projelerinin Amaçları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8586Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde basit harmonik hareket yapan ve genliği r=05 mr = 0{}5\text{ m}, periyodu T=2 sT = 2\text{ s} olan bir cismin uzanım�� x=05 mx = 0{}5\text{ m} olduğu anda hızının sıfır, ivmesinin ise maksimum büyüklükte olduğu ifadesi fiziksel olarak doğru mudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Verilen ifade fiziksel olarak doğrudur, çünkü basit harmonik hareket yapan bir cismin uzanımı genliğe eşit olduğunda hızı sıfır ve ivmesi maksimum büyüklüktedir.
Uzanımın genlik değerine ulaştığı uç noktalarda cisim anlık olarak durur (hız sıfırdır) ve denge konumuna geri dönmek üzere maksimum ivmeyle hızlanmaya başlar.

Adım Adım Çözüm

1
Genlik ve uzanım değerlerini karşılaştırın.
Cismin genliği r=05 mr = 0{}5\text{ m} ve incelenen andaki uzanımı x=05 mx = 0{}5\text{ m} olarak verilmiştir. Bu durum, cismin genlik noktasında (yörüngenin en uç noktasında) bulunduğunu gösterir.
Cismin yörünge üzerindeki konumunu belirlemek, hız ve ivme büyüklüklerini analiz etmek için ilk adımdır.
2
Uç noktadaki (maksimum uzanım konumundaki) hız durumunu analiz edin.
Basit harmonik harekette cisim uç noktalarda yön değiştirir. Yön değiştirme anında anlık hız v=0v = 0 olur.
Maksimum uzanıma ulaşıldığında cismin hareket yönünün tersine dönebilmesi için hızının sıfırlanması gerekir.
3
Uç noktadaki ivme durumunu geri çağırıcı kuvvet yardımıyla analiz edin.
Geri çağırıcı kuvvet F=kxF = -k \cdot x ve ivme a=ω2xa = -\omega^2 \cdot x bağıntılarıyla ifade edilir. Uzanım maksimum (x=rx = r) olduğunda, ivme de maksimum büyüklüğe (amaks=ω2ra_{\text{maks}} = \omega^2 \cdot r) ulaşır.
Denge konumundan uzaklaştıkça cisme etki eden net kuvvet ve dolayısıyla ivme artar; maksimum uzanımda bu değerler en büyük halini alır.

Anahtar Kavram

Basit harmonik harekette uzanımın maksimum olduğu (genlik) noktalarda hız sıfır, ivme ise maksimum büyüklüktedir.
Soru 8587Soru

Modern teknolojide yarı iletken malzemelerin geliştirilmesiyle birlikte enerji verimliliği yüksek aydınlatma sistemleri ve yenilenebilir enerji kaynakları yaygınlaşmıştır. Bu teknolojilerin en önemli örnekleri arasında ışık yayan diyotlar (LEDLED) ve güneş pilleri (fotovoltaik hücreler) yer almaktadır.

Buna göre, LEDLED ve güneş pillerinin yapıları ve çalışma ilkeleri ile ilgili;

I. LEDLED'lerin ışık yayabilmesi için p-n ekleminin doğru polarlanması (ileri besleme) gerekir.
II. Güne�� pilleri, üzerlerine düşen ışık enerjisini elektrik enerjisine dönüştürmek için harici bir doğru akım güç kaynağına bağlı olmalıdır.
III. Hem LEDLED hem de g��neş pillerinin temel yapısını yarı iletken malzemelerden oluşturulan p-n eklemi oluşturur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

I ve III yargıları doğrudur.
I ve III yargılarını içeren seçenek doğrudur. LED'lerin çalışması için doğru polarlanma (ileri besleme) şarttır. Elektronlar ve deşikler eklemde birleşerek foton salınımı gerçekleştirir. Hem LED'ler hem de güneş pilleri p-n eklemi yapısına dayalı yarı iletken teknolojilerdir. Güneş pilleri ise üzerine düşen ışık sayesinde fotovoltaik etkiyle çalışır ve elektrik üretmek için harici bir güç kaynağına ihtiyaç duymaz.

Adım Adım Çözüm

1
LED'lerin çalışma prensibini analiz etmek
LED (ışık yayan diyot), p-n eklemine doğru yönde gerilim uygulanması (doğru polarlanma) durumunda ışık yayar. Elektronlar ve deşikler eklem bölgesinde birleşerek enerjilerini foton olarak salarlar. Bu nedenle birinci yargı doğrudur.
Yarı iletken diyotların ileri besleme altında iletime geçtiğini ve enerji seviyeleri farkından dolayı foton yayınladığını belirlemek amacıyla yapılmıştır.
2
Güneş pillerinin çalışma prensibini analiz etmek
Güneş pilleri (fotovoltaik hücreler), harici bir elektrik kaynağı olmaksızın, p-n eklemi üzerine düşen ışığın fotonları sayesinde elektron-deşik çiftleri oluşturup elektrik enerjisi üretirler. Bu fotovoltaik bir etkidir ve harici güç kaynağı gerektirmez. Bu nedenle ikinci yargı yanlıştır.
Güneş pillerinin aktif bir jeneratör gibi çalıştığını ve harici polarlama istemediğini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
3
LED ve güneş pillerinin ortak yapısal özelliklerini belirlemek
Hem LED'ler hem de güneş pilleri, n-tipi ve p-tipi yarı iletkenlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulan p-n eklem yapısına sahiptir. Bu nedenle üçüncü yargı doğrudur.
Modern teknolojideki yarı iletken devre elemanlarının temel yapı taşının p-n eklemi olduğunu saptamak için yapılmıştır.

Anahtar Kavram

LED ve güneş pillerinin (fotovoltaik hücrelerin) p-n eklemi temelindeki çalışma ilkeleri ve polarlanma koşulları.
Soru 8588Soru

Hava ortamında gerçekleştirilen bir tek yarıkta kırınım deneyinde, düşey doğrultudaki yarık düzlemi dalga boyu λ\lambda olan tek renkli paralel ışık demetiyle aydınlatılıyor. Ekran üzerinde oluşan ardışık iki karanlık saçak arasındaki mesafe Δx\Delta x, merkezi aydınlık saçağın genişliği ise XCX_C olarak ölçülüyor.

Buna göre;

I. Aynı Δx\Delta x saçak genişliğine sahip bir çift yarıkta girişim (Young) deneyinde, merkezi aydınlık sa��ağın genişliği XC2\frac{X_C}{2} olurdu.

II. Yarık düzlemi, yarığın tam ortasından geçen düşey eksen etrafında bir miktar döndürülürse ekrandaki saçak genişliği (Δx\Delta x) artar.

III. Yarık düzleminin üst yarısı ışık geçirmeyen mat bir levha ile kapatılırsa ekrandaki saçak genişliği (Δx\Delta x) yarıya iner.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II
Doğru cevap I ve II yargılarını içeren seçenektir. Tek yarıkta kırınım deneyinde merkezi aydınlık saçak genişliği diğer saçakların iki katı (XC=2ΔxX_C = 2\Delta x) iken, çift yarıkta tüm saçak genişlikleri birbirine eşittir (Δx\Delta x). Bu yüzden çift yarıkta merkezi aydınlık saçak genişliği XC2\frac{X_C}{2} olur ve birinci öncül doğrudur. Düşey yarığın genişliği yatay doğrultudadır ve düşey eksen etrafında döndürüldüğünde efektif yarık genişliği azalarak saçak genişliğini (Δx\Delta x) artırır, bu yüzden ikinci öncül doğrudur. Düşey yarığın üst yarısının mat levhayla kapatılması yarık genişliğini değiştirmediği için saçak genişliği değişmez, bu yüzden üçüncü öncül yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tek yarıkta ve çift yarıkta merkezi aydınlık saçak genişliği özelliklerini karşılaştırmak.
Tek yarıkta kırınım olayında merkezi aydınlık saçak genişliği, diğer saçakların genişliğinin iki katıdır (XC=2ΔxX_C = 2\Delta x). Çift yarıkta girişim (Young) deneyinde ise merkezi aydınlık saçak dahil tüm saçakların genişliği birbirine eşittir (Δx\Delta x). Bu durumda, ayn�� saçak genişliğine sahip bir çift yarık deneyinde merkezi aydınlık saçak genişliği Δx\Delta x yani XC2\frac{X_C}{2} olurdu. Dolayısıyla birinci öncül doğrudur.
Merkezi aydınlık saçak genişliğinin tek yarık ve çift yarık deneylerindeki davranış farkını ortaya koymak.
2
Yarık düzleminin dü��ey eksen etrafında döndürülmesinin yarık genişliğine ve saçak genişliğine etkisini belirlemek.
Yarık düşey doğrultuda konumlandırıldığı için yarığın genişliği yatay doğrultudadır. Yarık düzlemi, yarığın tam ortasından geçen düşey eksen etrafında döndürüldüğünde, ışığın karşılaştığı efektif yarık genişliği w=wcosθw' = w \cos\theta olur. Açı sıfırdan büyük olduğu için cosθ<1\cos\theta < 1 olur ve efektif yarık genişliği azalır. Saçak genişliği formülü Δx=λLwn\Delta x = \frac{\lambda L}{w n} uyarınca, yarık genişliği ile saçak genişliği ters orantılı olduğundan, efektif yarık genişliğinin azalması saçak genişliğini (Δx\Delta x) artırır. Dolayısıyla ikinci öncül doğrudur.
Döndürme işleminin geometrik olarak efektif yarık genişliğini nasıl değiştirdiğini ve bunun saçak genişliği üzerindeki etkisini analiz etmek.
3
Düşey yarığın üst yarısının kapatılmasının saçak genişliğine etkisini değerlendirmek.
Yarık düşey konumda olduğundan, üst yarısının mat bir levhayla kapatılması yarığın yatay doğrultudaki genişliğini (ww) değiştirmez, sadece düşey doğrultudaki yüksekliğini (boyunu) azaltır. Ekrandaki saçakların genişliği (Δx\Delta x) ise yatay yarık genişliğine bağlıdır. Bu nedenle Δx\Delta x değişmez. Ayrıca yarık genişliği fiziksel olarak azalsaydı bile saçak genişliği azalmaz, ters orantılı olarak artardı. Dolayısıyla üçüncü öncül yanlıştır.
Yarığın üst yarısının kapatılmasının hangi boyutu etkilediğini belirlemek ve saçak genişliğiyle ilişkisini kurmak.

Anahtar Kavram

Işığın tek yarıkta kırınımında saçak genişliği ve merkezi aydınlık saçak genişliği özellikleri ile yarık boyutlarının geometrik değişimlerinin bu değerlere etkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8589Soru

Fotovoltaik güneş pillerinin (güneş hücreleri) üzerine ışık düştüğünde elektrik enerjisi üretebilmesi için p-n ekleminin harici bir gerilim kaynağıyla ileri doğru polarlanması (doğru beslenmesi) gerektiği ifadesi doğru mudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

İfade yanlıştır. Güneş pilleri, üzerlerine düşen ışık sayesinde harici bir güç kaynağına gerek duymadan doğrudan elektrik enerjisi üretir.
Güneş pilleri harici bir güç kaynağına ihtiyaç duymadan, üzerlerine düşen ışık sayesinde kendi bünyelerinde oluşturdukları potansiyel farkla akım üretirler. Dolayısıyla harici polarlama gerektiği yönündeki ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Güneş pillerinin temel çalışma prensibinin belirlenmesi
Güneş pillerinin fotovoltaik etki ile çalıştığı tespit edilir. Üzerlerine eşik enerjisinden büyük fotonlar düştüğünde p-n ekleminde elektron-boşluk çiftleri oluşur.
Yarı iletken malzemedeki yük taşıyıcılarının nasıl harekete geçtiğini belirlemek için.
2
Harici gerilim kaynağı (polarlama) gereksiniminin analiz edilmesi
Oluşan elektron-boşluk çiftleri, p-n eklemindeki iç elektrik alan sayesinde ayrışır ve devrede harici bir gerilim kaynağı olmaksızın akım oluşturur.
Soruda iddia edilen harici polarlama gereksiniminin doğruluğunu denetlemek için.
3
LED ile güneş pili arasındaki farkın karşılaştırılması
LED'ler elektrik enerjisini ışığa dönüştürmek için ileri polarlanmaya ihtiyaç duyarken, güneş pilleri ışık enerjisini elektriğe dönüştürdüğü için harici polarlama istemezler. Bu yüzden ifade yanlıştır.
Çalışma prensiplerinin karıştırılmasını önlemek ve doğru sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Güneş pilleri (fotovoltaik hücreler) harici bir gerilim kaynağına ihtiyaç duymadan, fotovoltaik etkiyle doğrudan ışık enerjisini elektrik enerjisine dönüştürür. LED'ler ise ışık yaymak için ileri polarlanma (harici gerilim) gerektirir.
Soru 8590Soru

Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında bireyin iç dünyasını esas alanlar ile millî-dinî zevk ve duyarlılığı yansıtan roman yönelimlerinin konu, karakter ve izlek özelliklerini belirlemek amacıyla sol sütundaki eser açıklamalarını sağ sütundaki doğru yapıtlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Doğu-Batı çatışması, mistisizm, tıp ve metafizik olgular çerçevesinde şekillenen; başkahramanı Ferit’in yaşadığı ruhsal bunalımları, halüsinasyonları ve nihayetinde şüphecilikten inanca yönelişini felsefi bir derinlikle ele alan roman.
Geçmiş-şimdi sentezini, İstanbul estetiğini, Osmanlı kültür mirasını Mümtaz ve Nuran’ın aşkı etrafında; musiki, sanat ve İkinci Dünya Savaşı’nın eşiğindeki huzursuzluk temalarıyla yoğuran modernist yapıt.
Anadolu’nun Türkleşme ve vatanlaşma sürecini Malazgirt Savaşı zemininde; Alparslan liderliğindeki T��rklerin milli ve tasavvufi şuurunu destansı bir dille aktaran tarihi nehir roman türündeki eser.
Geleneksel Türk mahalle hayatının modernleşme karşısındaki çözülüşünü, ahlaki yozlaşmayı ve metafizik boyuttaki iyi-kötü (şeytan-insan) mücadelesini simgesel bir dille sorgulayan anlatı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki ruhsal bunalımlardan inanca yönelişi anlatan birinci açıklama Matmazel Noraliya'nın Koltuğu ile; Mümtaz ve Nuran aşkını, İstanbul estetiğini işleyen ikinci açıklama Huzur ile; Malazgirt Savaşı ve Selçuklu tarihini konu edinen üçüncü açıklama Kilit ile; geleneksel mahalle hayatının yozlaşmasını ve metafizik iyi-kötü çatışmasını konu edinen dördüncü açıklama ise Sokakta romanıyla eşleşmektedir.
Eşleştirmede her bir açıklama, ilgili romanların yapı taşlarını oluşturan tema, karakter kadrosu ve kurgusal çatışmaları eksiksiz olarak yansıtmaktadır. Ferit'in içsel dönüşümü Matmazel Noraliya'nın Koltuğu'na; Mümtaz ve Nuran'ın İstanbul merkezli aydın bunalımı Huzur'a; Malazgirt Savaşı etrafındaki milli/dini şuur Kilit'e; sokağın manevi yozlaşması ve metafizik iyi-kötü mücadelesi ise Sokakta romanına aittir.

Adım Adım Çözüm

1
Eserlerin ana karakterlerini, kurgusal unsurlarını ve temalarını analiz etmek.
İlk açıklamada geçen başkahraman Ferit'in psikolojik bunalımları ve metafizik arayışı Peyami Safa'nın 'Matmazel Noraliya'nın Koltuğu' romanıyla örtüşür.
Ferit karakteri ve şüphe-inanç çatışması bu romanın ayırt edici kurgusal merkezidir.
2
İkinci açıklamada yer alan karakter ve tema ipuçlarını incelemek.
Mümtaz, Nuran, İstanbul estetiği, musiki ve savaş öncesi huzursuzluk unsurları Ahmet Hamdi Tanpınar'ın 'Huzur' romanıyla eşleşir.
Huzur, Doğu-Batı sentezi ile bireyin iç dünyasındaki karmaşayı ve musiki kültürünü en derin işleyen modern yapıtlardandır.
3
Üçüncü açıklamadaki tarihi ve milli-dini zevke dair unsurları saptamak.
Malazgirt Savaşı ve Selçuklu döneminin vatanlaşma ülküsü, Mustafa Necati Sepetçioğlu'nun 'Kilit' adlı eseriyle eşleşir.
Kilit, Sepetçioğlu'nun Malazgirt zaferini ve Anadolu'nun manevi-milli inşasını anlattığı meşhur tarihi nehir romanıdır.
4
Dördüncü açıklamada yer alan alegorik yapı ve çatışma eksenini değerlendirmek.
Modernleşme karşısında yok olan geleneksel sokak/mahalle yapısı ve şeytani güçle metafizik savaşım Bahaeddin Özkişi'nin 'Sokakta' romanı ile eşleşir.
Sokakta eseri, manevi çöküşü alegorik ve psikolojik yönleriyle ele alan özgün bir arayış romanıdır.

Anahtar Kavram

Cumhuriyet Dönemi Türk romanında bireyin iç dünyasını esas alan eserler ile milli-dini zevk ve duyarlılığı yansıtan eserlerin konu, karakter, tema ve kurgusal açıdan ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 8591Soru

Bir Young deneyi düzeneğinde, ekranda oluşan girişim desenindeki 4. aydınlık saçak ile merkezî aydınlık saçak (A0A_0) arasındaki uzaklık x1x_1 olarak ölçülmektedir. Aynı düzenekte kullanılan ışığın dalga boyu yarıya indirilip yarıklar arasındaki uzaklık iki katına çıkarıldığında, 3. karanlık saçak ile merkezî aydınlık saçak (A0A_0) arasındaki uzaklık x2x_2 olmaktadır. Buna göre, x1x2\frac{x_1}{x_2} oranı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 6.4

Cevap

4. aydınlık saçağın uzaklığı ile yeni durumdaki 3. karanlık saçağın uzaklığı oranlandığında sonuç 6,4 olarak bulunur.
Doğru cevap 6,4'tür. İlk durumda saçak genişliği Δx1\Delta x_1 iken 4. aydınlık saçağın uzaklığı x1=4Δx1x_1 = 4\Delta x_1 olur. İkinci durumda dalga boyu yarıya inip yarıklar arası uzaklık iki katına çıktığında saçak genişliği Δx2=0,25Δx1\Delta x_2 = 0,25\Delta x_1 değerine geriler. 3. karanlık saçağın uzaklığı ise x2=2,5Δx2=0,625Δx1x_2 = 2,5\Delta x_2 = 0,625\Delta x_1 olarak hesaplanır. Bu iki değer oranlandığında 40,625=6,4\frac{4}{0,625} = 6,4 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk durumdaki saçak genişliğini ve 4. aydınlık saçağın merkezî saçağa uzaklığını formülize etme.
Δx1=λLd\Delta x_1 = \frac{\lambda L}{d} ve x1=4Δx1x_1 = 4\Delta x_1
Aydınlık saçakların merkezî aydınlık saçağa olan uzaklığı saçak numarasının saçak genişliğiyle çarpılmasıyla (xn=nΔxx_n = n\Delta x) bulunur.
2
İkinci durumdaki yeni saçak genişliğini ve 3. karanlık saçağın merkezî saçağa uzaklığını hesaplama.
Δx2=(λ/2)L2d=0,25Δx1\Delta x_2 = \frac{(\lambda/2) L}{2d} = 0,25\Delta x_1 ve x2=(30,5)Δx2=2,5×0,25Δx1=0,625Δx1x_2 = (3 - 0,5)\Delta x_2 = 2,5 \times 0,25\Delta x_1 = 0,625\Delta x_1
Karanlık saçakların merkezî aydınlık saçağa olan uzaklığı xn=(n0,5)Δxx_n = (n - 0,5)\Delta x formülüyle hesaplanır.
3
Uzaklıkların oranını bularak nihai sonucu elde etme.
x1x2=4Δx10,625Δx1=6,4\frac{x_1}{x_2} = \frac{4\Delta x_1}{0,625\Delta x_1} = 6,4
Soruda istenen x1/x2x_1 / x_2 oranı, elde edilen matematiksel ifadelerin birbirine bölünmesiyle bulunur.

Anahtar Kavram

Çift yarıkta girişim deneyinde saçak genişliğinin dalga boyu ve yarıklar arası uzaklığa bağlılığı ile aydınlık ve karanlık saçakların merkezî saçağa olan uzaklıklarının hesabı.
Soru 8592Soru

Aşağıda verilen psikolojik yönelim ve yöntem açıklamalarını, ilgili oldukları psikoloji ekolleri ve yaklaşımlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

İçebakış (introspeksiyon) yöntemiyle bilincin yapısını ve zihni oluşturan en küçük ögeleri inceleme
Uyarıcı-tepki (U-T) bağı çerçevesinde sadece ölçülebilir ve gözlenebilir çevre-davranış ilişkilerine odaklanma
Serbest çağrışım yöntemiyle bilinçdışındaki bastırılmış çatışmaları ve çocukluk yaşantılarını analiz etme
Zihnin gelen uyarıcıları bir bütün hâlinde organize ettiğini savunarak bütünsel algı süreçlerini inceleme

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İçebakış yöntemiyle bilincin incelenmesi Yapısalcılık ile; uyarıcı-tepki bağına odaklanılması Davranışçılık ile; serbest çağrışım ve bilinçdışının incelenmesi Psikodinamik Yaklaşım ile; bütünsel algı süreçlerinin incelenmesi ise Gestalt Ekolü ile eşleşir.
Yapısalcılık bilinci ögelerine ayırarak içebakış yöntemini kullanır; Davranışçılık yalnızca dışsal uyarıcı-tepki ilişkilerini ele alır; Psikodinamik Yaklaşım bilinçdışı çatışmaları serbest çağrışımla inceler; Gestalt Ekolü ise algıyı bütünsel bir organizasyon olarak açıklar. Bu eşleşmeler ekollerin temel kabulleriyle tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
İçebakış (introspeksiyon) ve bilincin ögelerine ayrılması kavramlarının hangi ekole ait olduğunu belirlemek.
Bu kavramlar Wundt'un öncülüğünü yaptığı Yapısalcılık (Strukturalizm) ekolüne aittir.
Yapısalcılık, zihnin yapısını anlamak için bireyin kendi içsel dünyasını rapor etmesini (içebakış) temel yöntem olarak kullanır.
2
Uyarıcı-tepki (U-T) bağı ve gözlemlenebilir davranış odaklı yaklaşımı analiz etmek.
Bu odak, davranışın çevre tarafından şekillendirildiğini savunan Davranışçılık (Bihevyorizm) ekolüyle eşleşir.
Davranışçılık, zihinsel süreçlerin bilimsel olarak incelenemeyeceğini belirterek sadece gözlenebilir davranışları konu edinir.
3
Serbest çağrışım ve bilinçdışı çatışmaların incelenmesini temel alan yaklaşımı bulmak.
Bu yöntemler Freud tarafından geliştirilen Psikodinamik Yaklaşım (Psikanaliz) ile doğrudan ilişkilidir.
Psikodinamik yaklaşım, davranışların kökeninde bilinçdışı dürtülerin ve geçmiş yaşantıların yattığını savunur.
4
Bütünsel algı süreçleri ve uyarıcıların zihinde organize edilmesi ifadelerini değerlendirmek.
Bu görüş 'Bütün, parçaların toplamından farklıdır' ilkesini benimseyen Gestalt Ekolü'ne aittir.
Gestalt ekolü, insan zihninin uyarıcıları parçalar halinde değil, organize edilmiş bütünler şeklinde algıladığını savunur.

Anahtar Kavram

Psikolojide Ekoller ve Yaklaşımların Metodolojik ve Teorik Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8593Soru

Şiirlerinde tasavvufa yer vermeyen, dünyevi aşkı, yaşamın zevk ve eğlencelerini "rindane" bir üslupla dile getiren 16. yüzyıl divan şairi, İstanbul Türkçesini şiir diline başarıyla uygulamıştır. Şiirlerinde beşerî aşkı ve yaşama sevincini terennüm eden şairin, kendi mahlasını da tevriyeli biçimde kullandığı şu beyit oldukça meşhurdur:

*Âvâzeyi bu âleme Dâvûd gibi sal*
*Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş*

Bu beyit ve özellikleri dikkate alındığında, bahsedilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bâkî

Cevap

Bâkî
Verilen beyitte geçen 'Bâkî' ifadesi şairin mahlasıdır. Ayrıca şairin 16. yüzyılda yaşamış olması, İstanbul Türkçesini başarıyla kullanması, tasavvufa yer vermeyip dünyevi zevkleri ve rindane yaşam tarzını işlemesi doğrudan bu şaire işaret etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen mahlasın tespit edilmesi
Beytin ikinci dizesinde yer alan 'Bâkî' kelimesinin hem şairin mahlası hem de 'kalıcı, ebedi' anlamında tevriyeli kullanıldığı belirlenir.
Soruda bahsedilen şairin kimliğini doğrudan tespit edebilmek amacıyla mahlasın tespiti ilk adımdır.
2
Şairin edebi kişilik özelliklerinin doğrulanması
16. yüzyılda yaşamış olması, tasavvufa ilgi duymaması, İstanbul Türkçesini pürüzsüz kullanması ve dünyevi/rindane aşkı işlemesi gibi özelliklerin Bâkî ile tamamen örtüştüğü görülür.
Tespit edilen şairin yüzyıl ve üslup özellikleri bakımından diğer seçeneklerden elenmesini sağlamak.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Edebi Şahsiyetleri ve Mahlas Kullanımı
Soru 8594Soru

Sosyoloji, toplumsal yapıyı ve bu yapıyı oluşturan unsurları incelerken diğer sosyal bilim disiplinleriyle yakın bir ilişki içerisindedir. Aşağıdaki sol sütunda sosyolojik perspektifle hazırlanan araştırma konuları, sağ sütunda ise bu araştırmalarda iş birliği yapılması gereken disiplinler yer almaktadır.

Buna göre, sol sütundaki araştırma konularını sağ sütundaki en uygun bilim dallarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yeni bir dini hareketin ritüellerinin, üyelerin kişisel kaygı düzeyleri ve bireysel benlik algıları üzerindeki etkilerini ölçmeyi amaçlayan çalışma.
Uzak Doğu'da tarım toplumlarından sanayi toplumlarına geçiş sürecinde yerel halkların kültürel gelişim çizgileri ile etnografik geleneklerini karşılaştıran araştırma.
Modern ulus devletlerin inşasında, feodal bürokratik yapıların merkezi otoriteyle girdikleri egemenlik mücadelelerini ve iktidarın meşruiyet kaynaklarını inceleyen makale.
Coğrafi Keşifler sonrasında Avrupa'da yükselen burjuvazinin, dönemin lonca sistemini nasıl çözdüğünü o döneme ait günlük ve resmi yazışmalar üzerinden çözümleyen inceleme.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Toplumsal ritüellerin bireysel kaygı ve benlik üzerindeki etkisini inceleyen araştırma psikolojiyle; yerel halkların etnografik geleneklerini karşılaştıran araştırma antropolojiyle; ulus devletlerin inşasındaki egemenlik ve iktidar mücadelelerini ele alan makale siyaset bilimiyle; Coğrafi Keşifler sonrasında burjuvazinin lonca sistemini çözmesini dönem belgeleriyle inceleyen çalışma ise tarihle eşleşmelidir.
Araştırma konuları analiz edildiğinde; bireysel benlik ve kaygı düzeyini ele alan birinci çalışma psikolojiyle, etnografik gelenekleri inceleyen ikinci çalışma antropolojiyle, iktidar ve egemenlik odaklı üçüncü çalışma siyaset bilimiyle ve son olarak geçmişe ait lonca yapısının çözülmesini belgelerle inceleyen dördüncü çalışma tarih disipliniyle eşleşmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci araştırmanın konusunu analiz etme.
Birinci araştırmada, dini ritüeller gibi toplumsal bir olgunun bireysel kaygı ve benlik algısı (birey psikolojisi ve davranışı) üzerindeki etkileri incelenmektedir. Bu durum sosyoloji ile psikoloji arasındaki ilişkiyi gösterir.
Toplumsal süreçlerin bireysel yansımalarını incelemek psikoloji ile iş birliği gerektirir.
2
İkinci araştırmanın konusunu analiz etme.
İkinci araştırmada, yerel halkların fiziksel-kültürel gelişimi ve etnografik (kültür bilimi) gelenekler karşılaştırılmaktadır. Bu inceleme, sosyolojinin kültürün kökenini ve ilkel/geleneksel toplulukları inceleyen antropolojiyle ilişkisini ortaya koyar.
Etnografik öğeler ve kültür tarihi antropolojinin temel çalışma alanıdır.
3
Üçüncü araştırmanın konusunu analiz etme.
Üçüncü araştırmada, ulus devletlerin inşası, merkezi otorite, egemenlik mücadeleleri ve iktidarın meşruiyeti gibi devlet ve yönetim odaklı konular ele alınmaktadır. Bu konular siyaset biliminin çalışma alanına girer.
İktidar, egemenlik ve devlet kurumları siyaset bilimi ile sosyolojinin kesişim noktalarıdır.
4
Dördüncü araştırmanın konusunu analiz etme.
Dördüncü araştırmada, geçmişte (Coğrafi Keşifler sonrası) yaşanmış bir toplumsal değişimin (loncaların çözülmesi) o dönemin yazılı belgeleri üzerinden incelenmesi söz konusudur. Geçmişteki olayların belgelere dayanarak incelenmesi tarih biliminin alanıdır.
Geçmiş toplumsal olayları arşiv belgeleriyle ele almak sosyoloji-tarih iş birliğini gerektirir.

Anahtar Kavram

Sosyolojinin Diğer Bilimlerle İlişkisi
Soru 8595Soru

Karanlık bir odada gerçekleştirilen tek yarıkta kırınım deneyinde, dalga boyu λ\lambda olan tek renkli ışık veren bir kaynak ve genişliği ww olan yarık düzlemi kullanılmaktadır. Bu deneyde ekran üzerinde oluşan ardışık iki karanlık saçak arasındaki mesafe Δx1\Delta x_1, merkezi aydınlık saçağın genişliği ise Δx0\Delta x_0 olarak ölçülmektedir.

Daha sonra deney düzeneğinde yarık genişliği yarıya indirilip yarık düzlemi ile ekran arasındaki ortam kırıcılık indisi n=2n = 2 olan saydam bir sıvı ile tamamen dolduruluyor. Bu durumda ardışık iki karanlık saçak arasındaki yeni mesafe ise Δx2\Delta x_2 olmaktadır.

Buna göre,
I. Δx0=2Δx1\Delta x_0 = 2\Delta x_1
II. Δx2=Δx1\Delta x_2 = \Delta x_1
III. Aynı düzenekte kullanılan ışığın dalga boyu artırılırsa Δx1\Delta x_1 azalır.

ifadelerinden hangileri doğrudur? (Havanın kırıcılık indisi 11 kabul edilecektir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II
Merkezi aydınlık saçak genişliği, diğer ardışık saçaklar arasındaki mesafenin iki katıdır (Δx0=2Δx1\Delta x_0 = 2\Delta x_1). Ortamın kırıcılık indisi 2 katına çıkarılıp yarık genişliği yarıya indirildiğinde saçak genişliği formülündeki oran değişmediğinden saçak genişliği aynı kalır (Δx2=Δx1\Delta x_2 = \Delta x_1). Dolayısıyla birinci ve ikinci yargılar doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Deneyin ilk durumundaki saçak genişliklerini belirleme.
Ardışık iki karanlık saçak arasındaki mesafe Δx1=λLw\Delta x_1 = \frac{\lambda L}{w} ve merkezi aydınlık saçak genişliği Δx0=2Δx1=2λLw\Delta x_0 = 2\Delta x_1 = 2\frac{\lambda L}{w} olur. Bu durumda I. öncül doğrudur.
Tek yarıkta kırınım olayında merkezi aydınlık saçağın genişliği, diğer saçakların genişliğinin iki katı olarak gerçekleşir.
2
Deneyin ikinci durumundaki saçak genişliğini hesaplama.
Ortam kırıcılık indisi n=2n=2 olan sıvı ile doldurulduğunda ışığın ortamdaki dalga boyu λ=λ2\lambda' = \frac{\lambda}{2} olur. Yarık genişliği yarıya indirilerek w=w2w' = \frac{w}{2} yapılır. Yeni saçak genişliği Δx2=λLw=(λ/2)Lw/2=λLw=Δx1\Delta x_2 = \frac{\lambda' L}{w'} = \frac{(\lambda/2) L}{w/2} = \frac{\lambda L}{w} = \Delta x_1 olur. Bu durumda II. öncül doğrudur.
Saçak genişliği formülünde dalga boyu ve yarık genişliği aynı oranda azaldığı için oran korunur ve saçak genişliği değişmez.
3
Işığın dalga boyu değişiminin saçak genişliğine etkisini analiz etme.
Saçak genişliği formülü Δx1=λLw\Delta x_1 = \frac{\lambda L}{w} şeklindedir. Formüle göre ışığın dalga boyu λ\lambda artırılırsa saçak genişliği Δx1\Delta x_1 de artar. Bu nedenle III. öncül yanlıştır.
Saçak genişliği, kullanılan ışığın dalga boyu ile doğru orantılı olarak değişir.

Anahtar Kavram

Tek yarıkta kırınım olayında saçak genişliği ve merkezi aydınlık saçak özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8596Soru

Sürtünmesiz hareketli pistonlu bir kapta 327 C327\ ^\circ\text{C} sıcaklıkta belirli bir miktar ideal XX gazı bulunmaktadır. Sabit dış basınç altında kabın sıcaklığı değiştirildiğinde gazın özkütlesi başlangıçtaki değerinin 1,51,5 katına çıkmaktadır. Buna göre, kabın son sıcaklığı kaç  C\ ^\circ\text{C}'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 127

Cevap

Kabın son sıcaklığı 127 °C'dir.
Başlangıç sıcaklığı Kelvin cinsine çevrildiğinde 327+273=600 K327 + 273 = 600\text{ K} bulunur. Sabit kütleli bir gazın özkütlesinin 1,51,5 katına çıkması (d2=1,5d1d_2 = 1,5d_1), hacminin başlangıçtakinin 23\frac{2}{3} katına inmesi (V2=23V1V_2 = \frac{2}{3}V_1) anlamına gelir. Sürtünmesiz pistonlu kapta basınç sabit olduğundan Charles Yasası gereği hacim ile mutlak sıcaklık doğru orantılıdır. Buna göre, son sıcaklık T2=600×23=400 KT_2 = 600 \times \frac{2}{3} = 400\text{ K} olarak hesaplanır. Celsius cinsinden değer ise 400273=127 C400 - 273 = 127\ ^\circ\text{C} olur.

Adım Adım Çözüm

1
Gazın başlangıç sıcaklığını Kelvin birimine dönüştürün.
T1=327+273=600 KT_1 = 327 + 273 = 600\text{ K}
Gaz yasalarında sıcaklık birimi olarak daima mutlak sıcaklık (Kelvin) kullanılmalıdır.
2
Özkütle değişimi ile hacim değişimi arasındaki ilişkiyi kurun.
d1V1=d2V2    d1V1=1,5d1V2    V2=23V1d_1 \cdot V_1 = d_2 \cdot V_2 \implies d_1 \cdot V_1 = 1,5 d_1 \cdot V_2 \implies V_2 = \frac{2}{3}V_1
Kaptaki gazın kütlesi sabit olduğundan (m=dVm = d \cdot V), özkütle ile hacim ters orantılıdır.
3
Sabit basınçta (sürtünmesiz pistonlu kap) Charles Yasasını uygulayarak son sıcaklığı bulun.
V1T1=V2T2    T2=600×23=400 K\frac{V_1}{T_1} = \frac{V_2}{T_2} \implies T_2 = 600 \times \frac{2}{3} = 400\text{ K}
Sabit basınçta belirli bir miktar ideal gazın hacmi, mutlak sıcaklığı ile doğru orantılıdır.
4
Bulunan mutlak sıcaklığı Celsius cinsine dönüştürün.
t2=400273=127 Ct_2 = 400 - 273 = 127\ ^\circ\text{C}
Soru bizden son sıcaklığı Celsius (C^\circ\text{C}) cinsinden istemektedir.

Anahtar Kavram

Charles Yasası ve Özkütle-Hacim İlişkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8597Soru

Sürtünmesiz yatay bir düzlemde, xx-ekseni üzerinde x=Ax = -A ve x=+Ax = +A noktaları arasında basit harmonik hareket yapan bir cismin denge noktası orijindir (x=0x = 0).

Cisim hareketi sırasında sırasıyla x1=A2x_1 = -\frac{A}{2} ve x2=+A3x_2 = +\frac{A}{3} konumlarından geçerken cisme etki eden net geri çağırıcı kuvvetler sırasıyla F1\vec{F}_1 ve F2\vec{F}_2 olmaktadır.

Buna göre, bu kuvvetlerin büyüklüklerinin oranı F1F2\frac{F_1}{F_2} kaçtır ve kuvvetlerin yönleri sırasıyla hangi yönlerdedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 32\frac{3}{2}; +x+x ve x-x

Cevap

Kuvvetlerin büyüklüklerinin oranı 3/2 olup, yönleri sırasıyla +x ve -x'tir.
Basit harmonik harekette geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü denge konumuna olan uzaklıkla doğru orantılıdır (F=kxF = k|x|). Buradan kuvvetlerin büyüklükleri oranı 3/23/2 olarak bulunur. Geri çağırıcı kuvvetin yönü daima denge konumuna (orijine) doğrudur. Cisim negatif taraftayken kuvvet pozitif yönde (+x+x), pozitif taraftayken ise negatif yönde (x-x) etki eder.

Adım Adım Çözüm

1
Geri çağırıcı kuvvet ile uzanım arasındaki büyüklük ilişkisini kurmak.
F=kxF = k|x| bağıntısı belirlenir.
Basit harmonik harekette geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü, denge konumuna olan uzanım miktarı ile doğru orantılıdır.
2
Verilen konumlardaki geri çağırıcı kuvvetlerin büyüklükleri oranını hesaplamak.
F1=kA2F_1 = k \cdot \frac{A}{2} ve F2=kA3F_2 = k \cdot \frac{A}{3} değerleri oranlandığında F1F2=A/2A/3=32\frac{F_1}{F_2} = \frac{A/2}{A/3} = \frac{3}{2} elde edilir.
Kuvvetlerin büyüklükleri oranı aranmaktadır.
3
Kuvvetlerin yönlerini belirlemek.
Geri çağırıcı kuvvet daima denge konumuna (x=0x=0) yönelik olduğundan; cisim negatif konumda iken (x1=A/2x_1 = -A/2) kuvvet pozitif yönde (+x+x), cisim pozitif konumda iken (x2=+A/3x_2 = +A/3) kuvvet negatif yönde (x-x) olur.
Vektörel olarak geri çağırıcı kuvvet F=kx\vec{F} = -k\vec{x} bağıntısına uyar ve uzanıma zıt yönlüdür.

Anahtar Kavram

Basit harmonik harekette geri çağırıcı kuvvetin konuma bağlılığı ve yönü
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 8598Soru

İdeal davranışta olduğu kabul edilen kükürt dioksit (SO2SO_2) gazının 273 C273\text{ }^\circ\text{C} sıcakl��kta ve 2,24 atm2,24\text{ atm} basınç altındaki yoğunluğu kaç g/L\text{g/L}'dir? (S=32 g/molS = 32\text{ g/mol}, O=16 g/molO = 16\text{ g/mol}, R=22,4273 Latm/(molK)R = \frac{22,4}{273}\text{ L}\cdot\text{atm/(mol}\cdot\text{K)})

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3.2

Cevap

Kükürt dioksit (SO2SO_2) gazının bu koşullardaki yoğunluğu 3,2 g/L3,2\text{ g/L}'dir.
İdeal gazların basınç, sıcaklık, mol kütlesi ve yoğunluğu arasındaki ilişkiyi tanımlayan PMA=dRTP \cdot M_A = d \cdot R \cdot T formülü kullanılır. Sıcaklık mutlak sıcaklık birimi olan Kelvin'e (T=273+273=546 KT = 273 + 273 = 546\text{ K}) dönüştürüldükten ve SO2SO_2 gazının mol kütlesi (MA=64 g/molM_A = 64\text{ g/mol}) hesaplandıktan sonra formülde yerine konulduğunda yoğunluk 3,2 g/L3,2\text{ g/L} olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sıcaklık değerini Celsius biriminden mutlak sıcaklık olan Kelvin birimine dönüştürün.
T=546 KT = 546\text{ K}
İdeal gaz hesaplamalarında mutlak sıcaklık (Kelvin) kullanılmalıdır.
2
SO2SO_2 gazının mol kütlesini (MAM_A) hesaplayın.
MA=64 g/molM_A = 64\text{ g/mol}
Yoğunluk formülünde gazın mol kütlesi değerine ihtiyaç duyulur.
3
PMA=dRTP \cdot M_A = d \cdot R \cdot T formülünü kullanarak yoğunluğu çekin ve değerleri yerine koyun.
2,2464=d22,4273546d=3,2 g/L2,24 \cdot 64 = d \cdot \frac{22,4}{273} \cdot 546 \Rightarrow d = 3,2\text{ g/L}
Gazın basınç, sıcaklık ve mol kütlesi değerlerinden yoğunluğa geçiş yapılır.

Anahtar Kavram

İdeal gaz yoğunluk formülü (PMA=dRTP \cdot M_A = d \cdot R \cdot T) ve sıcaklık birim dönüştürme

Alternatif Yöntem

Gazın 1 mol olduğunu varsayarak hacmini bulup ardından d=mVd = \frac{m}{V} formülüyle de çözebilirsiniz. PV=nRT2,24V=122,4273546V=20 LP \cdot V = n \cdot R \cdot T \Rightarrow 2,24 \cdot V = 1 \cdot \frac{22,4}{273} \cdot 546 \Rightarrow V = 20\text{ L}. 1 mol SO2SO_2 gazı 64 gram64\text{ gram} olduğuna göre, yoğunluk d=64 g20 L=3,2 g/Ld = \frac{64\text{ g}}{20\text{ L}} = 3,2\text{ g/L} olur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8599Soru

Bir uzay aracı, Dünya'daki bir gözlemciye göre v=0,8cv = 0,8c (cc: ışık hızı) sabit hızıyla hareket etmektedir. Uzay aracının içindeki astronotlar, kendi eylemsiz referans sistemlerinde toplam 1212 saat süren bilimsel bir deney yapmaktadır. Buna göre, Dünya'daki durgun gözlemciye göre bu deneyin tamamlanması kaç saat sürmüştür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Dünya'daki durgun gözlemciye göre deneyin süresi 20 saat olarak ölçülür.
Deneyin yapıldığı uzay aracı Dünya referans sistemine göre hareketli olduğundan, Dünya'daki gözlemci için zaman genişlemesi gerçekleşir. Δt=γΔt0\Delta t = \gamma \cdot \Delta t_0 formülüne göre zaman genişlemesi hesaplandığında Dünya'daki gözlemci süreyi 20 saat olarak ölçer.

Adım Adım Çözüm

1
Lorentz faktörünün (γ\gamma) hesaplanması
γ=53\gamma = \frac{5}{3}
Zaman genişlemesini hesaplamak için gerekli olan genişleme katsayısını belirlemek.
2
Zaman genişlemesi formülünün (Δt=γΔt0\Delta t = \gamma \cdot \Delta t_0) uygulanması
Δt=20\Delta t = 20 saat
Uzay aracındaki öz zamanı (12 saat), Dünya'daki durgun gözlemcinin ölçtüğü süreye dönüştürmek.

Anahtar Kavram

Özel Görelilikte Zaman Genişlemesi
Soru 8600Soru

Dünya'ya göre v=0,8cv = 0,8c sabit hızıyla hareket etmekte olan bir uzay gemisinin içindeki astronot, geminin zeminindeki bir kaynaktan tavana doğru dik doğrultuda bir lazer sinyali gönderiyor. Sinyal tavandaki aynadan yansıyarak tekrar kaynağa ulaşıyor. Astronot bu olayın gerçekleşme süresini kendi kol saatine göre Δt0\Delta t_0 olarak ölçüyor. Dünya'da durgun olan bir gözlemci ise aynı olayın gerçekleşme süresini kendi saatine göre Δt\Delta t olarak ölçüyor.

Buna göre, özel görelilik kuramı çerçevesinde;

I. Dünya'daki gözlemciye göre astronotun kol saati Dünya'daki bir saate kıyasla daha hızlı çalışmaktadır (Δt<Δt0\Delta t < \Delta t_0).
II. Hem astronot hem de Dünya'daki gözlemci lazer ışığının hızını cc olarak ölçer.
III. Dünya'daki gözlemciye göre lazer ışığının izlediği toplam yol, astronotun kendi referans sisteminde ölçtüğü yoldan daha uzundur.

yargılarından hangileri doğrudur? (c: ışık hızı)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

İkinci ve üçüncü öncüllerin doğru olduğunu belirten seçenek
Özel göreliliğin ikinci postulatına göre ışık hızı tüm eylemsiz sistemlerde gözlemciden bağımsız olarak sabittir ve cc değerine eşittir. Ayrıca hareketli çerçevede gerçekleşen bir olay, dışarıdaki durgun gözlemciye göre daha uzun sürer (zaman genişlemesi) ve ışık dış gözlemcinin çerçevesinde köşegen yol izlediği için daha uzun bir yol katetmiş olur. Bu nedenle ikinci ve üçüncü yargıları içeren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci yargıyı zaman genişlemesi formülü Δt=γΔt0\Delta t = \gamma \Delta t_0 yardımıyla analiz etmek.
Hareketli referans sistemindeki saatler durgun gözlemciye göre daha yavaş çalışır (zaman genişlemesi). Dolayısıyla Dünya'daki gözlemci olayın süresini Δt>Δt0\Delta t > \Delta t_0 olarak ölçer. Bu durumda birinci yargı yanlıştır.
Zaman genişlemesi ilkesine göre hareketli sistemdeki öz zaman (\Delta t_0), dışarıdaki gözlemcinin ölçtüğü süreden (\Delta t) her zaman daha küçüktür.
2
İkinci yargıyı Einstein'ın özel görelilik postulatları açısından değerlendirmek.
Göreliliğin ikinci postulatına göre, ışık hızı tüm eylemsiz referans sistemlerinde gözlemcinin ve ışık kaynağının hareketinden bağımsız olarak sabittir ve cc'dir. Dolayısıyla hem astronot hem de Dünya'daki gözlemci lazer ışığının hızını cc olarak ölçer. İkinci yargı doğrudur.
Işık hızının sabitliği ilkesi, eylemsiz çerçeveler arasında hızın değişmeyeceğini garanti eder.
3
Üçüncü yargıyı ışığın izlediği yol üzerinden geometrik olarak analiz etmek.
Astronot için ışık sadece düşey doğrultuda yukarı ve aşağı hareket ederken (2d2d yolu), Dünya'daki gözlemciye göre uzay gemisi yatayda yol aldığı için ışık zemin ile tavan arasında yatay bileşeni de olan köşegen (V şeklinde) yollar izler. Bu köşegen yolların toplam uzunluğu düşey mesafeden daha büyüktür. Üçüncü yargı doğrudur.
Uzay gemisinin hareketinden dolayı dışarıdaki gözlemciye göre ışığın aldığı yol geometrik olarak uzar.

Anahtar Kavram

Özel Görelilik Postulatları ve Zaman Genişlemesi
ÖncekiSayfa 430 / 437Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin