Mantığa Giriş ve Klasik Mantık

Bir önermenin mantıksal yapısını belirleyen temel ölçüt, dil bilgisi yapısından ziyade bildirdiği yargı sayısıdır. Dil bilgisindeki bağlaçların varlığı her zaman o önermenin bileşik (eklemli) olduğunu göstermez; çünkü bazı bağlaçlar yargıları değil, özneleri bağıntısal bir ilişki içinde birbirine bağlar ve tek bir yargı oluşturur.

Buna göre, aşağıdaki önermelerden hangisi bağlaç içermesine rağmen mantıksal yapısı bakımından 'basit önerme'ye örnek oluşturur?

Selin ve Kerem’in zihin ve ahlak felsefesi üzerine yaptıkları bir tartışmada şu akıl yürütmeler öne sürülmüştür:

Selin: "Düşünüyorum, o hâlde kendi varlığımın ve bilincimin farkındayım."
Kerem: "Eğer kendi bilincinin farkındaysan ahlaki sorumluluk taşıyorsun demektir. Ahlaki sorumluluk taşıyorsan kararlarında irade sahibisin. Kararlarında irade sahibiysen eylemlerinden mesulsün. O hâlde kendi bilincinin farkındaysan eylemlerinden mesulsün."

Buna göre, Selin ve Kerem'in kullandığı kıyas çeşitleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Aşağıda sol sütunda verilen argüman örneklerini, sağ sütunda verilen kıyas çeşitleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda bazı önermeler verilmiştir:

I. Kant ve Hegel idealist filozoflardır.
II. Platon ile Aristoteles arkadaştır.
III. Hava bulutlu ise yağmur yağabilir.
IV. Bazı sanatçılar topluma yön verir.

Bu önermelerin yapısal ve mantıksal özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Günlük dilde kullanılan bazı önermelerin dil bilgisel yapısı ile klasik mantıktaki niceliksel ve niteliksel formu her zaman birebir örtüşmeyebilir. Mantıkta önermelerin niceliği (tümel, tikel, tekil) belirlenirken cümlenin bütününde ifade edilen anlamın kapsamına bakılır. Buna göre, 'Her filozof sistemli düşünmez.' önermesinin klasik mantıktaki nicelik ve nitelik yönünden doğru sınıflandırılması aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik mantıkta önermeler; yapıları bakımından basit ve bileşik, nicelikleri bakımından tümel, tikel ve tekil, nitelikleri bakımından ise olumlu ve olumsuz olarak sınıflandırılır. Bir önermenin mantıksal yapısı belirlenirken günlük dildeki bağlaçların varlığ��ndan ziyade önermenin bildirdiği yargı sayısı esas alınır.

Buna göre, 'Hiçbir filozof dogmatik düşünceye sahip değildir.' önermesiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Bir uzay araştırmaları merkezinin raporunda geçen "Bazı astronotlar uzay istasyonunda uzun süre kalabilir." önermesinin yanlış olduğu tespit edilmiştir. Buna göre, klasik mantıktaki karşı olum karesi dikkate alındığında, bu önermenin çelişiği, alt karşıtı ve altığ��nın doğruluk değerleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir teknoloji felsefesi sempozyumunda dile getirilen "Hiçbir yapay zekâ öz farkındalığa sahip değildir." önermesinin yanlış olduğu kabul edilmektedir. Buna göre, klasik mantıktaki karşı olum karesine dayanarak bu önermenin çelişiği, üst karşıtı ve altığı olan önermelerin doğruluk değerleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda verilen "Her bilimsel çalışma deneyseldir." önermesi referans alındığında, sol sütundaki önermeleri sağ sütundaki karşı olum ilişkileriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir edebiyat eleştirmeninin katıldığı panelde savunduğu "Hiçbir klasik roman güncelliğini yitirmez." önermesinin yanlış olduğu bilinmektedir.

Buna göre, karşı olum karesi kuralları çerçevesinde sırasıyla;

I. "Bütün klasik romanlar güncelliğini yitirir."
II. "Bazı klasik romanlar güncelliğini yitirir."
III. "Bazı klasik romanlar güncelliğini yitirmez."

önermelerinin doğruluk değerleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Klasik mantıkta ters döndürme; bir önermenin doğruluk değerini ve niteliğini değiştirmeden, öznesinin karşıt halini yüklem, yükleminin karşıt halini ise özne yapma işlemidir.

Buna göre, 'Hiçbir canlı taş değildir.' önermesinin mantık kurallarına uygun ters döndürmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir mantık dersinde öğretmen tahtaya şu iki çıkarımı yazar:

I. Çıkarım:
* Bütün insanlar solunum yapar.
* Sokrates bir insandır.
* O hâlde Sokrates solunum yapar.

II. Çıkarım:
* Bütün balıklar karada yaşar.
* Hamsi bir balıktır.
* O hâlde hamsi karada yaşar.

Öğrencilerden Elif, bu çıkarımları inceledikten sonra şu iddiada bulunur:
"Birinci çıkarımda hem öncüller hem de sonuç dış dünyadaki gerçeklikle uyuşmaktadır. İkinci çıkarımda ise 'Bütün balıklar karada yaşar' öncülü ile 'O hâlde hamsi karada yaşar' sonuç önermesi gerçekliğe aykırıdır. Bu nedenle birinci çıkarım mantıksal olarak doğru, ikinci çıkarım ise mantıksal olarak yanlıştır."

Buna göre, Elif'in yaptığı değerlendirme ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Doğru düşünme ve mantık biliminin temel konuları ile ilgili aşağıda verilen kavramları, bu kavramları en doğru şekilde açıklayan tanımlarla eşleştiriniz.

Bir mantık dersinde öğretmen tahtaya şu akıl yürütmeyi yazar:

I. Öncül: Bütün filozoflar meraklıdır.
II. Öncül: Bazı akademisyenler filozoftur.
Sonu��: O hâlde bazı akademisyenler filozoftur ve meraklıdır.

Öğretmen, bu kıyasın klasik mantık kuralları açısından hatalı olduğunu belirtir.

Buna göre, söz konusu kıyastaki hatanın gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Selin: "Evrendeki bir varlık ya canlıdır ya da cansızdır; bu iki durumun dışında üçüncü bir olasılık veya ara bir form mantıksal olarak var olamaz."

Kaan: "Söylediğin doğru Selin, ancak bunun yanı sıra bir varlığın aynı anda ve aynı koşullar altında hem canlı hem de cansız olduğunu öne sürmek de kendi içinde tutarsız bir yargı oluşturur."

Bu diyalogda Selin ve Kaan'ın ifadeleri sırasıyla mantığın hangi temel ilkelerine dayanmaktadır?

Klasik mantıkta geçerli bir tasım (kıyas) oluşturulurken, öncüller arasında anlam bağı kuran orta terim (terminus medius), çıkarılan sonuç önermesinde de yer almak zorundadır.

Klasik mantığın temel ilkelerinden olan özdeşlik ilkesi, iki farklı nesne veya kavram arasındaki tam benzerlik durumunu (eşitliği) ifade ettiği için, mantıksal çıkarımlarda bir terimin yerine onunla benzer olan başka bir terimin kullanılabilmesinin temel gerekçesidir.

Klasik mantıkta kurallara uygun geçerli bir kıyas (tasım) yapabilmek için öncüllerin nitelik ve nicelik yönünden belirli koşulları taşıması ve sonuç önermesinin bu kurallara göre kurulması gerekir.

I. Öncül: Hiçbir canlı ölümsüz değildir.
II. Öncül: Bazı varlıklar canlıdır.

Buna göre, yukarıda verilen öncüllerden hareketle klasik mantık kuralları çerçevesinde geçerli bir sonuç elde etmek isteyen bir araştırmacı, aşağıdaki sonuç önermelerinden hangisine ulaşmalıdır?

Bir biyoloji öğretmeni hücre bölünmesi konusunu anlatırken öğrencilerine şu açıklamayı yapar: "Sağlıklı bir hücre ya bölünüyor haldedir ya da bölünmüyor haldedir; bu iki durumun dışında üçüncü bir seçenekten söz edemeyiz." Bir öğrenci ise "Öğretmenim, hücre bölünmeye hazırlanıyor (interfaz) evresinde olabilir, bu durum ikisinin ortası değil midir?" diye sorar. Öğretmen ise interfaz evresinin de henüz bölünmenin fiilen başlamadığı bir durum olduğunu, dolayısıyla 'bölünmüyor' kategorisine dahil edilmesi gerektiğini belirtir.

Buna göre öğretmenin açıklaması, öğrencide aşağıdaki akıl ilkelerinden hangisine dair oluşan yanlış anlaşılmayı düzeltmeye yöneliktir?

Aşağıda verilen hatalı kıyas örneklerini, ihlal ettikleri klasik kıyas kuralları ile doğru şekilde eşleştiriniz.